Thế nhưng trong thời gian qua, việc vận dụng rèn đọc trong quy trình một tiết tập đọc nhất là đối với lớp 3 giai đoạn học sinh vừa đọc đúng vừa là cơ sở để bước sang làm quen với đọc diễ
Trang 1Chuyên đề MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP DẠY TỐT PHÂN MÔN TẬP ĐỌC LỚP 3 PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ.
Tiếng Việt là môn học có tầm quan trọng đặc biệt trong Chương trình giáo dục phổ thông nói chung, bậc tiểu học nói riêng Đây là môn học công cụ với nhiệm vụ cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về tiếng mẹ đẻ, rèn cho các em kĩ năng sử dụng tiếng Việt trong nghe, nói, đọc, viết Trong đó, phân môn Tập đọc là một phân môn quan trọng góp phần hình thành kĩ năng đọc cho học sinh - một trong bốn kĩ năng cơ bản mà học sinh tiểu học cần đạt tới Khi học sinh đọc tốt thì các em mới có thể chiếm lĩnh được kiến thức môn Tiếng việt nói riêng, các môn học cấp tiểu học nói chung một cách chắc chắn, làm cơ sở để các
em học cấp học kế tiếp
Bên cạnh đó, phân môn Tập đọc còn giúp cho học sinh không chỉ đọc đúng
mà còn hiểu đúng nội dung từng bài đọc, thích đọc Từ đó học sinh trau dồi được vốn ngôn ngữ trong giao tiếp và học tập Học sinh đọc tốt sẽ giúp các em hiểu biết rộng hơn, sâu hơn, suy nghĩ một cách lôgic hơn, các em dễ dàng tiếp thu được cái hay, cái đẹp của tiếng Việt, hướng tới các em lòng yêu cái thiện, góp phần hình thành nhân cách học sinh
Như vậy, trọng tâm của phân môn Tập đọc cấp tiểu học là vấn đề rèn đọc Việc rèn đọc cho học sinh có vị trí vô cùng quan trọng, là vấn đề cấp thiết đòi hỏi mỗi giáo viên cần xác định rõ yêu cầu, nhiệm vụ và vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo việc rèn đọc trong quy trình một tiết tập đọc nhằm mang lại hiệu quả cao
Thế nhưng trong thời gian qua, việc vận dụng rèn đọc trong quy trình một tiết tập đọc nhất là đối với lớp 3 (giai đoạn học sinh vừa đọc đúng vừa là cơ sở để bước sang làm quen với đọc diễn cảm ở các lớp tiếp theo) thì giáo viên còn nhiều lúng túng nên giờ dạy đạt hiệu quả chưa cao
Xuất phát từ những lí do trên, tôi nghiên cứu thực hiện chuyên đề “Một số biện pháp giúp dạy tốt phân môn Tập đọc lớp 3” để giúp giáo viên dạy phân
môn Tập đọc lớp 3 đạt hiệu quả cao hơn
Trang 2PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG
I THỰC TRẠNG:
1 Thuận lợi:
- Giáo viên:
+ Được sự quan tâm chỉ đạo và tạo điều kiện của Ban giám hiệu nhà trường để giáo viên được bồi dưỡng trình độ chuyên môn nghiệp vụ, đều đạt chuẩn và trên chuẩn, bồi dưỡng chuyên môn phục vụ cho việc giảng dạy
+ Thực hiện giảng dạy phân môn Tập đọc theo chuẩn kiến thức, kĩ năng của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành
+ Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học tương đối đầy đủ để phục vụ việc dạy -học
+ Giáo viên có tinh thần trách nhiệm cao, luôn quan tâm đến học sinh + Sự nhận thức trong phụ huynh có thay đổi nên bước đầu đã có sự quan tâm và đầu tư cho việc học của con em mình
- Học sinh:
+ Mỗi học sinh đều có sách giáo khoa nên có điều kiện luyện đọc ở nhà + Học phân môn Tập đọc lớp 3 trên cơ sở kế thừa phân môn Tập đọc lớp 2 nên học sinh quen cách học
2 Khó khăn:
- Giáo viên:
+ Còn nhiều lúng túng trong việc dạy học theo đối tượng học sinh nhằm đảm bảo chuẩn kiến thức, kĩ năng
+ Thực hiện quy trình tiết tập đọc còn nhiều cứng nhắc, chưa linh hoạt
- Học sinh:
+ Trình độ của học sinh không đồng đều, học sinh chưa tự giác tự học ở nhà, đọc bài còn chậm, nhiều em mức độ chú ý trong giờ học chưa cao
+ Một số lớp sĩ số học sinh đông, nên học sinh ít có cơ hội được rèn đọc so với lớp có sĩ số ít học sinh
II CÁC BIỆN PHÁP:
1 Tầm quan trọng của bộ môn Tiếng việt.
Trang 3Giáo viên cần nhận thức được tầm quan trọng của bộ môn Tiếng việt Trong đó, Tập đọc là một phân môn “then chốt” như thế nào? Chuẩn kiến thức,
kĩ năng cần đạt sau một tiết Tập đọc là những gì? Vận dụng phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học nào phù hợp với từng đối tượng học sinh để bài học đó đạt kết quả cao? Bài tập đọc cần giáo dục những kĩ năng sống gì cho học sinh? Đó là những câu hỏi mà người giáo viên cần trả lời trước khi soạn kế hoạch bài học cho một tiết Tập đọc
2 Giáo viên cần thực hiện quy trình tiết Tập đọc một cách linh hoạt, sáng tạo
3 Giáo viên cần trao dồi kĩ năng đọc mẫu:
Bài đọc mẫu của giáo viên chính là kĩ năng đọc mà học sinh cần đạt được
Do đó, yêu cầu đọc mẫu của giáo viên phải đảm bảo chất lượng đọc chuẩn, đọc đúng, rõ ràng, rành mạch, trôi chảy, đọc đủ lớn, nhanh vừa phải và diễn cảm Muốn vậy thì giáo viên cần đọc đi đọc lại nhiều lần bài tập đọc, tìm hiểu kĩ nội dung cảm thụ sâu sắc nhất, tinh tế nhất của bài văn, bài thơ để tìm được giọng đọc đúng, đọc hay, đồng thời tìm ra câu (đoạn) mà học sinh có thể đọc hay bị vấp, chứ không đơn thuần tìm ra những từ khó, dễ lẫn
Trước khi đọc mẫu giáo viên cần tạo cho học sinh tâm thế nghe đọc, hứng thú nghe đọc và yêu cầu học sinh đọc thầm theo Khi đọc giáo viên đứng ở vị trí bao quát cả lớp không nên đi lại trong khi đọc và thỉnh thoảng mắt phải dừng sách nhìn lên học sinh nhưng không làm cho bài đọc bị gián đoạn Có như vậy thì bước đọc mẫu của giáo viên mới hấp dẫn được học sinh
4 Chú trọng rèn kĩ năng đọc cho từng đối tượng học sinh:
Yêu cầu, đặc trưng của phân môn này đối với các em là: đọc to, rõ ràng, rành mạch Đầu năm giáo viên gọi từng em lên đọc bài, nắm được những mặt mạnh, mặt yếu của học sinh để phân nhóm đối tượng học sinh đồng thời ghi vào
sổ tay mỗi em một trang theo dõi quá trình học tập của các em qua các đợt kiểm tra Đối với phân môn Tập đọc thường có các dạng đối tượng sau:
(1) Đọc to, rõ ràng, rành mạch, ngắt nghỉ hơi hợp lí
(2) Đọc to, rõ ràng nhưng chưa rành mạch
Trang 4(3) Đọc nhỏ, “thêm, bớt ” từ, đọc còn ê a, đọc sai từ, đọc không trôi chảy… Đối với dạng đối tượng (1) giáo viên không mất nhiều thời gian để rèn đọc đúng cho các em và cũng không chỉ dừng lại ở yêu cầu đọc đúng mà còn có thể nâng lên yêu cầu bước đầu đọc hay, đọc diễn cảm
Riêng hai dạng đối tượng còn lại giáo viên cần phải vừa kiên trì, nhẫn nại, không được buông thả trong việc rèn đọc cho các em vừa tạo điều kiện để học sinh được đọc nhiều ở lớp, luôn động viên, khuyến khích, tạo cho các em sự tự tin trong học tập, nhất là trong lúc đọc Đối với những học sinh đọc “thêm, bớt “
