Trích Em bé thông minh - Người kể tự giấu mình đi như là không có mặt nhưng thực ra có mặt ở khắp nơi cung vua, công quán - Kể linh hoạt, tự do những gì diễn ra với nhân vật... - Ngư
Trang 2Em hãy nhắc lại những nội dung kiến thức đã được học về kiểu bài tự sự.
Những nội dung kiến thức đã được học về kiểu bài tự sự:
- Tìm hiểu chung về văn tự sự
- Sự việc và nhân vật trong văn tự sự
- Chủ đề và dàn bài của bài văn tự sự
- Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự
- Lời văn, đoạn văn tự sự
Trang 31 Ngôi kể
a.Ví dụ:
b Kết luận
* Kể về một việc tốt của em
* Kể về một việc tốt mà em được chứng kiến
Em là người tham gia, là nhân vật trong truyện - Dùng từ xưng hô:
“Tôi”, “tớ”, “mình”, “cháu”, “em”,
“con”…để kể về việc làm của chính mình
Em là người chứng kiến, không phải là nhân vật tham gia vào diễn biến truyện – Không dùng từ xưng hô
“Tôi”, “tớ”, “mình”, “cháu”, “em”,
“con”… để kể về việc làm của người khác
* Ngôi kể là vị trí giao tiếp mà
người kể sử dụng khi kể chuyện.
* Trong văn tự sự có hai ngôi
kể:
- Ngôi kể thứ nhất
- Ngôi kể thứ ba
văn tự sự
Ngôi kể thứ nhất
Ngôi kể thứ ba
* Kể về một việc tốt của em
* Kể về một việc tốt mà em được
chứng kiến
Trang 4- Ông cầm lấy cái này về tâu đức - Ông cầm lấy cái này về tâu đức vua xin rèn cho tôi thành một con dao
để xẻ thịt chim
Vua nghe nói, từ đó mới phục hẳn.
(Trích “Em bé thông minh”)
2 Đặc điểm của ngôi kể
Trang 5a> Đoạn 1.
Đoạn 1:
Vua và đình thần chịu Vua và đình thần chịu thằng bé là
thông minh lỗi lạc Nhưng vua vẫn còn
muốn thử thử một lần nữa.// Qua hôm sau,
khi hai cha con đang
khi hai cha con đang ăn cơm ăn cơm ở công
quán, bỗng có sứ nhà vua
quán, bỗng có sứ nhà vua mang tới mang tới
một con chim sẻ, với lệnh
một con chim sẻ, với lệnh bắt bắt họ phải dọn thành ba cỗ thức ăn Em bé nhờ thành ba cỗ thức ăn Em bé nhờ
Vua nghe nói, từ đó mới Vua nghe nói, từ đó mới phục phục hẳn (Trích Em bé thông minh)
- Người kể tự giấu mình đi như
là không có mặt nhưng thực ra
có mặt ở khắp nơi (cung vua,
công quán)
- Kể linh hoạt, tự do những gì
diễn ra với nhân vật.( thái độ, ý
muốn, suy nghĩ, việc làm, lời
nói…) → Mang tính khách quan
Kể theo ngôi thứ ba
1 Ngôi kể
I Ngôi kể và đặc điểm của ngôi kể
trong văn tự sự
2 Đặc điểm của ngôi kể
- Người kể gọi tên các nhân vật
bằng chính tên của họ (vua,
thằng bé, hai cha con, sứ giả )
Trang 6- Người kể gọi tên các nhân vật
bằng chính tên của chúng (vua,
thằng bé, hai cha con, sứ giả )
- Người kể tự giấu mình đi như là
I Ngôi kể và đặc điểm của ngôi kể
trong văn tự sự
và nhọn hoắt Thỉnh thoảng muốn thử sự lợi hại của những chiếc vuốt, tôi co cẳng lên, đạp phành phạch vào các ngọn cỏ Những ngọn cỏ gãy rạp, y như có nhát dao vừa lia qua Đôi cánh tôi , trước kia ngắn hủn hoẳn, bây giờ thành cái áo dài kín xuống tận chấm đuôi Mỗi khi tôi vũ lên, đã nghe tiếng phành phạch giòn giã
(Tô Hoài - Dế Mèn phiêu lưu ký)
b> Đoạn 2:
+Nhân vật Dế Mèn tự xưng là “tôi”
+
+ Người kể có thể trực tiếp kể ra
những gì mình nghe, thấy, trải
qua; trực tiếp nói ra cảm tưởng, ý
Trang 7a> Đoạn 1.
