Tôi xin có ý kiến đóng góp về kinh nghiệm mà bản thân tôi đã làm trong khi giảng dạy về chơng căn bậc hai, căn bậc ba - Đại số 9 Qua quá trình giảng dạy thực tế trên lớp một số năm học t
Trang 1THAM LUẬN Kinh nghiệm giảng dạy chương căn bậc hai, căn bậc ba Kính tha:
Trớc tiên tôi xin nhất trí với báo cáo chuyên đề đã nêu ra trớc Hội nghị Tôi xin có ý kiến đóng góp về kinh nghiệm mà bản thân tôi đã làm trong khi giảng dạy
về chơng căn bậc hai, căn bậc ba - Đại số 9
Qua quá trình giảng dạy thực tế trên lớp một số năm học trớc, và trong năm học này và tham khảo ý kiến của các đồng nghiệp nhiều năm kinh nghiệm, tôi nhận thấy: trong quá trình hớng dẫn học sinh giải toán Đại số về căn bậc hai thì học sinh rất lúng túng khi vận dụng các khái niệm, định lý, bất đẳng thức, các công thức toán học
Sự vận dụng lí thuyết vào việc giải các bài tập cụ thể của học sinh cha linh hoạt Khi gặp một bài toán đòi hỏi phải vận dụng và có sự t duy thì học sinh không xác định đợc phơng hớng để giải bài toán dẫn đến lời giải sai hoặc không làm đợc bài
Một vấn đề cần là kỹ năng giải toán và tính toán cơ bản của một số học sinh còn rất yếu
Chơng “Căn bậc hai, căn bậc ba” có hai nội dung chủ yếu là phép khai phơng (phép tìm căn bậc hai số học của số không âm) và một số phép biến đổi biểu thức lấy căn bậc hai
Việc giúp học sinh nhận ra sự nhầm lẫn và giúp các em tránh đợc sự nhầm lẫn đó là một công việc vô cùng cần thiết và cấp bách nó mang tính đột phá, mang tính thời cuộc rất cao, giúp các em có một sự am hiểu vững trắc về lợng kiến thức căn bậc hai tạo nền móng để tiếp tục nghiên cứu các dạng toán cao hơn sau này
Nguyên nhân dẫn đến việc nhầm lẫn đó theo tôi có hai nguyên nhân chính:
1 Lợng kiến thức, công thức nhiều, có nhiều cụm từ dễ nhần lẫn:
2
A = | A| (với A là biểu thức đại số hay nói gọn là biểu thức)
B A
AB (với A, B là hai biểu thức mà A ≥ 0, B ≥ 0)
B
A B
A
(với A, B là hai biểu thức mà A ≥ 0, B > 0)
B A B
A2 | |
(với A, B là hai biểu thức mà B ≥ 0 )
AB B
B
A 1
(với A, B là hai biểu thức mà AB ≥ 0, B ≠ 0)
B
B A B
A
(với A, B là biểu thức và B > 0)
2
) (
B A
B A C B
A
C
(với A, B, C là biểu thức mà A≥ 0 và A ≠ B 2 )
B A
B A C B A
C
) (
(với A, B, C là biểu thức mà A ≥ 0, B ≥ 0 và A ≠ B)
Trang 2Tên gọi (thuật ngữ toán học) nhiều và rễ nhầm lẫn, tạo nguy cơ khó hiểu khái niệm (chẳng hạn nh căn bậc hai, căn bậc hai số học, khai phơng, biểu thức lấy căn, nhân các căn bậc hai, khử mẫu, trục căn thức)
2 Sai lầm trong giải toán của học sinh:
a) Sai lầm về tên gọi hay thuật ngữ toán học :
VD: Định nghĩa về căn bậc hai - căn bậc hai số học:
* ở lớp 7 :
- Đa ra nhận xét 32=9; (-3)2 =9 Ta nói 3 và (-3) là các căn bậc hai của 9
- Định nghĩa : Căn bậc hai của một số a không âm là số x sao cho x2 = a
- Số dơng a có đúng hai căn bậc hai, một số dơng ký hiệu là a và một số
âm ký hiệu là - a
* ở lớp 9 chỉ nhắc lại ở lớp 7 rồi đa ra định nghĩa căn bậc hai số học
