skkn một số biện pháp thực hiện việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2 qua phân môn tập đọc

Học sinh học môn Tiếng Việt sẽ được trang bị kĩ năng sử dụng Tiếng Việt, những tri thức cơ bản, từng bước giúp học sinh làm chủ được công cụ ngôn ngữ để học tập trong nhà trường và trong

I PHẦN MỞ ĐẦU I.1, Lí do chọn đề tài.

I.1.1: Cơ sở lí luận.

Trong Trường tiểu học cùng với môn Toán, môn Tiếng Việt chiếm một vị trí vô cùng quan trọng đối với học sinh Môn Tiếng Việt giúp các em biết đọc, biết viết, biết cảm nhận cái hay, cái đẹp của cuộc sống

Môn Tiếng Việt ở tiểu học nói chung và môn Tiếng Việt ở lớp 2 nói riêng được chia làm 6 phân môn: Tập đọc ( HTL) kể chuyện, chính tả, luyện từ và câu, tập viết, tập làm văn Các phân môn này có quan hệ mật thiết với nhau, chúng hỗ trợ nhau, giúp học sinh có cơ sở vững chắc để học tốt môn Tiếng Việt cũng như các môn học khác Học sinh học môn Tiếng Việt sẽ được trang bị kĩ năng sử dụng Tiếng Việt, những tri thức cơ bản, từng bước giúp học sinh làm chủ được công cụ ngôn ngữ để học tập trong nhà trường và trong giao tiếp một cách đúng đắn

Môn Tiếng Việt cùng với các môn học khác, góp phần rèn luyện thao tác tư duy cơ bản cho học sinh Cung cấp những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hoá, văn học Từ đó bồi dưỡng tình cảm yêu cái đẹp, cái thiện, lẽ phải

và sự công bằng trong xã hội Ý thức nói đúng Tiếng Việt là giúp cho việc rèn luyện

và đào tạo con người mới hình thành nhân cách mới, phẩm chất con người Việt Nam hiện đại có tri thức

Trong phân môn tập đọc thì đọc là nhiệm vụ chính của phân môn Nếu không

có năng lực đọc thì học sinh không có điều kiện để học tốt các môn học khác Nói một cách rộng hơn là không thể tiếp thu được nền văn hoá, văn minh của loài người

Ở Tiểu học phân môn tập đọc được đặc biệt coi trọng Nó được coi như một nền tảng vững chắc đặt trước cho việc xây dựng con người mới phát triển toàn diện về mọi mặt " Đức - Trí - Thể - Mĩ"

Trong nhà trường muốn học sinh học tốt môn Tiếng Việt, thì người giáo viên phải biết coi trọng và chú ý đến việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh Có đọc đúng thì

mới cảm thụ được cái hay, cái đẹp và nội dung cơ bản của bài văn, bài thơ

Với học sinh lớp 2 các em bước đầu biết đọc thì giáo viên cần phải hướng dẫn

kĩ năng đọc cho học sinh

Kĩ năng đọc trong phân môn tập đọc là đọc đúng, đọc to, rõ ràng, ngắt , nghỉ hơi ở dấu chấm, dấu phẩy và giữa các cụm từ Ngoài ra, các em còn phải biết đọc lên giọng, hạ giọng ở những từ gợi tả, gợi cảm Để từ đó các em có thể bộc lộ tình cảm của mình qua mỗi bài đọc một cách khác nhau Trong quá trình giảng dạy, tôi đã và đang từng bước thực hiện nhiệm vụ dạy tốt môn Tiếng Việt trong đó có phân môn tập đọc

I.1.2 Cơ sở thực tiễn.

Mặc dù lâu nay các thầy cô giáo đang thực hiện việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh Nhất là học sinh tiểu học nhưng điều đó vẫn còn bị hạn chế Bản thân tôi là giáo viên ra trường đã hơn 20 năm Năm học 2007 - 2008 được sự phân công của Ban giám hiệu nhà trường Trực tiếp chủ nhiệm và giảng dạy lớp 2B Trường Tiểu học Thị Trấn Tôi thấy việc rèn kĩ năngđọc cho học sinh là việc làm rõ nét nhất, trọng tâm nhất của môn học nhằm đảm bảo thực hiện tốt một trong bốn kĩ năng đọc, nghe, nói, viết của học sinh Đặc biệt trong những năm gần đây thì việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh ngày càng được coi trọng hơn Việc bố trí, sắp xếp cấu trúc chương trình của môn học cùng với việc thay đổi tiến trình giảng dạycủa phân môn tập đọc đã thể hiện rất rõ mục tiêu cần đạt của mỗi bài dạy, đó là kĩ năng đọc của học sinh Theo thời gian, yêu cầu của kĩ năng này dần dần, từng bước được nâng cao theo mức độ Ban đầu yêu cầu học sinh đọc đúng sau đó đọc lưu loát trôi chảy rồi thông qua hai hình thức đọc thầm và đọc thành tiếng từ đó nâng cao thành kĩ năng đọc diễn cảm Khi học sinh có kĩ năng đọc diễn cảm tốt thì điều đó đã phần nào thể hiện rằng, học sinh đã cảm thụ được nội dung của bài Như vây việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh là việc

