vì sao - Không, vì hai câu đầu vừa tả cảnh vừa thể hiện tâm trạng của tác giả, còn hai câu cuối tả trăng & bộc lộ tình cảm, cảm xúc.. Không, bỏ mất từ “quải” nghĩa là “treo” -> động ->tĩ
Trang 1Ngày soạn: 12/10/09 Tiết 37, 38
Ngày dạy:15/10/09 CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
XA NGẮM THÁC NÚI LƯ (Hướng dẫn đọc thêm – Lí Bạch)
I.Mục tiêu cần đạt:
- Thấy được: tình cảm quê hương sâu nặng của nhà thơ; vẻ đẹp của thác nước núi Lư; thấy được một số
đặc điểm nghệ thuật của bài thơ hình ảnh gần gũi, ngôn ngữ tự nhiên, bình dị, tình cảm giao hoà Bước
đầu nhận biết bố cục thường gặp trong một bài thơ tuyệt cú, thủ pháp đối và tác dụng của nó
- Giáo dục tình yêu thiên nhiên đất nước
- Rèn kĩ năng phân tích thơ TNTT ĐL, có đối chiếu với phiên âm
II Chuẩn bị
- Tích hợp với phần tiếng việt ở khái niệm Từ trái nghĩa, với phần tập làm văn ở Luyện nói về văn biểu
cảm , đánh giá
III.Các bước lên lớp
1.Ổn định lớp :…7/1:………7/2:………
2
Bài cũ: (5P)
- Đọc thuộc bài thơ Bạn đến chơi nhà và nêu nội dung chính của bài thơ Suy nghĩ của em về tình bạn
qua bài thơ? ( Đọc thuộc: 5 đ; nêu nội dung – như phần ghi nhớ sgk: 3đ; nêu suy nghĩ về tình bạn: 2đ)
3.Bài mới
- GV giới thiệu bài (1p) Vọng nguyệt hoài hương( trông trăng nhớ quê) là một chủ đề phổ biến trongthơ
cổ không chỉ ở VN mà cả ở Trung Quốc Vầng trăng tròn tượng trưng cho sự đoàn tụ Xa quê, trăng
càng sáng, càng tròn lại càng nhớ quê Bản thân hình ảnh vầng trăng một mình trên trời cao thăm thẳm
trong đêm thanh tĩnh đủ để gợi lên nỗi sầu xa xứ Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh chọn đề tài ấy
& trải qua hàng ngàn năm nay vẫn làm rung động bao tâm hồn người đọc
- Giảng dạy bài mới
Hoạt động 1 (8p) Giới thiệu về tác giả, tác phẩm
? Nhắc lại nét chính về tác giả Lý Bạch?
? Hãy xác định thể thơ của bài thơ ? (Ngũ ngôn tứ tuyệt ) Hoàn cảnh
sáng tác bài thơ?
? Bài thơ này có thể thơ giống với bài thơ nào đã học ?(Bài “Tụng giá
hoàn kinh sư “)
? Xét về thể thơ em hãy tìm điểm giống nhau và khác nhau của hai bài
thơ này?(Bài thơ này tuy là ngũ ngôn nhưng không phải là ngũ ngôn
đường luật mà là thơ cổ thể.Thơ cổ thể không có luật lệ nhất định ,còn
thơ đường luật thì có niêm luật gắt gao ,rõ ràng )
* GV nói thêm:Lý Bạch quê ở Cam Túc nhưng sinh ra ở Tứ Xuyên, thuở
nhỏ ông thường lên núi Nga Mi và núi Thanh Thành đọc sách, ngắm
trăng Những ấn tượng và kỷ niệm đẹp đẽ của quê hương ông không thể
nào quên Suốt cuộc đời mấy mươi năm xa quê hình ảnh của quê hương
nhất là những đêm trăng sáng ,đối với ông đầy nổi nhớ thương Tình
cảm sâu sắc đó Lý Bạch đã diễn tả một cách tha thiết trong bài thơ này
Hoạt động 2: (43p) Hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản
GV đọc mẫu, hướng dẫn học sinh đọc (đọc giọng diễn cảm, thể hiện nỗi
buồn )
? Em hãy thử dịch nghĩa đề bài “Tĩnh dạ tứ “?
