Trớc một thực tế nh vậy ,là một giáo viên tiểu học trực tiếp giảng dạy lớp Bốn tôi đã trăn trở suy nghĩ rất nhiều và đã mạnh dạn nêu ra “một số biện pháp giúp học sinh học tốt phân môn T
Trang 1A Phần mở đầu
1 Đặt vấn đề:
Tiểu học là bậc học đầu tiên ,là bậc học nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân.ở bậc học này chúng ta phải dạy cho các em những kiến thức cơ bản để
có thể đi vào cuộc sống sau khi học xong bậc học này.Mỗi lớp học ở tiểu học có vai trò hết sức quan trọng,ở mỗi lớp đều học chín môn về các lĩnh vực của cuộc sống Chơng trình lớp Bốn cũng vậy có chín môn học bắt buộc đó là Toán,Tiếng Việt,Khoa học,Lịch Sử,Địa Lí,Đạo Đức,Mĩ thuật,Kĩ Thuật,Âm Nhạc Trong đó môn Tiếng Việt là môn học chiếm số tiết nhiều nhất và là môn khó thực hiện nhất trong quá trình dạy và học, đặc biệt là phân môn Tập Làm Văn Bởi vì đa số học sinh ít ham học môn này,các em thiếu vốn sống thực tế vì vậy thiếu cảm xúc khi viết, học sinh thờng miêu tả nh một bài khoa học, nặng liệt kê các bộ phận của sự vật Bài văn viết thờng lan man câu không ra câu,đoạn không ra đoạn,lủng củng,không có ý
Đối với giáo viên cũng gặp không ít khó khăn trong khi dạy môn này, đôi khi ngại dạy vì phải thờng xuyên xử lí các tình huống khác nhau trong tiết dạy Thêm vào đó khả năng sử dụng ngôn ngữ của Giáo viên cũng còn nhiều hạn chế
Hơn thế nữa, trờng Tiểu học Lũng Cao II là một trờng cách xa trung tâm huyện đa số học sinh là con em dân tộc Thái, đờng giao thông đi lại khó khăn, điều kiện kinh tế chậm phát triển, trình độ dân trí còn thấp,gia đình cha quan tâm đúng mức tới việc học của con em mình thậm chí là cha hề quan tâm Điều đó làm cho chất lợng học tập của học sinh đã thấp lại càng thấp hơn đặc biệt là phân môn Tập làm văn
Trớc một thực tế nh vậy ,là một giáo viên tiểu học trực tiếp giảng dạy lớp
Bốn tôi đã trăn trở suy nghĩ rất nhiều và đã mạnh dạn nêu ra “một số biện pháp giúp học sinh học tốt phân môn Tập làm văn lớp Bốn”,mà tôi đang áp dụng vào
trong việc dạy của mình
B giải quyết vấn đề
I.Thực trạng:
Trong chơng trình ở tiểu họcTiếng Việt là môn học chiếm số tiết nhiều nhất
và là môn khó thực hiện nhất trong quá trình dạy và học, đặc biệt là phân môn Tập Làm Văn Bởi vì đa số học sinh ít ham học môn này,các em thiếu vốn sống thực tế vì vậy thiếu cảm xúc khi viết, học sinh thờng miêu tả nh một bài khoa học, nặng liệt kê các bộ phận của sự vật Bài văn viết thờng lan man câu không ra câu,đoạn không ra đoạn,lủng củng,không có ý.Thực tế học tập các em thờng gặp khó khăn
Trang 2trong những vấn đề cơ bản sau: Khó khăn khi nhận biết đặc điểm thể loại của các loại bài văn; khó khăn khi quan sát đối tợng ;khó khăn trong tởng tợng và liên tởng
với các sự vật hiệntợng xung qanh;khó khăn khi học sinh muốn bày tỏ tình cảm,thái độ,cảm xúc đối với bài văn minh viết;khó khăn trong sử dụng từ ngữ và các biện pháp tu từ;khó khăn khi diễn đạt bằng lời nói hoặc viết…
Đối với giáo viên cũng gặp không ít khó khăn trong khi dạy môn này, đôi khi
