SKKN một số biện pháp để dạy tốt phân môn tập đọc cho học sinh lớp 3

Bởi vì môn Tiếng Việt có mục tiêu hình thành và phát triển ởhọc sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt nghe, đọc, mói, viết để học tập vàgiao tiếp góp phần rèn luyện các thao tác tư duy; cu

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

Chúng ta đã biết, bậc Tiểu học là bậc học đầu, là bậc học nền tảng của hệthống giáo dục quốc dân Bậc Tiểu học tạo ra những cơ sở ban đầu rất cơ bản vàbền vững cho trẻ tiếp tục học lên các cấp học trên, đồng thời nó hình thànhnhững cơ sở ban đầu, đường nét ban đầu về nhân cách, về tri thức và kĩ năng, vềhành vi và tính nết Tất cả những tri thức, kĩ năng, hành vi đó của các em hìnhthành thông qua các môn học nói chung và môn Tiếng Việt nói riêng

Trong nhà trường Tiểu học, cùng với các môn học, môn Tiếng Việt có vịtrí rất quan trọng Bởi vì môn Tiếng Việt có mục tiêu hình thành và phát triển ởhọc sinh các kĩ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, đọc, mói, viết) để học tập vàgiao tiếp góp phần rèn luyện các thao tác tư duy; cung cấp kiến thức sơ giản vềTiếng Việt và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về vănhóa và văn học của người Việt Nam và nước ngoài; bồi dưỡng tình yêu TiếngViệt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, gópphần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Để đạt đượcmục tiêu này, giáo viên cần phối hợp dạy tốt tất cả các phân môn: Tập đọc,Chính tả, Tập làm văn, Luyện từ và câu, Kể chuyện, Tập viết Trong đó phânmôn Tập đọc là phân môn giữ vai trò hết sức quan trọng, không thể thiếu được.Phân môn Tập đọc như một chìa khóa đầu tiên để giúp các em bước vào khotàng tri thức khoa học vô tận của nhân loại Những kinh nghiệm của đời sống,những thành tựu văn hóa, khoa học, tư tưởng, tình cảm, Muốn tiếp thu nềnvăn minh của nhân loại để có một cuộc sống bình thường trong xã hội hiện tạithì mỗi con người ngay ở lứa tuổi Tiểu học phải tập đọc để biết đọc Biết đọccon người có khả năng chế ngự một phương tiện văn hoá cơ bản để giúp họ giaotiếp được với thế giới bên trong của người khác, thông hiểu tư tưởng của ngườikhác Qua nội dung bài Tập đọc sẽ cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản

để hình thành kĩ năng sử dụng Tiếng Việt Đặc biệt qua những bài văn , bàithơ các em sẽ có những rung động tình cảm, nảy nở những ước mơ tốt đẹp,khơi dậy năng lực hành động, sức mạnh sáng tạo cũng như bồi dưỡng tâm hồn,biết suy nghĩ một cách lô gíc cũng như biết tư duy có hình ảnh Dạy Tập đọc tốt

sẽ có tác dụng tích cực tới việc hình thành nhân cách của học sinh Chính vì thế

đọc trở thành nhu cầu cấp bách đầu tiên của con người

Dạy Tập đọc chính là dạy một kĩ năng Vì vậy, nó đòi hỏi người giáo viênphải có phương pháp sáng tạo khi sử dụng sách giáo khoa, sách giáo viên nắmvững và thực hiện đúng các yêu cầu có tính nguyên tắc, vận dụng linh hoạt, sángtạo sát với thực tế và đối tượng học sinh Có như vậy mới nâng cao chất lượnggiảng dạy tập đọc và góp phần tích cực vào việc đào tạo những con người năngđộng, sáng tạo trong thời kì công nghiệp hoá - hiện đại hoá Đúng như nhà triết

học cổ Hy Lạp nói : "Dạy học không phải là chất đầy vào một cái thùng rỗng

mà làm bừng sáng lên ngọn lửa"

Trên thực tế, khi dạy một bài tập đọc, muốn học sinh đọc đúng, đọc haykhông phải là dễ Bởi vì nếu chỉ dạy cho học sinh đọc được văn bản thôi thìkhông phải là quá khó nhưng để có một bài dạy hoàn thiện và đem lại hiệu quảcao thì không đơn giản Ở lớp ba, một tuần học sinh được học 3 tiết Tập đọc(trong đó có nửa tiết kể chuyện), nếu giáo viên không chịu khó tìm tòi suy nghĩ,bài nào cũng chỉ có một cách dạy như nhau thì việc học tập đọc thật là nhàmchán Hơn nữa, về phương pháp, nhiều giáo viên còn thực hiện một cách máymóc, thiếu linh hoạt, phần lớn là áp đặt theo sách giáo viên, sách hướng dẫnkhông để ý đến đối tượng học sinh ở thực tiễn lớp mình dạy

Về phía học sinh cũng còn nhiều hạn chế, nhiều em còn đọc chậm, còn

ngọng giữa n và l, cá biệt có những em đọc còn đánh vần Tốc độ đọc không đều

lúc nhanh, lúc chậm, tuỳ hứng Có em đọc đúng, lưu loát lại chưa biết thể hiệngiọng đọc, cách ngắt, nghỉ giọng, nhịp thơ cho phù hợp với nội dung bài

Vậy dạy Tập đọc như thế nào sẽ mang lại hiệu quả cao cho học sinh Tiểuhọc? Đó là điều trăn trở của nhiều giáo viên Là một giáo viên dạy khối ba, tôiluôn tự đặt cho mình câu hỏi: Làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho học sinh,làm thế nào để các em đọc nhanh hơn, hay hơn, diễn cảm hơn ? Làm thế nào để

các em hiểu văn bản được đọc, nhất là làm thế nào để hiểu được "văn", làm thế

nào để phối hợp đọc thành tiếng và đọc hiểu, để cho những gì đọc được tác độngvào chính cuộc sống của các em

Nhận rõ được tầm quan trọng của môn Tập đọc và xuất phát từ tình hìnhthực tế với mong muốn các em học sinh sẽ có những tiết học tập đọc thật tốt, tôi

đã đi sâu nghiên cứu đề tài: “Một số biện pháp để dạy tốt phân môn Tập đọc cho học sinh lớp 3”.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Việc nghiên cứu đề tài “Một số biện pháp để dạy tốt phân môn Tập đọc cho học sinh lớp 3” nhằm hướng tới các mục đích sau:

- Tìm hiểu yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học phân môn Tập đọclớp 3.

