chuyên đề phần di truyền(10 -11)

Quy luật phân li của Menđen: Trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di truyền trong cặp nhân tố di truyền phân li về 1 giao tử và giữ nguyên bản chất nh ở cơ thể thuần chủng của

Di truyền

2 quy luật hay 3 định luật thỡ cỏi nào đỳng?

TL:

cả 2 đều đỳng, trước đõy 3 định luật là núi về hiện tượng, nay 2 quy luật núi về bản chất:

* Quy luật: Là mối liên hệ bản chất, ổn định đợc lặp đi lặp lại giữa các hiện tợng trong tự

nhiên và xã hội

* Định luật: Quy luật khách quan đợc khoa học nhận thức và nêu ra.

* Định lí: Mệnh đề toán học mà chân lí của nó đợc khẳng định hay phủ định qua chứng

minh

Quy luật phân li của Menđen:

Trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi

nhân tố di truyền trong cặp nhân tố di

truyền phân li về 1 giao tử và giữ

nguyên bản chất nh ở cơ thể thuần

chủng của P

Mỗi tính trạng đều do 1 cặp alen quy định, 1

có nguồn gốc từ bố, 1 có nguồn gốc từ mẹ và các alen tồn tại trong TB của cơ thể 1 cách riêng rẽ, không pha trộn vào nhau Khi giảm phân, các alen cùng cặp phân li đồng đều về các giao tử, 50% giao tử chứa alen này, 50% giao tử chứa alen kia

Quy luật phân li độc lập:

Các cặp nhân tố di truyền đã phân li

độc lập trong quá trình phát sinh giao

tử

Các cặp nhân tố di truyền quy định các tính trạng khác nhau phân li độc lập trong quá trình hình thành giao tử

ứng dụng QLPL:

Để cho các alen của 1 gen phân li đồng đều về các giao tử, 50% giao tử chứa alen này, 50% giao tử chứa alen kia thì cần có điều kiện gì?

A Bố mẹ phải thuần chủng

B Số lợng cá thể con lai phải lớn

C Alen trội phải trội hoàn toàn so với alen lặn

D Quá trình giảm phân phải xảy ra bình thờng

E Tất cả các điều kiện nêu trên

P AA x aa

G A a

F1 Aa

F1 x F1 Aa x Aa

G A , a A, a

F2 ẳ AA ; 2/4 Aa ; 1/4 aa

ẳ (AA x AA) 2/4( Aa x Aa) ẳ( aa x aa)

ẳ AA ; 2/4 (1/4 AA: 2/4 Aa: ẳ aa) 1/4 aa

Cho đậu hà Lan hạt vàng là trội hơn so với hạt xanh

Pt/c Vàng x Xanh F1 cho F1 tự thụ phấn qua cỏc thế hệ

Xỏc định tỷ lệ kiểu hỡnh về màu hạt ở cõy F1?

A 100% Vàng

B 4 Vàng : 2Xanh

C 3 Vàng : 1Xanh

D 5 Vàng : 3Xanh

Cho đậu hà Lan hạt vàng là trội hơn so với hạt xanh

Pt/c Vàng x Xanh F1 cho F1 tự thụ phấn qua cỏc thế hệ

Xỏc định tỷ lệ kiểu hỡnh về màu hạt ở cõy F2?

A 7 Vàng : 2 Xanh

B 4 Vàng : 2Xanh

C 3 Vàng : 1Xanh

D 5 Vàng : 3Xanh

Nờn lấy màu sắc của hoa làm vớ dụ

(Trích đề thi HSG tỉnh lớp 9 năm 93-94)

ở cà chua, tính trạng quả đỏ là trội so với tính trạng quả vàng Cho 2 cây quả đỏ tự thụ phấn ở F1 thu đợc tỉ lệ kiểu hình chung là 7 quả đỏ, 1 quả vàng

a Xác định kiểu gen của 2 cây đỏ ở thế hệ xuất phát và viết sơ đồ lai kiểm chứng

b Khi cho 2 cây cà chua F1 lai với nhau thì ở F2 phân li theo tỉ lệ 1 quả đỏ : 1 quả vàng

Xác định kiểu gen và kiểu hình của F1 và F2

Mới: khụng cần điều kiện gỡ cả và ql đỳng cho mọi TV, ĐV, lưỡng bội, đơn bội cũng đều được

Khi dạy lưu ý:

- Ứng dụng QL1 MĐ, ở F2 để cú tỷ lệ 3: 1 cần điều kiện gỡ?