ngại dạy vì phải thờng xuyên xử lí các tình huống khác nhau trong tiết dạy Thêm vào đó khả năng sử dụng ngôn ngữ của Giáo viên cũng còn nhiều hạn chế nên dẫn
đến kết quả học tập phân môn tập làm văn cha cao.Cụ thể:
1 Kết quả kiểm tra phân môn tập làm văn Giữa học kỳ I của lớp 4A Trờng tiểu học Lũng Cao II huyện Bá Thớc nh sau:
26 SL1 3,8%TL SL7 26,6%TL SL13 50,4%TL SL5 19%TL
2 Nguyên nhân dẫn đến kết quả còn thấp:
2.1 Đối với giáo viên:
- Phần đa giáo viên có t tởng ngại dạy phân môn Tập làm văn vì phân môn tập làm văn thờng khó dạy khi trình độ của học sinh còn thấp
- Giáo viên cha thực sự đầu t nghiên cứu, tìm tòi phơng pháp dạy tối u phù hợp với đối tợng học sinh của mình
- Tài liệu tham khảo ít và tâm lí ngại tham khảo tài liệu để phục vụ cho dạy học phục vụ cho môn học
-Khả năng ngôn ngữ của Giáo viên nhiều khi còn hạn chế cha đủ đáp ứng yêu cầu day học phân môn
2.2 Đối với học sinh:
- Các em ngại học phân môn Tập làm văn vì cho là khó,khả năng sử dụng từ ngữ của các em rất hạn chế,cách dùng từ đặt câu,đoạn nhiều khi không hợp lí dẫn đến không đúng,không đạt yêu cầu
- Không có tài liệu sách tham khảo, nếu có cũng không tham khảo vì khả năng
đọc của học sinh còn hạn chế thậm chí còn phải đánh vần mới đọc đợc
- Cha coi trọng và không hiểu tầm quan trọng của môn học
II một số biện pháp thực hiện
Từ thực tế và những khó khăn trong dạy - học phân môn Tập làm văn,với mong
muốn năng cao chất lợng dạy-học phân môn này,tôi mạnh dạn đề xuất một số các biện pháp dạy học chủ yếu nh sau :
1 Biện pháp quy nạp để nhận biết đặc điểm của các loại bài văn:
1.1 Kiến thức làm văn trong sách đợc trình bày theo cách quy nạp Từ những hiện tợng chứa đựng trong các văn bản điển hình, rút ra những điều cần ghi nhớ về
Trang 3liệt kê, phân tích, tổng hợp Để học sinh thực hiện trôi chảy các thao tác này, vai trò gợi ý, hớng dẫn từng bớc cho học sinh rất quan trọng
Ví dụ : Bài Thế nào là kể chuyện ?
Giáo viên có những gợi ý sau:
- Gợi ý một số sự việc làm điểm tựa để học sinh nhớ và kể đợc câu chuyện
“Sự tích Hồ Ba Bể” bằng chính ngôn ngữ của mình
- Gợi ý bằng câu hỏi và mẫu liệt kê để học sinh ghi lại đợc tên các nhân vật
và các sự việc diễn ra trong câu chuyện
- Gợi ý tìm ý nghĩa câu chuyện
- Gợi ý học sinh so sánh nội dung bài “ Hồ Ba Bể ” với “ Sự tích Hồ Ba Bể
”để có thể kết luận bài “Hồ Ba Bể” không phải là bài văn kể chuyện mà chỉ là bài văn giới thiệu về Hồ Ba Bể
- Gợi ý học sinh hệ thống hoá các đặc điểm chủ yếu của câu chuyện, rút ra
điều ghi nhớ
1.2 Tuy nhiên, đôi khi để định hớng cho học sinh có thể xen kẽ dùng cách diễn dịch, hớng dẫn nhận diện, hiểu hiện tợng trong văn bản bằng cách cho học sinh đọc ghi nhớ để nhận diện đặc điểm trong các văn bản đó
2 Biện pháp quy chiếu với chủ đề bài văn :
Thông thờng, các đề bài luyện tập làm văn đều có định hớng chủ đề cho văn bản
Ví dụ 1 : Trên đờng đi học về, em gặp một phụ nữ bế con, mang xách nhiều
đồ đạc Em đã giúp cô ấy xách đồ đạc đi một quãng đờng Hãy kể lại chuyện đó
Ví dụ 2: Em hãy tả một con vật nuôi trong nhà mà em yêu thích.