- Gọi hs đọc phần chú thích sgk/124
Em hiểu thế nào là đêm thanh tĩnh?(Đó là đêm bầu trời trong xanh
,mát mẻû,không có tiếng động ,cảnh vật vắng lặng êm đềm ,thơ mộng ,trữ
tình )
A.Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh ( Lí Bạch)
CẢM NGHĨ TRONG ĐÊM THANH TĨNH
I.Giới thiệu chung
1.Tác giả : sgk/111 2.Tác phẩm
- Thể thơ :ngũ ngôn tứ tuyệt (cổ thể )
-Hoàn cảnh sáng tác :Sống tha phương, trong cơn ly loạn, nhìn trăng nhớ quê
II.Đọc, hiểu văn bản
1 Đọc và tìm hiểu chú thích
Trang 2Có người cho rằng bài “Tĩnh dạ tứ “hai câu đầu tả cảnh, hai câu cuối tả
tình Em có tán thành ý kiến đó không ? vì sao
- Không, vì hai câu đầu vừa tả cảnh vừa thể hiện tâm trạng của tác giả,
còn hai câu cuối tả trăng & bộc lộ tình cảm, cảm xúc
? Thử chia ý và đặt tiêu đề cho từng ý
? Hình ảnh ánh trăng được miêu tả ở những chi tiết nào? Aùnh trăng có
vị trí gì trong bài thơ? Vị trí ngắm trăng của tác giả?
- HS phân tích ý nghĩa của từ nghi, nhà thơ đang nằm trên giường ngắm
trăng, ánh trăng là tác nhân gợi nỗi nhớ quê trong lòng thi sĩ
? Có gì độc đáo trong cách miêu tả trăng của tác giả?
- Trăng sáng quá, màu trắng như sương – ngỡ là sương
? Những lời thơ trên miêu tả vẻ đẹp ntn về vẻ đẹp của đêm trăng?
- Vẻ đẹp mơ màng, dịu êm, yên tĩnh
? Miêu tả trăng với vẻ đẹp như vậy chứng tỏ tác giả là người ntn đối với
thiên nhiên?
? Vậy ý của 2 câu thơ đầu ở đây là gì ?
Gọi HS đọc 2 câu cuối ,giải thích nghiã.
? Nhận xét gì về nghệ thuật đối ở hai câu cuối?
- Đối : Cử ><Đê ;Vọng >< Tư ;Minh nguyệt >< cố hương
- Về cấu tạo ngữ pháp: mỗi câu có hai vế Về từ loại: cùng từ loại( động
từ), Về ý: đối nhau rất chỉnh: nhìn trăng sáng / nhớ cố hương
? Hình dung hình ảnh nhà thơ từ câu “Cử đầu nguyệt”?
(Đêm khuya thanh tĩnh,nhà thơ trằn trọc không ngủ được nhìn xuống đất
thấy ánh trăng như sương ,khi ngẫng đầu lên thấy vầng trăng sáng ngay
trước mặt)
? Tại sao tác giả “Ngẩng đầu cúi đầu tư cố hương”?
(Ngẩng đầu thấy vầng trăng sáng cũng đơn côi,lạnh lẽo như mình –lập
tức lại cúi đầu không phải để nhìn một lần nữa “sương trên mặt đất”mà
để suy ngẫm về quê hương )
? Qua hành động của tác giả em hiểu điều gì về tình quê hương của tác
giả ?
? Cảm xúc chính của nhà thơ thể hiện trong bài thơ là gì ?
Hoạt động 3: (5p) Tổng kết
? Bốn câu thơ được liên kết với nhau bằng những động từ nào ?liên kết
ntn ?(Nghi –cử –vọng –đê- tư)
→Tạo tính thống nhất, liền mạch của cảm xúc trong bài thơ
? Tìm cụm từ tả hình trực tiếp? (Tư cố hương )
? Đọc bài thơ của Lý Bạch, em cảm nhận những tình cảm sâu sắc nào
của con người được kí thác ?
+Tình yêu thiên nhiên
+Tình yêu sâu nặng của con người
2 Phân tích
a.Hai câu đầu
Sàng tiền minh nguyệt quang Nghi thị địa thượng sương
→ đêm trăng sáng: vẻ đẹp dịu êm, yên tĩnh → tình yêu thiên nhiên của tác giả
b Hai câu cuối
Cử đầu vọng minh nguyệt Đê đầu tư cố hương
- Động từ, phép đối, biểu cảm trực tiếp
→ Tình yêu cố hương sâu
nặng ,da diết
III Tổng kết
Ghi nhớ :sgk/124
- Em biết gì về nhà thơ Lý Bạch?
+HStrả lời như phần chú thích sgk/111
- Dựa vào số câu, số chữ, cách hiệp vần hãy phát hiện thể thơ của bài thơ?
( TNTT)
- Thể thơ này giống bài thơ nào mà chúng ta đã học ?(Sông núi nước Nam- LTK).