* Bố mẹ đều phải dị hợp tử về 1 cặp alen, trội - lặn hoàn toàn, số lượng cỏ thể con lai phải lớn, cỏc cỏ thể cú KG khỏc nhau phải cú sức sống như nhau

- Ứng dụng QL2 MĐ, ở F2 để cú tỷ lệ 9: 3: 3: 1 thỡ cần điều kiện gỡ?

* Bố mẹ phải dị hợp tử về 2 cặp gen, trội - lặn hoàn toàn, số lượng cỏ thể con lai phải lớn, cỏc cỏ thể cú KG khỏc nhau phải cú sức sống ngang nhau

Một số khỏi niệm

Cỏc khỏi niệm gen, lụcut gen, alen Những khỏi niệm này đụi khi được dựng để thay thế lẫn nhau trong những hoàn cảnh nhất định nhưng chỳng vẫn khỏc biệt nhau

- Gen là 1 khỏi niệm chỉ 1 đơn vị của vật chất di truyền (đoạn phõn tử ADN) quy định 1 tớnh trạng nào đú

- Lụcut gen là khỏi niệm chỉ 1 vị trớ nhất định của gen trờn NST

- Alen được dựng để chỉ 1 trạng thỏi nhất định của 1 lụcut gen Cũng là 1 trỡnh tự nuclờụtit (gen) nhưng nếu bị đột biến làm thay đổi dự chỉ 1 nucclờụtit thỡ cũng làm xuất hiện 1 alen mới

- Mỗi gen chiếm 1 vị trí xác định trên NST đợc gọi là lôcut

- Một gen có thể tồn tại ở các trạng thái khác nhau, mỗi trạng thái với 1 trình tự nuclêôtit cụ thể đợc gọi là một alen

TL: Vẫn đúng Vì quy luật phân li của Menđen chỉ sự phân li của các alen mà không nói về

sự phân li tính trạng mặc đù qua sự phân li tính trạng, Menđen phát hiện ra quy luật phân li của alen

1 Nếu các alen của cùng 1 gen không có quan hệ trội - lặn hoàn toàn mà là đồng trội (mỗi alen biểu hiện kiểu hình của riêng mình) thì quy luật phân li của Menđen có còn đúng hay không? Tại sao?

Tương tỏc gen:Theo menđen, 1 gen quy định 1 tớnh trạng, ỏcc cặp gen phõn li độc lập và tỏc động riờng rẽ Tuy nhiờn, nhiều gen quy định 1 tớnh trạng hoặc 1 gen tham gia quy định nhiều tớnh trạng

1.Hai alen thuộc cựng 1 gen cú thể tương tỏc với nhau hay khụng?

*Hai a len của cựng 1 gen cú thể tương tỏc với nhau theo kiểu trội - lặn hoàn toàn hoặc trội khụng hoàn toàn hoặc đồng trội

2 Sự tương tỏc giữa cỏc gen cú mõu thuẫn gỡ với cỏc quy luật phõn li của cỏc alen hay khụng? Tại sao?

* Khụng, vỡ tương tỏc gen là sự tỏc động qua lại giữa cỏc sản phẩm của cỏc gen chứ khụng phải bản thõn của cỏc gen

Tương tỏc gen

Cỏc gen cựng lụ cỳt:

- Hai alen thuộc 2 lụcut khỏc nhau gọi là 2 gen khụng alen (Vớ dụ, ở đậu Hà Lan, cỏc gen quy định màu sắc và hỡnh dạng hạt là cỏc gen khụng alen)

- 2 alen của cựng 1 gen cũn được gọi là 2 gen alen với nhau:

Ví dụ: A, a

Gen A → E → Sản phẩm của A

Gen a → Không tạo E → không tạo sản phẩm

Hoặc Gen A → Tạo E → Tạo sản phẩm của A

Hoặc Gen a → Tạo E → Tạo sản phẩm của a

SP của a bị SP của A lấn át, nên biểu hiện tính trạng của gen A

QUAN NIỆM TRỘI-LẶN

Gen trội hay lặn tùy thuộc vào việc ta xem xét sự biểu hiện ra kiểu hình của nó ở mức độ nào