- Nắm được bản chất của phương pháp tích cực hoá hoạt động học tập

- Nắm được cá c hoạt động của thầy và trò trên lớp theo phương phápdạy học mới

- Đưa ra một số phương pháp dạy học tích cực, hiệu quả trong cácgiờ dạy phân môn Tập đọc lớp 3

III - ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 ĐỐI TƯỢNG

Học sinh lớp 3

2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

- Nghiên cứu SGK, SGV, các tài liệu tham khảo

- Điều tra, khảo sát học sinh

- Thăm dò giáo viên trong khối 3 trường tôi

- Thống kê, phân loại

- Tổng kết rút kinh nghiệm trong quá trình dạy học

PHẦN II:GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.CƠ SỞ LÝ LUẬN

Đọc là một kĩ năng quan trọng hàng đầu của con người Không biết đọc,

con người không thể tiếp thu nền văn minh của nhân loại, không thể sống mộtcuộc sống bình thường Nhờ biết đọc, con người có thể tự học, học nữa, họcmãi, học suốt đời Chính vì vậy, dạy học ở các lớp đầu cấp Tiểu học là rất quantrọng

Đọc là hoạt động nhận tin Hoạt động đọc chỉ xảy ra khi người đọc

nắm được chữ viết Đọc là dùng mắt và cơ quan thị giác để chuyển các kíhiệu chữ viết trong văn bản thành dòng âm thanh ngôn ngữ vang lên trongkhông khí hoặc trong đầu, sau đó dùng các thao tác tư duy để người đọcthông hiểu nội dung văn bản

Tập đọc có nhiệm vụ quan trọng nhất là hình thành và phát triển năng lựccho học sinh Năng lực đọc được tạo nên từ bốn kĩ năng như là bốn yêu cầu chấtlượng của đọc Đó là đọc thành tiếng (đọc đúng, đọc nhanh), đọc thầm, đọchiểu, đọc diễn cảm Chúng được rèn luyện và hỗ trợ cho nhau

Dạy Tập đọc chính là bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và tâm hồn lànhmạnh, trong sáng, tình yêu cái đẹp, cái thiện và thái độ ứng xử đúng mực trongcuộc sống cho các em Nó còn tạo hứng thú đọc sách và yêu thích Tiếng Việt.Thông qua dạy tập đọc, làm cho học sinh thấy thích học, thích đọc, yêu thíchsách

Không những thế, đọc đúng, đọc hay, hiểu văn bản giúp học sinh cóphương pháp học tốt Từ đó, các em sẽ có hiểu biết sâu sắc về thực tế cuộc sống,văn học, cảm xúc của mỗi người càng thêm phong phú, chân thật

Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ, là quá trình chuyển dạng từ chữviết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó (ứng với hình thức đọc thànhtiếng) là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thành các đơn vị nghĩakhông có âm thanh (ứng với đọc thầm) Đọc không chỉ là công việc giải một bộ

mã gồm phần chữ viết và phát âm, nghĩa là nó không chỉ là sự đánh vần lên theotiếng theo đúng như các ký hiệu chữ viết mà còn là một quá trình nhận thức để

có khả năng thông hiểu những gì được đọc Quá trình dạy học gồm có hai mặthữu cơ với nhau, hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh

sinh đều được hoạt động, đều được bộc lộ mình, đều được phát triển Một điềucần chú ý là hoạt động học chỉ có thể đạt hiệu quả cao nếu học sinh tiến hànhcác hoạt động học tập một cách tích cực, chủ động, tự giác với một động cơnhận thức sâu sắc

Thực tế, ở trường tôi, việc dạy đọc bên cạnh những thành công còn cónhững hạn chế nhất định Học sinh chưa đọc được như mong muốn Kết quảđọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành kĩ năng đọc.Các em chưa nắm chắc được công cụ hữu hiệu để lĩnh hội tri thức, tư tưởng, tìnhcảm của người khác chứa đựng trong văn bản được đọc Vì vậy, bên cạnh nhiệm

vụ rèn kĩ năng đọc, còn có nhiệm vụ làm giàu kiến thức về ngôn ngữ, đời sống

và kiến thức văn học cho các em Dạy đọc không chỉ giáo dục tư tưởng đạo đức

mà giáo dục tính cách, thị hiếu, thẩm mĩ cho học sinh

II - THỰC TRẠNG VIỆC DẠY VÀ HỌC PHÂN MÔN TẬP ĐỌC Ở LỚP 3.

Là giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy nhiều năm, tôi nhận thấy

về kỹ năng đọc của học sinh còn có nhiều hạn chế Phần lớn các em mớichỉ dừng ở việc đọc thông thạo, trôi chảy( đọc như một cái máy) mà chưabiết đọc đúng, chưa biết ngắt nghỉ hơi đúng sau các dấu câu, giữa các cụm

từ, chưa thể hiện được sắc thái tình cảm, nội dung của bài đọc Điều đó hạnchế khả năng giao tiếp và việc phát huy năng lực trí tuệ của học sinh đốivới việc tiếp thu kiến thức mới ở tất cả các môn học khác.Tôi luôn lo lắng

vì chất lượng đọc của học sinh lớp tôi còn nhiều mặt hạn chế Ngay từ đầunăm học tôi đã nắm bắt tình hình và sức học của các em Phần lớn học sinhlớp tôi đọc còn chậm, phát âm chưa chuẩn, đọc còn ngọng, Số học sinhđọc tốt trong lớp còn ít Chính vì lẽ đó dẫn đến kết quả : chữ viết mắcnhiều lỗi chính tả, giờ kể chuyện không biết cách kể hay, không hấp dẫnngười nghe, Hơn nữa, các em còn nhỏ, mải chơi, nhiều học sinh lại thiếu

sự quan tâm nhắc nhở của bố mẹ, chưa hiểu rõ tầm quan trọng của việcđọc, càng chưa có ý thức cao trong việc luyện đọc Bởi vậy, chất lượngđọc của các em còn kém so với yêu cầu cần đạt của phân môn Tập đọc lớp

- Kĩ năng hiểu nội dung đoạn đọc còn yếu.