- Người kể gọi tên các nhân vật
bằng chính tên của chúng (vua,
thằng bé, hai cha con, sứ giả )
- Người kể tự giấu mình đi như là
không có mặt nhưng thực ra có
mặt ở khắp nơi
- Kể linh hoạt, tự do những gì diễn
ra với nhân vật → Mang tính
khách quan
Kể theo ngôi thứ ba
I Ngôi kể và đặc điểm của ngôi kể
trong văn tự sự
những gì mình nghe, thấy, trải qua;
trực tiếp nói ra cảm tưởng, ý nghĩ,
kể ban đầu và nội dung chuyện cũng phải thêm bớt mới phù hợp với cách kể mới.
Đoạn 1:
Vua và đình thần chịu thằng bé là thông minh lỗi lạc Nhưng vua vẫn còn muốn thử một lần nữa Qua hôm sau, khi hai cha con đang ăn cơm ở công quán, bỗng có sứ nhà vua mang tới một con chim sẻ, với lệnh bắt
họ phải dọn thành ba cỗ thức ăn Em bé nhờ cha lấy cho một cái kim may rồi đưa cho sứ giả, bảo:
- Ông cầm lấy cái này về tâu đức vua xin rèn cho tôi thành một con dao để xẻ thịt chim
Vua nghe nói, từ đó mới phục hẳn.
(Trích “Em bé thông minh”)
Trang 8I Ngôi kể và đặc điểm của
ngôi kể trong văn tự sự
1 Ngôi kể
2 Đặc điểm của ngôi kể
Xác định ngôi kể trong các ví dụ sau:
Ví dụ 1: Tôi sinh ra và lớn lên ở một
vùng ven biển Tôi không còn nhớ mặt
bố tôi ra sao nữa vì bố tôi mất sớm
Ví dụ 2: Năm tháng trôi qua, Mã Lương
không ngừng học vẽ.
Ví dụ 3: Xuân đang trên đường về nhà
Sao hôm nay mình lại không tự kiềm chế được và đã mắng các em học sinh.
Trang 9+ Thế nào là ngôi kể + Đặc điểm của từng ngôi kể
+ Làm thế nào để sử dụng ngôi kể phù hợp
Trang 10I Ngôi kể và đặc điểm của
ngôi kể trong văn tự sự
II Luyện tập
1 Thay đổi ngôi kể trong đoạn văn sau thành ngôi kể thứ ba và nhận xét ngôi
kể đem lại điều gì mới cho đoạn văn:
“Ngày nào cũng vậy, suốt buổi tôi
chui vào trong cùng hang, hì hục đào đất để khoét một cái ổ lớn làm thành một cái giường ngủ sang trọng Rồi cũng lo xa như các cụ già trong họ hàng dế, tôi đào hang sâu sang hai ngả làm những con đường tắt, những cửa sau, những ngách thượng, phòng khi gặp việc nguy hiểm, có thể thoát thân ra lối khác được.”
(Tô Hoài - Dế Mèn phiêu lưu ký )
“ Ngày nào cũng vậy, suốt buổi
Dế Mèn chui vào trong cùng hang, hì
hục đào đất để khoét một cái ổ lớn
làm thành một cái giường ngủ sang
trọng Rồi cũng lo xa như các cụ già
trong họ hàng dế, Dế Mèn đào hang
sâu sang hai ngả làm những con
đường tắt, những cửa sau, những
ngách thượng, phòng khi gặp việc
nguy hiểm, có thể thoát thân ra lối
khác được.”
