KỸ NĂNG LÀM VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI A. DÀN Ý CHUNG VỀ NGHỊ LUÂN XÃ HỘI: 1. Yêu cầu đối với học sinh: Có khả năng độc lập, có kiến thức về đời sống, dám trình bày chính kiến của mình. Cần huy động các nguồn kiến thức từ sách vở, đời sống, trải nghiệm bản thân… 2. Các dạng đề: (có 3 dạng đề). Nghị luận về tư tưởng đạo lý. Nghị luận về hiện tượng đời sống. Nghị luận xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học. NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ NGHỊ LUẬN VỀ HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG Bàn về lĩnh vực, tư tưởng, đạo lý, lối sống có ý nghĩa quan trong đối với con người, cuộc sống. Hiểu rộng hơn là bàn về: • Những truyền thống tốt đẹp trong lối sống con người Việt Nam. • Tư tưởng con người. • Mối quan hệ giữa con người trong gia đình, xã hội. Bàn về hiện tượng có ý nghĩa đối với xã hội đáng khen, đáng chê hay đáng suy nghĩ. Bàn những vấn đề bức xúc đang đặt ra trong đời sống hiện tại. • Vấn đề có tính thời sự. • Vấn đề được dư luận xã hội quan tâm. I. NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ: Bố cục Nội dung Thao tác chủ yếu MỞ BÀI Giíi thiÖu vấn đề cÇn nghÞ luËn. Nêu nội dung luận đề cần nghị luận Viết một đoạn văn. THÂN BÀI (Viết nhiều đoạn văn tương ứng với luận điểm) Giải thích rõ nội dung tư tưởng đạo lý cần nghị luận (bằng cách giải thích từ ngữ, các khái niệm) Phân tích + Mặt đúng của tư tưởng + Bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến tư tưởng đạo lý Bình luận về tư tưởng đạo lý + Đánh giá ý nghĩa của tư tưởng đạo lý trong đời sống. + Bài học nhận thức và hành động về tư tưởng đạo lý. Giải thích. Phân tích. Chứng minh (Chọn các nhà khoa học, bậc danh nhân…). Bình luận. KẾT BÀI ¬Khái quát lại vấn đề cần nghị luận Liên hệ bản thân Viết một đoạn văn. II. NGHỊ LUẬN VỀ HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG: Bố cục Nội dung Thao tác chủ yếu MỞ BÀI Giôùi thieäu chung veà söï vaät, hieän töôïng coù vaán ñeà. Viết một đoạn văn. THÂN BÀI Nêu thực trạng của hiện tượng (số liệu, sự kiện…). Nêu nguyên nhân, tác động ảnh hưởng của hiện tượng. Giải pháp nào hiệu quả. Rút ra bài học nhận thức hành động cho bản thân. Chứng minh. Phân tích. Bình luận. KẾT LUẬN Khẳng định ý kiến bản thân về hiện tượng đó. Ý nghĩa vấn đề đối với con người, cuộc sống. Viết một đoạn văn.
Trang 1KỸ NĂNG LÀM VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI
- -A DÀN Ý CHUNG VỀ NGHỊ LUÂN XÃ HỘI:
1 Yêu cầu đối với học sinh:
− Cĩ khả năng độc lập, cĩ kiến thức về đời sống, dám trình bày chính kiến của mình