- Một số học sinh trước yêu cầu đọc diễn cảm đã đọc với giọngkhông phù hợp với nội dung đoạn đọc, uốn lưỡi quá khi đọc các âm s, r vàchưa thể hiện được cảm xúc

III - KHẢO SÁT ĐẦU NĂM.

Ngay từ đầu năm học, sau khi nhận chủ nhiệm lớp 3C được 1 tháng, tôi

đã khảo sát và phân loại học sinh về phân môn Tập đọc như sau:

- Số học sinh yêu thích môn Tập đọc: 15 học sinh - 31,9%

- Số học sinh chưa hứng thú đọc : 32 học sinh - 68,1%

Cụ thể là :

IV CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN.

Trong trường Tiểu học, Tiếng Việt là môn học quan trọng có nhiệm vụhình thành năng lực ngôn ngữ cho học sinh được thể hiện qua bốn dạng hoạtđộng: nghe - nói - đọc - viết Trong đó, Tập đọc là phân môn đảm nhiệm việchình thành và phát triển cho học sinh kĩ năng quan trọng: Kĩ năng đọc Tuynhiên, lứa tuổi Tiểu học là lứa tuổi ưa hoạt động, những điều mới lạ luôn hâpdẫn các em Quá trình học tập sinh động, sáng tạo sẽ giúp các em phát huy tối đatính tích cực trong học tập, giúp học sinh bộc lộ được năng lực sáng tạo và óctưởng tưởng tượng phong phú của mình

Vì vậy, trong quá trình giảng dạy, tôi đã mạnh dạn áp dụng một số cácbiện pháp sau:

1 BIỆN PHÁP 1: CHUẨN BỊ VÀ SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG DẠY HỌC CÓ HIỆU QUẢ, ĐÚNG MỤC ĐÍCH YÊU CẦU CỦA BÀI DẠY.

Đồ dùng dạy học là một trong những phương tiện quan trọng trong dạytập đọc ở Tiểu học Nó giúp học sinh hiểu biết cụ thể, sinh động về văn bảnđược đọc, qua đó còn kích thích học sinh hứng thú học tập

Đồ dùng dạy học còn là phương tiện để giáo viên dạy kiến thức cho họcsinh về câu, từ, hình ảnh Với tầm quan trọng của việc sử dụng đồ dùng dạy học,

yêu cầu đặt ra đối với người giáo viên là phải biết sử dụng đồ dùng dạy họcnhuần nhuyễn và biến nó trở thành một kĩ năng dạy học cơ bản của mình.

Khi khai thác sử dụng đồ dùng cần xác định rõ mức độ yêu cầu của đồdùng đó đối với bài dạy cụ thể như: có tác dụng gây hứng thú và kích thích họcsinh hoạt động học; sử dụng dễ dàng, thuận lợi và đảm bảo kiến thức cơ bản;đảm bảo tính khoa học tính sư phạm, tính thẩm mĩ; đồ dùng nhằm khai thác nộidung kiến thức và rèn kĩ năng gì; sử dụng trong phần nào của tiết học

Đồ dùng trực quan phục vụ cho phân môn Tập đọc có các loại sau: tranhminh họa, bản đồ, các loại bảng phụ, băng giấy, vật thật, băng hình, Cónhững loại đồ dùng có sẵn, song cũng có những đồ dùng giáo viên tự làm, tựsưu tầm Ngoài tận dụng những tranh minh họa trong sách giáo khoa, trong bộ

đồ dùng được cấp, tôi còn bổ sung cho bộ đồ dùng thêm đa dạng bằng cách điđâu gặp bất cứ đồ dùng nào như băng hình, tranh ảnh, lịch có liên quan đếnchương trình Tập đọc lớp ba là tôi sưu tầm mang về Tuy nhiên, chỉ chuẩn bị đồdùng thôi thì chưa đủ mà quan trọng là khai thác, sử dụng đồ dùng đó như thếnào để một giờ dạy đạt hiệu quả cao nhất?

Trong tất cả các giờ Tập đọc, tôi đều tận dụng tranh ảnh trong sách giáokhoa một cách triệt để Đặc biệt, tôi lưu ý cách đưa tranh, quan sát tranh, để thuhút sự tập trung của các em Chính vì thế, các em rất thích được quan sát tranh

và mạnh dạn trình bày những cảm nhận của mình trước nội dung của các bứctranh đó Những cảm nhận của các em trước mỗi bức tranh dù chỉ là một pháthiện nhỏ, tôi cũng rất trân trọng, đáng được biểu dương, khích lệ Từ những bứctranh trong SGK, các em đã cảm nhận được cái hay, cái đẹp của tranh và nộidung bài Tập đọc Qua tranh, tôi có thể kết hợp giảng từ, giảng ý cho học sinh

Song song với việc sử dụng tranh minh hoạ, tôi còn sử dụng bản đồ ViệtNam để giới thiệu cho học sinh các địa danh liên quan tới bài Tập đọc Qua bản

đồ, học sinh xác định được vị trí, một số địa danh có liên quan đến bài học mộtcách nhanh chóng, thu hút sự tập trung vào bài ngay từ phút đầu, tạo tâm lýhứng khởi cho học sinh Sau khi giới thiệu bài hoặc giới thiệu địa danh xong, tôicất bản đồ ngay, tránh sự mất tập trung, phân tán của các em

Đồ dùng làm thay đổi không khí và sôi nổi nhất là băng hình, cát sét Mỗi

khi xem băng hình, học sinh được đi “du lịch qua màn ảnh nhỏ ” một cách sống

động Hơn thế nữa, các em được ngắm cảnh đẹp thanh bình, êm ả của mỗi vùngquê Việt Nam trong thời gian rất ngắn, nhưng đã để lại cho các em ấn tượng khóquên đối với mỗi học trò Hơn nữa, các bài hát gắn với nội dung bài hoặc bài hát

được phổ nhạc từ bài thơ vừa học khiến bài thơ trở nên gần gũi hơn, lắng đọnglại trong lòng học sinh sau tiết học.