Thay “tôi” → “Dế Mèn”
1 Bài tập 1:
Dùng “tôi” “tôi”
⇒ Có sắc thái khách quan, sự việc
như đã xảy ra
⇒ Bộc lộ rõ cuộc sống nội tâm (suy nghĩ, tình cảm…) của nhân vật, sự việc như đang diễn ra
Trang 11
Nhận xét : Khi thay đổi ngôi kể từ ngôi thứ nhất sang ngôi thứ ba, nội dung kể không phải là chuyện tự thuật của nhân vật trong cuộc nữa mà trở thành cái nhìn lạnh lùng của người ngoài cuộc Bởi thế đoạn văn chỉ còn tính khách quan mà thiếu đi phần tâm sự, phần tình cảm, không bộc lộ rõ cuộc sống nội tâm của nhân vật
II Luyện tập
1 Bài tập 1:
* Thay * Thay “tôi” “tôi” → “Dế Mèn”
⇒ Có sắc thái khách quan thiếu đi phần tâm sự, tự thuật của nhân vật, không bộc lộ rõ cuộc sống nội tâm của nhân vật, sự việc như đã
xảy ra
* Dùng “tôi” * Dùng “tôi” ⇒ Bộc lộ cuộc sống nội tâm (suy nghĩ, tình cảm…) của nhân vật, sự việc như đang diễn ra
Trang 12I Ngôi kể và đặc điểm của
ngôi kể trong văn tự sự
II Luyện tập
2 Bài tập 2:
2 Thay đổi ngôi kể trong đoạn văn sau thành ngôi thứ nhất và nhận xét ngôi kể đem lại điều
gì khác cho đoạn văn:
“Một cái bóng lẹ làng từ trong vụt ra, rơi xuống mặt bàn Thanh định thần nhìn rõ: con mèo già của bà chàng, con mèo già vẫn chơi đùa với chàng ngày trước Con vật nép chân vào mình phe phẩy cái đuôi, rồi hai mắt ngọc thạch xanh giương lên nhìn người Thanh mỉm cười lại gần vuốt ve con mèo.”
(Thạch Lam - Dưới bóng hoàng lan)
1 Bài tập 1:
Trang 13I Ngôi kể và đặc điểm của
ngôi kể trong văn tự sự
II Luyện tập
2 Bài tập 2:
2 Thay đổi ngôi kể trong đoạn văn sau thành ngôi thứ nhất và nhận xét ngôi kể đem lại điều
gì khác cho đoạn văn:
gì khác cho đoạn văn:
“Một cái bóng lẹ làng từ trong vụt ra, rơi xuống mặt bàn Thanh định thần nhìn rõ: con mèo già của bà chàng, con mèo già vẫn chơi đùa với chàng ngày trước Con vật nép chân vào mình phe phẩy cái đuôi, rồi hai mắt ngọc thạch xanh giương lên nhìn người Thanh mỉm cười lại gần vuốt ve con mèo.”
(Thạch Lam - Dưới bóng hoàng lan )
nhìn người Tôi Tôi mỉm cười lại gần vuốt ve con mèo.
Thay: “Thanh”,
“chàng” bằng bằng
“tôi”
⇒ Tô đậm thêm sắc
t hái t hái trữ tình, chủ quan rữ tình, chủ quan
cho đoạn văn, sự việc
như đang hiển hiện.
Trang 14- Nội dung kể hạn chế (chỉ kể được những gì mình biết và cảm thấy).
Ngôi thứ ba
- Lời kể linh hoạt, tự do, khách quan.
- Người kể có mặt ở mọi nơi, biết mọi chuyện (kể cả những tâm tư thầm kín của nhân vật)
- Ít thấy cảm xúc của tác giả.
Trang 15I Ngôi kể và đặc điểm của
ngôi kể trong văn tự sự
II Luyện tập
2 Bài tập 2:
1 Bài tập 1:
3 Bài tập 3: Truyện “Cây bút thần” kể
theo ngôi thứ ba, gọi tên nhân vật cần kể Mặc dù trong truyện có dùng từ
nhất (Mã Lương tự xưng
“em”) mà chỉ ngôi thứ ba – nhân vật Mã Lương.
3.Truyện “Cây bút thần” kể theo ngôi nào? Vì sao như vậy?