− Cần huy động các nguồn kiến thức từ sách vở, đời sống, trải nghiệm bản thân…
2 Các dạng đề: (cĩ 3 dạng đề).
− Nghị luận về tư tưởng đạo lý
− Nghị luận về hiện tượng đời sống
− Nghị luận xã hội đặt ra trong tác phẩm văn học
NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ NGHỊ LUẬN VỀ HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG
− Bàn về lĩnh vực, tư tưởng, đạo lý, lối sống cĩ ý
nghĩa quan trong đối với con người, cuộc sống
− Hiểu rộng hơn là bàn về:
• Những truyền thống tốt đẹp trong lối sống
con người Việt Nam
• Tư tưởng con người
• Mối quan hệ giữa con người trong gia đình,
xã hội
−Bàn về hiện tượng cĩ ý nghĩa đối với xã hội đáng khen, đáng chê hay đáng suy nghĩ
−Bàn những vấn đề bức xúc đang đặt ra trong đời sống hiện tại
• Vấn đề cĩ tính thời sự
• Vấn đề được dư luận xã hội quan tâm
I NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ:
MỞ BÀI - Giíi thiƯu vấn đề cÇn nghÞ luËn
- Nêu nội dung luận đề cần nghị luận → Viết một đoạn văn
THÂN
BÀI
(Viết
nhiều
đoạn văn
tương ứng
với luận
điểm)
- Giải thích rõ nội dung tư tưởng đạo lý cần nghị luận
(bằng cách giải thích từ ngữ, các khái niệm)
- Phân tích
+ Mặt đúng của tư tưởng
+ Bác bỏ những biểu hiện sai lệch cĩ liên quan đến tư
tưởng đạo lý
- Bình luận về tư tưởng đạo lý
+ Đánh giá ý nghĩa của tư tưởng đạo lý trong đời sống
+ Bài học nhận thức và hành động về tư tưởng đạo lý.
− Giải thích
− Phân tích
− Chứng minh (Chọn các nhà khoa học, bậc danh nhân…)
− Bình luận
KẾT BÀI
- Khái quát lại vấn đề cần nghị luận
- Liên hệ bản thân → Viết một đoạn văn
II NGHỊ LUẬN VỀ HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG:
MỞ BÀI −Giới thiệu chung về sự vật, hiện tượng
THÂN
BÀI −Nêu thực trạng của hiện tượng (số liệu, sự kiện…)
−Nêu nguyên nhân, tác động ảnh hưởng của hiện tượng
−Giải pháp nào hiệu quả
− Chứng minh
− Phân tích
Trang 2−Rút ra bài học nhận thức hành động cho bản thân − Bình luận.
KẾT
LUẬN
−Khẳng định ý kiến bản thân về hiện tượng đĩ
−Ý nghĩa vấn đề đối với con người, cuộc sống → Viết một đoạn văn
III NGHỊ LUẬN XÃ HỘI ĐẶT RA TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC
MỞ BÀI
−Dẫn dắt vấn đề
−Nêu vấn đề cần nghị luận (luận đề) → Viết một đoạn văn
THÂN
BÀI
−Khái quát vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học
−Các khía cạnh, biểu hiện vấn đề xã hội mà tác phẩm đặt
ra (Vấn đề xã hội ý kiến đặt ra đúng, sai thế nào? Nĩ cĩ
ý nghĩa với cuộc sống hiện nay khơng?).
−Ý kiến đĩ như thế nào? Nhất là đối với cuộc sống hơm
nay
− Giải thích
− Phân tích
− Bình luận
− Phân tích
KẾT
LUẬN
−Khẳng định ý kiến bản thân về hiện tượng đĩ
−Nêu suy nghĩ của bản thân với vấn đề đĩ → Viết một đoạn văn
I Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý:
ĐỀ 1: “Duy chỉ có gia đình, người ta mới tìm được chốn nương thân để chống lại tai ương của số phận ” (Euripides) Anh (chị) nghĩ thế nào về
câu nói trên?
1/ Giải thích khái niệm của đề bài (câu nói)
- GT câu nói: “Tại sao chỉ có nơi gia đình, người ta mới tìm được chốn nương
thân để chống lại tai ương số phận ?” Vì gia đình có giá trị bền vững và vô
cùng to lớn không bất cứ thứ gì trên cõi đời này sánh được, cũng như không có bất cứ vật chất cũng như tinh thần nào thay thế nổi Chính gia đình là cái nôi nuôi dưỡng, chở che cho ta khôn lớn?”