Việc quy chiếu vào chủ đề văn bản dờng nh là chuyện đơng nhiên khi xây dựng một văn bản Tuy nhiên không chú ý đến biện pháp này, sẽ không rèn luyện cho học sinh kĩ năng định hớng trong giao tiếp
-Biện pháp này đợc lu ý trong quá trình tổ chức cho học sinh thực hiện rèn luyện các kĩ năng cho từng bộ phận tiến tới toàn thể một văn bản hoàn chỉnh Đó là :
- Khi tổ chức phân tích đề bài, cần tìm đợc chủ đề của bài văn (ý nghĩa của nội dung văn bản)
- Khi hớng dẫn học sinh tìm ý, lập dàn ý xây dựng nhân vật triển khai câu chuyện, kết chuyện đều chú ý phục vụ chủ đề,xoay quanh chủ đề
- Khi hớng dẫn, gợi ý học sinh lựa chọn từ ngữ, chọn hình ảnh, đặt câu.lập
đoạn sao cho phù hợp với chủ đề bài văn
- Khi chấm chữa trong bài cũng phải căn cứ chủ đề bài văn để đánh giá, nhận xét nội dung và hình thức diễn đạt
3 Biện pháp tổ chức quan sát đối tợng :
Trang 4Luyện tập quan sát vừa giúp cho học sinh tích luỹ vốn sống vừa phát triển vốn từ, rèn luyện t duy logic, t duy hình tợng trong bài văn Biện pháp hớng dẫn học sinh quan sát không thể thiếu khi dạy văn miêu tả đồ vật, miêu tả nhân vật trong bài văn kể chuyện
Sử dụng biện pháp này cần lu ý:
- Chọn đối tợng, vị trí, thời gian, đặc điểm quan sát sao cho tất cả học sinh đều
đợc quan sát và tạo đợc hứng thú thực hiện quan sát
- Hớng dẫn học sinh trình tự quan sát hợp lý, quan sát từ bao quát đến nh ng chi tiết nhỏ lẻ ,biết chú ý những đặc điểm nổi bật của sự vật hiện tợng
- Hớng dẫn cách ghi chép kết quả quan sát sao cho vừa ngắn gọn vừa đầy đủ
- Tôn trọng những nhận xét riêng, cảm nghĩ riêng của HS về đối tợng quan sát
Ví dụ : Hớng dẫn học sinh quan sát tìm ý cho đề bài”Hãy tả một cây mà em yêu thích nhất” giáo viên hớng dẫn học sinh quan sát bằng các giác quan:
+ Bằng thị giác: Quan sát để thấy thân cây ,cành cây,lá cây,màu lá,màu thân… + Tri giác bằng khứu giác: Mùi thơm của hoa ,quả chín,lá…
+ Tri giác bằng thính giác: Nghe tiếng lá xào xạc khi gió thổi,tiếng chim hót trên cành…
- Giáo viên hớng dẫn các em học tập những đoạn văn mà các nhà văn đã viết (có trong chơng trình) để học tập kinh nghiệm qua các quan sát,cách dùng từ đặt câu,viết đoạn…
- Quan sát phải gắn liền với liên tởng,so sánh với các sự vật hiện tợng khác để cho bài văn thêm sinh động
4 Biện pháp giúp học sinh kết hợp tởng tợng và liên tởng:
Trong dạy học tập làm văn tởng tợng đóng vai trò đặc biệt quan trọng.Nhờ
có tởng tợng mà hình ảnh,màu sắc âm thanhđều thể hiên ra một cách sống