Đồ dùng dạy học được sử dụng trong hầu hết các bước của bài dạy: giớithiệu bài, giảng từ, giảng ý, giảng hình ảnh, rèn kĩ năng sống hoặc củng cố bài.Trong một tiết Tập đọc, thông thường, giáo viên không chỉ sử dụng một đồ dùng

mà có thể sử dụng nhiều đồ dùng khác nhau để góp phần đem lại hiệu quả chogiờ dạy

Ví dụ 1: Bài “Nhà rông ở Tây Nguyên” - TV 3/tập 1 - trang 127, tôi sử

dụng tranh về nhà rông và bản đồ Việt Nam để giới thiệu bài giúp học sinh hìnhdung rõ về hình ảnh nhà rông và biết Tây Nguyên ở vị trí nào trên đất nước ta.Ngoài ra, tôi còn sử dụng các vật thật như liềm, cuốc, để giải nghĩa từ “nôngcụ” Hơn nữa, nếu có điều kiện, tôi cho học sinh xem băng về hình ảnh ngườiTây Nguyên đang múa rông chiêng vừa để học sinh hình dung rõ về điệu múađặc sắc của đồng bào Tây Nguyên cũng như những sinh hoạt cộng đồng củangười Tây Nguyên gắn với nhà rông Trong phần củng cố, tôi cho học sinh xemđoạn băng giới thiệu về các sinh hoạt cộng đồng của người Tây Nguyên Nhưvậy, mặc dù chưa được đến Tây Nguyên nhưng học sinh như được du lịch đếnTây Nguyên

- Ví dụ 2: Bài “Anh Đom Đóm” - TV 3/tập 1 - trang 143, tôi lại cho học

sinh xem một đoạn băng về đom đóm đang bay Từ đó, tôi vừa giới thiệu bàivừa giảng từ “đom đóm” Ngoài ra, tôi còn sử dụng tranh ảnh động về mặt trờiđang xuống núi để giúp học sinh hình dung rõ hơn về hình ảnh “mặt trời gácnúi”, một hình ảnh rất trừu tương đối với học sinh mà nếu chỉ nói bằng lời thìhọc sinh sẽ rất khó hình dung Tôi còn sử dụng tranh ảnh về con vạc, con cò bợ

để học sinh biết thêm về các con vật được nói tới trong bài Để giúp học sinhhiểu được những hình ảnh đẹp về đom đóm, tôi đã cho học sinh xem một đoạnbăng về nhiều con đom đóm đang bay trong đêm như những ngôi sao bừng nở

Từ đó giúp học sinh cảm nhận được cái hay, cái đẹp của bài thơ Ngoài tranhảnh và băng hình sưu tầm được, trong bài này, tôi còn khai thác triệt để hình ảnhtrong sách giáo khoa khi giảng về hoạt động của các con vật vào ban đêm màanh Đom Đóm đã chứng kiến khi đi gác Qua đó, học sinh sẽ hình dung rõ hơn

về cuộc sống sinh động của các loài vật vào ban đêm ở làng quê và thêm yêucảnh vật ở làng quê

- Ví dụ 3: Với bài: "Bài hát trồng cây" của Bế Kiến Quốc, trước khi dạy

tôi đã tìm hiểu và thấy bài thơ này được nhạc sĩ Thanh Ly phổ nhạc nên tôi đãsưu tầm bản nhạc

Cuối tiết học, tôi cho các em củng cố và ghi nhớ bài bằng bài hát này.Thật bất ngờ, sau khi nghe bài hát và hát theo, học sinh nắm rất chắc nội dung.Hơn nữa, tất cả học sinh trong lớp đã nhanh chóng thuộc bài thơ Vậy đây cũng

là một biện pháp giúp học sinh ghi nhớ bài thơ

Như vậy, nhờ chuẩn bị đồ dùng chu đáo, đầy đủ, sắp xếp và khai thác đồdùng trong mỗi tiết học hợp lý mà học sinh lớp tôi không chỉ hiểu từ ngữ trongbài mà còn tiếp thu bài sâu hơn, thích thú với phân môn Tập đọc hơn

2 BIỆN PHÁP 2: GIÁO VIÊN CHUẨN BỊ TỐT CHO VIỆC ĐỌC MẪU.

Cũng như các môn học khác, phân môn Tập đọc cũng cần làm mẫu Làmmẫu trong dạy Tập đọc chính là việc đọc mẫu của giáo viên Thực tế, học sinh

lớp 3 khó tự mình có thể đọc đúng, đọc hay được Giáo viên phải là ngườihướng dẫn, làm mẫu cho học sinh tiếp xúc với văn bản Nhất là khi học sinh đọcsai hoặc phần hướng dẫn cách luyện đọc diễn cảm đoạn văn (khổ thơ), đọc diễncảm cả bài thì nhất thiết cần đến sự đọc mẫu của giáo viên Giáo viên đọc mẫutốt sẽ góp phần không nhỏ vào việc rèn đọc cho học sinh Vì vậy, tôi luôn có ýthức quan tâm đến việc điều chỉnh cách đọc của mình: tự để ý đến giọng nói,cách nói, cách đọc; tự quan sát, tự đánh giá (qua kết quả đọc của học sinh) đểmình đọc đúng hơn, đọc hay hơn làm cách đọc mẫu cho học sinh học tập Họcsinh được tiếp xúc một cách trực tiếp sẽ gây những ấn tượng đầu tiên cho các

em Nó quyết định việc học sinh yêu thích hay không yêu thích văn bản đượcđọc Yêu cầu cô đọc mẫu phải đảm bảo chất lượng, đọc đúng, chuẩn, đọc rõràng, trôi chảy, đọc đủ lớn, nhanh vừa phải và diễn cảm