- Suy ra vấn đề cần bàn bạc ở đây là: Vai trò, giá trị của g/đình đối với con người
2/ Giải thích, chứng minh vấn đề: Có thể triển khai các ý:
+ Mỗi con người sinh ra và lớn lên, trưởng thành đều có sự ảnh hưởng, giáo dục to lớn từ truyền thống gia đình (dẫn chứng: văn học, cuộc sống)
+ Gia đình là cái nôi hạnh phúc của con người từ bao thế hệ: đùm bọc, chở che, giúp con người vượt qua được những khó khăn, trở ngại trong cuộc sống
3/ Khẳng đinh, bàn bạc mở rộng vấn đề:
+ Khẳng định câu nói đúng Bởi đã nhìn nhận thấy được vai trò, giá trị to lớn của gia đình đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của con người, là nền tảng để con người vươn lên trong cuộc sống Tuy nhiên, câu nói chưa hoàn toàn chính xác Bởi trong thực tế cuộc sống, có rất nhiều người ngay từ khi sinh ra đã không được sự chở che, đùm bọc, giáp dục, nâng đỡ của gia đình nhưng vẫn thành đạt, trở thành con người hữu ích của XH + Câu nói trên đã đặt ra vấn đề cho mỗi con người, XH: Bảo vệ, xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, hạnh phúc Muốn làm được điều đó cần: trong GD
Trang 3moùi ngửụứi phaỷi bieỏt thửụng yeõu, ủuứm boùc chụỷ che nhau; pheõ phaựn nhửừng haứnh vi baùo lửùc gia ủỡnh, thoựi gia trửụỷng…
ẹEÀ 2: Anh/chũ nghú nhử theỏ naứo veà caõu noựi: “ẹụứi phaỷi traỷi qua gioõng toỏ
nhửng khoõng ủửụùc cuựi ủaàu trửụực gioõng toỏ” ( Trớch Nhaọt kyự ẹaởng Thuyứ Traõm)
Gợi ý:
1/ Giaỷi thớch:
+ Gioõng toỏ - chổ caỷnh gian nan ủaày thửỷ thaựch hoaởc vieọc xaỷy ra dửừ doọi.
+ Caõu noựi khaỳng ủũnh: cuoọc ủụứi coự theồ traỷi qua nhieàu gian nan nhửng chụự cuựi
ủaàu trửụực khoự khaờn, chụự ủaàu haứng thửỷ thaựch, gian nan
2/ Giaỷi thớch, chửựng minh vaỏn ủeà: Coự theồ trieồn khai caực yự:
+ Cuoọc soỏng nhieàu gian nan, thửỷ thaựch nhửng con ngửụứi khoõng khuaỏt phuùc + Gian nan, thửỷ thaựch chớnh laứ moõi trửụứng toõi luyeọn con ngửụứi
3/ Khaỳng ủinh, baứn baùc mụỷ roọng vaỏn ủeà:
+ Caõu noựi treõn laứ tieỏng noựi cuỷa moọt lụựp treỷ sinh ra vaứ lụựn leõn trong thụứi ủaùi ủaày baừo taựp, soỏng thaọt ủeùp vaứ haứo huứng
+ Caõu noựi theồ hieọn moọt quan nieọm soỏng tớch cửùc: khoõng sụù gian nan, thửỷ thaựch, phaỷi coự nghũ lửùc vaứ baỷn lúnh
+ Caõu noựi gụùi cho baỷn thaõn nhieàu suy nghú: trong hoùc taọp, cuoọc soỏng baỷn thaõn phaỷi luoõn coự yự thửực phaỏn ủaỏu vửụn leõn Bụỷi cuoọc ủụứi khoõng phaỷi con ủửụứng baống phaỳng maứ ủaày choõng gai, moói laàn vaỏp ngaừ khoõng ủửụùc chaựn naỷn bi quan maứ phaỷi bieỏt ủửựng daọy vửụn leõn ẹeồ coự ủửụùc ủieàu naứy thỡ caàn phaỷi laứm gỡ?
ẹEÀ 3: “Lí tởng là ngọn đèn chỉ đờng, không có lí tởng thì không có phơng h-ớng kiên định, mà không có phơng hh-ớng thì không có cuộc sống (Lép Tôn-xtôi).
Anh (chị) hiểu câu nói ấy thế nào và có suy nghĩ gì trong quá trình phấn đấu tu d ỡng
lí tởng của mình
Gụùi ý:
1/ Giải thớch:
- Giải thích lí tởng là gì (Điều cao cả nhất, đẹp đẽ nhất, trở thành lẽ sống mà mỗi ngời
mong ớc và phấn đấu thực hiện)
- Tại sao không có lí tởng thì không có phơng hớng?