Song thực tế ở các lớp, việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh chưa được thực hiện một cách triệt để, nghiêm túc Giáo viên cũng đã tuân thủ đầy đủ các bước trong tiến trình giờ dạy như luyện đọc từ, luyện đọc câu, luyện đọc đoạn, bài Song chất lượng mỗi bước đó thực sự chưa đạt hiệu quả như ý muốn

Một trong những nguyên nhân chất lượng rèn đọc chưa cao, đó là giáo viên luôn lo đảm bảo đủ thời gian cho một tiết dạy, đảm bảo đủ, kịp các bước trong tiến trình giờ dạy nên chưâ có nhiều thời gian chú ý rèn luyện, uốn nắn cho học sinh những kĩ năng cần thiết

Xuất phát từ việc nhận thức về tầm quan trọng của phân môn và qua việc tìm hiểu kĩ năng đọc của học sinh tôi đã tìm ra cho mình một số biện pháp thực hiện việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2 qua phân môn tập đọc

I.2 Mục đích nghiên cứu.

Bản thân tôi nghiên cứu về vấn đề rèn kĩ năng đọc cho học sinh nhằm mục đích, tìm ra các biện pháp để giúp học sinh học tốt hơn môn tập đọc Qua đó nâng cao năng lực đọc cho học sinh

I.3 Thời gian - địa điểm.

I.3.1 Thời gian

Từ tháng 9/2007 đến tháng 5/2008

I.3.2; Địa điểm

Trường Tiểu học Thị Trấn

I.3.3 Phạm vi đề tài

I.3.3.1 Giới hạn đối tượng nghiên cứu:

Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh lớp 2B qua phân môn Tập đọc I.3.3.2 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu:

Học sinh lớp 2B " Trường Tiểu học Thị TrÊn"

I.3.3.3 Giới hạn về khách thể khảo sát

30 học sinh

I.4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện tốt việc nâng cao chất lượng rèn kĩ năng đọc cho học sinh tôi đã vận dụng các phương pháp sau:

1 Phương pháp điều tra

2.Phương pháp quan sát

3 Phương pháp đàm thoại

4 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

I.5 Đóng góp mới về mặt lí luận, về mặt thực tiễn.

Muốn rèn đọc cho học sinhgiáo viên cần:

+ Đầu tư chu đáo cho tiết dạy

+ Lựa chọn các phương pháp dạy phù hợp với từng đối tượng học sinh

+ Sau mỗi tiết dạy giáo viên phải ghi nhật ký để tìm ra những ưu nhược điểm của từng bài Điều chính cách dạy cho phù hợp

+ Tạo không khí thoải mái trong giờ học " học mà chơi, chơi mà học" không gò

bó, ép buộc

+ Ngôn ngữ của giáo viên phải chính xác

II PHẦN NỘI DUNG II.1 Chương I: Tổng quan

II.1.1 Cơ sở lí luận.

Như phần đầu tôi đã trình bày phân môn tập đọc trong Tiếng Việt rất quan trọng đối với học sinh Nó giúp cho học sinh phát triển các kĩ năng như Đọc nghe -nói - viết Ngoài ra còn trau dồi vốn Tiếng Việt, vốn văn học, phát triển tư duy, mở rộng sự hiểu biết của học sinh về cuộc sống Bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và tâm hồn lành mạnh, trong sáng Biết ứng xử đúng mực trong cuộc sống Vì thế việc rèn kĩ năng đọc cho học sinh là việc làm cần thiết Nhưng trong thực tế rèn bằng cách nào để học sinh có thể đọc tốt Điều đó đã làm tôi trăn trở trong nhiều năm Trước thực tế của học sinh lớp tôi (lớp 2B năm học 2007 - 2008) tôi đã suy nghĩ, tìm tòi, lựa chọn một

số biện pháp hay có hiệu quả đưa vào tiết dạy giúp học sinh đọc đúng và học tốt môn tập đọc

Chương II: Nội dung vấn đề nghiên cứu.