BỆNH HỒNG CẦU LIỀM

Xét ở mức độ hình dạng hồng cầu:

HbA/HbA HbA/HbS HbS/HbS

Hồng cầu bt Hồng cầu bt Hcầu liềm

Hồng cầu liềm

Vậy HbA là đồng trội với HbS

• Xét ở mức độ có gây chết hay không:

• HbA/HbA HbA/HbS HbS/HbS

• sống sống chết

• Vậy HbA là trội so với HbS

BỆNH HỒNG CẦU LIỀM

Xét ở mức độ ảnh hưởng đến sức sống:

HbA/HbA HbA/HbS HbS/HbS

Sức sống bt Giảm sức sống chết

Vậy HbA là trội không hoàn toàn so với HbS

Trong điều kiện môi trường có muỗi sốt rét:

HbA/HbA HbA/HbS HbS/HbS

Tương tác gen

Nguyên tắc chung để phát hiện ra tương tác gen là có sự thay đổi về tỉ lệ phân li KH khác với tỉ lệ phân li của Menđen

2 gen khác lô cút (VD: A và B) tạo ra 2 enzim, enzim này át chế hoạt động của enzim kia không cho tạo ra sản phẩm

Ví dụ: Hoa trắng 1 (AAaa ) x Hoa trắng 2 (aaBB)

F1 : Đỏ (AaBb) x Đỏ (AaBb)

F2 : 9 A-B-(đỏ):3 A- bb (trắng) :3 aaB-(trắng) :1aabb (trắng)

Về giới tính

Chưa có cơ chế giải thích hoàn toàn

Có 3 thuyết: Môi trường, gen, NST giới tính mỗi thuyết chỉ giải thích được ở một số loài nhất định

Hiện nay chưa xác định được cơ chế xác định được giới tính VD: cá rôphi, rôphi đơn tính

là cá đực…

di truyền liên kết với giới tính

Di truyền chéo

Cũ: Ông ngoại → mẹ → cháu trai gọi là chéo từng phần

Mới: Bố → gái

Mẹ → Trai gọi là chéo toàn phần

Bố quý con gái, mẹ quý con trai

3:1

Aa x Aa

Aaa x Aa

Aaaa x Aa

Aaa x Aaa

Aaaa x Aaa

Aaaa x Aaaa

2cap = (3:1).1 AaBB x AaBB AaBB x AaBb AaBB x Aabb

=1.(3:1) AABb x AABb AABb x AaBb

AB/aB x AB/aB AB/aB x AB/ab AB/aB x Ab/aB AB/aB x Ab/ab

=1.(3:1) AB/Ab x AB/Ab AB/Ab x AB/ab

XAXa x XAY

XAXa x XaY

AB/Ab x aB/ab

AAa x aa

AAa x aaa

AAa x aaaa

AAaa x aa

AAaa x aaa

AAaa x aaaa

11:1

AAaa x Aa AAaa x Aaa AAaa x Aaaa AAa x Aa AAa x Aaa

35:1

AAa x AAa AAaa x AAaa AAa x AAaa

Trong trường hợp giảm phân và thụ tinh bình thường, một gen quy định một tính trạng và gen trội là trội hoàn toàn Tính theo lý thuyết, phép lai AaBbDdHh x

AaBbDdHh sẽ cho kiểu hình mang 3 tính trạng trội và 1 tính trạng lặn ở đời con chiếm tỷ lệ

A 27/256 B 9/64 C 81/256 D 27/64

Phép lai AaBbDdHh x AaBbDdHh là phép lai dị hợp tử về 4 cặp gen và cho ra 256 hợp tử nhưng câu dẫn chỉ hỏi về KH mang 3 tính trạng trội và 1 tính trạng lặn nên chỉ tính KH trong 64 hợp tử Bằng phương pháp nhân đại số ta có: 3/4 x 3/4 x 3/4 x1

= 27/64 và chọn B Nếu không đọc kỹ câu dẫn thì sẽ chọn nhầm A.27/256