VƯỜN QUỐC GIA TRÀM CHIM

Vườn Quốc Gia Tràm Chim có chức Năng chính là bảo tồn hệ sinh thái đấtngập nước đặc trưng của vùng Đồng Tháp Mười, bảo vệ khu vực di trú cho các loàichim di cư, đặc biệt là loài Sếu Grus

LỚP K34A

Giáo viên hướng dẫn

Thạc Sĩ Trần Đức Minh

Thực hiện

Dương Quang Phú (3463068) Dương Thị Thu Trinh (34603)

Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 9 năm 2009

Hiệu ứng nhà kính trở thành một trong ba vấn đề lớn mang tính chất toàn cầu đối với môi trường hiện nay.

Trong vài thập niên gần đây, thế giới không ngừng đẩy mạnh các hoạt động bảo vệ môi trường nhiều biện pháp đã được đề xuất, thực hiện và đạt nhiều thành tựu đáng kể Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn nhiều vần đề nan giải bởi sự phát triển kinh tế của các nước có liên quan mật thiết đối với môi trường toàn cầu nói chung và ở từng nước nói riêng.

Để hiểu rõ hơn “ hiệu ứng nhà kính” và ảnh hưởng của nó đối với môi trường như thế nào? Mời các bạn hãy đến với phần tìm hiểu của nhóm chúng tôi Hi vọng qua đề tài này phần nào đó sẽ đem lại cho các bạn những kiến thức vô cùng bổ ích.

Bài tìm hiểu của chúng tôi được làm với tất cả sự cố gắng và tìm tòi học hỏi Tuy nhiên bài làm cũng sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, hy vọng được cô giáo và tất cả những người quan tâm xem xét và đóng góp ý kiến.

Chân thành cám ơn !

Hiệu ứng nhà kính trở thành một trong ba vấn đề lớn mang tính chất toàn cầu đối với môi trường hiện nay.

Trong vài thập niên gần đây, thế giới không ngừng đẩy mạnh các hoạt động bảo vệ môi trường nhiều biện pháp đã được đề xuất, thực hiện và đạt nhiều thành tựu đáng kể Tuy nhiên, chúng ta vẫn còn nhiều vần đề nan giải bởi sự phát triển kinh tế của các nước có liên quan mật thiết đối với môi trường toàn cầu nói chung và ở từng nước nói riêng.

Để hiểu rõ hơn “ hiệu ứng nhà kính” và ảnh hưởng của nó đối với môi trường như thế nào? Mời các bạn hãy đến với phần tìm hiểu của nhóm chúng tôi Hi vọng qua đề tài này phần nào đó sẽ đem lại cho các bạn những kiến thức vô cùng bổ ích.

Bài tìm hiểu của chúng tôi được làm với tất cả sự cố gắng và tìm tòi học hỏi Tuy nhiên bài làm cũng sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, hy vọng được cô giáo và tất cả những người quan tâm xem xét và đóng góp ý kiến.

Chân thành cám ơn !

Lời mở đầu

Được đi du lịch khắp đất nước Việt Nam là niềm mơ ước của rất nhiều người, trong đó có chúng tôi và các bạn Nước Việt Nam ta được mệnh danh là “rừng vàng, biển bạc, đất phì nhiêu” Dọc theo miền đất nước có rất nhiều cảnh đẹp hùng vĩ, rất nhiều khu du lịch , khu dự trữ sinh quyển, Vườn Quốc Gia…

Về miền đất Bắc ta được hòa mình vào Cát Bà ngắm nhìn những dãy núi đá vôi hùng vĩ với hệ động thực vật mang đậm nét vùng khí hậu cận nhiệt đới gió mùa.

Đến miền Trung ta sẽ lạc vào cõi mê hồn của động Phong Nha Kẻ Bàng,Về miền Nam ta như lạc vào chốn thần tiên cùng với rừng quốc gia Cát Tiên, với miền sông nước U Minh…

và trong số đó một địa danh mà chúng ta không thể bỏ qua đó là vườn quốc gia Tràm Chim.

Chúng ta hãy cùng đến với Tràm Chim để tận hưởng cái nắng chói chang của vùng đất phương Nam, những cơn mưa rào của miền khí hậu cận xich đạo và bao điều kỳ thú khác nữa đang chờ đón trước mắt.

Chân thành cám ơn !

Được đi du lịch khắp đất nước Việt Nam là niềm mơ ước của rất nhiều người, trong đó có chúng tôi và các bạn Nước Việt

Nam ta được mệnh danh là “rừng vàng, biển bạc, đất phì

nhiêu” Dọc theo miền đất nước có rất nhiều cảnh đẹp hùng vĩ,

rất nhiều khu du lịch , khu dự trữ sinh quyển, Vườn Quốc Gia…

Về miền đất Bắc ta được hòa mình vào Cát Bà ngắm nhìn

những dãy núi đá vôi hùng vĩ với hệ động thực vật mang đậm

nét vùng khí hậu cận nhiệt đới gió mùa.