I.Giới thiệu chung: 1.Tác giả: Lý Bạch
(701-762) sgk/111 2.Tác phẩm Thể thơ: thất ngôn
Trang 3Đọc, tìm hiểu văn bản
-GV đọc văn bản, hướng dẫn học sinh đọc
(giọng nhẹ nhàng và diễn cảm)
-Hs đọc bản phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ.
Lưu ý hs ngắt giọng ở sau chữ thứ 4 của mỗi câu
GV: Thác nước núi Lư Sơn nhìn từ xa là một bức tranh đẹp kỳ vĩ, tráng lệ, huyền
ảo được tác giả Lý Bạch một nhà thơ được mệnh danh là“ Tiên thơ”, thể hiện bằng
nghệ thuật điêu luyện, ngôn ngữ tự nhiên, tâm hồn tự do hào phóng
- Em hãy giải thích nghĩa của đề bài “Vọng Lư sơn bộc bố”?
( sgk/110 )
- Hs đọc phần dịch nghĩa(sgk/109-110) Qua phần dịch nghĩa, em hiểu như thế nào
về 5 động từ trọng điểm ở bản phiên âm: Vọng, Sinh, Quải, Nghi, Lạc?
- Em hiểu “Thác” là gì? Thử nhớ lại khái niệm này ở bài “Vượt thác” đã học xem
có giống nhau không?:
- Từ đó em hãy xác định điểm nhìn của tác giả đối với toàn cảnh?
+ Đây là cảnh vật được nhìn từ xa
- Điểm nhìn đó có lợi như thế nào trong việc phát hiện những đặc điểm của thác
nước?
+ Điểm nhìn đó không cho phép khắc hoạ cảnh vật một cách chi tiết, tỉ mỉ, lại có
lợi thế là dễ phát hiện được vẻ đẹp của toàn cảnh
- Câu 1 tả cái gì? Và tả như thế nào?
+ Câu mở đầu miêu tả làn khói tía (tử yên) đang toả lên từ ngọn núi Hương Lô
- Bài thơ có tựa đề “Xa ngắm thác núi Lư” (Vọng Lư Sơn bộc bố) những câu mở đầu
không hề nói đến ngọn thác ấy, vậy câu thơ mở đầu của bài thơ có lạc chủ đề
không?
+ Vị trí câu này là đã phác ra được cái phông nền của bức tranh toàn cảnh đó trước
khi miêu tả vẻ đẹp của bản thân thác nước Đây là phông nền đặc biệt: dưới mặt
trời đang toả nắng là một ngọn núi tựa như chiếc bình hương khổng lồ đang nghi
ngút toả những làn khói tía vào vũ trụ Hương Lô lại là một ngọn núi của dãy Lư
Sơn, nơi ngọn thác đang đổ xuống
→ Ở câu thơ này Lý Bạch không phải chỉ tả mà muốn gợi mở tầm cao vũ trụ của
ngọn thác.
- Vì sao dân gian gọi ngọn núi cao của dãy Lư sơn là Hương Lô?(Núi cao có mây
mù che phủ, trông xa như chiếc lư nên gọi là Hương Lô)
- Các chi tiết đó gợi tả một cảnh tượng như thế nào?
* HS đọc ba câu thơ tiếp
- Trên cái nền cảnh núi rực rỡ hùng vĩ đó, thác nước hiện ra qua câu thơ nào?
- Ở bản dịch thơ có sát nghĩa với bản dịch nghĩa không?
(Không, bỏ mất từ “quải” nghĩa là “treo” -> động ->tĩnh)
- Vẻ đẹp của thác nước được tác giả thể hiện qua nghệ thuật gì?(So sánh)
- Đó là vẻ đẹp như thế nào? Nếu như ở câu 2, từ “quải” đã biến động thành tĩnh
thì ở câu 3 cảnh vật đã chuyển biến từ tĩnh sang động Em hãy cho biết nhờ vào từ
ngữ nào mà ta có thể khẳng định như vậy? (2 động từ “Phi Lưu” “Trực há”)
- Phân tích sự thành công của tác giả trong việc dùng từ “quải” (câu 2) từ đó chỉ ra
chỗ hạn chế của bản dịch thơ?