động.Nhờ có tởng tợng mà ngời viết đã cho chúng ta thấy những cảnh đẹp cha hề thấy trong thực tế
Song muốn phát triển đợc trí tởng tợng,liên tởng cho học sinh giáo viên cần phải hớng học sinh nắm thực tếcó nội tâm phong phú ,có trí tuệ tốt,biết thể hiện cá tính và cái nhìn riêng của mình.Để làm đợc nh vậy,Giáo viên cần:
-Lấy nhiều ví dụ ở các bài văn,bài tập đọc (ngay trong chơng trình đã học) để học sinh hiểu nh thế nào là tởng tợng để vận dụng
-Học sinh học theo cách tởng tợng để biến thành của mình viết thành đoạn văn theo yêu cầu nhất địnhcủa Giáo viên.Giáo viên giúp đỡ học sinh,hớng dẫn học sinh thực hành cho quen và vận dụng có hiệu quả
5 Biện pháp giúp học sinh biết cách thể hiên tình cảm ,cảm xúc:
-Khi học phân môn Tập làm văn ngời học cần bộc lộ tình cảm,cảm xúc có
Trang 5sâu vào tâm hồn ngời đọc,tuy nnhiên tình cảm,xúc cảm phải chân thành,không g-ợng ép thì mới hay
Ví dụ :Có học sinh viết về hoa phợng :”Những cánh hoa phợng đỏ tơi mọc ra
từ kẽ lá nh đang e ấp trớc ánh mắt những cô cậu học trò tinh nghịch Đứng ngắm những bông hoa, em thấy nỗi buồn trào dâng khi nghĩ đến ngày phải chia tay bạn
bè ,thầy cô và mái trờng”
6 Biện pháp giúp học sinh biết cách sử dụng từ ngữ và các biện pháp
tu từ:
Vốn từ ngữ của các em còn vô cùng nghèo nàn nên việc cung cấp cũng nh h-ớng dẫn các em sử dụng từ ngữ để viết văn và kể chuyện là yếu tố rất quan trọng.Bởi vậy giáo viên cần giúp học sinh:
+Biết làm giàu vốn từ,học sinh phải công phu để chắt lọcbằng khó khăn của trí não để chọn đợc những biện pháp tu từ nh ;so sánh,nhân hoá,những biện pháp không thể thiếu trong khi học văn
+Biết sử dụng ngôn ngữ giàu tính văn chơng dựa vào việc biết sử dụng các lớp từ: tính từ,từ tợng thanh ,từ tợng hình từ láy… Từ một mà xanh,màu đỏ ,màu vàng… đều có thể thể hiện bằng nhiều cách khác nhau để tạo nên những gam màu khác nhau giúp hình ảnh trở nên phong phú,giàu chất văn
Ví dụ:Thảo quả chín dần.Dới tầng đáy rừng,tựa nh đột ngột,bỗng rực lên
những chùm thảo quả đr chon chót,bóng bẩy nhchứa lửa,ch’á nắng… ”
+Biết cách vận dụng linh hoạt,phù hợp các biện pháp tu từ nh: so sánh nhân hoá,ẩn dụ,hoán dụ,đảo ngữ… tạo nên sự hoà đồng vừa giàu cảm xúc gợi cảm,vừa gần gũi,vừa gợi tả
Ví dụ: :”Ma mùa xuân xôn xao,phơi phới.Những hạt ma bé nhỏ,mềm mảiơi mà nh nhảy nhót.Hạt nọ tiếp hạt kia đậu xuống lá cây ổi còng mọc lả xuống mặt ao,mùa đông xám xỉn và khô héo đã qua.Mặt đất đã kiệt sức bừng thức dậy,âu yếm đón lấy những giọt ma ấm áp,trong lành.”