Đến miền Trung ta sẽ lạc vào cõi mê hồn của động Phong Nha Kẻ Bàng,Về miền Nam ta như lạc vào chốn thần tiên

cùng với rừng quốc gia Cát Tiên, với miền sông nước U Minh…

và trong số đó một địa danh mà chúng ta không thể bỏ qua đó

là vườn quốc gia Tràm Chim.

Chúng ta hãy cùng đến với Tràm Chim để tận hưởng cái nắng chói chang của vùng đất phương Nam, những cơn mưa

rào của miền khí hậu cận xich đạo và bao điều kỳ thú khác nữa

đang chờ đón trước mắt.

Chân thành cám ơn !

Lời mở đầu

2

3

Lời mở đầu 3

Vị trí địa lý 3

I Lược sử 4

II Điều kiện tự nhiên 6

III Sự Đa dạng sinh học ở vườn quốc gia 9

IV Tiềm Năng du lịch 22

V Những vấn đề đặt ra 25

VI Trả lại vẻ nguyên sơ của Đồng Tháp Mười 27

29 Vườn Quốc Gia Tràm Chim 29

29

Vị trí địa lý

Vườn Quốc Gia Tràm Chim nằm trong vùng Đồng Tháp Mười, thuộc huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp Tọa độ địa lý 10040’’ – 10047’’ vĩ Bắc, 105026’’

-105036’’Đông với tổng diện tích 7.588 ha nằm trong địa giới của 5 xã (Phú Đức, Phú Hiệp, Phú Thành B, Phú Thọ, Tân Công Sinh) và Thị trấn Tràm Chim, với số dân trong vùng là 30.000 người Là một khu đất ngập nước, được xếp trong hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam Nơi đây có nhiều loài chim quý, đặc biệt là Sếu đầu đỏ, một loài chim cực kỳ quý hiếm, có tên trong sách đỏ

Vị trí và các kiểu thực vật của vườn quốc gia Tràm Chim

I Lược sử

Năm 1985, Tràm Chim được Ủy ban Nhân dân tỉnh Đồng Tháp thành lập vớitên gọi là Công ty Nông Lâm Ngư trường Tràm Chim, với mục đích là trồng tràmvà khai thác thủy sản, và vừa giữ lại được một phần hình ảnh của Đồng Tháp Mười

xa xưa

Năm 1986, loài Sếu đầu đỏ (chim Hạc, Sếu cổ trụi), được tái phát hiện ở TràmChim

Năm 1991, Tràm Chim trở thành Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tràm Chim cấp

tỉnh, nhằm bảo tồn loài Sếu đầu đỏ (Grus antigone sharpii)

Năm 1994, nơi đây trở thành Khu Bảo tồn Thiên nhiên Tràm Chim, cấp quốcgia, theo Quyết định số 47/TTg ngày 2 tháng 2 năm 1994 của Thủ tướng Chính phủkèm theo thông tư số 4991/KGVX, với diện tích 7.500 ha Vào tháng 9 năm 1998,diện tích của Vườn Quốc Gia Tràm Chim được điều chỉnh lại là 7.588 ha

Năm 1998, nơi đây trở thành Vườn Quốc Gia Tràm Chim theo Quyết định số253/1998/QĐ-TTg, ngày 29 tháng 12 năm 1998 của Thủ tướng Chính phủ

Vườn Quốc Gia Tràm Chim có chức Năng chính là bảo tồn hệ sinh thái đấtngập nước đặc trưng của vùng Đồng Tháp Mười, bảo vệ khu vực di trú cho các loài

chim di cư, đặc biệt là loài Sếu (Grus Antigone)., bảo tồn các loài động – thực vật

bản địa, các nguồn gen quý hiếm, và duy trì những điều kiện thích hợp cho việcnghiên cứu môi trường tự nhiên và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

Vườn Quốc Gia Tràm Chim là một trong những nơi sót lại cuối cùng của hệsinh thái vùng lau sậy ngập nước đã từng che phủ 700 nghìn ha diện tích đất tựnhiên trước đây của các tỉnh Đồng Tháp, Long An, Tiền Giang Trước đây có nhiềusông suối tự nhiên chảy từ Tây sang Đông, dẫn nguồn nước từ sông Cửu Long vàovùng Đồng Tháp Mười và đây cũng là vùng ngập lũ theo mùa với mức nước ổnđịnh trong suốt 7 tháng Ngày nay, do có hệ thống kênh mương thay đổi, thời gianngập lũ đã bị rút ngắn và không ổn định về mức nước

