Giáo trình giải phẫu người

Xương trán os front ale Xương trán nằm ở phía trước hộp sọ, gồm có 2 phần: phần đứng ở trên, phần ngang ở dưói.. - 2 m ặt bên: phần trên là diện nhĩ tiếp khớp với xương chậu.. Diện khớp

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐẠ« HỌC THÁI NGUYÊN

T RỊNH XUÂN ĐÀN (chủ biên)

ĐINH THỊ HƯƠNG - TRUƠNC ĐồNG TÂM

GIAO TRÍNH

PGS.TS TRỊNH XUÂN ĐÀN (chủ hiên)ThS ĐINH THỊ HUƠNG - ThS TRƯƠNG H ồ N G TÂM

SÁCH DƯỢC XUẤT BẢN BỞI sự TÀI TRƠ CỦA dư á n g iá o d ụ c d ạ i h ọ c 2

M ỤC LỤ C• ■

T r a n g

1 Định nghĩa và lịch sử môn giải phẫu học 7

2 Các phưđng tiện và phương thức mô tá giải phẫu 7

3 Vị trí của giải p h ẫu trong y - sinh học 8

4. Danh từ và danh pháp giải phẫu học 8

5 Tư thê giải phẫu và định hướng vị trí giai phẫu 9

6 Phương pháp học môn giải phẫu 10

8 Đôiì c h iế u p h ổ i - m à n g p h ổ i lê n lồ n g n g ự c 102

1 G iả i p h ẫ u h ệ t iế t n iệ u

LỜI NÓI ĐẨU

C ù n g với công cuộc cải cách giáo dục và n h u cầu tr o n g sự n g h iệ p đào tạo

cán bộ V tế, Bộ m ôn giải p h ẫ u học biên soạn cu ố n “G i á o t r ì n h G iả i p h â u

n g ư ờ i ' n h à m c u n g cấp cho học sinh hộ tr u n g học T rư ờ n g Đ ạ i học Y-Dược n h ữ n g

k iê n th ứ c cơ b á n , n g á n gon và ch u ẩn xác về cơ t h ể n g ư ờ i, d ự a t r ê n n h iê u tà i liệu t h a m k h ả o ( tro n g v à ngoài nưốc q u a các th ê hệ) n h ầ m đ ạ t n h ữ n g y ê u cầu

vê t ín h c h ín h xác, k h o a học, h iện đại và thực tê Việt N am

Nội d u n g c u ố n sá ch là mô tả dựa t r ê n các h ìn h vẽ n ê n việc mô t ả n g ắ n gọn

n h ư n g đ ầ y đ ủ v à c h ín h xác là r ấ t khó T ập th ê giản g v iên c ủ a bộ m ôn G iải p h ẫ u học đ ã có n h iề u cô g ắ n g tro n g việc biên soạn tậ p bài g iả n g n ày, c ù n g với việc

c h ọ n lọc t r a n h , sơ đồ v à th iế t đồ th iêt y ếu giúp người học dễ h iểu , dễ học v à dễ nhớ Đồng th ò i đ ư a vào n h ữ n g “d an h từ giải p h ẫ u quốc tê v iệt h o á ” c ủ a T r ịn h

V ă n M in h (N h à x u ấ t b ả n Y học 1999) giúp cho học sin h v à cả n h ữ n g c á n bộ y tê

k h i đọc các tà i liệ u t h a m k h ả o trong n g h iên cứu k h o a học, c ủ n g n h ư việc đối

c h iê u với các t à i liệu nước ngoài có sự th ô n g n h ấ t về d a n h p h á p

T ậ p giáo t r ì n h n à y b iê n soạn dưới h ìn h th ứ c giải p h ẫ u h ệ th ô n g các cơ

q u a n , n h ằ m t r a n g bị cho người học k h ả n ă n g mô tả tố n g q u á t về h ệ th ố n g xương

k h ư p cơ, m ạch m á u v à t h ầ n k in h cũng n h ư hệ th ố n g các cơ q u a n nội t ạ n g ở ngực

v à b ụ n g g iú p cho việc học t ậ p các môn học cơ sở c ũ n g n h ư các m ô n học c h u y ê n

n g à n h lâm s à n g s a u n à y n h ằ m phục vụ cho công tốc t h ă m k h á m , c h ẩ n đoán,

đ iể u trị và t r o n g công tác c h ă m sóc phục vụ b ện h n h â n

T ro n g k h u ô n k h ổ còn h ạ n hẹp vê n h iề u m ặ t k h ô n g t h ể t r á n h khỏi th iế u sót và k h iê m k h u y ê t R ấ t m ong bạn đọc góp ý p h ê b ìn h vê mọi p h ư ơ n g d iệ n để

lẩ n tai b ả n s a u c u ố n sá c h được hoàn th iệ n hơn

Xin t r â n t r ọ n g c ảm ơn và giới th iệ u cù n g b ạ n đọc

T h a y m ặ t n h ó m tá c giả

P G S T S T r ị n h X u â n Đ à n

NHẬP MÒN GíẢI PHẪU HỌC■ ■

1 ĐINH NGHĨA VÀ LỊCH s ử MÔN (ỈIẢI PHAU HỌC

Giải phẫu học người (Human anatomy) là môn khoa học nghiên cứu cấu

t r ú c cơ t h ê con người T u ỳ th u ộ c vào phương tiệ n q u a n s á t, G iải p h ẫ u học được

c h ia r a t h à n h 2 p h â n môn: Giải p h ẫ u đại th ể (gross a n a to m y h a y m acroscopic

a n a to m y ) n g h iê n cứ u các c ấ u trú c có th ể q u a n s á t b à n g m ắ t th ư ờ n g G iải p h ẫ u

vi t h ể (m icroscopic a n a to m y h a y histology) n g h iê n cứu các c ấ u tr ú c n h ỏ chỉ có

t h ể q u a n s á t dưới k ín h h iể n vi Tuy n h iên , ỏ h ầ u h ế t các tr ư ờ n g Y Giải p h ẫ u họe c h ỉ t r ì n h b à y g iải p h ẫ u đ ại thể

Việc n g h iê n cứ u giải p h ẫ u học có từ thòi Ai cập cô đại, n h ư n g đ ến giữa th ê

kỷ t h ứ t ư (trước công n g u y ê n ) H v p o c r a t e s “Người c h a c ủ a y học” đ ư a giải p h ẫ u

v à o g iả n g d ạy ở Hy Lạp Ô n g cho r ằ n g “k h o a học y học b ắ t đ ầ u b ằ n g việc n g h iê n

c ứ u c ấ u tạ o cơ th ê con n g ư ờ i” Một n h à y học nổi t iế n g k h á c c ủ a Hy Lạp,

A r i s t o t le (384-322 trước công nguyên), người s á n g lập r a m ô n giải p h ẫ u học so

s á n h và c ũ n g là người có công lớn tro n g giải p h ẫ u học p h á t t r i ể n v à phôi th a i học Ô n g là người đ ầ u t iê n sử d ụ n g từ “a n a to m e ”, m ột t ừ H y L ạ p có n g h ĩa là

“c h ia t á c h r a h a y p h ẫ u tíc h ” T ừ p h ẫ u tích “dissection” b ắ t n g u ồ n t ừ tiế n g L a tin

có n g h ĩa là “c ắ t rời t h à n h t ừ n g m ả n h ” T ừ n à y lúc đ ầ u đ ồ n g n g h ĩa với t ừ giải

2 CÁC PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG THỨC MÔ TẢ G IẢI PHAU

N goài p h ẫ u tích, người ta có th ế q u a n s á t được các c ấ u tr ú c cơ t h ể (hệ xư<dng-khỏp v à các k h o a n g cơ thể) b ằ n g ch ụ p tia X gọi là giải p h ẫ u X q u a n g

(ra d io lo g ic a l a n a to m y ) G iả i p h ẫ u X q u a n g là m ột p h ầ n q u a n trọ n g c ủ a giải

p h ẫ u đ ạ i th ê v à là cơ sở c ủ a ch u v ên n g à n h X q uang Chỉ k h i h iể u được sự b ìn h

t h ư ờ n g c ủ a các c ấ u tr ú c t r ê n phim c h ụ p X q u a n g th ì t a mới n h ậ n r a được các biê;'n đổi b ấ t t h ư ờ n g c ủ a c h ú n g tr ê n p h im ch ụ p do b ệ n h t ậ t h o ặc c h ấ n th ư ơ n g gâ;y ra N g ày nay, đ ã có t h ê m n h iêu kỹ t h u ậ t mới làm h iệ n rõ h ì n h ả n h c ấ u trú c

cơ th ể (ch ẩn đ o á n h ìn h ả n h ) n h ư siêu âm , ch ụ p c ắ t lớp vi t ín h (CT sc an n e r),

c h ụ p cộng h ư ở n g t ừ h ạ t n h â n (MRI) tu ỳ th eo mục đích n g h iê n cứu, có n h iề u

cách mô tả giải p h ẫ u k h á c n h a u Các cách tiếp c ậ n c h ín h t r o n g n g h iê n cứu giải

p h ẫ u là:

G iải p h ẫ u học h ệ th ố n g (sy ste m ic a n a to m y ) là mô t ả c ấ u t r ú c giải p h ẫ u

th e o t ừ n g h ệ th ô n g các cơ q u a n , bộ p h ậ n (cù n g th ự c h iệ n m ộ t chức n ă n g ) n h à m

g iú p cho người học h i ể u được chức n ă n g c ủ a t ừ n g h ệ cơ q u a n C ác hệ cơ q u a n

t r o n g cơ t h ể là: h ệ d a , h ệ x ư ơ n g -k h ớ p , h ệ cơ, h ệ t iê u hoá, h ệ t u ầ n h o àn, h ệ hò

h ấ p , h ệ t i ế t n iệ u , s i n h d ụ c v à hệ nội tiế t Các giác q u a n là m ộ t p h ầ n c ủ a h ệ