Trang 16I Ngôi kể và đặc điểm của
ngôi kể trong văn tự sự
II Luyện tập
4 Bài tập 4+5:
Nhóm 1(Tổ 1+ 3+5):
Vì sao trong các truyên cổ
tích, truyền thuyết, người ta
hay kể chuyện theo ngôi thứ
ba mà không kể theo ngôi
thứ nhất ?
Nhóm 2(Tổ 2+4):
Khi viết thư, em sử dụng ngôi kể nào? Vì sao ?
- Truyện đề cập tới nhiều nhân vật khác
nhau, mỗi nhân vật tham gia vào một sự kiện nên không thể lúc nào người kể cũng hoá thân vào ngôi thứ nhất một cách dễ dàng được.
- Truyện đề câp tới nhiều khoảng không gian
khác nhau nên nếu kể theo ngôi thứ nhất, người kể phải có mặt tại tất cả các khoảng không gian đó mới có đủ tư cách để kể Đây là điều không thể có trong thực tế đời sống.
Lối kể theo kí ức và kiến thức cộng đồng mà không phải theo quan sát, nhận xét của bản thân người kể
Bộc lộ tính chủ quan, riêng tư, chân thực.
Trang 171 Ngôi kể là:
B Vị trí xã hội của nhân vật trong tác phẩm.
C Vị trí của nhân vật này khi đối thoại với nhân vật khác.
D Vị trí của nhân vật trong không gian, thời gian.
2.Dòng nào nói không đúng về cách kể theo ngôi thứ ba ?
A Là cách kể mà người kể giấu mình.
B Là cách kể kín đáo, gọi sự vật bằng tên của chúng.
C Người kể chuyện có thể kể linh hoạt, tự do.
D Kể theo ngôi thứ ba, người kể dễ dàng bộc lộ nhận xét cá nhân.
Trang 18Dựa vào đoạn truyện kể sự việc Lí Thông lừa Thạch Sanh đi giết chằn Tinh trong SGK Ngữ văn 6 tập 1 (Trang 62), hãy hình dung nếu phải lần lượt chuyển đổi thành ngôi kể thứ nhất của Thạch Sanh và ngôi kể thứ nhất của Lí Thông thì vị trí kể chuyện của mỗi nhân vật có ảnh hưởng như thế nào tới nội dung từng câu chuyện?
Ngôi kể được dùng trong hai yêu cầu trên đều là ngôi thứ nhất
(Đề 1: Thạch Sanh; Đề 2: Lí Thông)
Vị trí kể chuyện của người kể liên quan trực tiếp tới nội dung từng câu chuyện Cụ thể :
Đề 1: - Nhân vật Thạch Sanh ban đầu không biết mẹ con Lí Thông lập mưu lừa mình đi canh miếu để chết thay Lí Thông nên không thể kể sự việc này
Nhân vật Thạch Sanh là người trong cuộc một mình đối mặt với chằn tinh
nên có thể kể tỉ mỉ, chi tiết (Cảnh vật ở miếu, hình dáng con quái vật khi xuất hiện, diễn biến cuộc giao chiến, kết cục sự việc với chiến lợi phẩm thu được, tâm trạng, suy nghĩ khi trừ được mối họa cho mọi người… )
Đề 2: Nhân vật Lí Thông chỉ có thể kể chuyện ” Tôi lừa Thạch Sanh đi giết chằn tinh” và đoạn cuối khi Thạch Sanh xách đầu chằn tinh về Nếu để Lí Thông kể lại diễn biến cuộc giao chiến thì phải kể gián tiếp theo cách” Tôi nghe Thạch Sanh kể lại…” Và như vậy thứ tự kể cũng phải thay đổi Đoạn này phải đưa xuống sau cùng
GỢI Ý
Trang 19- Học bài
Dựa vào đoạn truyện kể sự việc Lí Thông lừa Thạch Sanh
đi giết chằn Tinh trong SGK (Trang 62), hãy kể lại theo ngôi kể thứ nhất của Thạch Sanh hoặc ngôi kể thứ nhất của Lí Thông