+ Không có mục tiêu phấn đáu cụ thể
+ Thiếu ý chí vơn lên
+ Không có lẽ sống
- Tại sao không có phơng hớng thì không có cuộc sống
+ Không có phơng hớng thì trong cuộc sống con ngời lần bớc trong đêm tối không nhìn thấy đờng
+ Không có phơng hớng phấn đấu thì cuộc sống con ngời sẽ tẻ nhạt, sống vô vị, không có
ý nghĩa, sống thừa
+ Không có phơng hớng, con ngời có thể hành động mù quáng nhiều khi sa vào vòng tội lỗi (chứng minh )
- Suy nghĩ nh thế nào ?
+ Vấn đè cần bình luận: con ngời phải sống có lí tởng Không có lí tởng, con ngời thực
sự sống không có ý nghĩa
+ Vấn đề đặt ra hoàn toàn đúng
+ Mở rộng: * Phê phán những ngời sống không có lí tởng
* Lí tởng của thanh niên ngày nay là gì ( Phấn đấu đẻ có nội lực mạnh mẽ, giỏi giang đạt đỉnh cao trí tuệ và luôn kết hợp với đạo lí)
* Làm thế nào để sống có lí tởng
+ Nêu ý nghĩa của câu nói
Trang 4ĐỀ 4: Gớt nhận định: Một con ngời làm sao có thể nhận thức đợc chính mình Đó
không phải là việc của t duy mà là của thực tiễn Hãy ra sức thực hiện bổn phận của mình, lúc đó bạn lập tức hiểu đợc giá trị của chính mình
Anh (chị ) hiểu và suy nghĩ gì
Gợi ý:
- Hiểu câu nói ấy nh thế nào ?
+ Thế nào là nhận thức ( thuộc phạm trù của t duy trớc cuộc sống Nhận thức về lẽ sống ở
đời, về hành động của ngời khác, về tình cảm của con ngời)
+ Tại sao con ngời lại không thể nhận thức đợc chính mình lại phải qua thực tiễn
* Thực tiễn là kết quả đẻ đánh giá, xem xét một con ngời
* Thực tiễn cũng là căn cứ để thử thách con ngời
* Nói nh Gớt : “Mọi lí thuyết chỉ là màu xám, chỉ có cây đời mãi mãi xanh tơi.
- Suy nghĩ của bản thân:
+ Khẳng định vấn đề:
+ Mở rộng: Bàn thêm về vai trò thực tiễn trong nhận thức của con ngời
* Trong học tập, chọn nghề nghiệp
* Trong thành công cũng nh thất bại, con ngời biết rút ra nhận thức cho mình phát huy chỗ mạnh Hiểu chính mình, con ngời mới có cơ may thành đạt
+ Nêu ý nghĩa lời nhận định của Gớt
ẹEÀ 5: “Moọt quyeồn saựch toỏt laứ moọt ngửụứi baùn hieàn” Haừy giaỷi thớch
vaứ chửựng minh yự kieỏn treõn
Gụùi yự:
I/ Mụỷ baứi: Saựch laứ moọt phương tieọn quan troùng giuựp ta raỏt nhieàu trong quaự
trỡnh hoùc taọp vaứ reứn luyeọn, giuựp ta giaỷi ủaựp thaộc maộc, giaỷi trớ… Do ủoự, coự
nhaọn ủũnh” Moọt quyeồn saựch toỏt laứ ngửụứi baùn hieàn”
II/ Thaõn baứi
1/ Giaỷi thớch Theỏ naứo laứ saựch toỏt vaứ taùi sao vớ saựch toỏt laứ ngửụứi baùn hieàn
+ Saựch toỏt laứ loaùi saựch mụỷ ra co ta chaõn trụứi mụựi, giuựp ta mụỷ mang kieỏn
thửực veà nhieàu maởt: cuoọc soỏng, con ngửụứi, trong nửụực, theỏ giụựi, ủụứi xửa, ủụứi nay, thaọm chớ caỷ nhửừng dửù ủũnh tửụng lai, khoa hoùc vieón tửụỷng
+ Baùn hieàn - laứ ngửụứi baùn coự theồ giuựp ta chia seỷ nhửừng noói nieàm trong cuoọc