G iải p h ẫ u b ề m ặ t (surface a n a to m y ) là mô t ả h ì n h d á n g b ề m ặ t cơ th ổ

người liên hệ vói c ấ u t r ú c s â u ở b ê n tro n g G iú p cho ngưòi học h ì n h d u n g r a các

c ấ u tr ú c n ằ m dưới d a đế á p d ụ n g t h ă m k h á m , đ á n h giá t h ư ơ n g tổ n v à c a n th iệ p

Mô t ả g iải p h ẫ u là m ộ t công việc n h à m c h á n n ế u k h ô n g b i ế t liên h ệ v à

v ậ n d ụ n g k iế n th ứ c g iải p h ẫ u vối các m ô n học k h á c có liê n q u a n Có r ấ t n h i ề u

c ách tiế p c ậ n để mô t ả g iải p h ẫ u n h ư g iả i p h ẫ u chức n ă n g , g iả i p h ẫ u lâ m sà n g

- G iải p h ẫ u chức n ă n g (fu n ction al a n a to m y) là sự k ế t h ợ p g iữ a mô t ả c ấ u

tr ú c v à chức n ă n g c ủ a t ừ n g cơ q u a n bộ p h ậ n tr o n g cơ th ể

- G iải p h ẫ u lâ m s à n g (clinical a n a to m y ) h a y giải p h ẫ u th ự c d ụ n g là việc

v ậ n d ụ n g th ự c t ế các k iế n th ứ c giải p h ẫ u vào vào việc giải q u y ế t các v ấ n

đề lâ m s à n g v à ngược lại á p d ụ n g các k iế n th ứ c lâ m s à n g vào việc mở

rộ n g các k iế n th ứ c giải p h ẫ u

3 VỊ TRÍ CỦA G IẢI PHAU t r o n g Y- s i n h h ọ c

G iải p h ẫ u học là m ộ t m ôn cơ b ả n , mở đ ầ u v à k h a i s i n h r a t ấ t cả n h ữ n g môn p h â n h o á v à p h á t t r i ể n đ ã n ê u t r ê n c ủ a nó H ìn h t h á i học là m ột lĩn h vực

cơ b ả n đ ầ u tiê n c ủ a s in h học v à là cơ sở cho lĩn h vực s in h lý học

Giải phẫu và sinh lý là 2 môn không thê tách rời nhau Hình thái luôn đi cùi.g chức năng, hình thái nào thi chức năng đó Cho nén giải phẫu chức năng

đ ã trơ t h à n h m ột q u a n điểm và phương c h â m cơ b ả n củ a n g h iê n cứu và mô tả giải p h ẫ u

4 DANH T ừ VÀ DANH PHÁP GIẢI PHAU h ọ c

Môn k h o a học n à o cũ n g có ít nh iều các từ ngữ c h u yên n g à n h riêng Đôi với

d a n h từ giải p h ẫ u học t h ì nó có tầm q u a n tr ọ n g đặc biệt, nó k h ô n g chỉ riê n g cho

n g a n h g iải p h ẫ u m à cho t ấ t cả các n g à n h có liên q u a n n h ư sin h học, t h ú y và

n h ấ t lá t r o n g y học vì nó chiếm tới 2/3 tong sô d a n h t ừ cua Y học

Mỗi chi tiết giải phẫu có một tên riêng, mỗi danh từ giải phẫu phải đảm

bảo y êu c ầ u mô t ả đ ú n g n h ấ t chi tiết m à nó đ ạ i diện T h u ậ t n g ữ giải p h ẫ u quốc

tê có n g u ồ n gốc t ừ tiế n g L a tin , tiến g A R ập và tiế n g Hy L ạp n h ư n g đ ề u được th ể

h iệ n b à n g ký tự v à v ă n p h ạ m tiế n g L atin T r ê n con đường tiế n tới m ột b ả n d a n h

p h á p giải p h ẫ u quốc tê hợp lý n h ấ t và để bố s u n g th ê m n h ữ n g chi tiế t mối p h á t hiện, đ ã có n h i ề u t h ê hệ d a n h p h á p giải p h ẫ u L a tin k h á c n h a u được lập r a q u a các kỳ hội nghị B ả n d a n h p h á p mới n h ấ t là t h u ậ t ngữ giải p h ẫ u quốc tê TA

(T e rm in o lo g ia A n a to m ic a ) được hiệp hội các n h à giải p h ẫ u quốc t ế th ô n g n h ấ t

v à c h ấp t h u ậ n n ă m 1998 H iệ n n a y t ấ t cả các d a n h từ giải p h ẫ u m a n g tê n người

p h á t h iệ n (ep o n ym s) đ ã h o à n to à n được t h a y th ế.

5 TƯ THÊ GIẢI PHẪU VÀ ĐỊNH HƯỚNG VỊ TRÍ GIẢI PHAU

M ặ t p h ả n g đ ứ n g dọc là m ặ t p h ẳ n g đ ứ n g th eo chiều trưóc s a u , song chỉ có

m ộ t m ặ t p h ả n g đ ứ n g dọc g iữ a n ằ m ch ín h giữa cơ th ê và c h ia cơ t h ể là m 2 n ử a đôi xứng, p h ả i v à t r á i N goài ra, cho mỗi n ử a cơ th ể , m ặ t p h ả n g đ ứ n g dọc giữa còn là mốc đ ể so s á n h 2 vị t r í tro n g và ngoài

M ặ t p h ả n g đ ứ n g n g a n g là m ặt p h ẳ n g t h ẳ n g góc với m ặ t p h ả n g đ ứ n g dọc

N gưèi t a th ư ờ n g lấy m ột m ặ t p h ẳ n g đứ n g n g a n g q u a giữa c h iề u d à y trư ớ c sa u

c ủ a cJ t h ể là m môc, c h ia cơ t h ể t h à n h p h ía trước và p h ía sau.

M ặ t p h ẳ n g n ằ m n g a n g là m ặt p h ả n g t h ẳ n g góc với 2 m ặ t p h ẳ n g đứng Song cũ n g có m ột m ặ t p h a n g n ằ m n g a n g q u a c h ín h giữa cơ th ể, lúc n à y cơ th ể

c h ia '.hành 2 p h ầ n t r ê n và dưới

Các t ừ chỉ môi q u a n h ệ vị t r í và so s á n h th e o các c h iề u h ư ớ n g tro n g k h ô n g

g ian gồm có: t r ê n v à dưói (p h ía đ ầ u h a y đuôi); trư ỏ c và s a u (p h ía b ụ n g h ay p hía lưng); p h ả i t r á i là 2 p h ía đối lậ p n h a u T ro n g ngoài là 2 vị t r í so s á n h th e o chiều

n g a n g ở c ù n g m ộ t p h í a đối với m ặ t p h ẳ n g đ ứ n g dọc giữa N goài r a còn có m ột số

t ừ c ũ n g chỉ mối q u a n h ệ so s á n h n h ư n g chỉ d ù n g ở các chi:

- Gần hay phía gần, xa h ay phía xa gốc chi.

- Q u a y v à t r ụ h oặc p h ía c h à y v à m ác tư ơ n g ứ n g vối n g o ài và trong

- P h ía g a n ta y v à p h ía m u ta y tư ơ n g ứ n g vối trưốc và sa u b à n tay.

- P h í a g a n c h â n v à m u c h â n tư ơ n g ứ n g với t r ê n và dưới b à n ch ân

13 Phía đầu (trên)

Hinh 1.1 Các mặt phảng của cơ thể trong không gian

N g u y ê n tắ c đ ặ t t ê n t r o n g giải p h ẫ u học: đ â y là m ô n học m ô t ả n ê n p h ả i có các n g u y ê n tắ c đ ặ t t ê n cho các chi t i ế t để người học dễ n h ó và k h ô n g bị lẫ n lộn,

n h ữ n g n g u y ê n tắc c h ín h là:

- L ấy tê n các v ậ t tr o n g tự n h iê n đ ặ t cho các ch i tiế t có h ìn h d ạ n g gió n g

n h ư th ế.

- Đ ặt tên theo h ìn h học (chỏm, lồi cầu, tam giác, tứ giác ).

- Đ ặt tên theo chức n ăn g (d ạng, khép, gấp, duỗi ).

- Đ ặ t tê n th e o v ị trí n ô n g sâ u (gấp nông, gấp sâ u ).

- Đ ặ t t ê n th e o vị t r í t r o n g k h ô n g g ia n (trên , dưới, trước, s a u , tro n g , ngoài, dọc, ngang )

6 P H Ư Ơ N í ỉ p h á p h ọ c m ò n ( ỉIAI PHAI

Xác v à xư ơ n g rời: học xương thi phải trự c tiếp cám lấy xương m à mô tả, dối chiôu VỚI h ìn h vẽ tr o n g sá ch hoặc trê n tr a n h Học các p h ầ n m ềm th ì p h ả i trực tiêj) p h ẫ u tíc h t r ê n xác m à q u a n sát và h iểu nội d u n g đã n ê u tr o n g bài giảng,

sá ch vở

Xác đón g vai trò q u a n trọ n g trong giảng và học giải p h ẫ u Ngoài xác ưỏp để

p h ẫ u tích còn có các t ạ n g rời, súc vật cũng giúp ích cho học tậ p giải p h ẫ u r ấ t tốt

Các xương rời: các xương ròi giúp cho việc học rất tốt nhưng dễ thất lạc.