7 Biện pháp luyện tập thực hành kĩ năng nói, viết :
Biện pháp thực hành sản sinh văn bản nói, viết là biện pháp đặc trng của phân môn Tập làm văn ở lớp bốn tuy có cung cấp một số kiến thức về làm văn cho học sinh, nhng các kiến thức đó đợc hình thành chủ yếu qua thực hành luyện tập Hơn thế nữa các kĩ năng sản sinh văn bản của học sinh chỉ trở nên thành thạo khi từng học sinh đợc luyện tập nói, viết nhiều lần
Sử dụng biện pháp này cần lu ý :
- Gợi ý để học sinh tìm hiểu đúng, đủ các lệnh luyện tập, giúp các em định hớng hoạt động ngôn ngữ
- Gợi ý các việc làm để thực hiện đúng yêu cầu luyện tập
Trang 6- Theo dõi giúp đỡ học sinh yếu kém, tạo niềm tin cho hành động nói, viết thành văn bản của những đối tợng này
- Kiểm tra, đánh giá, uốn nắn kịp thời cách diến đạt của học sinh
8 Biện pháp cùng tham gia (nhóm,đóng vai ) :
Để tạo thêm điều kiện hoạt động học tập của học sinh trong giờ làm văn, ở một số hoạt động, Giáo viên sử dụng biện pháp cùng tham gia Biện pháp này tổ chức đợc nhiều Hhọc sinh cùng cộng tác thực hành luyện tập một kĩ năng bộ phận nào đó trong làm văn Đó là các trờng hợp trao đổi, phát hiện, tổng hợp các đặc
điểm của loại văn bản, trao đổi về kết quả quan sát, tìm ý cho một câu chuyện, trao
đổi ý kiến theo đề tài , đánh giá một sản phẩm nói, viết của học sinh
Hình thức thực hiện biện pháp cùng tham gia là luyện tập thực hành theo nhóm, luyện tập thực hành bằng đóng vai
Ví dụ : Bài Điền vào giấy tờ in sẵn
Sau khi học sinh thực hành điền vào phiếu bài tập, tổ chức cho học sinh đóng vai tình huống:
+ Chấp hành tốt việc khai báo tạm trú, tạm vắng
+ Cha chấp hành tốt việc khai báo tạm trú tạm vắng
9 Biện pháp cá thể hoá sản phẩm văn bản nói, viết của HS :
Một văn bản nói , viết trong giao tiếp phải là sản phẩm của mỗi cá nhân, diễn
đạt t tởng, tình cảm mang dấu ấn cá nhân Nếu không chú ý biện pháp cá thể hoá trong quá trình rèn luyện các kĩ năng làm văn, ngời dạy thờng thu đợc những đoạn văn, bài văn sao chép từ các bài văn mẫu sơ lợc, sáo mòn nh nhau
Thực hiện biện pháp này cần lu ý :
9.1 Tạo nhiều tình huống giao tiếp để học sinh lựa chọn
9.2 Gợi ý nhiều chất liệu khác nhau cho học sinh vận dụng các mô hình mẫu
để thực hành nói, viết, hạn chế cách sao chép nguyên xi mô hình mẫu
Ví dụ :
- Cùng tả đồ vật, cho mỗi em chọn một đồ vật a thích
- Cùng đề tài trao đổi với ngời thân, nói hoặc viết cho học sinh đợc chọn đối tợng trao đổi hoặc cùng đối tợng trao đổi, cho học sinh chọn đề tài trao đổi
9.3 Tôn trọng những phát hiện riêng của từng học sinh trong quan sát, tìm ý
và trong diễn đạt Thận trọng khi đánh giá, sửa chữa bài làm của học sinh, tạo điều kện để học sinh tự phát hiện và sửa chữa lỗi làm văn