II.2.1 Thực trạng về kĩ năng đọc của học sinh.

Để nắm được khả năng đọc của từng học sinh, ngay từ thời gian đầu nhận lớp, bước vào tuần học thứ hai của năm học Tôi tiến hành khảo sát chất lượng môn tập đọc ở lớp 2B Kết quả khảo sát như sau:

S ĩ s ố h ọc sinh: 30

Số học sinh phát âm sai tiếng, từ: 4 em

Số học sinh đọc chưa đúng c âu: 6 em

Số học sinh đọc chưa đúng đoạn, bài: 8 em

Trong số 18 em đọc chưa đúng , có em đọc sai cả tiếng, từ,câu, đoạn bài

Như vậy qua kết quả khảo sát cho thấy 60 % học sinh đọc chưa đúng, chưa chuẩn Còn 12 em đọc tương đối chuẩn và đọc chuẩn thì mới chỉ dừng lại ở mức độ đọc đúng và tương đối lưu loát

II.2.2 Đánh giá thực trạng

Do đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, nhiều em nói ngọng ngay từ nhỏ, do ảnh hưởng phương ngữ ( Tiếng địa phương) khi bước vào lớp 1 chưa được uốn nắn sửa chữa kịp thời dẫn đến đọc chưa đúng, chưa chuẩn

Trong quá trình dạy học các giáo viên chỉ lo thực hiện đầy đủ các bước trong tiến trình giờ dạy, lo đảm bảo đủ thời gian cho tiết học mà chưa chú ý đến các kĩ năng đọc của học sinh

VD: *Kĩ năng đọc tiếng, từ

Trong quá trình đọc tiếng, từ giáo viên chưa chú ý sửa sai cho học sinh dẫn đến việc phát âm chưa chuẩn còn nhầm lẫn phụ âm dầu l/n, tr/ch, s/x, vần anh

* Kĩ năng đọc câu

Giáo viên chưa hướng dẫn cách đọc câu cụ thể, mới chỉ cho các em ngắt nghỉ hơi ở dấu chấm, dấu phẩy Vì vậy, khi đọc đến câu văn dài có nhiều cụm từ các em chưa biết nghỉ hơi ở chỗ nào cho hợp lý

Ví dụ: Câu : "Lớp học rộng rãi, sáng sủa và sạch sẽ nhưng không biết ai viết một mẩu giấy ngay giữa lối ra vào" Bài "Mẩu giấy vụn" Tiếng Việt 2 tập 1 trang 48

Trong các câu văn còn có những từ gợi tả, gợi cảm giáo viên chưa chú ý hướng dẫn học sinh nhận biết từ gợi tả, gợi cảm và cách đọc

Ví dụ: Câu: "Nhìn từ xa những mảng tường, vàng ngói đỏ như những cánh hoa lấp ló trong cây" Bài Ngôi trường mới Tiếng Việt 2 - Tập 1

Hay câu: Thỏi sắt to như thế, làm sao bà mài thành kim được?

Cúc ơi! Cúc sinh xắn làm sao!

Vì giáo viên chưa chú ý hướng dẫn cách đọc nên giọng đọc của học sinh còn đều đều, chưa diễn tả được ý nghĩa của câu, làm người nghe cảm thấy chưa hay

* Kĩ năng đọc đoạn bài

Trong phần này, học sinh phải biết đọc giọng phù hợp với đoạn văn, phân biệt lời tác giả với lời nhân vật Biết đọc theo giọng của các nhân vật trong đoạn hội thoại, biết phân biệt cách đọc văn vần với văn xuôi Vì giáo viên chưa chú trọng đến việc

đọc của học sinh nên khi đọc các em chưa thể hiện được giọng đọc đẫn đến đọc chưa đúng

Trước thực trạng trên tôi đã đề ra mục tiêu và kế hoạch thực hiện cho việc rèn

kĩ năng đọc cho học sinh

*Mục tiêu cần đạt:

100% học sinh đọc đúng tiếng, từ, câu, đoạn bài sau đó nâng cao lên thành kĩ năng đọc diễn cảm

* Kế hoạch thực hiện:

+ Bố trí thời gian:

Tôi đã nhanh chóng phân loại đối tượng học sinh, để lên kế hoạch bồi dưỡng kĩ năng đọc cho học sinh lớp tôi theo từng tuần, từng tháng, từng bài cụ thể Bồi dưỡng thường xuyên trong tất các tiết tập đọc Các môn học Đặc thù học sinh lớp 2B là lớp bán trú cho nên tôi dành phần lớn thơi gian bồi dưỡng kĩ năng đọc cho học sinh vào buổi 2 Tôi phân lịch cụ thể như sau:

Chiều thứ 2, 4,6: Bồi dưỡng học sinh yếu, trung bình

Chiều thứ 3,5: Bồi dưỡng học sinh khá giỏi

+ Phối kết hợp với phụ huynh học sinh

Trong buổi họp phụ huynh lần thứ nhất của năm học, tôi đã trình bày với phụ huynh học sinh về chất lượng khảo sát của phân môn tập đọc cùng với mục tiêu và kế hoạch của mình Đề nghị với các bậc phụ huynh cách kèm cặp học sinh học bài ở nhà Chống nói ngọng trong gia đình để làm gương cho các em

II 3 Chương III: Một số biện pháp rèn kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2B qua phân môn tập đọc

II 3.1 Các biện pháp thực hiện:

Để học sinh có các kỹ năng đọc trong bài tập đọc và hoàn thành mục tiêu, kế hoạch đề ra trong quá trình giảng dạy tôi đã thực hiện những biện pháp sau: (những biện pháp này được đan xen một cách phù hợp trong mỗi bước của tiến trình bài dạy trong khâu luyện đọc) cụ thể là:

* Biện pháp 1: Rèn kĩ năng đọc tiêng từ

Ở bước này, việc luyện đọc chủ yếu là rèn cho học sinh đọc đúng các tiếng, từ

có âm, vần khó hoặc dễ lẫn

VD: Tiếng có âm l/n, vần anh

Để học sinh đọc đúng những tiếng có âm, vần dễ lẫn đó tôi có thể cho học sinh đánh vần sau đó mới đọc trơn Trong mỗi bài dạy tôi đều chú ý tìm, rèn cho học sinh đọc đúng các tiếng chứa phụ âm đầu, vần dễ lẫn đó để các em biết được cách phát âm chuẩn Mỗi tiếng được đưa ra, tôi cho học sinh đọc cá nhân sau đó yêu cầu học sinh dưới lớp nhận xét cách đọc Chỉ ra những điều cần chú ý, hoặc cho học sinh phát hiện cách đọc thế nào cho đúng Thời gian đầu, nếu thấy cần thiết có thể giúp các em phát

âm bằng cách:

VD: - Âm l khi phát âm đầu lưỡi uốn cong, nâng sát ngạc trên của miệng, hơi phát ra mạnh

- Âm n khi phát âm, lưỡi thẳng, đầu lưỡi nâng lên sát lợi, hơi phát ra nhẹ

VD: Vần anh

- Tôi hướng dẫn các em đọc đúng vần bằng cách đánh vần a- nhờ- anh hoặc đọc vần anh miệng há rộng, đầu lưỡi cong, hơi phát ra mạnh

Nếu học sinh vẫn chưa phát âm đúng, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh bằng cách giáo viên phát âm mẫu, học sinh quan sát miệng khi cô phát âm, sau đó cho học sinh phát âm theo đến khi nào phát âm được chuẩn thì thôi Trong lớp nếu có nhiều

em phát âm sai như vậy thì tôi phân ra thành từng nhóm, mỗi nhóm từ 3- 4 em, chú ý rèn cho mỗi nhóm trong một thời kỳ, đến khi nào học sinh sửa được thì chuyển sang rèn các em trong nhóm khác

Phần luyện đọc tiếng từ mỗi tiết học tôi chú ý rèn từ 2- 3 em

Việc rèn phát âm không chỉ được tiến hành ở bước luyện đọc từ trong bài tập đọc, mà ngay khi dạy phân môn chính tả, với loại bài tập luyện phát âm theo chuẩn, tôi cũng chú ý rèn đọc cho học sinh

Ngoài những bài tập đọc theo yêu cầu của SGK, tôi còn cho học sinh tập nói, tập đọc dưới dạng chơi mà học

VD: Tôi sử dụng những cầu đồng dao, câu tục ngữ dí dỏm, có những tiếng chứa phụ âm đầu dễ lần cho học sinh thi nói đúng, đọc đúng:

Con lươn nó lươn trong lọ

hoặc Cái lọ lộc bình nó lăn lông lốc

Ngoài việc rèn đọc cho học sinh trong giờ học, khi trò chuyện cùng các em, hay nghe các em nói chuyện với nhau, tôi đều chú ý phát hiện, uốn nắn rèn cách phát âm cho các em Cho đến nay hầu hết học sinh lớp tôi đều phát âm tốt, chuẩn các phụ âm đầu dễ lẫn đó

* Biện pháp 2: Rèn kĩ năng đọc câu.