từ thì yêu cầu các em đọc lại 2 - 3 lần câu đó để các em tự phát hiện từ các em đã đọc dư hoặc thiếu Riêng các em đọc sai từ cần lưu ý xem do đọc nhầm hay đọc vẹt đồng thời cho các em phân tích, đánh vần lại từ đó để các em sửa nhanh hơn Thực tế một giờ tập đọc giáo viên rất ngại việc rèn đọc đối với các em đọc ngọng hoặc đớt vì sợ mất thời gian nên dẫn đến tình trạng giáo viên ít gọi các em đọc Đối với những học sinh này người giáo viên phải cặn kẽ, tỉ mỉ như những em ngọng âm t, th, a
(Ví dụ: “Chúng tôi” thì đọc là “Chúng côi”, “thầm thì ” đọc là “hầm hì”,
“Anh ấy” thì đọc là “ăn ấy”.), hướng dẫn các em nghe và xem giáo viên đọc: chẳng hạn khi đọc âm “a” các em phải mở rộng miệng hơi thoát ra mạnh ta sẽ phát âm đúng Thầy đọc mẫu trò đọc theo, cứ thế kiên trì dẫn dắt các em sẽ tiến
bộ Việc rèn đọc cho những học sinh này không chỉ trong một số tiết là xong mà
có khi phải thực hiện trong cả một học kì hoặc cả năm học
5 Rèn đọc cho học sinh theo từng dạng bài:
Các bài tập đọc trong sách Tiếng Việt lớp 3 có nhiều dạng bài (dạng văn xuôi, dạng thơ, dạng văn kể chuyện, dạng văn bản hành chính), mỗi dạng có các cách đọc khác nhau Tùy theo từng dạng bài ta hướng dẫn học sinh cách đọc cho phù hợp
* Bài dạng văn xuôi:
Trước hết giáo viên cần xác định từ và câu khó, câu dài để hướng dẫn học sinh Đặc biệt lưu ý từ dễ đọc sai do đặc điểm phương ngữ Ví dụ: học sinh thường đọc sai tiếng có phụ âm đầu: tr (tre, trên), th (thế, thì), s (sáng), r (rung
Trang 5rinh), v (và); tiếng có kết thúc âm cuối: t ( mặt), n (bàn,chín); tiếng có thanh ngã (bỡ ngỡ) Việc đọc từ dễ lẫn giáo viên cần cho học sinh tìm và phát hiện trong khi đọc câu vì có học sinh đọc từ thì đúng nhưng khi vào đọc câu, đọc đoạn thì sai Việc hướng dẫn luyện đọc theo trình tự đọc câu – đoạn - bài Bên cạnh việc đọc đúng giáo viên cần chú trọng hướng dẫn các em biết ngắt nghỉ hơi hợp lí vì bài văn xuôi thường có những câu dài Khi đọc phải liền từ; ngoài việc ngắt, nghỉ hơi theo dấu câu thì dựa vào nghĩa để ngắt hơi giữa các cụm từ Sau khi xác định ngắt giọng ở mỗi câu văn dài bao giờ giáo viên cũng phải nhấn mạnh cho các em thấy tầm quan trọng trong việc ngắt, nghỉ hơi đúng ở câu văn, đoạn văn bằng việc rèn đọc lại câu văn đó, đoạn văn đó Bên cạnh việc rèn đọc đúng đối bài dạng văn xuôi giáo viên có thể hướng dẫn học sinh nhấn giọng những từ chỉ màu sắc, tính chất, âm thanh, những từ chỉ hành động Ví dụ: Bài “Âm thanh thành phố”, giáo viên hướng dẫn học sinh nhấn giọng các từ: say mê, náo nhiệt, tiếng ve, tiếng kéo, tiếng còi tàu Từ đó cho học sinh thấy giữa khung cảnh náo nhiệt của thành phố vẫn còn có những âm thanh như tiếng đàn, tiếng nhạc làm say mê lòng người, làm cho học sinh thêm yêu quê hương, đất nước
