Sóng (Xuân Quỳnh)

Tiết 33: Đọc văn SÓNG Xuân Quỳnh “Em trở về đúng nghĩa trái tim em Là máu thịt đời thường ai chẳng có Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi

L ỚP 12H

Xuân Quỳnh

SÓNG Tiết 33: Đọc văn

Giáo viên thực hiện : Nguyễn Thị Hoa

I TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả (SGK)

- Xuân Quỳnh (1942-1988) tên khai sinh là Nguyễn

Thị Xuân Quỳnh, quê ở Hà Tây

- Xuân Quỳnh vốn thích làm thơ từ khi còn là diễn

viên múa và là một trong số những nhà thơ tiêu biểu

nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ thời kì chống Mĩ

- Tác phẩm tiêu biểu : ( SGK )

- Phong cách thơ : thể hiện một trái tim phụ nữ hồn hậu, chân thành, nhiều lo âu và luôn da diết trong khát vọng hạnh phúc đời thường.*

- Năm 2001, Xuân Quỳnh được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật

?Dựa vào phần Tiểu dẫn, nêu những nét chính về Xuân Quỳnh :

- Những nét chính về cuộc đời

- Sự nghiệp sáng tác

- Phong cách thơ

Tiết 33: Đọc văn SÓNG

Xuân Quỳnh

“Em trở về đúng nghĩa trái tim em

Là máu thịt đời thường ai chẳng có

Vẫn ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa

Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi”

(Tự hát)

I TÌM HIỂU CHUNG

2 Bài thơ “Sóng”

a) Hoàn cảnh ra đời

- Được sáng tác năm 1967, trong chuyến đi thực tế ở vùng biển Diêm

Điền (Thái Bình) in trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào”

- “Sóng” cùng với “ Thuyền và biển” được coi là “hai bài thơ tình vào

loại hay nhất của Xuân Quỳnh nói riêng và thơ hiện đại Việt Nam nói chung” (Lưu Khánh Thơ).

b) Bố cục

- Khổ 1- 4 : trạng thái tâm lí đặc biệt của người phụ nữ đang yêu

- Khổ 5 : nỗi nhớ trong tình yêu

- Khổ 6,7 : sự thuỷ chung

- Khổ 8,9 : khát vọng tình yêu vĩnh hằng

?Bài thơ Sóng được ra đời trong hoàn cảnh nào ?

?Bài thơ có thể chia làm mấy đoạn ?

Nêu ý chính của từng đoạn

Bố cục đó thể hiện sự vận động tâm trạng

của chủ thể trữ tình như thế nào ?

Tiết 33: Đọc văn SÓNG

Xuân Quỳnh

II ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

1 Nhan đề “Sóng”

- “Sóng” là hình tượng đẹp của tự nhiên, gợi nhiều cảm xúc  các nhà thơ thường mượn sóng để giãi bày tâm trạng của mình.*

- Sóng trong tác phẩm là hình ảnh ẩn dụ cho tâm trạng người phụ nữ

đang yêu  sóng vừa là sự hoà nhập vừa là sự phân thân của nhân vật

trữ tình “em”.*

- Thể thơ 5 chữ, âm hưởng đều đặn, luân phiên như nhịp vỗ của sóng

“Anh xin làm sóng biếc

Hôn mãi cát vàng em…”

(Biển – Xuân Diệu)“Ôi con sóng ngày xưa

Và ngày sau vẫn thế Nỗi khát vọng tình yêu Bồi hồi trong ngực

trẻ Ôi con sóng nhớ

bờ Ngày đêm không ngủ được Lòng em nhớ đến anh

Cả trong mơ còn thức…”

?Giải thích ý nghĩa nhan đề “sóng”.

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

2 Các khổ thơ - nhận thức về bản thân qua sự khám phá về sóng

a) Bốn khổ thơ đầu - Trạng thái tâm lí đặc biệt khi yêu

Khổ thơ 1 & 2- Trạng thái :

“Dữ dội >< dịu êm”*

“Ồn ào >< lặng lẽ”*

 Hai trạng thái ngược trái nhau

của sóng

- Tâm hồn, tính khí của người con gái đang yêu

- “Sông không hiểu… ra tận bể” :

hành trình của sóng tìm ra bể.*

- Khát vọng trong tình yêu muốn vượt không gian chật hẹp, vươn tới cái cao cả

- “Ôi con sóng… ngực trẻ”:

(đối lặp ngày xưa ><ngày sau) :

con sóng muôn đời vẫn vỗ

- Khát vọng tình yêu muôn đời của tuổi trẻ

Đọc hai khổ thơ đầu

và tìm những nét tương đồng giữa sóng và em.