Các tiê u b ả n p h ẫ u tích s ẵ n được bào q u ả n tro n g bô can t h u ỷ tin h , t r ì n h bày tro n g p h ò n g m u se M ột số th iế t đồ cắt mỏng đật giữa 2 t ấ m k ín h , h a y các tiêu

b á n c ắt được n h ự a hoá, các tiêu b á n này n h ư t h ậ t n h ư n g đã được n g ấ m n h ự a.Các mô h ì n h t u y k h ô n g h o à n toàn giống t h ậ t song v ẫ n giúp ích cho sin h

v iên học vê h ì n h ả n h k h ô n g g ia n hơn tr a n h vẽ và dễ tiêp xúc h ơ n xác

T r a n h vẽ là p h ư ơ n g tiệ n học tậ p r ấ t tố t và r ấ t cần th iết

Cơ t h ể số n g là m ộ t học cụ vô cùng q u a n trọ n g K h ô n g gì dễ h iể u dễ nhỏ,

n h ớ lâ u , v à dễ v ậ n d ụ n g v ào th ự c tê b à n g q u a n s á t tr ự c t iế p t r ê n cơ t h ể sông

n h ữ n g c á i có t h ể q u a n s á t được như: ta i ngoài, m ắ t m ũi, m iệ n g r ă n g

H ìn h ả n h X q u a n g cũng là học cụ trực q u a n đôi với thực tê t r ê n cơ th ể sông.Các p h ư ơ n g tiệ n n g h e n h ì n giúp ta có th ể cập n h ậ t k iế n thứ c, h ì n h ản h ,

t r a o đổi t h ô n g t i n c ũ n g n h ư tự học

Nói tó m lạ i G iải p h ẫ u học là một m ôn q u a n trọ n g c ủ a y học, người sin h

v iê n c ũ n g n h ư người t h ầ y th u ố c p h ải n ắ m v ữ n g giải p h ẫ u con người t h ì mói có

t h ể c h ữ a được b ệ n h cho người bệnh

GIẢI PHẪU HỆ XƯƠNG■

Cơ t h ể có tô n g sô" 206 xương, p h ầ n lớn là các xương c h ẵ n và được ch ia làm

2 p h ầ n c hính: bộ xương trụ c (81 xương): gồm 22 xương đ ầ u m ặt, 1 xương m óng

v à 3 đôi xư ơ n g n h ỏ c ủ a ta i (tổng số 29 xương) 51 xương t h â n m ìn h (26 xương đốt sống, 1 xương ức và 12 đôi xương sườn); bộ xương treo h a y xương chi (126 xương): gồm 64 xư ơ n g chi t r ê n và 62 xương chi dưối

1.3 H ìn h t h ể c ủ a x ư ơ n g

D ựa vào h ìn h t h ế v à chức n ă n g , có t h ể ch ia xương là m 4 loại:

- Xương dài: ở chi gồm có t h â n x ư ơ ng và 2 đ ầ u xương

- Xương ngắn: ở cổ tay, b à n c h â n , ngón, và đốt sống.

- Xương dẹt: ở hộ p sọ, xương bả vai, xương ức, xương ch ậu

- Xương k h ô n g đ ề u h a y b ấ t đ ịn h h ìn h : xương th á i dương, xương sàng Ngoài r a còn có 1 loại xương vừng, là xương n h ỏ n ằ m tro n g g â n cơ và

th ư ờ n g đệm vào các khớp đê g iảm độ m a s á t củ a g â n giúp cơ h o ạ t động tốt hơn

1.4 C ấ u ta o

1 4 1 C ấ u t a o c h u n g c ủ a c á c x ư ơ n g

B ấ t kỳ m ột xương n ào c ũ n g được c ấ u tạo t ừ ngoài vào tr o n g gồm có:

- ở ngoài c ù n g là lớp m à n g ngoài (ngoại cốt m ạ c ) là m ột m à n g liên k ế t

mỏng, chắc d ín h c h ặ t v ào xương và gồm 2 lá: lá ngoài là mô sợi có n h iều n h a n h

t ậ n sợi t h ầ n k in h cảm giác; lá t r o n g c h ứ a các tạ o cốt b ào đóng vai trò q u a n

tr ọ n g tr o n g việc tạ o x ươ ng và có n h i ề u m ạ c h m áu

- Dưới m à n g n g o à i xương là x ươ ng đặc, là m ộ t lớp x ươ ng m ịn r á n m ầ u

v à n g n h ạ t

- Dưới lốp xương đ ặc là xương xôp do n h iê u bè xương b ắ t chéo n h a u c h ằ n g chịt, đ ể hở n h ữ n g hốíc n h ỏ trô n g n h ư bọt biển

- ở tro n g c ù n g là tu ỷ xương, có 2 loại: tuỷ đỏ là nơi tạ o h u y ế t, tu ỷ v à n g chứa

n h iề u t ế bào mỡ, chỉ có ở các ốn g tu ỷ ở t h â n xương d ài người lớn

1 4.2 Đ ặ c đ iể m c ấ u ta o r i ê n g c ủ a m ỗ i lo ạ i x ư ơ n g

- Xương dài: có 1 t h â n và 2 đ ầ u H ai đ ầ u xương, lớp xương đặc chỉ là m ột lớp m ỏ n g bao bọc ỏ n g o à i và b ê n t r o n g là cả khối xương xốp c h ứ a đầy tu ỷ đỏ

T h â n xương, lớp đặc ở n g o à i là m t h à n h m ộ t ống xương d à y ỏ g iữ a và m ỏ n g d ầ n

ỏ 2 đầu; lớp xương xốp ở tro n g th ì ngược lại dầy ở 2 đ ầ u , m ỏng ở giữa; tro n g

- ỏ các xương sọ: b ả n ngoài r ấ t chắc, b ả n tro n g giòn v à d ễ võ, lớp xưdng xốp ở giữa có t ê n riê n g là lõi xốp

1.5 C á c m ạ c h m á u c ủ a x ư ơ n g

Mạch nuôi xương: m ạch nuôi xương ch u i vào xương q u a lỗ nuôi xương tới ống tuy T ro n g tu y xươ ng động m ạch chia t h à n h 2 n h á n h ngược n h a u ch ạy dọc thoc c iiê u d à i c ủ a ông t u ỷ và p h á n nhỏ d ầ n nuôi xương C ác n h á n h n à y chui vào t n n g ông H a v c r và nôi tiê p với n h á n h m à n g xương

Mạch m à n g xương: m ạch cốt mạc ơ q u a n h t h â n xương v à đ ầ u xương (trừ diện khớp) có các m ạ c h r ấ t nhó q ua cốt mạc tới p h ầ n ngoài xư ơ n g để nối với các

n h á n l nuôi xương c h ín h từ tro n g ra

1.6 T h à n h p h ầ n h o á h ọ c c ủ a x ư ơ n g

Sỏ dĩ xương đ à n hồi và cứng rắ n vì xương có các t h à n h p h ầ n vô cơ và h ữ u

cơ C h ít vô cơ c h ủ y ế u là các muôi calci làm cho xương c ứ n g r ắ n , c h ấ t h ữ u cơ

c h ủ VÍU là c h ấ t cốt g i a o l à m c h o xư ơng dco dai.

Các t h à n h p h ầ n h o á học cũng th ay đối theo chức p h ậ n , tuổi, giới, chê độ dinh cưỡng và b ệ n h tậ t Đặc b iệt một sô v ita m in A, D, c và m ộ t sô b ệ n h nội tiê t

ả n h hưởng đ ế n k iê n t r ú c v à cấu tạo hoá học của xương, ở người t r ẻ xương ít

c h ấ t V) cơ n ê n m ề m dẻo Người già xương n h iều c h ấ t vô cơ n ê n giòn, dỗ gẫy

1.7 S ự t á i t ạ o x ư ơ n g

I hi xương gãy, g iữ a nơi gãy sẽ hình t h à n h khôi tô chức liên k ế t do m à n g xương cân cơ, m ạc h m á u tu ý xương và hệ th ô n g h av er Tô chức liên k ế t n à y

n g ấ m 'ôi th e o k iể u cốt h o á m à n g và làm là n h xương n ê n k h i mố k ế t hợp xương

k h ô n g được lấy đi m à n g xư ơ ng và các tô chức xương vụn, vì đ â y là n g u ồ n c u n g cấp caci đê tạ o sự cốt hoá; k h i c ắt đoạn xương phải n ạo m à n g xương để t r á n h hiện tiỢng tá i tạ o xương

2 X IO N G S Ọ

S) (c ra n iu m ) được c ấ u tạ o do 22 xương, trong đó có 21 xương gắn lại với

n h a u t i à n h k h ố i b ằ n g các dường khớp b ấ t động, chỉ có xương h à m dưới liên k ế t với k h á xương t r ê n b ằ n g m ột khớp động

Sọ gồm hai phần: sọ thần kinh (neurocranium) hay sọ não, tạo nên một khoang rỗng, chứa não bộ Hộp sọ có hai phần là vòm sọ và nền sọ; sọ tạng

(ưiserocranium) hay sọ mặt, có các hốc mở ra phía trước: hô*c mắt, hốc m ũi,

Hinh 2.2 Các xương đầu mặt (mặt ngoài)

2.1 Khối xương sọ não (neurocranium )

Gồm 8 xương: 1 xương trán, 1 xương sàng, 1 xương bướm, 1 xương chẩm,

2 xương thái dương, 2 xương đỉnh.

2.1.1 Xương trán (os front ale)

Xương trán nằm ở phía trước hộp sọ, gồm có 2 phần: phần đứng ở trên, phần ngang ở dưói Giữa phần đứng và phần ngang là mào ổ mắt, mũi; trong mào có lỗ trên ổ mắt.