Thảm thực vật của

Vườn Quốc Gia Tràm

Chim không đồng

nhất, gồm đồng cỏ

ngập nước theo mùa,

đầm sen, vùng sình

lầy ngập nước và rừng

tràm (Melaleuca sp.)

tái sinh Trong số các

quần xã cỏ dại, đáng

chú ý là quần xã lúa

trời (Lúa Ma - Oryza

rufipogon) Thảm thực

vật đặc trưng là rừng

kín lá rộng thường

xanh ngập nước theo

mùa trên đất chua phèn với 130 loài thực vật bậc cao

Hệ động vật có 198 loài chim, trong số đó có 16 loài đang bị đe doạ tuyệt chủng ở

quy mô toàn cầu như Sếu đầu đỏ (Grus antigone), Ô Tác (Houbaropsis Bengalensis)

cùng nhiều loài chim di cư khác Về thuỷ sinh, đã phát hiện 195 loài thực vật nổi,

93 loài động vật nổi, 90 loài động vật đáy Đối tượng bảo tồn là hệ sinh thái rừngtràm đất ngập nước Đồng Tháp Mười, Sếu đầu đỏ, Ô Tác và các loài Chim di cư

Đồng cỏ ngập nước theo mùa và chim nước

tại Vườn Quốc Gia Tràm Chim

II Điều kiện tự nhiên

II.1 Địa hình

Nhìn chung là thấp trũng, nơi cao nhất là 2,3 m, nơi thấp nhất là 0,4 m (so vớimực nước biển Tây Nam Bộ)

• Những vùng đất trũng chiếm 152 ha

• Những vùng gò cao chiếm 194 ha

• Vùng phẳng chiếm 5858 ha

II.2 Khí hậu-Thủy văn

• Nhiệt độ: Nhiệt độ ở đây cao quanh năm và tương đối ít biến động, nhiệtđộ trung bình hàng năm khoảng 270C, nhiệt độ thấp hơn khoảng 1-20C vàocuối mùa khô (từ tháng 12 đến tháng 2) và tăng lên khoảng 1-20C vào cáctháng cuối mùa khô, đầu mùa mưa (từ tháng 4 đến tháng 6) Nhiệt độ caonhất là 370C vào tháng tư và thấp nhất là khoảng 160C

• Độ ẩm: Độ ẩm trung bình hàng năm duy trì trong khoảng 82 - 83% Độ ẩm

cao nhất có thể lên đến 100% và thấp nhất là 35-40%

• Chế độ gió: Từ tháng 5 đến tháng 11, hướng gió thịnh hành ở vùng này là

hướng Tây–Nam, tốc độ gió trung bình là 3 m/s mang theo nhiều hơi nướcvà gây mưa Từ tháng 12 đến tháng 4 có gió Đông–Bắc, tốc độ gió trung

bình khoảng 2 m/s Bão hầu như không ảnh hưởng đến Tràm Chim và vì thế,gió với tốc độ lớn trong cơn mưa chưa từng xảy ra

• Lượng mưa: Lượng

mưa phân bố theo mùa

rõ rệt, trung bình

khoảng 1.650

mm/năm Mùa mưa

tập trung từ tháng 5

đến tháng 11, hơn 90%

lượng mưa tập trung

vào khoảng thời gian

này Trong khi đó,

tháng 1, 2, 3 lại là

những tháng khô hạn

nhất, thời tiết hầu như không có mưa Số ngày mưa trung bình đo được tạiVườn Quốc Gia Tràm Chim khoảng 110-160 ngày/năm

• Chế độ nước: Vườn Quốc Gia Tràm Chim chịu ảnh hưởng thủy văn của

vùng châu thổ sông MeKong, nhận nguồn nước trực tiếp từ sông MeKongthông qua hệ thống kinh thủy lợi (kênh Hồng Ngự – Long An, Đồng Tiến,

An Hòa và Phú Hiệp) tràn vào nội đồng và bị ngập lũ hàng năm từ tháng 8đến tháng 12 Vườn Quốc Gia Tràm Chim được chia thành 5 vùng quản lýkhác nhau (A1-A5), mỗi khu vực được bao bọc xung quanh bởi hệ thốngkênh và đê với tổng chiều dài lên đến 59 km Mực nước bên trong VườnQuốc Gia được điều tiết thông qua hệ thống cống và cửa xả nằm ở các bờbao xung quanh Hiện nay, để giảm rủi ro do lửa vào mùa khô, mực nướcbên trong Vườn Quốc Gia luôn được giữ ở mức cao hơn những điều kiệntrong quá khứ Thành phần thực vật, phân bố và tốc độ sinh trưởng đã bị ảnhhưởng bởi những tác động này