Thảo luận :

- Hai bàn (bàn trên và bàn dưới) thành một nhóm

Các nhóm phía cửa ra vào thảo luận câu1, còn lại thảo luận câu 2

- Thời gian thảo luận : 4 phút

- Hình thức thảo luận :trao đổi trong nhóm,

sau đó cá nhân trình bày, những nhóm còn lại bổ sung

Câu 1? Đọc hai khổ thơ đầu

và tìm những nét tương đồng giữa sóng và em.

Câu 2? Đọc hai khổ 3 & 4 Phân tích tâm trạng của

nhân vật trữ tình “em” khi đứng “trước muôn trùng sóng bể”

(Chú ý sự tương đồng giữa tâm trạng muốn tìm hiểu về sóng

và tâm trạng muốn tìm hiểu về tình yêu.)

Suốt cuộc đời biển gọi ước mơ Nỗi khát vọng những phương trời chưa đến.

(Xuân Quỳnh)

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN …

2 Các khổ thơ - nhận thức về bản thân qua sự khám phá về sóng

a) Bốn khổ thơ đầu - Trạng thái tâm lí đặc biệt khi yêu…

Khổ thơ 3 & 4

 Tình yêu là điều bí ẩn và cũng rất tự nhiên  Và thơ Xuân Quỳnh cũng rất sâu sắc, ý vị và nữ tính

- Đứng trước muôn trùng sóng

bể, NVTT muốn cắt nghĩa nguồn

gốc của sóng.

- Tìm hiểu sự khởi nguồn của

tình yêu.

- Nghệ thuật điệp (từ, cú pháp)

 nhạc điệu của sóng miên

man

- Nhạc điệu nhiều cung bậc

của tâm hồn.

- Không cắt nghĩa được

nguồn góc của sóng

- Không cắt nghĩa được tình yêu  nữ sĩ thú nhận sự bất

lực một cách dễ thương: “Em

cũng không biết nữa…” *

Đọc hai khổ 3 & 4 Phân tích tâm trạng của

nhân vật trữ tình “em” khi đứng “trước muôn trùng sóng bể”

(Chú ý sự tương đồng giữa tâm trạng muốn tìm hiểu về sóng

và tâm trạng muốn tìm hiểu về tình yêu.)

Làm sao cắt nghĩa được tình yêu

Có nghĩa gì đâu một buổi chiều

Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt

Bằng mây nhè nhẹ, gió hiu hiu.

(Xuân Diệu)

Tôi gửi lại đây cái buồn vô cớ

Và mang về cái nhớ bâng quơ Xin chớ hỏi làm sao như thế

Tôi vốn không rành mạch bao giờ.

(Nguyễn Duy)

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN …

2 Các khổ thơ - nhận thức về bản thân qua sự khám phá về sóng…

b) Khổ thơ 5 - Nỗi nhớ trong tình yêu

- Con sóng dưới lòng sâu, trên

mặt nước…con sóng nhớ bờ.

- Người con gái hoá thân vào

sóng để diễn tả nỗi nhớ : “Lòng

em nhớ đến anh”.

- Nghệ thuật đối :

 Nỗi nhớ choáng cả không

gian và thời gian

- Cả trong tiềm thức “trong mơ

còn thức”  nhớ da diết, mạnh

mẽ và thành thật.*

Sóng

dưới lòng sâu

Sóng trên mặt nước

Sóng nhớ bờ

?Đọc khổ thơ 5

Phân tích sự đồng điệu giữa “sóng” và “em” trong nỗi nhớ.

Ngày…/ Đêm…*

Dưới…/ Trên…*

Nhớ ai bổi hổi bồi hồi, Như đứng đống lửa, như ngồi đống than.

(Ca dao)

“… Đèn thương nhớ ai,

Mà đèn không tắt.