Giữa hai phần là mào ổ mắt, mũi; trong mào có lỗ trên ổ mắt.

Hinh 2.3 Xương trán (mặt ngoài sọ)

Cấu tạo trong rỗng gọi là xoang trán Có hai xoang trán ở phần đứng, tương ứng vói đầu trong cung mày, ngăn cách với nhau bởi vách xoang trán Xoang trán thông với ngách mũi giữa.

tạo n ê n xương x oăn trê n , xương xoăn giữa

và ứng VỚI 2 xương xoăn đó có 2 ngách mũi

N ằ m ở c h ín h g iữ a n ề n sọ, h ìn h th ế giống con bướm có 4 p h ầ n :

- T h â n bướm: n ằ m ở g iữ a có h ìn h hộp, tr o n g r ỗ n g có x o a n g bướm, x o a n g có

lỗ th ô n g với n g á c h m ũ i t r ê n M ặ t trên t h â n bướm có hô' tu y ến yên, xung q u a n h có 4 mỏm yên: 2 mỏm yên trước và 2 mỏm yên sau

- C á n h bư âm : gồm 2 c á n h n hỏ ở trưỏc, 2 c á n h lốn ở sau G iữ a c á n h n h ỏ và

c á n h lỏn có k h e bướ m (k h e t h ị giác) Dọc 2 b ê n t h â n bướm , ở c á n h lốn có các lỗ

đế m ạ c h m á u v à t h ầ n k i n h đi qua

- C h â n bưỏm : ở m ặ t dưối th â n , mỗi c h â n gồm 2 c á n h c h â n bướm tro n g và ngoài, giữa là hô" c h â n b ư ớ m có cơ c h ân bướm b ám P h í a dưối c á n h c h â n bướm

tr o n g có móc c á n h c h â n bư ớ m cho dây c h ằ n g bư ớ m h à m b ám

I ĐA! HOC QUÕC GIA HA N O I

I TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

LC- / «£930 3

1 Mào gà

2 Xương xoăn trên

3 Xương xoăn giữa

12 Cánh trong chân bướm

13 Hô' chân bướm

Hình 2.5 Xương bướm (mặt trong sọ)

2.1.4 Xương chẩm (os occipitale)

N ằ m ở p h í a s a u dưói h ộp sọ, m ộ t p h ầ n n h ỏ t h a m g ia c ấ u t ạ o vòm sọ, còn

p h ầ n lớn t h a m g ia tạ o t h à n h n ề n sọ ở p h í a dưói v à g iữ a có lỗ c h ẩ m (có h à n h

n ã o , đ ộ n g m ạ c h đ ố t số n g v à d â y t h ầ n k i n h g ai đi q u a ), n ế u lấ y lỗ c h ẩ m là m mốc, x ư ơ n g c h ẩ m c h ia là m 3 p h ầ n : p h ầ n n ề n , p h ầ n t r a i c h ẩ m , v à h a i k h ô i bên

1 Ụ c h ẩ m n g o à i

2 Đường gáy trên

3 Đường gáy dưới

10 Hô' tuyến hạnh nhân hầu

Hinh 2.6 Xương chẩm mặt ngoài sọ

- P h ầ n tra i: ở s a u t r ê n lỗ ch ẩm , m ặ t ngoài ỏ giữa có ụ c h ẩ m ngoài, 2 bên có các đưòng cong chẩm M ặ t tro n g : ở g iữ a có có ụ c h ẩ m tro n g , dưới là m ào

c h ẩ m tr o n g và 2 b ên là có các r ã n h xoan g t ĩn h m ạch n g a n g

- P h ầ n n ề n : trưốc k h ớ p với t h â n x ư ơ ng bướm, 2 b ê n vói x ư ơ ng t h á i dương

M ặ t n g o ài h ì n h v u ô n g có củ h ầ u , trước có h ố h ầ u c h ứ a h ạ n h n h â n h ầu

M ặ t tr o n g lõm có r ã n h n ề n (để h à n h cầu n ão và động m ạ c h n ề n nằm )

Khỏi bên: n à m ỏ h ai bên lỗ chẩm va g iữ a hai p h ầ n trô n , m ặ t ngoài sọ có

2 lồi cầu xương c h ấ m khớp VỐI dốt cổ 1 P h ía trước l ồ i cầu có lỗ lồi cầu trước ( t h a n k in h XII chui qua), ph ía s a u có lỗ lồi c ầ u s a u (có tĩn h m ạch liên lạc c h u i qua)

1 Đường thái dương đỉnh trên

2 Đường thái dương đỉnh dưới

H ìn h 2 8 Xương đỉnh (A Mạt ngoài; B Mặt trong)

Các m ặt: m ặ t tro n g sọ có các r ã n h của động m ạc h m à n g n ão giữa M ặ t ngoài lồi gọi là ụ đỉnh, p h ía dưới ụ đ ỉn h có đường t h á i dương t r ê n và dưới.Các bờ: bờ t r ê n tiế p khớp VỚI xương đ ỉn h b ê n đối d iện Bờ s a u tiế p k h ớ p với xương c h ẩ m tạ o n è n đường k h ố p la m d a Bờ trư ớ c tiế p khớp với

xư ơ ng t r á n t ạ o n ê n đ ư ờ n g k h ổ p v à n h Bò dưới tiế p k h ớ p vối p h ầ n t r a i

xư ơ n g th á i dương.

- Các góc: góc t r á n ở trư ớ c t r ê n c ù n g với x ư ơ n g t h á i d ư ơ n g tạ o t h à n h

t h ó p tr ư ó c ở t r ẻ dưới 1 tu ổ i Góc chẩm ở sau trê n cùng vối xương chẩm tạo

t h à n h thóp sau, ở trẻ dưới 1 tuổi (thóp Lamda) Góc bưốm ở p h ía trước dưới Góc c h ũ m ở p h í a s a u dưới

p h ầ n n h ỏ n ằ m ở vòm sọ Cấu tạo xương

th ái dương có 3 phần: P h ần trai, p h ần đá,

phần ch ũ m (phần nhĩ).

- P h ầ n tra i ( squam osa part): gồm có 1

p h ầ n tr ê n đ ứ n g th u ộ c vòm sọ v à 1 p h ầ n

n g a n g th u ộ c n ề n sọ G iữa h a i p h ần có m ỏm

tiếp Đ ầ u trưốc m ỏm tiếp khớp với xương gò

m á tạo cu n g tiếp; đ ầu sau có h a i rễ: rễ

n g a n g tạo t h à n h lồi cầu, s a u lồi cầu là ổ chảo để khớp với lồi c ầ u xương h à m dưới;

rễ dọc ch ạy p h ía trước lỗ ống ta i n goài có củ tiếp sau , giữ a h a i rễ có củ tiếp trưóc để cho các cơ v à dây ch ằ n g bám

- P h ầ n đá (petrou s p a r t): thuộc n ề n sọ,

h ìn h th á p có đ ỉn h ở tro n g khớp với

th â n xương bưóm, n ền ứng với lỗ ông

ta i n g o à i v à có 3 m ặt: trước trên , sa u trên và m ặt dưối.

G iữ a m ặ t sa u tr ê n có lỗ ô n g ta i tr o n g có

d â y th ầ n k in h V II, v i r v à d â y V III c h u i qua

S á t đ ỉn h xư ơng đá có hô h ạ c h G a sser h a y h ố

M eck el (ấn th ầ n k in h sin h ba).

C ấ u tạ o t r o n g x ư ơ n g đ á rỗng, c h ứ a đ ự n g các t h à n h p h ầ n c ủ a t a i g iữ a v à tai tro n g , có

ốn g đ ộn g m ạch cả n h tr o n g v à dây m ặt.

- Phần chũm hay phần nhĩ (tym panic

1 Phần trai 2 Lồi cẩu 3 Mỏm tiếp

Hình 2.10 xương đá (măt dưới)

chẩm , m ặt tron g sọ liê n quan vỏi m àn g não, với não, với x o a n g tĩnh m ạch bồn,

m ặt ngoài sọ có m ỏm chũm để cho cơ ức

đòn chùm bám Cấu tạo trong xương chũm có nhiều hoc (xoang chũm),

trong đó có hoc lớn nhất là hang chũm liên quan với tai giữa, dễ bị viêm ở

trẻ em và gây ra n h iê u biến chứng

2 2 X ư ơ n g s o m ặ t

C ó 14 xương n ằ m q u a n h xương h à m t r ê n và hợp VỚI xương n ề n sọ tạo

t h à m hốc m ắ t, hốc m ủ i và vòm miệng Các xương sọ m ặ t gồm có 2 nhóm :

- Các x ư ơ ng kép: gồm 2 xương h àm trê n , 2 xương xoăn dưới; 2 xương gò

m á , '1 x;ương k h ẩ u cái; 2 xương mũi, và 2 xương lệ

- 'Các x ươ ng đơn: gồm 2 xương là xương lá m ía v à xương h à m dưới

+ Xương h à m t r ê n (m a x illa ) là xương lớn n h ấ t c ủ a khối xương m ặt M ặ t

tr o n g góp p h ầ n tạ o n ên th à n h hốc m ủ i và vòm m iệng; m ặ t ngoài lồi

k h ỏ p với xương gò m á Bờ dưối có các h u y ệ t ră n g Xương rỗ n g ở giữa tạo

n ê n x o a n g h à m t r ê n thông vỏi ngách m ủi giữa

+ Xương gò m á (os zy g o m a tic u m ) h ìn h tứ giác k h ô n g đ ề u tạ o n ê n p h ầ n

n h ỏ ở 2 b ê n m ặ t n g a v dưới ô m ắt gọi là gò má

+ Xương m ủ i (os tia sa le) là 2 xương n h ỏ góp p h ầ n tạo n ê n sống m ủi.