Tôi nhận thấy, ngay từ lớp 1, việc đọc mẫu của giáo viên cũng rất cầnthiết Càng lên lớp cao việc đọc mẫu của giáo viên đòi hỏi càng phải linh hoạt,phụ thuộc vào từng bài học, từng đối tượng học sinh cụ thể Thông thường, giáoviên đọc mẫu theo các hình thức khác nhau :

Ví dụ 1: Bài “Anh Đom Đóm” - TV3/tập 1 - trang 143, tôi đã nghiên cứu

kĩ sách giáo viên và thấy được ngoài giọng đọc và cách ngắt nhịp thơ, nhấngiọng như sách đã hướng dẫn, khi đọc hai khổ thơ cuối cần đọc với giọng vuitươi và giáo viên cần lưu ý học sinh cách ngắt hơi ở khổ thơ thứ ba và giọng đọccủa khổ thơ này (kéo dài giống như lời ru) Ngoài các từ cần nhấn giọng như

SGV, tôi nhận thấy cần nhấn giọng thêm vào một số từ khác như: vung ngọn

đèn.

Giờ lên lớp, tôi tiến hành đọc mẫu như sau: Sau phần giới thiệu bài, tôiđọc mẫu với giọng nhẹ nhàng, riêng hai khổ thơ cuối đọc với giọng tươi vui đểphù hợp với nội dung tả Đom Đóm rất chuyên cần, cuộc sống của các loài vậtvào ban đêm ở làng quê rất đẹp và sinh động Ngoài ra, tôi còn nhấn giọng vào

các từ ngữ gợi tả tính nết của Đom Đóm và hoạt động của các con vật ở làng quê

vào ban đêm: lan dần, chuyên cần, lên đèn, rất êm, suốt một đêm, lặng lẽ, long

lanh, vung ngọn đèn, quay vòng, rộn rịp, tắt.

Ví dụ 2: Bài “Nhớ Việt Bắc” - TV 3/tập 1 - trang 115, ngoài đọc như

sách giáo viên đã hướng dẫn, tôi nhận thấy cần chú ý thêm ngắt nhịp thơ ở một

số câu thơ sau và cũng cần nhấn giọng thêm ở từ “nhớ” để thể hiện tình cảm củangười cán bộ khi trở về xuôi với đất và người Việ Bắc

Nhớ khi giặc đến/ giặc lùng Rừng cây/ núi đá/ ta cùng đánh Tây.

Mênh mông/ bốn mặt sương mù Đất trời ta/ cả chiến khu một lòng.

- Đối với đọc mẫu từ, cụm từ: Khi theo dõi học sinh luyện đọc nối tiếpdòng thơ, nếu phát hiện ra nhiều học sinh đọc sai từ, tôi đọc mẫu lại từ đó đểgiúp học sinh đọc phát âm theo cho đúng

Ví dụ 1: Bài “Anh Đom Đóm” - TV 3/tập 1 - trang 143, cần chú ý học

sinh đọc đúng các từ: long lanh, lặng lẽ, bừng nở.

Ví dụ 2: Bài “Chú ở bên Bác Hồ” - TV3/tập 2 - trang 16, cần chú ý đọc

đúng các từ: Kon Tum, Đắk Lắk.

- Khi hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm, tôi đọc mẫu cả bài với các bài thơhoặc chọn một đoạn văn với các bài văn dài

Ví dụ 1: Bài “Anh Đom Đóm” - TV 3/tập 1 - trang 143, tôi đọc mẫu cả

bài sau khi học sinh đã hiểu nội dung bài Học sinh nghe tôi đọc mẫu để pháthiện ra giọng đọc của bài và các từ ngữ cần nhấn giọng

Ví dụ 2: Bài “Nhà rông ở Tây Nguyên” - TV 3/tập 1 - trang 127, sau

khi tìm hiểu nội dung bài, tôi lại đọc mẫu đoạn 1, còn các đoạn còn lại học sinh

sẽ tự phát hiện giọng đọc dựa vào cách đọc của đoạn 1

Như vậy, việc đọc mẫu của giáo viên hết sức linh hoạt trong giờ dạy (bất

cứ lúc nào nếu học sinh đọc chưa chính xác) Tuy nhiên, dù đọc mẫu dưới bất cứhình thức nào cũng cần có một giọng đọc mẫu tốt Đó là mức độ chuẩn để họcsinh lấy đó làm tiêu chí rèn đọc đúng, đọc hay, kích thích hứng thú luyện đọccủa các em

Muốn có giọng đọc hay, phù hợp với nội dung bài, trước hết giáo viênphải nghiên cứu kĩ càng nội dung của từng bài Nếu bài Tập đọc là một văn bảnnghệ thuật thì lời đọc của giáo viên phải khơi gợi được hứng thú và phát triểnđược trí tưởng tượng của các em Với các văn bản nghệ thuật hoặc có tính nghệ

thuật, đọc mẫu của giáo viên phải diễn cảm Còn với những văn bản thôngthường như: Báo cáo kết quả tháng thi đua “Noi gương chú bộ đội”, Chươngtrình xiếc đặc sắc, chỉ cần đọc đúng chứ không cần đọc diễn cảm.