Sông nước ở tràm chim

II.3 Địa chất

II.3.A Trầm tích

Khu vực Vườn Quốc Gia Tràm Chim được hình thành trên hai nền trầm tíchPleistocen và Holocen, với 5 đơn vị phụ:

Trầm tích biển gió (mvQiv2-3) Trầm tích mang nhiều vật liệu thô (Quartz)

tạo thành những gò cao trong vùng Đồng Tháp Mười

Trầm tích biển (mQ13 phần giữa) Cùng với trầm tích biển gió, trầm tích biểncũng thuộc Pleistocen, và chiếm diện tích khoảng 1.158 ha

Trầm tích đầm lầy-biển (bmQ22-3) chiếm 3.565 ha, chứa nhiều khoáng Pyrit(FeS2), đây là nguồn vật liệu góp phần hình thành nên đất phèn tiềm tàng

(sulfaquents)

Trầm tích lòng sông cổ (ab2Q22-3) chiếm khoảng 717 ha, hình thành từ nhữngcon sông chết và được bồi đấp bởi những vật liệu mới, chứa nhiều chất hữu cơ, thịtvà sét

Trầm tích proluvi (pQ22-3) chiếm 1.835 ha Chủ yếu là vật liệu lắng tụ từ xóimòn

II.3.B Đất

Nhóm đất cát cổ (aeric Tropaquults), được hình thành thông qua quá trình

phong hóa trầm tích Pleistocen chiếm diện tích khoảng 154 ha,

Đất xám điển hình (Typic Tropaquults), khoảng 476 ha

Đất xám đọng mùn (humic Tropaquults), 274 ha

Các nhóm đất dốc tụ trên nền trầm tích Proluvi chiếm diện tích 1.559 ha Các nhóm đất phù sa có nên phèn: Trầm tích sông - biển (amQ22-3) chồng lênlớp trầm tích đầm lầy - biển (bmQ22-3) hình thành những vạt đất phù sa có tầng sinh

phèn (Sulfidic) (Sulfic Tropaquents, Sulfic Tropaquepts, Sulfic Hydraquents) và đất

phù sa có tầng phèn (Sulfuric) chứa các khoáng Jarosit

Đất phèn hoạt động (Sulfaquepts), hình thành từ nền trầm tích đầm lầy biển

(bmQ22-3) với diện tích khoảng 355 ha, phân bố nhiều nhất tại khu A5 Độ chua củađất: pH chỉ khoảng từ 2,0 – 3,2

III Sự Đa dạng sinh học ở vườn quốc gia

III.1 Hệ sinh thái động vật

Đây là nơi cư trú của trên 100 loài động vật có xương sống, 40 loài cá và 147loài chim nước Trong đó, có 13 loài chim quý hiếm của thế giới Đặc biệt là Sếu

đầu đỏ (Grus Antigone) hay Sếu cổ trụi được Hội Bảo Vệ Hạc Quốc Tế (ICF) cùng

nhiều tổ chức quốc tế khác bảo vệ

Vườn Quốc Gia Tràm Chim còn có 16 loài chim quí hiếm sinh sống và được

bảo vệ như : Sếu đầu đỏ, Già đẫy lớn, Già đẫy Java, Cò quắm đầu đen, Cò Thìa,

Đại bàng đen, Te vàng, Choi Choi lưng đen, Ngang cánh trắng, Điêng Điểng, Cò Trắng Trung Quốc, Diệc Sumatra, Bồ Nông Chân xám, Giang Sen, Nhạn ốc và Công Đất Trong số các loài chim quí hiếm có 42% loài sử dụng đầm lầy nước

ngọt, 10% sử dụng đồng cỏ, 48% còn lại sử dụng rừng ngập nước, các con kênh,cây, bụi rậm và sử dụng tổng hợp

Tại Vườn Quốc Gia Tràm Chim, quần thể chim nước phần lớn di cư, trú đôngtrong suốt mùa đông Đặc biệt là quần thể của loài Sếu cổ trụi thường xuyên di trúđến kiếm ăn trong vườn vào mùa khô Cuối tháng 4/2009 đã có trên 80 con vềVườn Quốc Gia Tràm Chim, Các loài chim đang thích nghi với sinh cảnh ở đây.Hầu hết các loài chim đều thích nghi với sinh cảnh cây Lúa Ma (kể cả Sếu đầu đỏ),

do cây Lúa Ma đa dạng sinh học rất cao và rất nhạy cảm với các loài chim Mỗiloài chim quí đều có hàng trăm con, số lượng nhiều nhất vẫn là cò Vườn Quốc GiaTràm Chim thường xuyên được bảo vệ nghiêm ngặt, gìn giữ các loài chim quí này