+ Xương lệ (os la crim a le ) là xương r ấ t nhỏ, ỏ m ặ t tro n g ố m ắ t góp p h ầ n

tạo n ê n h ố t ú i lệ v à ống lệ mũi

+ Xương x o ă n dưới (concha n a sa lis inferior) g ắ n vào m ặ t tr o n g xương

h à m t r ê n , dưói x ư ơ n g là ngách m ũi dưới

+ Xương k h ẩ u cái (os p a la tin u m ) mỗi xương có 2 m ả n h : m ả n h n g a n g

c ù n g với m ỏm k h ẩ u cái xướng h à m t r ê n góp p h ầ n tạo n ê n vòm miệng

M ả n h t h ả n g tạ o n ê n p h ầ n sau t h à n h ngoài c ủ a hốc m ũi

+ Xương lá m ía (vom er) là m ộ t

xương phăng, chiếm ph ần sau

cằm , m ặ t trong có gai cằm; bờ t r ê n 1 Lồi cầu X hàm dưới 2 c ổ lồi cầu

có n h iề u lỗ h u y ệ t r ă n g dưới v à bờ 3' hàm dưới 4- Quai hàm

dưới có 2 h ố cơ n h i th ân 5 Đường chéo

V _ £ _ U ' „ 1 3 Khuyết hàm dưới 14.Mỏmvet

cho cơ căn bám; m ặt trong có 10

X n * U ' à I a Ĩ\ a - H ình 2.12 xương hàm dưới

răng dưới (lô hàm dưới) th ô n g với

ống hàm dưối để m ạch và th ầ n k in h răng dưới đi qua, phía trưốc lỗ có gai Spix (lưỡi xương hàm dưói) là m ột m ảnh xương h ìn h tam giác và là mốc để gây tê trong việc n h ổ răng Bờ trên lõm gọi là k h u yết hàm dưới (hõm Sigm a), phía trưóc k h u y ế t hàm là mỏm vẹt, sa u kh u yết là mỏm lồi cầu gồm có chỏm hàm dưới và cổ hàm dưới Chỏm h ìn h bầu dục dẹt theo chiều trưốc sau Bò dưói tiếp vói th â n xương hàm Bờ sau dày liên quan vối tu y ến nưốc bọt m ang tai Bò trước lõm.

2.3 Xương m óng (os hyoideum )

Là m ột xương nhỏ ỏ n ền m iện g thuộc vù n g cổ, nằm ph ía trên th an h quản Xương có h ìn h m óng ngựa gồm th â n v à 4 sừng:

T hân xương có 2 m ặt, 2 bò và 2 đầu.

- H ai bò trê n v à dưới không có gì đặc biệt.

- H ai đầu liên tiếp với các sừng Sừng

lớn hướng ngan g ra sa u ngoài; sừng

nhỏ hướng lên trên, ra trưóc ngoài.

1 Sừng lớn 2 Sừng bé 3 Thân xương Hinh 2.13 Xương móng (mặt trên ngoài)

N hin c h u n g khối xương m ặt ở trước sọ gồm có 2 h à m : h à m t r ê n có 13 xương, hàm dưới có 1 xương các xương hàm tr ê n tụ q u a n h xương h à m tr ê n

th à r.h rr.ột khối tư ơ n g đối c h ắc và hợp với xương sọ n ã o tạ o t h à n h ố m ắt, ố m ũi, vòm miệng Còn x ư ơ ng h à m dưới di động không k h ớ p vái các xương h à m tr ê n

m à \h ớ p với x ư ơ n g t h á i dương, tạo th à n h 1 khớp động q u a n trọ n g của m ặ t gọi

là khớp th á i d ư ơ n g h à m

2.4 T ổ n g q u á t v ể h ộ p sọ

Các xương sọ n ã o k h ớ p với n h a u bởi các khớp b ấ t đ ộ n g tạ o t h à n h hộp sọ để chứ?, đự ng v à b ảo vệ cơ q u a n th ầ n k in h t r u n g ương là n ã o bộ Hộp sọ gồm có 2 phần: trè n là vòm sọ, dưỏi là n ề n sọ

2 4.1 V òm s ọ

Có h ì n h b ầ u dục gồm xương trá n , h a i xương đ ỉn h v à p h ầ n g ia n đ ỉn h c ủ a xươr.g chẩm , v ề p h ư ơ n g d iệ n cấu trú c vòm sọ v ữ n g c h ắc hơn n ề n sọ do các Xũơr g được k h ố p liề n với n h a u bởi các khớp b ấ t đ ộng r ấ t chắc

2 4.2 N ê n s ọ

N ề n sọ gồm x ư ơ n g bướm , p h ầ n n g a n g xương t r á n , x ư ơ n g sà n g , m ộ t p h ầ n

x u ơ r g th á i d ư ơ n g v à x ư ơ n g ch ẩm N ên sọ dễ bị r ạ n vỡ h ơ n vòm sọ vì có c ấ u

t r ú c k h ó n g đ ều , được t ạ o n ê n bởi p h ầ n xương xốp, p h ầ n x ư ơ n g đ ặc x e n kẽ

n h a i , lại có các x o a n g , các lỗ, th ậ m chí n h iề u x ư ơ ng còn k h ô n g k h ớ p liề n với

n h a i Dj v ậ y n ề n sọ có chỗ yêu, chỗ m ạ n h , tr o n g đó t r u n g t â m ch ố n g đỡ là

t h â r x ư cn g bướm

M ặ t t r o n g n ề n sọ được c h ia t h à n h 3 h ố (tầng) trước, g iữ a v à sa u R a n h giói

g iữ a hcí sọ trước v à g iữ a là r ã n h thị giác v à bơ sa u c á n h n h ỏ xương bưốm; r a n h giới ỊÌữa h ố sọ g iữ a v à s a u là m ả n h vuông xương bưỏm v à bờ t r ê n xương đá

* Hố sọ trư ớ c (fo ssa c ra n ii (inferior): từ p h ầ n đ ứ n g x ư ơ ng t r á n đ ến r ã n h

g iao thoa t h ị giác v à bò s a u c á n h nhỏ xương bưóm

- Ó g iữ a từ trư óc ra s a u có: m ào trán , lỗ tịt, m ào g à, r ã n h th ị (có g ia o thoa th ị giác), 2 đầu rãnh có lỗ th ị cho động m ạch m ắt và th ầ n kinh th ị giác đi qua.

34 Lưng yên bướm

35 Khe bướm (khe thị giác)

H ìn h 2 1 4 M ặ t trong nền sọ

- ở g iữ a có h ố t u y ế n y ê n h a y y ê n b ư ốm (cho t u y ế n y ê n n ằ m ) H a i b ên yên

bư ố m có r ã n h x o a n g t ĩ n h m ạ c h h a n g Bốn góc y ê n b ư ó m có bốn m ỏm yên P h í a s a u là m ả n h v u ô n g x ư ơ n g bướm

- H a i b ên có h a i h ố th á i dương, lầ n lượt từ trước ra sa u có các lỗ h a y ống:

+ K h e b ư ố m (k h e ổ m ắ t t r ê n ) th ô n g sọ với ổ m ắ t, các d â y t h ầ n k i n hIII, IV, VI v à n h á n h m ắ t c ủ a d â y t h ầ n k in h s ố v đi q u a

+ Lỗ trò n to (lỗ tròn) có dây t h ầ n k in h h à m t r ê n ( n h á n h củ a dây V) đi qua

+ Lỗ bầu dục có dây hàm dưới và động m ạch m àn g não bé đi qua.

+ Lỗ tròn bé (lỗ gai) có m ạch m àn g não giữa đi qua.

+ H ố M eckel có hạch G asser nằm (hạch của dây th ầ n kinh V)

m ạ c h n g a n g ; lỗ ốn g ta i tr o n g có d â y t h ầ n k i n h VII, v i r , V III c h u i qua

Lỗ lỗi c ầ u trước có d ây t h ầ n k i n h h ạ t h i ệ t c h u i q u a Lỗ lồi c ầ u sau Lỗ

ch ũ m Lỗ r á c h s a u có v ịn h t ĩ n h m ạ c h c ả n h tr o n g v à các d ây t h ầ n k in h sọ

số X, XI, XI c h u i qua

3 XƯƠNG TH ẢN MÌNH

H ệ th ố n g x ươ ng t h â n m ìn h gồm có cột sông và lồng ngực

3 1 C ộ t s ố n g

Cột số n g (c o lu m n a ưertebralis) là t r ụ cột c ủ a cơ th ể , n ằ m c h ín h giữa t h à n h

s a u t h â n , c h ạ y d à i t ừ m ặ t dưới xương c h ẩ m đ ế n h ế t xương cụt N h ìn n g h iê n g cột sông có 4 đ o ạ n cong đ ể th íc h nghi VỚI tư th ô đ ứ n g t h ẳ n g c ủ a cơ th ể người

H ìn h 2.1 5 Cột sông

Cột số n g có 33 đốt; 24 đốt trên rời n h a u tạo th à n h 7 đ ốt số n g cổ (Cị-Cvn)

co n g lõm r a s a u ; 12 đ ốt số n g lư ng (T h r T h XII)co n g lõm ra trước ; 5 đốt số n g th ắ t

lưng (Lị-Ly) cong lõm ra sau 5 đốt sống dưới dính lại thành một tấm xương

cù n g (S,-Sv) và 3 đốt cụ t rất nhỏ, cằn cỗi dính lại làm một tạo th à n h xương cụt (C or CoVI) v à được d ín h v à o đ ỉn h xương cù n g ; đ oạn c ù n g c ụ t con g lõm ra trước.