+ Chữ “quải” (treo) đã biến cái động thành cái tĩnh, biểu hiện một cách hết sức
sát hợp cảm nhận từ xa về dòng thác: đỉnh núi - khói tía mịt mù, chân núi - dòng
sông tuôn chảy, khoảng giữa là thác nước treo cao như dải lụa Quả là bức danh
hoạ tráng lệ
→ Ở bản dịch thơ vì lược bớt chữ “treo” nên ấn tượng do hình ảnh dòng thác gợi ra
tứ tuyệt
II Đọc, hiểu vănbản:
1 Đọc văn bản 2.Tìm hiểu văn bản
- Nhật chiếu hương lô sinh tử yên
-> Từ ngữ chọn lọc
=>Cảnh tượng rực rỡ, kì vĩ, sinh động
- Dao khan bộc bố quải tiền xuyên
=>Vẻ đẹp tráng lệ
- Phi lưu trục há tam thiên xích
(Nước bay thẳng xuống ba nghìn thước)
->Miêu tả bằng động từ mạnh, nói quá
=>Tốc độ mạnh me,õ ghê gớm của dòng thác
Trang 4trở nên mờ nhạt và ảo giác về dải Ngân Hà ở câu cuối trở nên thiếu cơ sở (vì dải
lụa gợi lên dải Ngân Hà hợp lý hơn là dòng thác)
- Hai từ “phi lưu” và “trực há” giúp em hình dung được thế núi và sườn núi ở đây
ra sao?
+ Hai từ trên trực tiếp tả thác đồng thời cho người đọc hình dung được thế núi
cao và sườn núi dốc đứng Núi thấp và sườn thoải thì không thể “phi lưu” và “trực
há” được.
- “phi lưu” và “trực há” thuộc từ loại gì ? Hai động từ này có ý nghĩa gì trong việc
miêu tả cảnh động của 2 dòng thác?
+ Miêu tả tốc độ mạnh mẽ, ghê gớm của dòng thác
HS đọc câu 4
- Em hiểu như thế nào về dải Ngân Hà?
+ Đó là một dải màu sáng nhạt với những vì tinh tú nhấp nháy vắt ngang bầu trời
những đêm mùa hạ → Đấy là một dòng sông trong tưởng tượng
- Ở câu 4, cảnh thác nước được miêu tả bằng cách nói như thế nào?
+ So sánh một cách phóng đại: dòng thác như dải Ngân Hà tuột khỏi mây
- Phân tích sự thành công của tác giả trong việc dùng từ “nghi” (ngỡ là), “lạc” (rơi
xuống) và hình ảnh Ngân Hà
+ “Ngỡ là” tức là biết sự thật không phải là như vậy (mà quả thế làm sao vừa
thấy cả mặt trời, cả dòng Ngân Hà) Biết sự thật không phải là vậy mà cứ tin là
thật vì vẻ đẹp huyền ảo của thác nước
+ Chữ “lạc” (rơi) dùng rất đúng vì dòng Ngân Hà vốn nằm theo chiều ngang vắt
qua bầu trời, và còn dòng thác lại đổ theo chiều thẳng đứng chẳng khác gì bị rơi từ
trên cao xuống
Từ “lạc” được sử dụng rất tài tình, khéo léo khiến thác núi Lư từ trạng thái “treo”
(quải), (phi lưu), cuối cùng nó như một dải Ngân Hà từ bầu trời rơi tuột (trực há)
xuống trần gian
- Qua đặc điểm cảnh vật được miêu tả, ta có thể thấy những nét gì trong tâm hồn
và tính cách nhà thơ?
+ Một thái độ trân trọng, ca ngợi
+Miêu tả tính chất mỹ lệ, hùng vĩ, kỳ diệu của thác núi Lư, điều đó vừa nói lên
tình yêu quê hương, tình yêu thiên nhiên đằm thắm vừa thể hiện tính cách hào
phóng mạnh mẽ của nhà thơ
=>Tâm hồn nhạy cảm, thiết tha với những vẻ đẹp rực rỡ tráng lệ cuả thiên nhiên
- Nghi thị ngân hà lạc cửu thiên
(Tưởng tượng dải ngân hà tuột khỏi mây)
→ Vẻ đẹp huyền ảo
4 Hướng dẫn về nhà( 4p)
- Học thuộc hai bài thơ, nắm giá trị nội dung, nghệ thuật của hai bài thơ, tình cảm của tác giả đối với quê hương
- Chuẩn bị bài : Hồi hương ngẫu thư:
+ Đọc kĩ phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ
+ Tìm hiểu về tác giả, hoàn cảnh sáng tác, tâm trạng của tác giả khi về quê, tình cảm đối với quê hương
Ngày soạn: 16/10/09 Tiết 39
Trang 5Ngày dạy: 19/10/09 NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
( Hồi hương ngẫu thư ) – Hạ Tri Chương –
I.Mục tiêu cần đạt:
-Thấy được tính độc đáo trong việc thể hiện tình cảm quê hương sâu nặng của nhà thơ Bước đầu nhận biết phép đối trong câu cùng tác dụng của nó
- Giáo dục tình yêu quê hương, ý thức trách nhiệm đối với quê hương
II Chuẩn bị :
- Tích hợp với phần tiếng Việt ở khái niệm Từ trái nghĩa , phần tập làm văn văn biểu cảm
III.Các bước lên lớp :
1.Ổn định : 7/1 7/2:………
2.Bài cũ : (5P
- Đọc bài thơ Tĩnh dạ tứ , nêu nội dung, nghệ thuật của bài thơ.