- Biện pháp này đòi hỏi Giáo viên trong giờ dạy Tập làm văn phải chú ý đến từng cá nhân học sinh
III kết quả thực hiện:
Trang 7So với kết quả kiểm tra giữa học kỳ I chất lợng phân môn tập làm văn của học sinh Lớp 4A đợc nâng lên rõ rệt các em không còn ngại học tiết tập làm văn, đang dần biết cách làm bài Cụ thể là kết quả kiểm tra cuối học kỳ I nh sau:
26 SL3 11,5%TL SL14 53,9%TL SL9 34,6%TL SL TL Nhìn chung sau khi vận dụng các biện pháp nêu ở trên thì chất lợng phân môn Tập làm văn đang có những chuyển biến tích cực
c Kết luận chung
1 Kết luận :
Qua quá trình công tác, chúng ta thấy phơng pháp dạy học của giáo viên tác
động và ảnh hởng lớn đến học tập của học sinh nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng vì vậy đổi mới phơng pháp dạy học phù hợp là một việc làm vô cùng cần thiết
Là ngời giáo viên đặc biệt là một giáo viên tiểu học chúng ta phải có lòng yêu nghề,mến trẻ ,tận tuỵ với công việc,không ngừng học hỏi để nâng cao trình
độ ,chuyên môn nghiệp vụ.Giáo viên phải là ngời đợc học sinh tin yêu,là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho học sinh.bên cạnh đó phải là ngời hiểu đợc tâm lí lứa tuổi học sinh để từ đó vận dụng những phơng pháp dạy học phù hợp.Mặt khác học sinh cũng phảI siêng năng cần cù,độc lập,sáng tạo,không nản trí trớc khó khăn thử thách thì mới mong đạt đợc hiệu quả cao
2 ý kiến đề xuất:
2.1 Đối với nhà trờng:
- Ban giám hiệu phải thờng xuyên dự giờ góp ý để giáo viên điều chỉnh phơng pháp dạy học phù hợp
- Th viện nhà trờng phải mua bổ sung các tài liệu, sách tham khảo cho giáo viên
và học sinh Cơ sở vật chất phải đảm bảo đúng quy định cho học sinh hoạt động nhóm
2.2 Đới với giáo viên:
- Không nên coi phân môn Tập làm văn là phân môn phụ ,khó dạy ngại dạy, phải thực sự nghiên cứu bài trớc khi lên lớp cùng với đó là thay đổi các phơng pháp,
Trang 8hình thức tổ chức dạy học cho phù hợp với từng bài để gây hứng thú học tập cho học sinh
- Thờng xuyên học tập bồi dỡng chuyên môn nghiệp vụ
2.3 Đối với học sinh:
- Không nên coi môn Tập làm văn là môn học khó, ngại học, phải chăm học, tự giác hoạt động để chiếm lĩnh kiến thức.đọc thêm các sách tham khảo, bài văn mẫu
để học tập
2.4.Đối với gia đình học sinh:
Đề nghị gia đình học sinh quan tâm hơn nữa tới việc học của con em mình về thời gian,giờ giấc,đồ dùng học tập…
Trên đây, tôi mạnh dạn đa ra một số biện pháp và những kiến nghị ,đề nghị, với mong muốn phần nào đó góp phần nâng cao chất lợng dạy học môn Tập làm văn nói riêng và dạy học nói chung Rất mong các đồng chí,đồng nghiệp tham khảo và
bổ sung để tôi hoàn thiện hơn trong công tác
Tôi xin chân thành cảm ơn
Lũng Cao,ngày 15 tháng 3 năm 2010
Ngời viết
Phạm Văn Tuấn