* Đ ặc đ iểm c h u n g c ủ a các đốt sống: m ỗi đốt số n g gồm 4 phần:

- T h â n đ ố t số n g (co rp u s vertebroe) h ì n h tr ụ , có 2 m ặ t (trên, dưới) đều lõm

đê tiế p k h ớ p với đ ố t sông bên tr ê n v à dưới, q u a đ ĩa s ụ n g ia n đốt

- C u n g đô't số n g (a rcu s vertebroe) là p h ầ n xương đi t ừ 2 b ê n r ìa m ặ t sa u

th â n , v ò n g ra p h ía sa u , q u ầy lấy lỗ đốt sốn g, c h ia 2 phần:

+ C u ố n g đ ố t sô n g ở trước (radix a rcu s vertebras), nối t ừ m ỏm n g a n g vào

t h â n Bờ t r ê n v à bờ dưới lõm vào gọi là k h u y ế t c ủ a đốt sông K h u y ế t

tr ê n và dưới các đốt k ế cận hợp th à n h lỗ g h ép ch o các dây th ầ n k in h

số n g c h u i q u a

+ M ảnh đốt sông ở sau nối từ cuống đến gai đốt số n g tạo nên th ành s a u của

+ M ỏm k h ớ p (processus a rtic u la ris): có 4 m ỏm k h ớ p , h a i m ỏm k h ớ p tr ê n

và 2 m ỏm khớp dưới, n ằ m ở điểm nổi giữa cuổng, m ỏm n g a n g và

m ả n h (các m ỏ m kh ớ p sẽ k h ớ p với các m ỏ m k h ớ p trê n và dưới nó).

- Lỗ đốt sống (foram en vertebrale) n ằ m g iữ a t h â n v à c u n g sống C á c lỗ đốt

số n g k h i ch ồn g lê n n h a u tạo n ê n ốn g sống T rong ố n g số n g chứa t ủ y sông.

9 Lỗ đốt sống

10 Mỏm khớp dưới

11 Khuyết sống dưới

12 Diện khớp với chỏm xương sườn dưới

2 1 Thân đốt sống cổ

2 Củ trước mỏm ngang 9

Đốt sông cổ II (đốt trục): có 2 cung, trê n cung trưốc có mỏm r ă n g (Apex

d en tis) cao 1,5 cm Có tác dụng làm cho đốt đội q u ay theo 1 trục đứng thẳng

Đ ôt sốn g cổ VII: có mỏm gai dài nhất, lồi vê ph ía sau, n h ấ t là khi ta cúi đầu N ên còn gọi là đốt l ồ i Đốt Cvii không có lỗ mỏm ngang.

* Đ o ạ n s ố n g ngự c: th â n đốt sống dầy, m ặ t b ên th â n có 4 d iệ n k h ốp để khớp vói chỏm xương sườn Mỏm gai to và chúc; mỏm n g a n g có diện khốp vỏi

lồi CL sư ờn

Hình 2.18 Đốt sống ngực

* Đ oạn th ắ t lư ng : th â n đốt sống rất to và rộng chiều ngang; mỏm gai hìn h chữ ih ật, ch ạy n gan g ra sau; mỏm ngang dài và hẹp được coi như xương sườn thoái hoá.

- M ặt trưốc: có 2 dãy lỗ cùng trưốc

để cho các rễ trước của các dây

th ần k in h sống cùng chui ra.

- M ặt sau: ở giữa có mào cù n g do

các mỏm gai đốt sống cùng dín h

vối n h au tạo nên Đ ầu dưói của

mào cù n g có k h u yết cùng, ở 2 bên

có 2 dãy lỗ cùng sau.

- 2 m ặt bên: phần trên là diện nhĩ

tiếp khớp với xương chậu.

- Nền: ngửa lên trên và ra trưóc, ở

giữa có diện khớp tiếp khớp với

đốt sống L y , sau diện khóp có lỗ -ị Q jệ n k h ộ p |_

cùng H ai bên diện khớp là 2 cán h 3 Gờ ngang

Lồng ngực (cavum thoracis) được tạo bởi k h un g xương do 12 đốt sông ngực,

các xương sườn và xương ức quây th à n h một khoang để chứa đựng các tạng

qu an trọ n g n h ư tim , phổi L ồng ngự c g iô n g n h ư m ột cái th ù n g rỗng p h ìn h ờ

giữa, có đưòng kính n gan g lớn hơn đường kính trước sau.

2 Cánh xương cùng

4 Đỉnh xương cùng

6 Xương cụt

8 Mỏm khớp trên

Lỗ tr ê n lồng ngực được giới h ạn bởi dốt sống ngực I, xương sườn I v à bờ

t r ê n cán ức tạ o n ê n chạv chêch xuống dưới và r a trước

Lỗ dưới lồng ngực lỏn hờn được giói hạn bởi đốt sõng ngực XII, xương sườn XII ở phía sau và sụn sườn VII nôi với xương ức ở phía trưốc.

H ai bòn lồng ngực là cung sườn Giữa 2 xương sưòn là k h o a n g gian sườn.Trong lồng ngực, dọc 2 bên cột Sống là r ã n h phối đế ch ứ a p h ầ n sau phổi

11 Diện khớp sụn sườn VI, VII

12 Mũi ức

Hlnh 2.22 Xương ức (A Nhìn thẳng; B Nhìn nghiêng)

C án ủc (m a n u b r iu m ) ở m ặ t tr ê n cán ức lõm ỏ g iữ a gọi là đ ĩa ức, ở h a i

b ên co d iệ n k h ố p vói xương đòn (k h u y ết đòn)

- T h â n xương ức (m e so tern u m ) ở h a i bên t h â n x ư ơ ng ức có d iệ n khớp với

- T h â n xương: dẹt, có 2 m ặ t (trong, ngoài), c h ạ y dọc m ặ t tro n g bờ dưới có

r ã n h dưối sườn, t r o n g r ã n h có bó m ạ c h t h ầ n k i n h liê n sườn n ằ m

- H ai đ ầ u xương: đ ầ u trước k h ớ p với đ ầ u ngoài s ụ n sư ờ n tư ơ ng ứng; đ ầ u

s a u có: chỏm sườ n khớp vâi d iệ n k h ố p s ư à n tư ơ n g ứ n g c ủ a 2 đốt sống; có các củ sườn k h ố p với các m ỏm n g a n g c ủ a các đ ố t số n g tư ơ n g ứng

D ự a vào sự tiế p xú c vói xư ơng ức người ta ch ia th à n h 3 lo ạ i xương sườn:

- Xương sườn t h ậ t là các x ư ơ ng sườn

tiế p k h ớ p trự c tiế p với x ư ơ n g ức q u a

các s ụ n sườn r iê n g gồm 7 đôi xương

sườn t r ê n t ừ xương sườn I đ ế n xương

sườn VII

- Xương sườn giả là các xương sườ n tiếp

kh ớ p g iá n tiế p vói xương ức th ô n g q u a 1 Chỏm sườn 5.Đầu trước

sụ n sườn VII gồm 3 đôi xư ơng sườn từ 2 c ổ sườn 6 Rãnh dưới sườn xương sườn V III đ ến xương sườn X 3 củ sườn 7 Mặt ngoài

- Xương sư ờ n c ụ t là các x ươ ng sườn 4' tron9 8 Bờ trên

không tiêp khớp với xương ức gôm hai

đôi xương sườn cuối từ xương sườn XI đến xương sườn XII.

4 XƯƠNG C H I T R Ê N

Xương chi t r ê n ịossa m e m b r i su p erio ris) gồm có: 2 x ư ơ n g đ ai vai, xương

c á n h tay , 2 xương c ẳ n g tay, các xương b à n tay G iữa các xương tiếp nôi với n h a utạo t h à n h các khớp

15 Mấu động to xương cánh tay

16 Mỏm quạ xương vai

L à m ộ t xương d ài, cong h ìn h chữ s n ằ m n g a n g ở trước t r ê n củ a lồng ngực,

đi từ x ư ơ n g ức đ ế n m ỏ m c ù n g vai Xương gồm có 1 t h â n và h a i đầu

Hình 2.25 Xương đòn nhìn măt dưới

- T h â n xương: có h a i m ặ t (trê n và dưỏi), h a i bờ (trước v à sau); ở giữa m ặ tdưói có r ã n h dưới đ òn cho cơ dưới đòn bám

- Các đầu : đ ầ u tr o n g tr ò n to, tiếp khdp với xương ức; đ ầ u ngoài rộng, dẹt,tiế p k h ớ p với m ỏ m c ù n g vai

4 1 2 X ư ơ n g b ả v a i ( s c a p u l a )

L à m ộ t x ư ơ n g d ẹ t m ỏ n g n ằ m ở p h ía s a u t r ê n c ủ a lưng Xương có h ìn h

ta m giác gồm có 2 m ậ t (trư ớ c và sau), 3 bờ (trê n , tro n g , ngoài), 3 góc (trên , dưới, ngoài)

- Các m ặt: m ặ t trư ó c lõm

thành hô' gọi là hô’ dưới 11 12 13

vai có cơ dưới vai b á m

M ặ t sau : lồi, có gai vai

(sống vai) c h ia m ặ t s a u

là m h a i h ố t r ê n gai và

dưối g ai để cho cơ t r ê n

gai và cơ dưới g ai b ám

đ ầ u , dưói có cơ t r ò n bé, cơ t r ò n to b á m Bò t r ê n m ỏ n g sắc, ở 1/4 n g o ài có

k h u y ế t v ai cho đ ộ n g m ạ c h v ai t r ê n đi qua

- Các góc: có góc t r ê n hơi v uông; góc dưối hơi t r ò n có cơ lư n g to b ám Góc

n g o à i có h õ m k h ố p h ì n h ổ c h ả o để tiế p k h ớ p với ch ỏ m x ư ơ ng c á n h tay,

x u n g q u a n h ổ ch ảo là v à n h ổ chảo

T r ê n h õ m k h ố p có d iệ n b á m c ủ a p h ầ n d ài cơ n h ị đ ầ u , dưối h õ m k h ớ p có

d iện b á m c ủ a p h ầ n d à i cơ t a m đ ầ u ở g iữ a ổ ch ảo và k h u y ế t vai có m ỏm quạ,