+ Đọc thuộc : 5đ, nội dung, nghệ thuật : 5đ- ghi nhớ sgk )
3 Bài mới :
Hoạt động 1: (5p) Tìm hiểu vài nét về tác giả,tác phẩm
- Hãy giới thiệu đôi nét khái quát về tác giả Hạ Tri Chương?
- Thân thế nhà thơ có đặc điểm gì đáng lưu ý ?
+Rời quê từ năm 36 tuổi, ông đã làm quan ở Trường An trong thời gian dài, khi về
già ông trở về quê (lúc 86 tuổi )
- Hãy cho biết hoàn cảnh sáng tác bài thơ ?
+ Bài thơ được sáng tác khi về đến quê., chưa đầy một năm sau thì ông mất
Hoạt động 2: (27p) Hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản
- Trước khi đọc và hiểu bài thơ hãy giải thích nghĩa đề bài
- GV đọc mẫu, nêu cách đọc, gọi hs đọc ( phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ ).Chú ý
đọc giọng biểu cảm, cách ngắt nhịp ở câu 1, 2, 3 là nhịp 4/3 Câu 4 nhịp 2/5 giọng
trầm xuống
- Dựa vào số câu, số chữ, cách hiệp vần hãy cho biết thể thơ của bài thơ? (phiên
âm, dịch thơ )
- So sánh với bài “Tĩnh Dạ Tứ” cho biết tác giả HTC nhớ quê vào lúc nào?
+Tĩnh dạ tứ : xa quê – nhìn trăng nhớ quê
+Hồi hương ngẫu thư :khi xa quê về đến làng của mình
GV: Ngày xưa, tình cảm quê hương thường được thể hiện qua nỗi sầu xa xứ Bài
thơ này hoàn toàn khác Hạ Tri Chương được vua mời ở lại – không chịu –nhất định
đòi về → đó là tình cảm quê hương Đó chính là chỗ đáng quí trong tình cảm của
nhà thơ ,tình huống đó là điều kiện cơ bản tạo nên tính độc đáo của bài thơ
- Cho hs giải thích từ khó (sgk /125)
- Em hiểu gì về yếu tố “Ngẫu “trong từ “Ngẫu thư”?
GV nói thêm: “Ngẫu thư “nghĩa là ngẫu nhiên viết chứ không phải là tình cảm
bộc lộ một cách ngẫu nhiên Ngẫu nhiên viết vì tác giả không chủ định làm thơ
ngay lúc mới đặt chân tới quê nhà Không chủ định viết ,vì sao lại viết ?Đằng sau
duyên cớ ngẫu nhiên ấy là điều gì …
Gọi hs đọc 2 câu đầu bài thơ
- Em hãy giải thích nghĩa từng từ yếu tố trong 2 câu thơ?
- Nhận xét gì về cách diễn đạt ý của 2 câu đầu Hãy chỉ ra phép đối ở 2 câu đó?
Thiếu > <lão, tiểu >< đại, ly gia >< hồi ; Thiếu tiểu ly gia > <lão đại hồi
→đối từ, đối vế
Hương âm ><mấn mao; vôcải>< tồi → đối ý, lời, ngữ pháp
- Kiểu câu mà tác giả sử dụng ở đây là gì ?(xét theo mục đích nói )
+ Câu 1:là câu kể, khái quát một cách ngắn gọn quãng đời xa quê làm quan, làm
I.Giới thiệu chung
1.Tácgiả: sgk/127 2.Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: năm 744 ông xin từ quan về quê và bài thơ được sáng tác khi ông về đến quê
II.Đọc hiểu văn bản
1.Đọc và tìm hiểu chú thích
2.Thể thơ: Thất
ngôn tứ tuyệt (phiên âm), Lục bát (dịch thơ)
3 Phân tích
a Hai câu đầu -Thiếu tiểu ly gia/ lão đại hồi
Trang 6nổi bật sự thay đổi về vóc người, tuổi tác song đồng thời cũng hé lộ tình cảm qh
của tgiả
+ Câu 2: là câu tả Dùng một yếu tố thay đổi (mái tóc) để làm nổi bật yếu tố
không thay đổi (hương âm, giọng quê, tiếng nói quê hương )
- Như vậy với cách dùng phép đối, kiểu câu kể, tả tác giả bộc lộ t/ cảm gì với qh
GV: Hương âm :giọng quê - giọng nói quê hương, mỗi miền quê, vùng quê đều có
tiếng nói riêng, người ta nhận ra nhau bởi âm sắc quê hương đó Tác giả xa quê
hơn 50 năm có nhiều thay đổi (tuổi tác, vóc dáng, mái tóc…) nhưng âm sắc quê
hương không thay đổi điều đó chứng tỏ tình cảm quê hương của tác giả sâu nặng
xiết bao.Khi trở về quê nhà thơ đã gặp phải t/ huống bất ngờ như thế nào? (hs đọc
2 câu cuối)
- Em hãy giải thích các yếu tố trong 2 câu thơ?