Với số dơng a, số ađợc gọi là căn bậc hai số học của a
Sau đó đa ra chú ý : với a 0, ta có :
Nếu x = a thì x 0 và x2 = a;
Nếu x 0 và x2 = a thì x = a Ta viết
Phép toán tìm căn bậc hai số học của số không âm gọi là phép khai phơng (gọi tắt là khai phơng)
=> Nguy cơ dẫn đến học sinh có thể mắc sai lầm chính là thuật ngữ “căn bậc hai” và "căn bậc hai số học”
Ví dụ 1 : Tìm các căn bậc hai của 16
Rõ ràng học sinh rất dễ dàng tìm ra đợc số 16 có hai căn bậc hai là hai số đối nhau 4 và - 4
Ví dụ 2 : Tính 16
Học sinh đến đây sẽ giải sai nh sau :
16 = 4 và - 4 có nghĩa là 16 = 4
Nh vậy học sinh đã tính ra đợc số 16 có hai căn bậc hai là hai số đối nhau là :
16 = 4 và 16 = -4
Do đó việc tìm căn bậc hai và căn bậc hai số học đã nhầm lẫn với nhau
Lời giải đúng : 16 = 4 (có thể giải thích thêm vì 4 > 0 và 42 = 16)
Trong các bài toán về sau không cần yêu cầu học sinh phải giải thích
b) Sai lầm trong các kỹ năng tính toán :
Ví dụ: Sai lầm trong việc xác định điều kiện tồn tại của căn bậc hai:
) 1 (
4 x - 6 = 0
* Lời giải sai :
Trang 3) 1
(
4 x - 6 = 0 2 ( 1 ) 2 6
x 2(1-x) = 6 1- x = 3 x = - 2
* Phân tích sai lầm : Học sinh có thể cha nắm vững đợc kiến thức sau: Một cách tổng quát, với A là một biểu thức ta có A2 = | A|, có nghĩa là :
2
A = A nếu A ≥ 0 ( tức là A lấy giá trị không âm );
2
A = -A nếu A < 0 ( tức là A lấy giá trị âm )
Nh thế theo lời giải trên sẽ bị mất nghiệm
* Lời giải đúng :
2
) 1
(
4 x - 6 = 0 2 ( 1 ) 2 6
x | 1- x | = 3 Ta phải đi giải hai phơng trình sau : 1) 1- x = 3 x = -2
2) 1- x = -3 x = 4 Vậy ta tìm đợc hai giá trị của x là x1= -2 và x2= 4.
B = 16 x 16 - 9 x 9+ 4 x 4 + x 1 với x ≥ -1
* Lời giải sai :
B = 4 x 1-3 x 1+ 2 x 1+ x 1
B = 4 x 1
16 = 4 x 1 4 = x 1 42 = ( x 1)2 hay 16 = ( x 1 ) 2
16 = | x+ 1|
Nên ta phải đi giải hai phơng trình sau : 1) 16 = x + 1 x = 15
2) 16 = -(x+1) x = - 17
* Phân tích sai lầm : Với cách giải trên ta đợc hai giá trị của x là x1= 15 và x2
= -17 nhng chỉ có giá trị x1 = 15 là thoả mãn, còn giá trị x2 = -17 không đúng
Đâu là nguyên nhân của sự sai lầm đó?
1/ Chính là sự áp dụng quá dập khuôn vào công thức
2/ Không để ý đến điều kiện đã cho của bài toán, với x ≥ -1
* Lời giải đúng :
B = 4 x 1-3 x 1+ 2 x 1+ x 1
B = 4 x 1
16 = 4 x 1 4 = x 1 (do x ≥ -1)
16 = x + 1 Suy ra x = 15
Từ những vấn đề nêu ra nh trên tôi đã đề ra một số biện pháp để giảng dạy tốt nội dung của chơng nh sau:
+ Luôn hớng dẫn học sinh trú trong tới điều kiện của công thức, của bài toán
đa ra
Ví dụ: Để kiểm tra một số a (biểu thức A) có là cbh số học của một số b (một biểu thức B) nào đó hay không cần kiểm tra đủ 2 điều kiện
(1): a ≥ 0 (A ≥ 0)
Trang 4(2): a2 = b (A2 = B)
+ Khi chữa bài tập giáo viên nên đa các bài tập theo từng dạng (nhóm)
+ Đổi yêu cầu bài toán về các thuật ngữ quen thuộc với học sinh
* Một số kiến nghị, đề xuất:
+ Với Phòng GD&ĐT
- Tổ chức nhiều hơn các Hội nghị chuyên đề (có thể là cấp cụm trờng, cấp huyện)
để chúng tôi đợc trao đổi học hỏi