đ ầ u m ỏm q u ạ có g â n c h u n g c ủ a cơ n h ị đ ầ u v à cơ q u ạ c á n h t a y b á m , cơ ngực bé

b á m ở bờ tro n g , d â y c h ằ n g c ù n g q u ạ b á m ở bờ sau

4.2 Xương cánh tay (hunm erus)

L à xương dài, nối g iữ a xương b ả vai vối h a i x ư ơ ng c ẳ n g tay Xương gồm có

m ột t h â n v à h a i đ ầ u

- T h â n xương: h ì n h lă n g t r ụ t a m giác có 3 m ặ t (ngoài, tro n g và sa u ) M ậ t

n g o ài ở g iữ a có ấ n D e lta cho cơ D e lta b á m , m ặ t tr o n g ở g iữ a có lỗ dưỡng cốt; m ặ t s a u có r ã n h xo ắn cho bó m ạ c h t h ầ n k i n h n ằ m T ương ứ n g có 3

bờ (trước - n goài - trong).

- H ai đầu xương:

+ Đ ầ u t r ê n gồm có chỏm để k h ố p với ổ ch ảo xương b ả vai; cổ k h ớ p (cổ giải p h ẫ u ); 2 m ấ u động, giữ a h a i m ấ u động có r ã n h g â n cơ n h ị đầu

Đ ầ u t r ê n được d ín h vào t h â n xương bởi cổ tiế p (cổ p h ẫ u th u ậ t)

+ Đ ầ u dưối: bè rộng và cong r a trước có diện khớp, hô' v à m ỏm tr ê n khốp

Diện khớp có 2 phần: lồi cầu ỏ ngoài khớp vối chỏm xương quay, ròng rọc ỏ trong khớp với hõm Sigma lớn của xương trụ.

Các hô trên khớp: phía trước c ó hố trên lồi cầu (hô quay) ; hô trên ròng rọc (hô vẹt) và phía sau có hô khuỷu.

Có 2 mỏm trên khớp là mỏm trên lồi cầu ở ngoài, mỏm trên ròng rọc ỏ trong để cho các toán cơ trên lồi cầu và trên ròng rọc bám.

Là xương d à i n ằ m ở p h ía tro n g xương quay; gồm có t h â n xương và 2 đ ầu

- T h â n xương: có 3 m ặ t (trước - sa u - trong), và có 3 bò (trước - sa u - ngoài)

- H ai đ ầ u xương

+ Đ ầ u t r ê n to có h a i mỏm và 2 hõm: h a i mỏm là m ỏm k h u ỷ u ở s a u tr ê n

m ỏ m v ẹ t ở trước dưới H a i hõm là hõm Sigm a n h ỏ (h õ m q u a y) đ ể tiếp

k h ố p với v à n h đ ài q u a y củ a xương quay, hõm S ig m a lớn (hõm ròng

rọc) để k h ố p với rò n g rọc của xương c á n h tay.

+ Đ ầ u dưối nhỏ: lồi t h à n h m ột chỏm, p h ía n g o à i tiế p k h ó p vối xương

q u a y , p h ía t r o n g có mỏm tr â m tr ụ , p h ía sa u có r ã n h đ ể g â n cơ t r ụ s a u

lư ó t qua

5 Lồi củ cơ nhị đầu

6 Thân xương quay

15 Rãnh gân cơ trụ sau

Hình 2.28 Xương trụ (A mặt sau; B Mặt ngoài)

4.3.2 Xương quay (radius)

Là m ột xương dài nằm ngoài xương trụ, gồm có 1 th â n và 2 đầu.

- T h ân xương có 3 m ặt (trước, sau , ngoài), và tương ứ n g có 3 bò (trước, sau

và trong).

Đ ầu trên nhỏ và tròn gọi là chỏm xương quay; m ặ t trên chỏm lõm là đài quay, xun g quanh có v à n h k h ăn quay; dưới là cổ nốỉ chỏm với th â n dưói và trong chỏm có lồi củ cơ n h ị đầu Đ ầu trên hợp với th â n 1 góc 130° giúp xương có

th ể quay được trong động tác sấp và ngửa.

Đ ầu dưới: to hơn đầu trên, bè ra h ai bên và dẹt từ trưóc ra sau , ở m ặt ngoài dưới có mỏm trâm quay xuốn g th ấ p hơn m ỏm trâm trụ 1 cm; có diện khớp

ỏ m ặt trong (hõm trụ xương quay) đểHchớp vỏi chỏm xương trụ và ở dưới với xương cổ tay (xương th u y ền và xương nguyệt); có rãnh ở m ặt ngoài và m ặt sau cho gân duỗi từ cẳng tay sau đi qua.

4.4 Các xương bàn tay (ossa m anus)

Gồm có các xương cổ tay, các xương đốt bàn tay và các xương đốt ngón tay.

4.4.1 C á c x ư ơ n g c ổ t a y

ở cổ tay có 8 xương nhỏ xếp làm h ai hàn g trên và dưối, hợp th àn h một cái

m áng hay m ột rãnh T ính từ ngoài vào trong gồm có các xương:

- Hàng trên có 4 xương là xương thuyền, xương nguyệt, xương tháp, xương đậu.

- H à n g dưới: có 4 xương là xương t h a n g , xương thê, xương cả, xương móc

N h ìn c h u n g các xương ở cô tay, mỗi xương có 6 m ặt, tro n g đó có 4 m ặ t là diện k h ớ p ( tr ê n - dưới - tr o n g - ngoài) và h a i diện k h ô n g tiế p k h ó p (trước sau)

và h a i d iệ n tr o n g n g o ài c ủ a h ai xương đầu h à n g k h ó n g tiế p khớp

Các xương cố t a y hợp t h a n h một r ã n h m à bờ ngoài là xương t h a n g và

xư ơ ng th u y ề n , bò t r o n g là xương đậu và xương móc, có d â y c h ằ n g vòng trước cổ

ta y b á m vào h a i m é p r ã n h biến nó t h à n h một ống gọi là ố n g cô tay , để cho các

g â n cơ g ấ p ngón t a y v à d â y t h ầ n kinh giữa chui qua

Đ ầ u xương: đ ầ u t r ê n có 3 diện k h ố p với các xương cổ t a y v à xương b ê n

c ạ n h ( tr ừ xương đ ố t b à n t a y m ột I, II và V chỉ có m ột d iệ n k h ớ p bên), ở dưới là chỏm để tiế p k h ớ p vối x ư ơ ng đốt I của các ngón t a y tư ơ n g ứng

4.4.3 C ác x ư ơ n g d ố t n g ó n ta y (o ssa d ỉg ito r iu m m a n u s )

Có 14 xương đ ố t n g ó n tay , mỗi ngón ta y có 3 đốt, t r ừ n g ó n t a y cái có 2 đốt,

m ỗi xương đốt n g ó n t a y có m ột th â n dẹt gồm có 2 m ặ t (trước v à sau) có 2 đầu:

đ ầ u t r ê n là hõm , đ ầ u dưỏi là ròng rọc

5 XƯƠNG CHI DƯỚI

T ư ơ n g tự n h ư chi trê n , chi dưới gồm có đ ai chi dưới v à chi dưới tự đo

- Đ ai chi dưói gồm có h a i xương c h ậ u

- P h ầ n chi dưới t ự do gồm có xương đùi, xương b á n h chè, xương chày, xương mác, 7 xương cổ chân, 5 xương b à n c h â n và 14 xương đốt ngón chân

5 1 X ư ơ n g c h ậ u (o s c o x a e )

L à m ộ t x ư ơ ng d ẹt, do 3 x ư ơ ng n h ỏ tạ o t h à n h : X ư ơ n g c á n h c h ậ u ở tr ê n , xương m u ở trước dưái, xương ngồi ở s a u dưói T r u n g t â m c h ắ p nối c ủ a 3 xương

là ữ á y ổ khốp Xương giống n h ư h ì n h c á n h q u ạ t có 2 m ặ t, 4 bò v à 4 góc

* M ặ t n g o ài ở g iữ a có ổ cối (a ce ta b u lu m ), tiế p k h ớ p với ch ỏ m x ư ơ ng đùi,

x u n g q u a n h ổ cối có v à n h ổ cối, v à ở p h í a dưỏi có k h u y ế t v à n h ổ cối (in sisu ra

a ceta b u li), nơi có d â y c h ằ n g n g a n g ổ cối c h ạ y qua.

Dưói ổ cối có lỗ b ịt (fo ra m en o b tu r a tu m ) h ì n h v u ô n g h a y h ì n h t a m giác,

p h ía t r ê n v à trư ớ c lỗ b ị t là xương m u, p h í a s a u và dưới lỗ b ịt là x ư ơ n g ngồi

T r ê n ổ cối là m ặ t ngoài x ư ơ ng c á n h c h ậ u (m ặ t m ô n g ), còn gọi là h ố c h ậ u

ngoài, có các d iệ n để cho 3 cơ m ô n g b á m

2 Gai chậu sau trên 8 Lỗ bịt 14 Gai chậu truớc dưới 20 Lồi chậu lược

3 Gai chậu sau dưới 9 Ngành duới xưong mu 15 Đường mông dưới 21 Mào lược

Hlnh 2.31 Xương chậu (A Mãt ngoài; B Mạt trong)

* M ặt trong: có gò vô danh (mào eo trên) chia m ặt tron g th à n h hai phần: phần trên là hô' chậu trong; phần dưói lần lượt có lồi ch ậu , diện nhĩ, diện vuông

và lỗ bit.