Để đọc diển cảm bài thơ, trước hết giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dungbài thơ, tìm hiểu xuất xứ bài thơ, hiểu mạch cảm xúc của tác giả Từ đó, xácđịnh giọng đọc cho mỗi bài thơ sao cho có sức hấp dẫn, lôi cuốn học sinh

Ví dụ: Bài “Nhớ Việt Bắc” - TV 3/tập 1 - trang 115

Bài thơ này viết theo thể thơ lục bát mang một âm điệu mượt mà, tìnhcảm của thể thơ truyền thống của dân tộc Ngoài ra, trong bài còn sử dụng các từxưng hô “ta, mình” rất gần gũi với người đọc Âm điệu của bài thơ khi đọc phảitoát lên tình cảm gắn bó, thân thiết của tác giả với đất và người Việt Bắc Hơnnữa, để đọc hay, giáo viên cần phải hiểu xuất xứ, cảm xúc của tác giả khi viếtbài thơ này Bài thơ “Nhớ Việt Bắc” được viết vào năm 1955 khi Chính phủ rờichiến khu Việt Bắc, nơi cán bộ Cách mạng đã sống và chiến đấu trong khángchiến chống Pháp, đã cùng chia ngọt, sẻ bùi cùng đồng bào Việt Bắc Trở vềxuôi nhưng trong lòng mỗi người vẫn không nguôi nỗi nhớ chiến khu, nhớ ViệtBắc

Tóm lại, giọng đọc mẫu của giáo viên được coi là một đồ dùng dạy học vôcùng quan trọng và không thể thiếu Khi đọc mẫu, giáo viên luôn chú ý đếngiọng đọc mẫu của mình sao cho có hiệu quả cao nhất Giáo viên phải đọc đúng,diễn cảm một cách chắc chắn, nghĩa là dù nhiều lần đọc mẫu nhưng giọng vẫnphải giống nhau Nếu đọc mà mỗi lần đọc một khác thì không thể gọi là đọcmẫu Điều này khẳng định nhiệm vụ của giáo viên Tiểu học Mỗi chúng ta phảiluôn luôn tu dưỡng, rèn luyện cho mình có một giọng đọc truyền cảm, gây sựchú ý của học sinh ngay từ phút đầu tiên của bài học

3 BIỆN PHÁP 3: CHÚ TRỌNG VIỆC RÈN ĐỌC ĐÚNG CHO HỌC SINH.

Đọc đúng là tiền đề của đọc hay cũng như hiểu nội dung văn bản Ngượclại, nếu không hiểu điều mình đang đọc thì không thể đọc nhanh và diễn cảmđược Nhờ đọc đúng mà hiểu đúng, hay chính nhờ hiểu đúng mà đọc được đúng

Vì vậy, trong dạy học, không thể xem nhẹ kĩ năng nào, cũng như không thể táchrời chúng

3.1 Đối với học sinh đọc chậm, đánh vần từng tiếng, từ, trong các giờ tập

đọc, tôi năng gọi các em đọc Khi các em đó đọc, tôi cố gắng nghe các em đọc

và cho các em đọc những đoạn văn ngắn, đọc những câu văn hay, cô đọc trướcrồi gọi các em đọc theo để khơi gợi hứng thú Đặc biệt, thường xuyên cho các

em thực hành nói Khi đọc, khi giao tiếp, nói đến đâu, tôi sửa sai, sửa ngọng đến

đó Với đối tượng này, không thể sốt ruột được, phải kiên trì, động viên các emkịp thời, dù là một sự cố gắng hay sự tiến bộ nhỏ của các em để động viên các

em có ý thức vươn lên Các em được luyện đọc không những trong giờ Tập đọc

mà trong các giờ học khác như giờ Luyện từ và câu, Tập làm văn, Kể chuyện,Đạo đức, TNXH Cả ngoài giờ học như giờ ra chơi, giờ truy bài, giờ sinh hoạttập thể Phối hợp chặt chẽ với phụ huynh giao bài để giúp các em luyện đọc ởnhà Ngoài ra, tôi còn phân công các em đọc khá giúp bạn đọc yếu Cứ như vậy,các em đọc chậm, còn đánh vần đã tiến bộ lên rất nhiều

3.2 Đối với các em đọc còn nhầm lẫn l - n Nếu phát âm không chuẩn,

các em sẽ không thể hiện được cái hay, cái đẹp của tác phẩm tới người nghe,làm cho người nghe thấy khó chịu giống như khi ăn cơm gặp phải hạt sạn vậy

Để giúp các em sửa ngọng, tôi hướng dẫn các em phát âm và phân tích như sau:

Khi đọc âm l, đầu lưỡi cong lên chạm vào răng hàm trên, luồng hơi đi mạnh hơn và thoát ra đằng miệng và hai bên lưỡi Khi đọc âm n, đầu lưỡi cần chạm vào răng hàm dưới, mặt lưỡi phía trên chạm vào hàm ếch Khi luồng hơi đi ra, hàm dưới hạ xuống để luồng hơi thoát ra đằng mũi Sau mỗi lần

hướng dẫn, tôi yêu cầu các em đọc từng từ để các em phải đọc đúng Ngoài ra,tôi còn sửa ngọng cho các em bằng cách trực quan hoá sự mô tả âm vị và hướng

dẫn học sinh quan sát, tự kiểm tra mình đang phát âm nào /n/ là một âm mũi, khi phát âm, sờ tay vào mũi sẽ thấy mũi rung Còn khi phát âm /l / mũi không

rung Sau đó, luyện cho học sinh phát âm /l/ bằng cách bịt chặt mũi đọc: la, lô,

lo, lu, lư Khi bịt chặt mũi, học sinh không thể phát âm các tiếng: na, nô, no , nu,

nư Hay tôi yêu cầu các em quay mặt vào nhau từng đôi một và đọc các từ cóchứa l và n Học sinh sẽ quan sát lưỡi của bạn khi đọc và sẽ biết bạn đọc đúnghay sai để sửa cho bạn

Ví dụ 1: Bài “Nhớ lại buổi đầu đi học” - TV 3/tập 1 - trang 51, học sinh

thường đọc sai các từ: nao nức, nảy nở, lần này, nép

Ví dụ 2: Bài “Ông ngoại” - TV 3/tập 1 - trang 34, học sinh thường đọc

sai các từ: lặng lẽ, năm nay, loang lổ

3.3 Đối với học sinh đọc ngắt nghỉ không đúng.