- Quan sát xem ở 2 câu thơ có gì đặc biệt, đáng chú ý về nghệ thuật?
- So sánh với 2 bản dịch thơ xem thế nào ?
+ Bản dịch của Trần Trọng San sát nghĩa hơn ở từ “Tương “(cùng nhau) & từ “tiếu
“: cười
+ Bản dịch của Phạm sĩ Vĩ đã bỏ qua nghĩa Tương & tiếu
- Vì sao về đến quê nhà mà chẳng ai nhận ra ông?
+ Tác giả có quá nhiều thay đổi (vóc người, tuổi, mái tóc )
+ Có sự thay đổi ở phía quê hương :Những người thiếu thời, hoặc đã chết, hoặc
còn sống chưa chắc đã có ai nhận ra ông Trẻ con thì không biết ông
- Sự thực ấy đã tạo nên một tình huống bất ngờ, đó là tình huống nào ? Theo em
cảm xúc của tác giả lúc ấy ra sao?(Tác giả trở thành khách - người lạ - ngay trên
chính quê hương mình )
- Tâm tạng của tác giả ? (cảm giác ngỡ ngàng, ngậm ngùi, đau xót)
GV :Trở thành người lạ ngay chính quê hương mình, nơi mình sinh ra, lớn lên, còn
điều gì trớ trêu, ngang trái hơn, đau đớn hơn.Trong khi trẻ con :cười, hỏi thì tâm
trạng nhà thơ :buồn đau, ngậm ngùi Chữ “khách “là nhãn tự của bài thơ tạo nên
kịch tính, mang phong vị bi hài Vậy làm cách nào để chúng ta không trở thành
khách lạ ngay chính trên quê hương mình ?
Hoạt động 3 (3p) Tổng kết
- Bài thơ do ngẫu nhiên mà viết nhưng lại có sức gợi bao điều sâu xa, thấm thía với
quê hương Từ đó vẻ đẹp nào trong tâm hồ nhà thơ được bộc lộ
- Nhận xét về giọng điệu bài thơ?
- Cảm nhận chung của em về bài thơ?
GV khái quát lại, Hs đọc ghi nhớ sgk
Hoạt động 4: Luyện tập (3P)
- Đọc diễn cảm bài thơ
- Hát một bài hát về quê hương
-Hương âm vô cải /mấn mao tồi
→phép đối
=>Tình yêu quê hương thắm thiết, sâu nặng
a Hai câu cuối Nhi đồng tương kiến bất tương thức Tiếu vấn :khách tòng hà xứ lai?
→ Điệp từ, đối lập, câu hỏi tu từ
=> Ngỡ ngàng, ngậm ngùi, đau xót khi bị xem là khách ngay chính quê hương mình
III Tổng kết
*Ghinhớ: sgk/128
IV Luyện tập
Hướng dẫn về nhà (2p)
- Đọc thuộc bài thơ, viết đoạn văn nói về tình cảm của mình đối với quê hương
- Chuẩn bị Từ trái nghĩa: + Ôn kiến thức đã học về từ trái nghĩa ở cấp 1
+ Đọc, trả lời các câu hỏi mục I, II, III sgk
Trang 7Ngày soạn: 20/10/09 Tiết 40
Ngày dạy:22/10/09 BÀI CA NHÀ TRANH BỊ GIÓ THU PHÁ
(Mao ốc vị thu phong sở phá ca )
– Đỗ Phủ –
I Mục tiêu bài học:
- Cảm nhận được tinh thần nhân đạo và lòng vị tha của cả nhà thơ Đỗ Phủ Bước đầu thấy được vị trí, ý
nghĩa của những yếu tố miêu tả và tự sự trong thơ trữ tình Thấy được đặc điểm bút pháp thơ ĐP qua miêu tả, tự sự
- Giáo dục thái độ kính yêu nhà thơ lớn Đỗ Phủ, khơi dậy ở hs lòng vị tha cao cả, khát vọng mơ ước sống
vì mọi người
- Rèn kĩ năng tìm hiểu, phân tích thơ cổ phong
II Chuẩn bị
- GV: Nghiên cứu mục 2 sgv - Tích hợp : Yếu tố tự sự, miêu tả trong văn biểu cảm
III.Các bước lên lớp:
1.Ổn định: 7/1:………7/2:………
2.Bài cũ (5p)
- Đọc thuộc bài thơ Hồi hương ngẫu thư Suy nghĩ của em sau khi học xong bài thơ ?( tác giả, tình cảm
với qh)
3.Bài mới:
Hoạt động 1 (5p) Tìm hiểu về tác giả, tác phẩm
- Dựa vào SGK, giới thiệu vài nét về Đỗ Phủ?