soỏng, giuựp ta vửụn leõn trong hoùc taọp, cuoọc soỏng Do taực duùng toỏt ủeùp nhử nhau maứ coự nhaọn ủũnh vớ von “Moọt quyeồn saựch toỏt laứ moọt ngửụứi baùn hieàn”
2/ Phaõn tớch, chửựng minh vaỏn ủeà
- Saựch toỏt laứ ngửụứi baùn hieồn keồ cho ta bao ủieàu thửụng, bao kieỏp ngửụứi ủieõu linh ủoựi khoồ maứ vaón giửừ troùn veùn nghúa tỡnh:
+ Vớ duù ủeồ hieồu ủửụùc soỏ phaọn ngửụứi noõng daõn trửụực caựch maùng khoõng gỡ
baống ủoùc taực phaồm Taột ủeứn cuỷa Ngoõ Taỏt Toỏ, Laừo Haùc cuỷa Nam Cao
+ Saựch cho ta hieồu vaứ caỷm thoõng vụựi bao kieỏp ngửụứi, vụựi nhửừng maỷnh ủụứi ụỷ nhửừng nụi xa xoõi, giuựp ta vửụn tụựi chaõn trụứi cuỷa ửụực mụ, ửụực mụ moọt xaừ hoọi toỏt ủeùp
- Saựch giuựp ta chia seỷ, an uỷi nhửừng luực buoàn chaựn: Truyeọn coồ tớch, thaàn thoaùi,
…
- Saựch ủem ủeỏn cho ta nhieàu kieỏn thửực quyự baựu, boồ ớch
3/ Baứn baùc, mụỷ roọng vaỏn ủeà
+ Trong xaừ hoọi coự saựch toỏt vaứ saựch xaỏu, baùn toỏt vaứ baùn xaỏu
+ Lieõn heọ vụựi thửùc teỏ, baỷn thaõn
ẹEÀ 6: Coự ngửụứi yeõu thớch vaờn chửụng, coự ngửụứi say meõ khoa hoùc Haừy tỡm noọi dung tranh luaọn cho caỷ hai yự kieỏn treõn
Trang 5GỢI Ý
I Mở bài: Giới thiệu vai trò, tác dụng của văn chương và khoa học Nêu nội
dung yêu cầu đề
II Thân bài:
1/ Tìm lập luận cho người yêu khoa học
- Khoa học đạt được những thành tựu rực rỡ với những phát minh có tính quyết định đưa loài người phát triển
+ Hàng trăm phát minh khoa học: máy móc, hạt nhân,… Tất cả đã đẩy mạnh mọi lĩnh vực sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, văn hóa, giáo dục,… + Ví dụ: Sách vở nhờ kĩ thuật in ấn, con người mới ghi chép được
- Nhờ khoa học mà con người mới khám phá ra được những điều bí ẩn trong vũ trụ, về con người Đời sống con người mới phát triển nâng cao
- Trái với lợi ích của khoa học, văn chương không mang lại điều gì cho xã hội: lẫn lộn thực hư, mơ mộng viển vông; chỉ để tiêu khiển, đôi khi lại có hại…
2/ Lập luận của người yêu thích văn chương
- Văn chương hình thành và phát triển đạo đức con người, hướng con người đến những điều: chân, thiện, mỹ
- Văn chương hun đúc nghị lực, rèn luyện ý chí, bản lĩnh cho ta
- Văn chương còn là vũ khí sắc bén để đấu tranh cho độc lập dân tộc
- Trái với mọi giá trị về tư tưởng, tình cảm mà văn chương hình thành cho con người KHKT chỉ mang lại một số tiến nghi vật chất cho con người, mà không chú ý đến đời sống tình cảm, làm con người sống bàng quang, thờ ơ, lạnh lùng Hơn nữa KHKT có tiến bộ như thế nào mà không được soi rọi dưới ánh sáng của lương tri con người sẽ đẩy nhân loại tới chỗ bế tắc
III Kết luận: Khẳng định vai trò cả hai (Vật chất và tinh thần)
ĐỀ 7: “Điều gì phải thì cố làm cho kì được dù là điều phải nhỏ Điều gì trái thì hết sức tránh, dù là một điều trái nhỏ” Suy nghĩ
về lời dạy của Bác Hồ
GỢI Ý
I Mở bài: Giới thiệu lời dạy của Bác.