* Bờ trước: t ừ t r ê n x u ố n g dưới gồm có: gai c h ậ u trước trê n , m ột k h u y ê t nhỏ, g ai c h ậ u trư ố c dưới, p h ì n h lược, diện lược, m ào lược và gai mu.

* Bờ sa u : t ừ t r ê n x u ố n g có: gai c h ậ u s a u tr ê n , gai c h ậ u s a u dưới, k h u y ê tngồi lớn, gai ngồi, k h u y ế t ngồi bé và ụ ngồi (củ ngồi)

* Bờ trên: còn gọi là m ào chậu cong hình chữ s , b ắt đầu từ gai ch ậu tniớc trên liên fai c h ậu sa u trê n d ầy ở p h ía trước và phía sau, mỏng ở giữa

* Bờ dưới: do n g à n h dưối mu và th â n xương ngồi tạo nên

* Bôn góc: góc trước trên là gai chậu trước trên; góc trước dưới là gai mu; góc tau trên là gai chậu sau trên và góc sau dưới là ụ ngồi.

5 2 X ư ơ n g đ ù i (fe m u r )

L à m ột x ư ơ n g d à i to v à n ặ n g n h ấ t cơ th ể, hơi cong lõm r a sa u , xương gồm

có th â n x ươ ng v à h a i đ ầ u

- T h â n xương: h ì n h lă n g t r ụ ta m giác có 3 m ặ t, 3 bờ

+ Các m ặt: gồm có m ặ t trưổc n hẵn, hơi lồi; m ặ t n g o à i và tron g lồi, rộng

ở trên hơn ở dưới.

4 Mỏm trên lồi cầu ngoài

5 Lồi cầu trong

6 Mỏm trên lồi cầu trong

19 Hố gian lồi cầu

20 Mỏm trên lồi cầu ngoài

21 Lồi cầu ngoài

Hình 2.32 Xương đùi (A Mạt trước B Mạt sau)

+ Đ ầ u t r ê n gồm có: chỏm đùi (đ ỉn h chỏm có hô d ây c h ằ n g tròn); cổ xương

h a y cổ giải p h ẫ u (dài k h o ả n g 3-4cm), m ấ u c h u y ể n lớn và bé; giữa hai

m ấ u c h u y ể n ở p h ía trước có đ ư ờ n g liê n m ấ u , p h í a s a u có m ào liên

m ấ u P h í a s a u m ấ u c h u y ể n lón có h ô m ấ u c h u y ể n (hô ngón tay) Đáu

trên tiếp với thân xương bởi cổ tiếp.

+ Đầu dưới: gồm 2 lồi cầu trong và ngoài Lồi cầu trong: lồi tròn tiếp khốp với mâm chày, m ặt trong phía trên có lồi củ cơ khép lón Lồi cầu ngoài: lồi tròn tiếp khớp với m âm chày Phía trước, giữa 2 lồi cầu có rãnh ròng rọc tiếp khớp với xương bánh chè P h ía sau, giữa 2 lồi cầu là hô' liên lồi cầu.

- Xương b á n h ch è (ossa p e d is ) là m ộ t x ư ơ n g v ừ n g hơi d ẹt, n ằ m tro n g g ân

cơ tứ đầu đùi Xương có h ìn h tam giác, n ền ở trên, đỉn h ở dưới.

M ặt trước lồi có kh ía và rãnh M ặt sau có 1 gờ n g a n g chia th àn h 2 phần, phần trên tiếp khốp vói ròng rọc của xương đùi; p h ần dưới gồ g h ề liên quan với khối mỡ ỏ đầu gối.

5.3 Xương cẳn g chân

Xương cản g ch ân gồm 2 xương dài; xương chày ở tron g và xương mác ở ngoài, xương h ìn h lăn g trụ tam giác có 1 th â n và 2 đầu.

5.3.1 Xương chày (tibia)

Là xương ch ín h th â n to và hơi cong, chịu đựng tấ t cả sức n ặn g của cơ thể

T hân xương có 3 m ặt, 3 bờ.

- Ba mặt: m ặt trong phảng, nằm n gay dưói da M ặt n goài lõm th àn h rãnh

ở trên , ở dưới lồi M ặt sa u có đường bám của cơ dép ở 1/3 trên chạy chếch xuống dưỏi vào trong, dưới đường chéo có lỗ nu ôi xương.

- Ba bò: bờ trưóc (m ào chày) cong h ìn h chữ s, sắc ở giữ a, n h ẵ n ở 2 đầu;

bò tron g mò ở trên rõ ở dưới Bờ ngoài sắc có m àn g liên cốt bám.

- Đ ầu trên: to h ìn h khối vuôn g gồm có : m ặt trên, ỏ giữa có 2 gai chày (lồi

g ia n lồi cầu), có diện trưóc gai và diện sa u gai H ai bên là 2 mâm chày,

hơi lõm tiếp khớp vói 2 lồi cầu xương đùi ở p h ía trước dưới và giữ a h a i

m â m c h à y có lồi củ c h à y trước Ó p h ía s a u n g o à i lồi c ầ u ngoài có diện khớp VỚI xương mác G iữ a diện khớp VỎ1 xương m ác và lồi củ chày trước

có lồi củ Gerdy

- Đ ầ u dưới n h ỏ hơn: m ặ t dưới tiếp khỏp V Ớ I ròng rọc c ủ a xương sên, ở p h ía

s a u có 1 p h ầ n xương xuố ng t h ấ p hơn gọi là m ắ t cá t h ứ 3 h a y m ắ t cá

D estot M ặ t trước và m ặ t sau lồi, trò n M ặ t ngoài có d iện khớp với xương mác M ặt t r o n g có m ắ t cá tro n g (m ặ t ngoài m á t cá t r o n g tiế p k h ố p với xương sên)

- Đ ầ u trên : là chỏm xương, m ặ t tr o n g chỏm có d iệ n k h ớ p vói xương chày

- Đ ầ u dưới tạ o n ê n m ắ t cá ngoài M ắ t cá ngoài xu ố n g t h ấ p h ơ n m ắ t cá tro n g lcm M ặt tro n g có diện khớp với xương chày

8 Mạt trong xương chày

9 Bờ gian cốt xuơng chày

10 Bở trước xương chày

11 Đường cơ dép

12 Lồi cầu trong

13 Củ gian lồi cầu trong

5.4.1 C á c x ư ơ n g c ổ c h á n ( o s s a t a r s i )

Có 7 xương, xếp là m h a i h à n g H à n g s a u có xương s ê n v à x ư ơ n g gót H à n g trư ốc có 5 xương: x ư ơ ng hộp, xương t h u y ề n và 3 xương c h ê m (I, II, III)

- Xương sê n (ta lu s): h ìn h t h ể giống h ì n h con sên, n ằ m g iữ a xương chầy,

xương m ác v à x ư ơ n g gót

- X ư ơ n g gót (c a lc a n e u s): n ằ m dưới x ư ơ n g s ê n gồm có 1 t h â n và 2 mỏm; 2/3 trư ó c có 2 d i ệ n k h ớ p vói x ư ơ n g sê n , 1/3 s a u v à m ặ t s a u có gàn

A c h ille s b á m

ở m ặ t dưới có 3 lồi củ: 1 ở trước và

2 ở sa u bên tự a xuống đ ấ t tạo t h à n h đ ế

gót M ặ t tr o n g p h ía t r ê n có m ỏm c h â n

đ ế gót, p h ía dưới lõm t h à n h r ã n h có bó

m ạch t h ầ n k i n h ch ày s a u lướt qua M ặ t

ngoài có củ xương m ác ở 1/3 trước t r ê n

có r ã n h cơ m ác b ê n n g ắ n v à p h ía dưới có

- X ương t h u y ề n (os n a vicu la re):

n ằ m n g a y trư ỏ c x ươ ng sên, sa u

các x ư ơ ng ch êm , gồm có m ặ t s a u k h ó p vối xương sê n , m ặ t tr ư ó c khốp vỏi

3 x ư ơ ng chêm

- Xương c h ê m (os c u n eifo rm is): có 3 xương c h ê m t ừ t r o n g r a ngoài là

xương c h êm I, II v à III Mỗi x ư ơ n g c h êm gồm có: m ặ t trư ớ c khốp vói xương đ ố t b à n c h â n I, II, III; m ặ t b ê n tiế p khớp vói n h a u ( t r ừ m ặ t tro n g

c ủ a xương c h ê m I), m ặ t s a u k h ớ p với xương t h u y ề n , m ặ t ngoài xương

c h ê m III k h ớ p với xương hộp

5.4.2 Các xương đốt bàn chân (ossa m eta ta rsa lia)

Có 5 xương, k ể t ừ tr o n g r a n g o ài (đ á n h số t ừ I đ ế n V) mỗi x ư ơ n g đốt b à n

c h â n là m ột xương d ài gồm có m ộ t t h â n v à h a i đ ầu: t h â n x ư ơ n g cong lồi lên

tr ê n , đ ầ u s a u k h ó p vói các xương cổ c h â n , đ ầ u trưỏc lồi tiế p k h ớ p vói các xương đốt n g ó n c h ân

1 Xương sên 4 Xuứng đốt bàn

2 Xuơng thuyền 5 Xương hộp

3 Xương chêm 6 Xương gótHình 2.35 Xương cổ, bàn chân nhìn nghiêng