* Bài dạng thơ:
Tương tự như bài dạng văn xuôi trước tiên giáo viên cho học sinh luyện đọc đúng tiếng từ dễ lẫn, những dòng thơ Và việc quan trọng không thể thiếu đó
là hướng dẫn học sinh biết ngắt nhịp thơ Việc ngắt nhịp thơ ngoài việc dựa vào thể thơ còn dựa vào nghĩa nên rất khó đối với học sinh Giáo viên cho nhiều học sinh nêu cách ngắt nhịp theo cảm nhận của học sinh và sau đó giáo viên gợi mở
để học sinh phát hiện ra cách ngắt nhịp đúng, có thể cho học sinh kí hiệu vào sách cho học sinh dễ nhớ Đồng thời giáo viên giúp học sinh làm quen với cách ngắt nhịp biểu cảm ở chỗ ngừng lâu hơn bình thường hoặc chỗ dừng không logic ngữ nghĩa Ví dụ: Bài “Bàn tay cô giáo”, hai câu thơ cuối bài cần đọc chậm để thể hiện sự thán phục và nhấn giọng các từ: biết bao, bàn tay cô Bài “Chú ở bên Bác Hồ” cần đọc với giọng trầm lắng pha chút trang nghiêm Kết hợp với cách ngắt nhịp, nhấn giọng kéo dài ở một số từ (từ gạch chân) và cao giọng ở cuối câu hỏi Để tạo nên âm hưởng biểu lộ sự xúc động niềm thương nhớ của Nga và bố
mẹ trước sự hi sinh của người chú:
Trang 6* Bài dạng văn kể chuyện:
Phần luyện đọc đúng cũng tương tự như hai dạng trên nhưng cần lưu ý đối với dạng văn kể chuyện do nội dung gần gũi, giống như một cuộc trò chuyện nên học sinh dễ thuộc văn bản, từ đó dẫn đến hiện tượng học sinh thêm hoặc bớt từ khi đọc Ngoài ra giáo viên cần chú ý đến ngữ điệu đọc, giúp học sinh biết đọc phân biệt lời người dẫn chuyện với lời nhân vật, từng thời điểm giọng đọc có sự thay đổi phù hợp với nội dung câu chuyện, có lúc đọc nhanh, lúc đọc chậm Ví dụ: Bài Tập đọc - Kể chuyện: “Bài tập làm văn”, giọng nhận vật “tôi” đọc với giọng tâm sự nhẹ nhàng, hồn nhiên; giọng “mẹ” đọc dịu dàng Hoặc bài: “Trận bóng dưới lòng đường”, đoạn 1, 2 đọc nhanh và dồn dập (tả trận bóng); đoạn 3, 4 đọc chậm lại (hậu quả tai hại của trò chơi không đúng chỗ) Việc đọc diễn cảm tuy chưa là yêu cầu bắt buộc đối với học sinh lớp ba nhưng đối với dạng bài kể chuyện thì bước đầu giáo viên cần giúp cho học sinh biết đọc phân biệt lời nhân vật và thay đổi giọng đọc trong đoạn, bài để giúp học sinh kể chuyện tốt
* Bài dạng văn bản hành chính:
Tùy vào từng thể loại mà giáo viên hướng dẫn học sinh luyện đọc Nhưng việc trước tiên vẫn là luyện đọc đúng; tiếp đến là xác định giọng đọc cho phù hợp thể loại văn bản Ví dụ: Bài “Thư gửi bà” bước đầu bộc lộ được tình cảm thân mật qua giọng đọc, thích hợp với từng kiểu câu
6 Giáo viên cần linh hoạt, sáng tạo trong phần tổ chức luyện đọc lại:
Luyện đọc lại là một khâu không thể thiếu trong quy trình một tiết tập đọc Tuy nhiên nếu giáo viên tổ chức không khéo sẽ gây nhàm chán cho học sinh (nhất là các em học sinh HTT) vì các em đã đọc rất nhiều ở phần trên, mất nhiều thời gian, hiệu quả tiết Tập đọc không cao Vì vậy tùy vào trình độ học sinh, điều kiện lớp học, thời gian, nội dung và thể loại của bài tập đọc mà giáo viên có thể linh hoạt tổ chức nhiều hình thức luyện đọc lại nhằm mục đích củng cố kĩ năng đọc cần đạt và bước đầu giúp học sinh HTT làm quen đọc diễn cảm để cảm thụ sâu sắc hơn nội dung bài tập đọc Ví dụ: Các bài thuộc dạng văn xuôi giáo viên
có thể cho học sinh thi đọc đoạn văn mà học sinh thích; các bài thuộc dạng văn
kể chuyện có thể cho học sinh đọc theo vai từng nhân vật; bài thuộc dạng thơ thì
Trang 7tổ chức cho học sinh thi học thuộc lòng một vài khổ thơ học sinh thích; Đối với bài dạng văn bản hành chính thì phần luyện đọc lại cần tổ chức cho học sinh luyện đọc cả bài vì mỗi phần trong cấu trúc của một văn bản hành chính rất quan trọng không thể thiếu bất kì phần nào
Tóm lại phần luyện đọc lại cho dù được giáo viên tổ chức dưới hình thức nào cũng cần chú ý tới các em đọc yếu, các em chưa được tham gia đọc ở phần trên; trong khi học sinh đọc giáo viên cần quan tâm theo dõi, uốn nắn, sửa sai và phát huy khả năng đọc cho từng đối tượng học sinh
7 Một số biện pháp hỗ trợ:
- Nhận xét, đánh giá học sinh cần nhẹ nhàng và tế nhị mang tính động viên khuyến khích học sinh Tạo điều kiện cho học sinh được nhận xét bạn đọc như thế nào để rút kinh nghiệm cho bản thân Tạo cho học sinh sự tự tin trong học tập
- Phối hợp với phụ huynh trong việc hướng dẫn học sinh luyện đọc ở nhà (đọc lại bài đã học và đọc trước bài sắp học) và thông báo mức độ tiến bộ của học sinh cho phụ huynh kịp thời, đây là một phần không nhỏ góp phần quan trọng giúp giáo viên thuận lợi trong việc “rèn đọc” cho các em
- Rèn đọc cho học sinh thông qua tất cả các môn học
- Động viên, khuyến khích học sinh thường xuyên tìm đọc sách, báo, truyện phù hợp với lứa tuổi học sinh
- Tạo điều kiện cho học sinh giúp đỡ nhau trong việc rèn đọc thông qua
“đôi bạn cùng tiến”
Tóm lại, để đảm bảo thời gian và chất lượng một tiết tập đọc giáo viên phải
có sự chuẩn bị chu đáo, phải dự kiến và xử lí tốt các tình huống có thể xảy ra khi hướng dẫn cho học sinh đọc Đồng thời giáo viên phải tự trau dồi kiến thức, vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học vì không có phương pháp dạy học nào
là vạn năng, tìm mọi biện pháp để hướng dẫn và tổ chức để học sinh luyện đọc có hiệu quả
PHẦN III: PHẦN KẾT LUẬN.