Hiện nay, có thêm 16 loài chim quí khác đang được bảo tồn Ngoài Sếu đầu đỏ, các

loài chim Ô Tác, Điêng Điểng, Già Đẫy, Giang Sen và Rồng Rộc bị đe dọa tuyệt

chủng trên toàn cầu nhưng chúng vẫn về sinh sống và đang được bảo vệ Đáng chú

ý là sự xuất hiện của một số loài chim mới xuất như : Le Khoang Cổ, Nhát Hoa và

Gà Lôi…

III.1.A Sếu đầu đỏ

Đến Tràm Chim người ta có thể chứng kiến từng đàn Sếu đầu đỏ về ăn củNăng cùng với nhiều loài chim khác tụ hợp thành từng đàn đông vui Theo quan sátvà thống kê của cán bộ Vườn Quốc Gia Tràm Chim và đại diện Hiệp Hội Sếu quốctế, tính đến hết tuần đầu tháng 4/2009, đàn Sếu đầu đỏ - cổ trụi đã về tại VườnQuốc Gia Tràm Chim được trên 80 con Tập trung nhiều tại khu A1 và khu A5 - nơicó bãi Năng dồi dào, là thức ăn chủ yếu của đàn Sếu Sếu to, cao trên 1,7 m (5,4ft), mỗi con nặng chừng 8-10kg, bộ lông xám mượt, cổ cao không lông, tuổi lên bacó màu đỏ, đôi cánh dang rộng khi bay Sếu thường ngủ ở Gò và rất cần nơi yêntĩnh Nguồn thức ăn nuôi sống Sếu là chất bột như củ Năng, lúa trời và có thể ănthêm cua, ốc, cá, tép

Chim Sếu rất chung thủy, bao giờ cũng có đôi vui đùa nhảy múa và rất gầngũi với con người Ngoài thời gian kiếm ăn nơi đồng vắng, trống trải, có nước, đấtmàu mỡ, Sếu dành thời gian nhảy múa và lúc đến với bạn tình cần phải có bãitrống Sếu về Tràm Chim vào tháng Giêng và tìm bạn tình vào tháng Năm (trướcmùa mưa) Sau đó di chuyển tìm địa bàn có môi trường để đẻ trứng và nuôi con,vào mùa là nắng nhất thiết phải có nước ngọt Trong cấu tạo địa hình Tràm Chimmôi trường sinh thái rất lý tưởng, phù hợp cho Sếu thường trú vì có nhiều nguồnthức ăn và nhiều cây che khuất đảm bảo yên tĩnh Sếu chỉ kiếm ăn trên mặt đấtnên vào mùa nước nổi ở Đồng Tháp Mười chúng phải đi kiếm ăn ở nơi khác Vìvậy, chỉ có thể xem Sếu từ tháng 12 đến tháng 6 năm sau

Điều may mắn là hiện nay Tràm Chim ít bị phá huỷ, con người sống chanhoà với thiên nhiên Người dân Đồng Tháp rất tự hoà với hình ảnh của Sếu baylượn chập chờn, múa hót vang trời trên vùng đất Tràm Chim Theo quan sát, đànSếu múa điệu xoè, nhịp nhàng rất đẹp không kém gì con người nhảy múa bên lửatrại Hai con đứng cách nhau thẳng hàng cùng tấu điệu nhạc nửa như tiếng kêu, nửanhư tiếng hót Những con chim khác họp thành vòng tròn Chính giữa có mấy conxoay ngược chiều Nhạc công thì tấu nhạc - vũ công thì xoè cánh ra, co chân lên rồihạ xuống, lại co chân kia lên xong lại hạ xuống Chúng cuối đầu xuống ép vào bộlông ngực màu như chiếc áo tu sĩ, ngẩng đầu lên rồi lại cuối đầu xuống Bầy Sếulặng yên múa, lúc thì vụng về, lúc lại mềm mại - khéo léo Cuộc vui rất trang

nghiêm Cánh Sếu rung rung, lên lên - xuống xuống như cánh tay người dang rauốn éo

Sếu về Tràm Chim là hiện tượng báo hiệu điềm ấm no, hạnh phúc và phồnvinh đang về trên thành phố giữa biển cỏ của vùng Đồng Tháp Mười mà nay đã cóbộ mặt ngày một khang trang, sầm uất Sếu sống hiền hòa, giản dị và còn báo hiệucho con người biết được sự thay đổi khí tượng, thời tiết, nắng mưa để tạo điềukiện trong công việc đồng áng ! Thiên nhiên nơi đây đã và đang thu hút nhiều dukhách đến tham quan du lịch

