CHƯƠNG 3 CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

VAI TRÒ CỦA SẢN XUẤT VẬT CHẤT VÀ QUY LUẬT QUAN HỆ SẢN XUẤT PHÙ HỢP VỚI TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT 1..  Ph Ph ương thức sản xuất ương thức sản xuất ng th c s n xu t ng th

Chương 3 CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

I VAI TRÒ CỦA SẢN XUẤT VẬT CHẤT VÀ QUY LUẬT QUAN HỆ SẢN XUẤT PHÙ HỢP VỚI TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA LỰC LƯỢNG SẢN XUẤT

1 Sản xuất vật chất và vai trò của nó

b/ Vai trò của sản xuất vật chất đối với ới i v i

b/ Vai trò của sản xuất vật chất đối với ới i v i

s t n t i ự tồn tại ồn tại ại

s t n t i ự tồn tại ồn tại ại và phát tri n xã hội: tri n xã hội: ển xã hội: ển xã hội:

+ Là cơ sở của sự tồn tại và phát triển xã hội

+ Là cơ sở để hình thành các quan hệ xã hội về nhà nước, pháp quyền, đạo đức, nghệ thuật, tôn giáo

+ Là điều kiện quyết định cho con người cải biến tự nhiên, xã hội và chính bản thân con người.

 Ph Ph ương thức sản xuất ương thức sản xuất ng th c s n xu t ng th c s n xu t ức sản xuất ức sản xuất ản xuất ản xuất ất ất là dùng để chỉ những cách thức mà con người sử dụng để tiến hành quá trình sản xuất của xã hội ở những giai đoạn lịch sử nhất định

3 Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

a/ Khái niệm lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Lực lượng sản xuất

Người lao động

Tư liệu sản xuất

LLSX biểu hiện mối quan hệ giữa con người với giới tự nhiên trong quá trình sản xuất

X V

3 Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

a/ Khái niệm lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

QHSX là quan hệ giữa người và người trong quá trình sản xuất ( sản xuất và tái sản xuất xã hội)

Quan hệ sản xuất

Quan hệ phân phối sản

phẩm

Quan hệ tổ chức quản

lý sản xuất Quan hệ sở hữu

TLSX

b/ M i quan h bi n ch ng gi a LLSX ối quan hệ biện chứng giữa LLSX ệ biện chứng giữa LLSX ệ biện chứng giữa LLSX ứng giữa LLSX ữa LLSX và QHSX

Quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

…

…

II BIỆN CHỨNG CỦA CƠ SỞ HẠ TẦNG VÀ KIẾN TRÚC THƯỢNG TẦNG

1.Khái niệm cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

a/ Khái niệm cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng là toàn bộ những quan hệ sản xuất hợp thành

hợp thành cơ cấu kinh tế cơ cấu kinh tế

của một xã hội nhất định nhất định.

b/ Khái niệm kiến trúc thượng tầng

Kiến trúc thượng tầng là toàn

quyền, triết học, tôn giáo, đạo đức, nghệ thuật… cùng với những thiết chế xã hội tương ứng như nhà nước, đảng phái, giáo hội, các đoàn thể xã hội… được hình thành trên cơ sở hạ tầng nhất định.

2 Quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng

III TỒN TẠI XÃ HỘI QUYẾT ĐỊNH Ý THỨC XÃ HỘI VÀ TÍNH ĐỘC LẬP TƯƠNG ĐỐI CỦA Ý THỨC XÃ HỘI

1 Tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội

a/ Khái niệm tồn tại xã hội và ý thức xã hội

- Những điều kiện xã hội tồn tại

Tồn tại xã hội là mặt

vật chất của đời sống của đời sống

kiện địa lý tự nhiên, dân số và phương thức sản xuất

… trong đó phương thức sản xuất là yếu

tố cơ bản nhất

- Khái niệm tồn tại xã hội

- Khái niệm ý thức xã hội

Ý thức xã hội

Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã là mặt tinh thần của đời sống xã

hội , bao gồm những quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng, truyền thống … nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định.