- Luyện đọc đúng còn bao gồm cả việc đọc đúng tiết tấu, đọc đúng chỗngắt, nghỉ hơi, ngữ điệu câu Học sinh phải biết dựa vào quan hệ ngữ pháp giữacác tiếng, từ để ngắt hơi đúng

Ví dụ 1: Bài “Ông ngoại” - TV 3/tập 1 - trang 34, giáo viên cần luyện

cho học sinh không đọc tách một từ ra làm hai trong câu "Những cơn gió nóng

mùa/ hè đã nhường chỗ cho luồng khí mát/ dịu mỗi sáng.”

Ví dụ 2: Bài “Cô giáo tí hon” - TV 3/tập 1 - trang 17, cần hướng dẫn học

sinh không đọc tách từ chỉ loại với danh từ nó đi kèm trong câu "Bé đưa mắt

nhìn đám/ học trò, tay cầm nhánh/ trâm bầu nhịp nhịp trên tấm bảng.”

Ví dụ 3: Bài “Nắng phương Nam” - TV 3/tập 1 - trang 94, học sinh

không được đọc tách giới từ với danh từ đi sau nó trong câu "Chợ hoa trên/

đường Nguyễn Huệ đông nghịt người"; hay không được đọc tách từ "là" với danh

từ đi sau nó trong câu "Hôm nay đã là/ hai mươi tám Tết".

- Ngoài ra, dựa vào quan hệ cú pháp, học sinh phải biết ngắt hơi đúngranh giới của cụm từ

Ví dụ 1: Bài “Nhà rông ở Tây Nguyên” - TV 3/tập 1 - trang 127, cần

đọc "Nhà rông thường được làm bằng các loại gỗ bền/ chắc như lim, gụ, sến,

táu.” mà không đọc "Nhà rông thường được làm bằng các loại gỗ bền chắc/ như lim, gụ, sến, táu ".

- Việc ngắt hơi phải phù hợp với các dấu câu: nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâuhơn ở dấu chấm Tuy nhiên, khi đọc một văn bản, ngoài việc ngắt giọng dựavào các dấu câu, học sinh còn cần phải nắm được các quan hệ ngữ pháp để đọcđúng chỗ ngắt giọng Thực tế cho thấy, khi đọc các bài văn xuôi, học sinhthường mắc lỗi ngắt giọng ở những câu dài có cấu trúc ngữ pháp phức tạp

Ví dụ: Bài “Nhớ lại buổi đầu đi học” - TV 3/tập 1 - trang 51, cần chú ý

khi đọc câu dài “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở

trong lòng tôi như mấy cánh hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.” Với

các câu phức tạp như vậy, giáo viên dùng bảng phụ viết sẵn câu văn, gọi học

sinh nêu cách ngắt trên bảng phụ như sau: “Tôi quên thế nào được những cảm

giác trong sáng ấy/ nảy nở trong lòng tôi/ như mấy cánh hoa tươi/ mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.” Sau khi đánh dấu chỗ ngắt hơi, giáo viên cho các

học sinh khác nhận xét, tìm ra chỗ chưa phù hợp và điều chỉnh (nếu có)

- Ngoài ra, đọc đúng bao gồm cả một số tiêu chuẩn của đọc diễn cảm nhưđọc đúng các ngữ điệu câu: lên giọng ở câu hỏi, hạ giọng ở cuối câu kể, thay đổigiọng phù hợp với tình cảm cần diễn đạt trong câu cảm Với câu cầu khiến cầnnhấn giọng phù hợp để thấy rõ các nội dung cầu khiến khác nhau Ngoài ra cònphải hạ giọng khi đọc bộ phận giải thích của câu

Ví dụ 1: Bài “Chú ở bên Bác Hồ” - TV 3/tập 2 - trang 16, với các câu

hỏi , khi đọc cần cao giọng ở cuối câu

- Chú bây giờ ở đâu?

Chú ở đâu, ở đâu?

Trường Sơn dài dằng dặc?

Trường Sa đảo nổi, chìm?

Hay Kon Tum, Đắk Lắk?

Ví dụ 2: Bài “Cậu bé thông minh” - TV 3/tập 1 - trang 4, lời của người

dẫn chuyện xen kẽ giữa lời của nhân vật cần đọc hạ giọng xuống thấp hơn:

- Muôn tâu Đức Vua - cậu bé đáp - bố con mới đẻ em bé, bắt con đi xin sữa cho em Con không xin được, liền bị đuổi đi.

4 BIỆN PHÁP 4: RÈN CÁCH NGẮT GIỌNG BIỂU CẢM, CÁCH NGẮT NHỊP THƠ.

Ngoài việc dạy học sinh cách ngắt giọng thể hiện đúng quan hệ ngữ pháp,tôi còn dạy học sinh biết cách ngắt giọng biểu cảm Đó là chỗ ngừng lâu hơnbình thường hoặc chỗ ngừng không do logic mà do ý đồ của người đọc nhằmgây ấn tượng về cảm xúc Các dấu câu cũng là biểu hiện ngắt giọng logic Cũng

có khi sự ngừng giọng thể hiện sự ngập ngừng không muốn nói hay thể hiện sựxúc động Ngắt giọng biểu cảm là phương tiện tác động đến người nghe, thiên

về cảm xúc Ngắt giọng biểu cảm là những chỗ ngừng, chỗ lắng, sự im lặng cótác dụng truyền cảm, tập trung sự chú ý của nghe vào sau chỗ ngừng góp phầntạo hiệu quả nghệ thuật cao

Ví dụ 1: Bài “Giọng quê hương”- TV 3/tập 1 - trang 76, có bốn câu có

dấu ba chấm nhưng mỗi chỗ có dấu ba chấm lại đọc một cách khác nhau để thểhiện một dụng ý khác nhau:

- Xin lỗi Tôi quả thật chưa nhớ ra anh là ( giọng ngạc nhiên, hơi kéo

dài để thể hiện sự lúng túng)

- Mẹ tôi là người miền Trung Bà qua đời đã hơn tám năm rồi ( đọc

giọng nghẹn ngào, xúc động, dừng lại hơi lâu ở dấu 3 chấm để thể hiện sự xúcđộng)

Ví dụ 2: Bài “Trận bóng dưới lòng đường” - TV 3/tập 1 - trang 54”, dấu

ngắt quãng lại thể hiện sự hối hận trước lỗi lầm mà Quang và các bạn đã gây ra:

- Ông ơi cụ ơi ! Cháu xin lỗi cụ (giọng ngập ngừng, hối hận)

4.2 NGẮT NHỊP THƠ.

Sau khi học sinh đã đọc đúng, để giúp học sinh đọc hay, đọc diễn cảm tôitiến hành rèn cho học sinh cách ngắt nhịp thơ Ngay từ đầu năm học, tôi đã chocác em làm quen với các kí hiệu đọc.