- Năm 760, được bạn bè và người thân giúp đỡ, Đỗ Phủ đã dựng được một bức nhà
tranh bên cạnh khe Căn Hoa ở phía Tây Thành Đô Đỗ Phủ vừa ở nhà mới được
mấy tháng thì căn nhà đã bị phá nát
GV: Đỗ Phủ đã được nhà thơ Nguyễn Du tôn là “Bậc thầy muôn đời của văn
chương muôn đời”
- Hoàn cảnh sáng tác bài thơ? ( sgk/132).
Hoạt động 2: (27p) Tìm hiểu văn bản
GV hướng dẫn HS cách đọc bài thơ, đọc mẫu, gọi 2 HS đọc
- GV yêu cầu HS giải thích một số từ khó
- Bài thơ viết theo thể loại gì?
- Bố cục bài thơ? ( 4 khổ ), hoặc chia làm hai phần
+ Khổ 1:Cảnh nhà tranh bị gió thu phá
+ Khổ 2: Cảnh trẻ cướp tranh, tâm trạng nhà thơ
+ Khổ 3:Cảnh đêm trong nhà tranh bị ướt + Khổ 4:Ước muốn của nhà thơ
- 18 câu thơ đầu đã thể hiện những nỗi khổ nào của nhà thơ?
- Đọc khổ thơ đầu cho biết tác giả giới thiệu với chúng ta điều gì?(Cảnh nhà bị gió
thu phá)
- Nhà Đỗ Phủ bị gió thu phá trong hoàn cảnh thời tiết ntn?
- Một căn nhà không chống chọi nổi với gió thu thì đó là một căn nhà ntn? Của
một chủ nhân có hoàn cnhr ra sao?
+Nhà đơn sơ, không chắc chắn.Chủ nhà là người nghèo
- Đoạn 1, tác giả dùng phương thức biểu đạt nào? ( tự sự, miêu tả)
- Việc kết hợp 2 ph.thức biểu đạt trên giúp ta hiểu gì về cảnh nhà bị gió thu phá?
- Hãy hình dung tâm trạng của tác giả - chủ nhân ngôi nhà bị phá lucù này? (Lo
tiếc, buồn, bất lực trước thiên tai )
HS đọc 5 câu thơ tiếp theo.
I.Giới thiệu chung
1.Tác giả 2.Tác phẩm ( sgk)
II Đọc - hiểu văn bản
1
Đọc, tìm hiểu chú
thích 2.Thể thơ: Thơ cổ thể
3 Bố cục:2 phần
4 Phân tích a.Nỗi thống khổ của người nghèo trong hoạn nạn:
* Cảnh nhà bị gió thu phá
-Thiên nhiên: Gió thổi
mạnh
- Nhà : đơn sơ, không chắc chắn
→ Miêu tả kết hợp với tự sự
=> Cảnh tiêu điều, tan tác
Trang 8- Đã khổ vì nhà bị gió thu phá, tác giả còn khổ thêm bởi lí do nào nữa? Cảnh trẻ
cướp tranh được diễn ra ntn?( Bị trẻ cướp, chủ nhà già yếu)
- Cảnh tượng trên cho thấy cuộc sống xã hội thời Đỗ Phủ ntn ?
+ Loạn lạc → Phản ánh hiện thực xhph Trung Quốc đương thời
- Thái độ của nhà thơ lúc ấy ra sao?(Môi khô… ấm ức!)
- Thử suy nghĩ xem ở đoạn này tác giả chủ yếu dùng phương thức biểu đạt nào?