Sếu đang hạ cánh ở Vườn Quốc Gia Tràm Chim

Với người Việt Nam loài Sếu đầu đỏ, còn gọi là chim Hạc, là biểu tượng của sứcmạnh, sự trường tồn và lòng chung thủy Trong các Đình, Chùa và trên nhiều bànthờ của gia đình người Việt Nam có thờ chim Hạc

Trong dân gian có câu: "Đất lành chim đậu" Đúng vậy, từ bao đời nay vùng Đồng Tháp Mười được mệnh danh là xứ sở của các loài chim nước Hai từ "Tràm Chim" chúng ta có thể hiểu nôm na là từ ghép của cây tràm và con chim Nghĩa là ngày xưa ở vùng này có rừng tràm bạt ngàn và có rất nhiều chim muông về đây sinh sống, điển hình nhất là loài chim Sếu Đầu Đỏ trong dân gian còn gọi là chim hạc Từ đó địa danh Tràm Chim đã đi vào lịch sử hình thành và phát triển của tỉnh Đồng Tháp Khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước được thống nhất lănh đạo tỉnh Đồng Tháp có ý tưởng rất độc đáo là: Vừa xây dựng, phát triển kinh tế và vừa bảo tồn thiên nhiên vùng Đồng Tháp Mười nguyên thủy Nghĩa là, một mặt tích cực làm thủy lợi đào kênh dẫn nước vào khai thác vùng Đồng Tháp Mười Mặt khác, chọn Tràm Chim để phục hồi "Đồng Tháp Mười nguyên thủy" nhằm để bảo tồn thiên nhiên, nghiên cứu khoa học, học tập, du lịch sinh thái và giáo dục môi trường, cùng với giáo dục truyền thống yêu

nước cho thế hệ mai sau Có rất nhiều người nhận xét: "Tràm Chim là hòn ngọc của ĐBSCL" Tràm Chim là một mẫu chuẩn quốc gia về hệ sinh thái đất ngập nước vùng lụt kín của Đồng Tháp Mười và của Việt Nam.

Hệ sinh thái đất ngập nước Tràm Chim rất đa dạng và phong phú, rất độc đáo và hấp dẫn được chia theo thành 2 mùa mưa nắng rõ rệt, mùa nắng bắt đầu từ tháng Giêng đến giữa tháng 6, mùa mưa bắt đầu từ tháng 07 đến tháng 12 Khi có những cơn mưa đầu mưa xuất hiện thì cuốn phèn lan tỏa khắp vùng tạo cho Tràm Chim có một cảnh quan đất ướt khá đặc biệt Hệ thực vật Tràm Chim đặc trưng theo kiểu lá rộng thường xanh ngập nước theo mùa trên đất chua phèn, được chia làm 6 kiểu quần xã thực vật tiêu biểu: Quần xã sen, cỏ ống, mồm mốc, lúa ma (lúa trời), năng và rừng tràm Chính quần xã cỏ năng là nơi lý tưởng cho chim hạc vì cỏ năng chỉ phát triển trên vùng đất chua phèn Hơn thế nữa, cảnh quan thiên nhiên vùng Tràm Chim luôn luôn được bảo vệ cho nên hàng năm hạc thường về đây sinh sống vào mùa khô.

Hệ động vật chủ yếu mới nghiên cứu các loài chim nước Từ năm 1984 đến nay, các nhà khoa học Việt Nam và thế giới đã thống kê được 198 loài chim thuộc 49 họ được tìm thấy ở khu bảo vệ Tràm Chim, trong đó có 88% được tìm thấy ở khu bảo vệ vào mùa khô Theo Collar và cộng sự (1994), trong 198 loài chim này có 16 loài đang bị đe dọa ở quy mô toàn cầu Về môi trường sống, có 42% số loài sử dụng đầm lầy nước ngọt, 10% sử dụng các đồng cỏ, 8% sử dụng rừng ngập nước, 2% sử dụng các con kênh có bụi cây gỗ và 38% còn lại sử dụng tổng hợp môi trường sống nói trên.

Trong những năm gần đây, chim Hạc có chiều hướng giảm dần, có rất nhiều người băn khoăn lo lắng, rồi đây chim Hạc có còn trở về với Tràm Chim nữa không? Hay "Tràm ơi ở lại chim đi nhé", "Tràm Chim mùa sếu không về tổ" đó là những lời phiền trách làm đau xót cho những người có tinh thần bảo vệ Tràm Chim Vậy, vì sao đàn Hạc ở Tràm Chim ngày càng bị giảm đi? Theo các chuyên gia của Hội Bảo vệ hạc Quốc tế, Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN) và cán bộ quản lý VQG Tràm Chim thì đàn Hạc Tràm Chim ngày càng giảm dần là do các nguyên nhân chính.