Cấu trúc của ý thức xã hội

Tâm trạng, thói quen,

thái độ, ước muốn,

nguyện vọng…

Hệ thống những quan điểm, tư tưởng: CTRỊ, ĐĐ, TG, PQ, NT…

b/ Vai trò quyết định của tồn tại

xã hội đối với ý thức xã hội

2 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội

YTXH do TTXH quyết định nhưng nó vẫn có tính độc lập tương đối điều này được thể hiện ở :

+ YTXH thường lạc hậu so với TTXH

+ YTXH có thể vượt trước TTXH

+ YTXH có tính kế thừa trong sự phát triển của mình

+ YTXH tác động lại TTXH.

+ YTXH tác động lại TTXH

IV HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI

VÀ QUÁ TRÌNH LỊCH SỬ - TỰ NHIÊN CỦA SỰ PHÁT TRIỂN CÁC HÌNH THÀNH KINH TẾ- XÃ HỘI

1 Khái niệm, cấu trúc hình thái kinh tế - xã hội

Là phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch

sử

sử dùng để chỉ xã hội ở từng nấc dùng để chỉ xã hội ở từng nấc

thang lịch sử nhất định , với một kiểu , với một kiểu

quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội

đó, phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất,

của lực lượng sản xuất, một kiến trúc một kiến trúc

thượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất ấy.

Lực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất

Người lao động

Quan hệ tổ chức,

quản lý Quan hệ phân phối

Cơ sở hạ tầng:

QHSH nền móng QHSX tàn dư QHSX mầm mống

Tư liệu sản xuất

cơ cấu kinh tế

Phương thức sản xuất

SƠ ĐỒ CẤU TRÚC HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI

V Giai cấp và vai trò của đấu tranh giai cấp đối với sự phát triển của xã hội có đối kháng giai cấp

1/ Khái niệm giai cấp

Lênin đã đưa ra định nghĩa: “Giai cấp là những tập đòan to lớn gồm những người khác nhau về địa vị của họ trong một hệ thống sản xuất xã hội nhất định trong lịch sử”.

Nguồn gốc giai cấp Xuất hiện tư hữu TLSX

Sự phân chia giàu nghèo

Sản phẩm của sự phân công lao động xã hội

Quần chúng bị áp bức Bọn áp bức

Bọn ăn bám

Bọn đặc quyền, đặc lợi

Lợi ích kinh tế Lợi ích chính trị

Giai cấp thống trị và bị trị

Đấu tranh Giai cấp

Vai trò của đấu tranh g/c Giải quyết mâu thuẫn

Giữa LLSX và QHSX

Phát triển thành CMXH Thúc đẩy đời sống XH phát triển

Động lực cho sự phát triển XH có g/c

3/ Tính tất yếu của đấu tranh giai cấp trong TKQĐ lên CNXH

Trong CNTB, cuộc đấu tranh của những người công nhân làm thuê hay những người vô sản chống những người hữu sản hay giai cấp

tư sản là một tất yếu.

3/ Tính tất yếu của đấu tranh giai cấp trong TKQĐ lên CNXH

Trong TKQĐ, cuộc đấu tranh của những người công nhân (làm chủ XH) chống những tàn dư của XH cũ (đế quốc, lực lượng phản động,…).

VI QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ VỀ CON NGƯỜI

1/ Khái niệm con người

Con người là một thực thể thống nhất

giữa mặt sinh vật với mặt xã hội.

2/ Bản chất con người

Trong tính hiện thực của nó, bản chất của

hòa những quan hệ

xã hội.

Bản chất con người XÃ HỘI

NHÀ TRƯỜNG

GIA ĐÌNH

3/ Nhân cách con người

là tổ hợp những thái

độ riêng có của mỗi người được biểu hiện thông qua quan hệ hành động.

Cấu trúc nhân cách Năng lực, trình độ

Tâm hồn

Thế giới quan