II Thân bài
1/ Giải thích câu nói
+ Điều phải là gì? Điều phải nhỏ là gì? Điều phải là những điều đúng, điều tốt, đúng với lẽ phải, đúng với quy luật, tốt với xã hội với mọi người, với tổ quốc, dân tộc Ví dụ
+ Điều trái là gì? Điều trái nhỏ là gì?
=> Lời dạy của Bác Hồ: Đối với điều phải, dù nhỏ, chúng ta phải cố sức làm cho kì được, tuyệt đối không được có thái độ coi thường những điều nhỏ Bác cũng bảo chúng ta: đối với điều trái, dù nhỏ cũng phải hết sức tránh tức là đừng làm và tuyệt đối không được làm
2/ Phân tích chứng minh vấn đề
+ Vì sao điều phải chúng ta phải cố làm cho kì được, dù là nhỏ? Vì việc làm phản ánh đạo đức của con người Nhiều việc nhỏ hợp lại sẽ thành việc lớn + Vì sao điều trái lại phải tránh Vì tất cả đều có hại cho mình và cho người khác Làm điều trái, điều xấu sẽ trở thành thói quen
3/ Bàn bạc mở rộng vấn đề
+ Tác dụng của lời dạy: nhận thức, soi đường
+ Phê phán những việc làm vô ý thức, thiếu trách nhiệm
ĐỀ 8: “Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sự bất lương”.
(Nam Cao) Suy nghĩ của anh, chị về ý kiến trên
Gợi ý:
Trang 61/ Giaỷi thớch yự kieỏn cuỷa Nam Cao:
Caồu thaỷ: laứm vieọc thieỏu traựch nhieọm, voọi vaứng, hụứi hụùt, khoõng chuự yự ủeỏn keỏt quaỷ Baỏt lửụng: khoõng coự lửụng taõm.
Nam Cao pheõ phaựn vụựi moọt thaựi ủoọ maùnh meừ, dửựt khoaựt (duứng caõu khaỳng ủũnh): caồu thaỷ trong coõng vieọc laứ bieồu hieọn cuỷa thaựi ủoọ voõ traựch
nhieọm, cuỷa sửù baỏt lửụng.( Vaỏn ủeà caàn nghũ luaọn)
2/ Phaõn tớch, chửựng minh, baứn luaọn vaỏn ủeà: Vỡ sao laùi cho raống caồu thaỷ trong
coõng vieọc laứ bieồu hieọn cuỷa thaựi ủoọ voõ traựch nhieọm, cuỷa sửù baỏt lửụng Vỡ:
+ Trong baỏt cửự ngheà nghieọp, coõng vieọc gỡ, caồu thaỷ, voọi vaứng cuừng ủoàng nghúa vụựi gian doỏi, thieỏu yự thửực,
+ Chớnh sửù caồu thaỷ trong coõng vieọc seừ daón ủeỏn hieọu quaỷ thaỏp keựm, thaọm chớ hử hoỷng, daón ủeỏn nhửừng taực haùi khoõn lửụứng
3/ Khaỳng ủũnh, mụỷ roùng vaỏn ủeà:
- Moói ngửụứi treõn baỏt cửự lúnh vửùc, coõng vieọc gỡ cuừng caàn caồn troùng, coự lửụng taõm, tinh thaàn traựch nhieọm vụựi coõng vieọc; coi keỏt quaỷ coõng vieọc laứ thửụực ủo lửụng taõm, phaồm giaự cuỷa con ngửụứi
- Thửùc chaỏt, Nam Cao muoỏn xaõy dửùng, khaỳng ủũnh moọt thaựi ủoọ soỏng coự traựch nhieọm, gaộn boự vụựi coõng vieọc, coự lửụng taõm ngheà nghieọp ẹoự laứ bieồu hieọn cuỷa moọt nhaõn caựch chaõn chớnh
- ẹoỏi vụựi thửùc teỏ, baỷn thaõn nhử theỏ naứo?