Thứ nhất, Hạc là loài chim di trú, sống đa quốc gia Đàn Hạc hàng năm về Tràm Chim thường chỉ sống ở 3 nước: Lào, Camphuchia, Việt Nam, sinh sản ở Campuchia và Lào, còn đến mùa kiếm ăn thì mới về Tràm Chim Cho nên việc quản lý bảo vệ chim Hạc cũng rất khó khăn.

Thứ hai, các bãi cỏ năng (thức ăn chính của chim Hạc) ở bên ngoài VQG Tràm Chim không còn nữa, do đất đă chuyển sang làm nông nghiệp, cho nên ngoài Tràm Chim ra chim Hạc rất khó kiếm ăn ở nơi khác.

Thứ ba, môi trường tự nhiên của vùng Đồng Tháp Mười thay đổi quá nhanh, giờ đây chỉ còn những đốm tràm lẻ tẻ chứ không còn rừng tràm bạt ngàn, hoang sơ như thuở xa xưa.

Thứ tư, theo đặc tính sinh học của chim Hạc hằng năm tỷ lệ tăng bầy đàn chỉ khoảng 7 10% vì vậy việc phát triển giống nòi cũng rất hạn chế.

-Thứ năm, ngoài thức ăn chính là cỏ năng ra Hạc có nhiều những thức ăn khác như các loài lưỡng cư, bò sát, cua, ốc ở đồng ruộng Hiện nay có rất nhiều nông dân bên ngoài VQG

Tràm Chim sử dụng thuốc độc để bẫy chuột, cua ốc nhưng sau đó họ không chịu thu gom hoặc thu gom còn sót lại cho nên chim Hạc ăn phải thuốc độc đó mới chết.

Thứ sáu, hiện nay, việc quản lý khu bảo vệ VQG Tràm Chim có rất nhiều quan điểm của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước, cũng như giữa các nhà quản lý luôn trái ngược nhau Cho nên những người trực tiếp làm công tác quản lý VQG Tràm Chim cũng gặp nhiều khó khăn Chẳng hạn như ngành lâm nghiệp luôn muốn giữ mực nước cao bên trong khu bảo vệ để an toàn việc phòng cháy chữa cháy rừng.Vì nếu để xảy ra cháy rừng thì người quản lý trực tiếp phải bị kiểm điểm, kỷ luật, thậm chí nếu để cháy thiệt hại sẽ bị mất việc Còn các nh à bảo tồn thì muốn hạ mực nước xuống thấp gần giống như chế độ thủy văn thiên nhiên từ xa xưa của Đồng Tháp Mười để các loài sinh vật phát triển hài hòa với nhau như: năng có củ, lúa trời có bông và các loại chim sẽ về Tràm Chim ngày một nhiều hơn tuy nhiên có nguy cơ xảy ra cháy rừng và đồng cỏ rất cao.

Thứ bảy, có sự xuất hiện của sinh vật ngoại lai, đó là: Cây mai dương (Mimosa pirga) và ốc bươu vàng (Pomacea caniculata) Tác hại chính của cây mai dương là làm thay đổi thảm thực vật gây tác hại đến hệ động vật, đặc biệt là các bãi cỏ năng (bên trong VQG) đã từng và đang bị mai dương xâm hại, có rất nhiều loài thực vật khác không thể mọc dưới tán cây mai dương Cho đến nay, VQG Tràm Chim cũng chưa có kinh phí để tiến hành diệt trừ loại cây ngoại lai này Còn tác hại của ốc bươu vàng làm thay đổi chuỗi thức ăn, diệt các mầm của cây non trong hệ sinh thái và có khả năng lai giống với nhiều loài ốc bản địa.

Thứ tám, do lũ lụt lớn xảy ra liên tiếp các năm 2001 và năm 2002, khu bảo vệ Tràm Chim hoàn toàn bị ngập nước sâu và kéo dài, hơn nữa khi lũ về mang theo lượng phù sa lớn phủ lên những thảm cỏ năng làm cho cỏ năng không quang hợp được với ánh sáng dẫn đến các băi cỏ đă bị chết rất nhiều làm cho chim Hạc bị thiếu thức ăn trầm trọng cho nên đàn Hạc cũng ít về Tràm Chim hơn.

Thứ chín, chính vì do sợ xảy ra cháy rừng vào mùa khô nên VQG đã tiến hành đào kênh và một số hồ trữ nước để PCCC do vậy cũng làm thay đổi cảnh quan thiên nhiên bên trong khu bảo vệ.