Đây là bước luyện cho học sinh đọc từng câu, việc làm đạt kết quả nhất là giáo viên dùng bảng phụ để hướng dẫn cách đọc đến hết câu, hết đoạn, hết bài Trong quá trình học sinh đọc nối tiếp nhau từng câu, giáo viên theo dõi, phát hiện ra những câu văn học sinh đọc chưa đạt yêu cầu Có thể viết những câu đó lên bảng và hướng dẫn đọc một cách cụ thể Tôi đã hướng dẫn học sinh đọc theo các kĩ năng sau:

+ Biết đọc ngắt, nghỉ hơi đúng chỗ

Kĩ năng này yêu cầu học sinh thực hiện ở toàn bài, song khi hướng dẫn học sinh đọc, tôi thường chọn những câu dài Ban đầu tôi hướng dẫn cho học sinh đọc ngắt, nghỉ hơi ở chỗ có dấu chấm, dấu phẩy Sau đó hướng dẫn học sinh biết ngắt hơi

ở giữa hai cụm từ Khi học sinh đã quen với cách đọc này thì dần dần từng bước cho học sinh đề xuất cách đọc và đọc minh hoạ

VD: Bài "Mẩu giấy vụn" Tiếng Việt 2 - tập 1- trang 48 có câu sau:

Lớp học rộng rãi, /sáng sủa/ và sạch sẽ/ nhưng không biết ai/ vứt một mẩu giấy/ ngay giữa lối ra vào.//

Câu văn trên khá dài mà chỉ có một dấu phẩy, do vậy tôi đã giúp các em nhận

ra cách đọc đoạn văn bằng cách ngắt hơi ở giữa các cụm từ

VD: Tôi hướng dẫn học sinh ngắt hơi sau chữ sủa, sau chữ sẽ, sau chữ ai, sau chữ giấy Để khi đọc lên người nghe hiểu được ý nghĩa biểu đạt của câu văn.

+ Biết đọc nhấn giọng các từ ngữ quan trọng trong câu

Cái hay, cái đẹp của bài văn, bài thơ thường được thể hiện bằng những từ ngữ gợi tả, gợi cảm trong mỗi câu văn Do vậy, trong mỗi bài đọc, ngoài việc lựa chọn những câu dài để hướng dẫn học sinh ngắt nghỉ hơi, tôi còn chọn ra những câu văn giàu từ ngữ gợi tả, gợi cảm để hướng dẫn học sinh đọc

VD: Bài Ngôi Trường mới ( Tiếng Việt 2 tập 1 - trang 51)

Tôi chọn câu văn sau:

Nhìn từ xa,/ những mảng tường vàng,/ ngói đỏ/ như những cánh hoa lấp ló trong cây.//

Với câu văn này, ngoài việc yêu cầu học sinh đọcngắt, nghỉ hơi ở những chỗ có dấu chấm, dấu phẩy và giữa các cụm từ (như kí hiệu / ) tôi đã hướng dẫn học sinh đọc

nhấn giọng ở các từ ngữ, tường vàng, ngói đỏ, lấp ló để diễn tả được vẻ đẹp của ngôi

trường mới xây Học sinh được hướng dẫn cách đọc trên phần nào cảm nhận được nội dung của bài đọc

+ Biết đọc hạ giọng và cao giọng theo từng loại câu

Trong các bài đọc, có nhiều câu phân theo mục đích nói, thể hiện qua các dấu câu Với các câu này phải có ngữ điệu đọc phù hợp Cụ thể: Với câu kể cần đọc hạ giọng ở cuối câu, còn với câu hỏi cần đọc cao giọng ở cuối câu hoặc những cụm từ dùng để hỏi:

VD: Bài " Có công mài sắt có ngày nên kim" Tiếng Việt 2 tập 1 trang 4

Tôi chọn câu: Bà ơi,/bà làm gì thế ?

Thỏi sắt to như thế,/ làm sao bà mài thành kim được? //

Tôi đã hướng dẫn học sinh đọc câu này cao giọng ở từ làm gì thế, to như thế,

làm sao ( từ dùng để hỏi) để bộc lộ sự ngạc nhiên, tò mò của người hỏi.