Mắt thương nhớ ai,

Mắt ngủ không yên…”

(Ca dao)

Đêm nằm lưng chẳng bén giường Chỉ mong đến sáng ra đường gặp ai (Ca dao)

Những ngày không gặp nhau Biển bạc đầu thương nhớ Những ngày không gặp nhau Lòng thuyền đau rạn vỡ (Thuyền và biển – Xuân Quỳnh)

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN …

2 Các khổ thơ - nhận thức về bản thân qua sự khám phá về sóng…

c) Khổ thơ 6 và 7 - Sự thuỷ chung trong tình yêu

- Sóng vỗ kiên trì vào bờ - Niềm tin vào tình yêu

son sắt thuỷ chung

- Nghệ thuật đối :

Dẫu xuôi…/ Dẫu ngược…

Phương bắc…/ Phương Nam…

Nơi nào…/Ngoài đại dương/ Tới bờ

- Dù xa xôi, dẫu cách

trở nhưng “em” chỉ

nghĩ “Hướng về anh -

một phương”.*

 Vẻ đẹp tâm hồn của nữ sĩ, cũng là của phụ nữ Việt Nam

Yêu nhau tam tứ núi cũng trèo Ngũ lục sông cũng lội, thất bát thập đèo cũng qua (Ca dao)

Muối ba năm muối đang còn mặn Gừng chín tháng gừng hãy còn cay

Đôi ta nghĩa nặng tình dày

Có xa nhau đi nữa cũng ba vạn sáu ngàn ngày mới xa (Ca dao) ?Đọc hai khổ thơ 6 & 7, tìm hiểu sự đồng điệu

trong tình yêu thuỷ chung son sắt giữa “sóng” và “em”.

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN …

2 Các khổ thơ - nhận thức về bản thân qua sự khám phá về sóng…

d) Hai khổ thơ cuối – Khát vọng tình yêu vĩnh hằng

- Khổ 8 : nhận thức về sự đối lập giữa :

cái hữu hạn của đời người >< vô hạn của không gian, thời gian :

Cuộc đời tuy dài Năm tháng vẫn qua  biển kia dẫu rộng  mây

vẫn bay - xa …*

Khát khao : “được tan ra 

trăm con sóng nhỏ  giữa biển

lớn tình yêu  ngàn năm còn

vỗ…”

Khát khao tình yêu của mình hoà vào tình yêu của mọi

người  khát vọng sự vĩnh hằng hoá, bất tử hoá

 Đó là tình yêu cao thượng, giàu đức hi sinh  đáng trân trọng.*

 Nhịp thơ trùng lắng  những dự cảm lo lắng trăn trở và khát vọng thiết tha mãnh liệt trong tình yêu

- Khổ 9 :

?Phân tích những trăn trở và nhận thức, cũng như khát vọng của tác giả trong hai khổ thơ cuối.

Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua,

Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,

Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất, Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật, Không cho dài thời trẻ của nhân gian

… …

“Còn trời đất, nhưng chẳng còn tôi mãi, Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời”

(Xuân Diệu)

Đã hôn rồi hôn lại

Cho đến mãi muôn đời

Đến tan cả đất trời

Anh mới thôi dào dạt

(Xuân Diệu)

Làm sao được tan ra Thành trăm con sóng nhỏ Giữa biển lớn tình yêu

Để ngàn năm còn vỗ.

(Xuân Quỳnh)

Anh biết tình yêu không phải vô biên Như tia nắng chúng mình không sống mãi

Như câu thơ chắc gì ai đọc lại

Ai biết ngày mai sẽ có những gì Đời đổi thay, năm tháng cũng qua đi Giữa thế giới mong manh đầy biến đổi.

(Lưu Quang Vũ)

Bàn tay em, gia tài bé nhỏ

Em trao anh cùng với cuộc đời em

(Bàn tay em)

III TỔNG KẾT

- ND : “Sóng” là tiếng nói trái tim của những con người đang yêu,

biết yêu và biết giữ mãi tình yêu cao đẹp của mình

- NT :

+ Cấu tứ : đan xen cộng hưởng của hai hình tượng “sóng” và “em”.

+ Âm hưởng : nhạc điệu linh hoạt  giai điệu của sóng, sóng lòng,

sóng tình yêu…

Qua bài Sóng, Xuân Quỳnh nữ sĩ muốn nói lên điều gì ?

Cấu tứ và âm hưởng của bài thơ có gì đặc biệt ?

Củng cố dặn dò :

- Học bài để nắm vững : + Vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật trữ tình, + Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ.

- Soạn bài tiếp theo.

LUYỆN TẬP

Qua bài Sóng (Xuân Quỳnh), anh /chị có suy nghĩ gì về tình yêu

của con người nhất là giới trẻ trong thời đại ngày nay ?