Nhìn vào biểu đồ biến động số lượng Hạc tại Tràm Chim qua các năm cho thấy, chim hạc về Tràm Chim ngày càng ít đi Từ 1.052 con vào năm 1988 xuống 48 con vào năm 2001 và cho đến bây giờ năm 2004 chỉ còn 159 con, những năm nào mực nước bên trong khu bảo vệ Tràm Chim được hạ thấp thì năm kế tiếp số lượng Hạc sẽ tăng lên, còn những năm nào bên trong khu bảo vệ Tràm Chim giữ nước cao thì năm sau đó số lượng đàn Hạc sẽ giảm nhiều hơn Điều này chứng tỏ chế độ thủy văn của Vườn quốc gia Tràm Chim ảnh hưởng rất lớn đến các đặc tính sinh học của loài chim Hạc và những sinh vật khác Có thể nói: "Nước là vận mệnh của hệ sinh thái đất ngập nước Tràm Chim" Nếu với chế độ thủy văn thích hợp th ì đa dạng sinh học ở khu đất ngập nước như Tràm Chim sẽ ngày càng được tốt hơn Qua nhiều năm nghiên cứu ở VQG Tràm Chim, chúng tôi nhận thấy rằng phần lớn du khách đến Tràm Chim để tìm hiểu về bức tranh hoang sơ còn sót lại của Đồng Tháp Mười nguyên thủy, để họ tận mắt ngắm nhìn những đàn chim Hạc tự do bay lượn trên bầu trời Hầu như người dân đều có chung quan niệm chim Hạc là loài chim thiêng, thanh cao và chung thủy Trong lịch sử, chim Hạc chiếm một vị trí vô cùng quan trọng của nhiều nền văn hóa, những hình ảnh của chim Hạc đã được khắc tạc trên những hang động và cũng được vẽ lên biểu tượng của các gia đ ình quý phái Người dân phương Đông, trong đó có nước ta, đặc biệt là nhân dân của vùng Đồng Tháp Mười rất yêu chuộng Hạc Điều đáng mừng là vào tháng 12/2004, ông Zeb Barzen và các chuyên gia sinh học của trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP HCM cùng với cán bộ kỹ thuật ở VQG YokDon đã đi khảo sát và phát hiện được tổ chim Hạc non ở VQG YokDon tỉnh Đắc Lắc Qua kết quả khảo sát của các nhà khoa học, chúng ta khẳng định chim Hạc cũng sinh sản ở Việt Nam.

Chính vì vậy với ý nghĩa và tầm quan trọng của chim Hạc, chúng ta có thể nghĩ rằng: Chim Hạc là sứ giả của môi trường, là loài chim tiêu biểu nhất của thế giới các loài chim ở những vùng đất ngập nước như Tràm Chim Chim Hạc về Tràm Chim ngày càng nhiều cũng đồng nghĩa với lượng du khách đến Tràm Chim Tam Nông, Đồng Tháp ngày một đông hơn Và nếu như một vài năm nữa, Tràm Chim không còn Hạc thì liệu Tràm Chim có còn nổi tiếng khắp thế giới như những năm qua hay không? Điều đó đáng để chúng ta phải suy nghĩ Tràm Chim rất cần có Hạc!

III.1.B Cá

Sinh cảnh đất ngập nước ở Vườn quốc gia Tràm chim – Nơi sinh sống của nhiều loài cá.

Theo khảo sát của các nhà khoa học của Quỹ Quốc tế Bảo vệ thiên nhiên(WWF), Vườn Quốc Gia Tràm Chim hiện là nơi sinh sống của 101 loài cá, chiếmtới 1/4 số loài cá đang được bảo tồn ở Đồng bằng sông Cửu Long Có 9 loài cá có

tên trong Sách Đỏ Việt Nam là Cá Hô, Ét Mọi, Lóc Bông, Trê Vàng, Duồng Bay,

Cá Duồng, Mang Rổ, Cá Còm Và Ngựa Nam Khảo sát cũng cho thấy vào mùa lũ,

có 62 loài cá, 7 loài giáp xác từ bên ngoài di chuyển vào Tràm Chim và 41 loài cá

di chuyển ra, đa số cá lớn đều mang trứng Vào mùa khô, có 49 loài cá và 2 loàigiáp xác di chuyển ra ngoài Vườn Quốc Gia Tràm Chim Vừa qua, tổ chức WWFvà Công ty Coca-Cola đã phối hợp đầu tư kinh phí phục hồi sinh thái đất ngập nướcĐồng Tháp Mười tại Vườn Quốc Gia Tràm Chim

Tỉnh Đồng Tháp cũng đã cóphương án thí điểm sử dụng khaithác hợp lý tài nguyên đất ngậpnước Vườn Quốc Gia Tràm Chimcó sự tham gia của cộng đồng,theo đó, việc khai thác cá phảitránh mùa sinh sản của các loàithủy sản, nhất là từ tháng 5 đếntháng 7 hàng năm Tỉnh cũng cókế hoạch thả lại những loài cáquí hiếm có tên trong Sách Đỏvào khu Vườn Quốc Gia này