- Cảnh trẻ con cướp tranh, tâm trạng của nhà thơ cho em suy nghĩ gì về cảnh đời
nhà thơ? ( khốn khổ, đáng thương )
- Nỗi ấm ức đang diễn ra trong lòng ông lúc ấy
HS có thể nêu nhiều lí do:, Gv chốt lại : Nỗi đắng cay cho thân phận nghèo khổ
của mình và của những người nghèo như mình- là nỗi xót xa cho những cảnh đời cơ
cực, nghèo khổ trong thiên hạ→ Trái tim nhân đạo của nhà thơ
- Tình cảnh của Đỗ Phủ lúc này? HS đọc khổ 2
- Lời thơ ở hai câu đầu khổ 3 tạo ra một không gian như thế nào?
+ Bóng tối trùm lên, bao phủ và lạnh lẽo
- Các chi tiết đó gợi liên tưởng nào về hiện trạng xã hội TQ lúc bấy giờ?( đen tối,
bế tắc, đau khổ)
- Khổ thơ sử dụng phương thức biểu đạt nào? Qua đó cho thấy cuộc sống của gia
đình Đỗ Phủ ra sao? ( Miêu tả, biểu cảm )
- Em hiểu thế nào về câu thơ: Từ trải…ít ngủ nghê( nhiều đêm không ngủ được lo
cho vậïn mệnh của đất nước)
HS đọc å 5 câu thơ cuối
- Trong lúc bản thân, gia đình mình đang lâm vào hoàn cảnh hết sức khó khăn
nhưng nhà thơ lại nghĩ tới ai ? Ôâng đã có những ước mong gì?
- Ngôi nhà ước của Đỗ Phủ là ngôi nhà ntn?
+ Rất rộng (muôn ngàn gian), Thật vững chắc (vững như thạch bàn)
- Mục đích có nhà to vững chắc của nhà thơ là gì? Vì sao Đỗ Phủ ước cho khắp kẻ
sĩ nghèo thiên hạ? Đó là một ước mơ ntn? Vẻ đẹp nào ở con người ĐP được thể
hiện?+ Ông thấu hiểu nỗi nghèo khổ -> thông cảm với họ
- Từ ước vọng của nhà thơ, có thể nhận thấy thực trạng cuộc sống xã hội thời đó
ntn?(Nhiều người tài đức mà nghèo, xã hội không công bằng)
- Ước vọng của nhà thơ thật đẹp đẽ, cao cả nhưng tại sao lại bắt đầu từ than ôi?
Lời than đó còn có ý nghĩa nào khác?
+ Ước mong đó còn mang màu sắc không tưởng bởi xã hội bấy giờ bế tắc, bất
công → Phê phán xã hội pk TQ đương thời
GV: Đoạn thơ thứ 4 nhất là 2 câu kết thể hiện tấm lòng vị tha và tinh thần nhân
đạo của Đỗ Phủ Ước mơ ấy bắt nguồn từ cuộc sống có thực và bản tính nhân hậu
của một thi sĩ luôn gắn bó với đời, luôn quan tâm và mong muốn nhân dân được
ấm no hạnh phúc
Hoạt động (3P) Tổng kết
- Em cảm nhận điều gì từ nội dung và nghệ thuật của bài thơ?
- Điều cao cả nhất trong tình cảm nhân đạo của Đỗ Phủ ở đây là gì?
- Em học tậpn được gì từ nghệ thuật biểu cảm trong bài
Hs đọc ghi nhớ sgk/134
Hoạt động 4 (3p) Luyện tập
- HS làm bài tập số 2 / SGK : 134 - Đọc lại bài thơ.
Tác giả: buồn, bất lực trước thiên tai
* Cảnh trẻ con cướp tranh:
→ Tự sự kết hợp biểu cảm
=> Cuộc sống khốn khổ đáng thương
*
Cảnh đêm trong nhà
bị phá tốc mái:
→ Miêu tả kết hợp với biểu cảm
=> Cuộc sống nghèo khổ, mkhó khăn
b Ước vọng của nhà thơ:
- Ước được nhà rộng muôn ngàn gian
- Che khắp thiên hạ kẻ
sĩ nghèo đều…
→Biểu cảm trực tiếp
=> Ước mơ cao cả, chan chứa lòng vị tha và tinh thần nhân đạo của nhà thơ
III Tổng kết
*Ghi nhớ: sgk/134
IV Luyện tập
4 Hướng dẫn về nhà (2p)
- Học thuộc bài Nắm được tác giả, nội dung, nghệ thuật của bài thơ
- Viết đoạn văn phát biểu cảm nghĩ về khổ thơ cuối trong bài