- Ngắt hơi : / ( ghi sau ngay từ cần ngắt )

- Nghỉ hơi : // ( ghi sau từ cần nghỉ hơi )

- Nhấn giọng : _ ( gạch dưới từ cần nhấn )

- Kéo dài : ( ghi dưới từ kéo dài )

- Lên cao giọng : ( ghi bên phải từ cần lên cao )

- Hạ thấp giọng : ( ghi bên phải từ cần hạ giọng )

- Đọc vắt sang : C ( ghi nối liền giữa 2 dòng thơ )

Nhịp thơ chính là đặc trưng cơ bản để phân biệt thơ với văn xuôi Thơ cónhịp ngắn: 2/2/2 thể hiện sự dồn dập, có nhịp dài 4/4 thể hiện sự sâu lắng Thơlục bát phổ biến ngắt nhịp 2/4, 2/4/2 hoặc 2/2/4, 3/3, 3/5 Đôi khi lại 3/3, 4/4 Thể thơ bát cú ngắt theo nhịp 4/3 hoặc 3/4 Thơ 4 tiếng lại ngắt nhịp 2/2 hoặc4/4

Việc ngắt nhịp thơ không theo một khuôn mẫu, công thức nào, mà chỉngắt làm sao khi đọc lên câu thơ ấy hay hơn, có hình ảnh hơn, thể hiện đượcđúng nội dung, ý tưởng mà tác giả gửi gắm trong đó Bởi vậy, khi hướng dẫnhọc sinh cách đọc, tôi thường hướng dẫn học sinh hiểu từ ngữ, cách khai thácbài và tìm hiểu sâu về biện pháp nghệ thuật để học sinh tự tìm ra cách ngắt nhịpcho đúng

Ví dụ 1: Bài “Anh Đom Đóm” - TV 3/tập 1 - trang 143 thuộc thể thơ 4

chữ mang âm hưởng của một bài đồng dao vui nhộn, hồn nhiên Vì vậy, cầnngắt nhịp thơ 4/ 4

Ví dụ 2: Bài “Quạt cho bà ngủ” - TV 3/tập 1 - trang 2, hầu hết các dòng

thơ ngắt nhịp 4/4 Tuy nhiên cũng có 1 số dòng thơ ngắt nhịp 1/3 hoặc 2/2:

Ơi/ chích chòe ơi!/

Bà mơ tay cháu/

Quạt/ đầy hương thơm.//

Để giúp các em đọc hay, ngắt nhịp thơ đúng, tôi đã hướng dẫn để học sinhphát hiện được nhịp thơ của toàn bộ bài Sau đó, tôi sẽ lưu ý học sinh nhữngdòng thơ có cách ngắt nhịp khác với cách ngắt nhịp đặc trưng của bài thơ đó

Ví dụ 3: Bài “Bài hát trồng cây” - TV 3/tập 2 - trang 109 Bài thơ như là

một lời hát có vần có điệu, xen kẽ giữa một dòng thơ 3 chữ với một dòng thơ 4chữ Toàn bộ bài thơ ngắt nhịp cuối mỗi dòng thơ, nhịp dồn dập như để thúcgiục mọi người hãy tích cực tham gia trồng cây

Ai trồng cây/

Người đó có tiếng hát/

Trên vòm cây/

Chim hót lời mê say.//

Ví dụ 4: Bài “Nhớ Việt Bắc” - TV 3/tập 1 - trang 115, một bài thơ viết ở

thể thơ lục bát để ca ngợi đất và người Việt Bắc đẹp và đánh giặc giỏi, tôi đãhướng dẫn học sinh ngắt nhịp bốn dòng đầu để học sinh nhận ra nhịp thơ chủđạo của thơ lục bát là 2/4 (đối với câu 6), 2/2/4 hoặc 4/4 (đối với câu 8)

Ta về,/ mình có nhớ ta/

Ta về,/ ta nhớ/ những hoa cùng người.//

Rừng xanh/ hoa chuối đỏ tươi/

Đèo cao nắng ánh/ dao gài thắt lưng.//

Tuy nhiên, vẫn có câu thơ không ngắt nhịp thơ qui luật trên Tôi đã hướngdẫn kĩ hơn với các dòng thơ đó:

Nhớ khi giặc đến/ giặc lùng/

Rừng cây/ núi đá/ ta cùng đánh Tây.//

Mênh mông/ bốn mặt sương mù/

Đất trời ta/ cả chiến khu một lòng.//

Như vậy, để rèn cho học sinh có cách ngắt nhịp thơ đúng nhất, người giáoviên cần giúp các em hiểu rõ nội dung và dụng ý nghệ thuật mà tác giả sử dụng.Trên cơ sở đó các em sẽ tìm ra cách ngắt nhịp thơ đúng nhất, cách đọc hay nhất

5 BIỆN PHÁP 5: SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI ĐỂ RÈN KĨ NĂNG ĐỌC HIỂU.

Trong quá trình lên lớp, việc dẫn dắt để học sinh rút ra cho mình cáchđọc, cách cảm thụ văn bản là một việc làm đòi hỏi người giáo viên phải biết kếthợp nhiều kĩ năng sư phạm Trong đó, hệ thống câu hỏi dẫn dắt học sinh là một