Trang 8Phân môn Tập đọc nói riêng môn Tiếng Việt nói chung đóng vai trò quan trọng là nền tảng giúp học sinh học tốt các môn khác, đồng thời giúp học sinh yêu thích Tiếng Việt hơn Muốn dạy tốt phân môn Tập đọc, mỗi giáo viên cần phải không ngừng học hỏi, nghiên cứu tài liệu hướng dẫn thực hiện
Với một số biện pháp giúp dạy tốt phân môn Tập đọc cho học sinh lớp 3 sẽ
là tiền đề để tiếp tục dạy phân môn Tập đọc ở lớp 4, 5 đạt kết quả tốt
Tóm lại, trong quá trình dạy học, giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn hoạt động học tập của học sinh Cho nên, mỗi giáo viên chúng ta cần mạnh dạn đổi mới phương pháp sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh, nên tạo không khí lớp học tích cực, sôi nổi để học sinh cảm thấy tự tin, thoải mái, để học sinh thấy được mỗi ngày đến trường là được học rất nhiều điều mới lạ và mỗi ngày đến trường là một ngày vui
Qua chuyên đề “Một số biện pháp giúp dạy tốt phân môn Tập đọc lớp 3”
nội dung chắc chắn còn nhiều thiếu sót, mong sự đóng góp của quý thầy cô để chuyên đề được tốt hơn và tạo điều kiện có thể được áp dụng mở rộng thêm trong các lớp của tổ khối
Hiệp Tùng, ngày tháng 12 năm 2017
Tổ Trưởng
Tăng Thị Mỹ Phương
Hiệp Tùng, ngày 05 tháng 12 năm 2017
Người thực hiên
Mai Ngọc Bằng
Hiệp Tùng, ngày tháng 12 năm 2017
Ý kiến BGH nhà trường
Hiệu trưởng
Trang 9Tiết dạy thực nghiệm của chuyên đề.
Tập đọc Bài: NHỚ VIỆT BẮC
I MỤC TIÊU.
- Bước đầu biết ngắt nghỉ hơi đúng, linh hoạt giữa các dòng, các câu thơ lục bát
- Hiểu ND: Ca ngợi đất và người Việt Bắc đẹp và đánh giặc giỏi (Trả lời
được các CH trong SGK, thuộc 10 dòng thơ đầu).
- Giáo dục cho học sinh lòng yêu quý con người và thiên nhiên
II ĐỒ DÙNG DẠY - HỌC.
Bản đồ Việt Nam, tranh minh hoạ bài tập đọc (phóng to, nếu có thể)
Trang 10 Bảng phụ ghi sẵn nội dung cần hướng dẫn luyện đọc, học thuộc lòng.
III HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC.
1 Kiểm tra bài cũ
- Yêu cầu HS đọc và trả lời câu hỏi về nội dung bài tập đọc Người liên lạc nhỏ.
2 Bài mới.
Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
- Giới thiệu bài
- Ghi tên bài lên bảng
* Hoạt động 1: Luyện đọc
a) Đọc mẫu
- GV đọc mẫu toàn bài một lượt với
giọng tha thiết, tình cảm, nhấn giọng ở
các từ ngữ gợi cảm, thể hiện sự tự hào ở
đoạn cuối khi nói về người Tây Bắc
đánh giặc giỏi
b) HD luyện đọc kết hợp giải nghĩa từ.
- Hướng dẫn đọc từng câu và luyện phát
âm từ khó, dễ lẫn
- HD đọc từng đoạn và giải nghĩa từ
khó
+ Yêu cầu 2 HS tiếp nối nhau đọc từng
khổ thơ trước lớp Theo dõi HS đọc bài
và nhắc HS ngắt nhịp cho đúng
+ Yêu cầu HS đọc chú giải để hiểu
nghĩa các từ khó
+ Yêu cầu 2 HS tiếp nối nhau đọc bài
lần 2 trước lớp, mỗi HS đọc một khổ
- Nghe GV giới thiệu bài
- HS nhắc lại đề
- Theo dõi GV đọc mẫu
- HS đọc đúng các từ cần chú ý phát
âm.
Mỗi HS đọc 2 dòng, tiếp nối nhau đọc từ đầu đến hết bài Đọc 2 vòng
- Đọc từng đoạn trong bài theo hướng dẫn của GV:
+ 2 HS đọc bài Chú ý ngắt giọng đúng nhịp thơ
+ 1 HS đọc trước lớp, cả lớp đọc thầm
- 2 HS đọc bài, cả lớp theo dõi bài trong SGK
- Mỗi nhóm 4 HS, lần lượt từng HS