ẹEÀ 9: Coự yự kieỏn cho raống: “Vaứo ủaùi hoùc laứ con ủửụứng tieỏn thaõn duy nhaỏt
cuỷa tuoồi treỷ ngaứy nay”.Suy nghú cuỷa anh (chũ) veà vaỏn ủeà treõn?
Gụùi yự: Caàn neõu baọt ủửụùc caực yự chớnh sau:
- Vaứo ủaùi hoùc, con ủửụứng tieỏn thaõn quan troùng vaứ ủeùp ủeừ, raỏt ủaựng mụ ửụực: Neàn kinh teỏ ngaứy nay laứ neàn kinh teỏ tri thửực, phaựt trieồn treõn neàn taỷng cuỷa nhửừng tri thửực hieọn ủaùi veà taỏt caỷ moùi phửụng dieọn; tuoồi treỷ laứ thụứi kyứ toỏt nhaỏt cho vieọc tieỏp thu kieỏn thửực mụựi, nhaỏt laứ nhửừng kieỏn thửực khoa hoùc hieọn ủaùi…
- Tuy nhieõn, khoõng phaỷi baỏt kyứ ai sau khi hoùc xong THPT, cuừng phaỷi vaứo ủaùi hoùc (Do nhieàu nguyeõn nhaõn chuỷ quan, khaựch quan )
- Coứn nhieàu con ủửụứng tieỏn thaõn khaực (moói thanh nieõn tuyứ vaứo hoaứn caỷnh cuù theồ, choùn cho mỡnh con ủửụứng phuứ hụùp ủeồ laọp nghieọp )
II Nghũ luaọn veà moọt hieọn tửụùng ủụứi soỏng:
ĐỀ 1: Anh (chị) có suy nghĩ và hành động nh thế nào trớc tình hình tai nạn giao thông hiện nay
Gụùi ý.
1/ Xác định vấn đề cần nghị luận.
+ Tai nạn giao thông đây là vấn đề bức xúc đặt ra đối với mọi phơng tiện, mọi ngời tham ra giao thông nhất là giao thông trên đờng bộ
+ Vấn đề ấy đặt ra đối với tuổi trẻ học đờng Chúng ta phải suy nghĩ và hành động
nh thế nào để làm giảm tới mức tối thiểu tai nạn giao thông
Vậy vấn đề cần bàn luận là: Vai trò trách nhiệm từ suy nghĩ đến hành động của tuổi trẻ học đờng góp phần làm giảm thiểu tai nạn giao thông
2/ Giải thích, chứng minh vấn đề:
+ Tai nạn giao thông nhất là giao thông đờng bộ đang diễn ra thành vấn đề lo ngại của
xã hội
+ Cả XH đang hết sức quan tâm Giảm thiểu TNGT đây là cuộc vận đọng lớn của toàn xã hội
Trang 7+ Tuổi trẻ học đờng là một lực lợng đáng kể trực tiếp tham gia giao thông Vì thế tuổi trẻ học đờng cần suy nghĩ và hành động phù hợp để góp phần làm giảm thiểu tai nạn giao thông
3/ Suy nghĩ và hành động nh thế nào trước vấn đề?
+ An toàn giao thông góp phần giữ gìn an ninh trật tự xã hội và đảm bảo hạnh phúc gia đình Bất cứ trờng hợp nào, ở đâu phải nhớ “an toàn là bạn tai nạn là thù”
+ An toàn giao thông không chỉ có ý nghĩa xã hội mà còn có ý nghĩa quan hệ quốc tế nhất là trong thời buổi hội nhập này
+ Bản thân chấp hành tốt luật lệ giao thông (không đi dàn hàng ngang ra đờng, không đi xe máy tới trờng, không phóng xe đạp nhanh hoặc vợt ẩu, chấp hành các tín hiệu chỉ dẫn trên đờng giao thông Phơng tiện bảo đảm an toàn…
+ Vận động mọi ngời chấp hành luật lệ giao thông Tham ra nhiệt tình vào các phong trào tuyên truyền cổ động hoặc viết báo nêu điển hình ngời tốt , việc tốt trong việc giữ gìn an toàn giao thông
Đề 2: Anh(chị) cú suy nghĩ gỡ về tệ nạn nghiện ma tuý hiện nay?
GỢI í
* Đặt vấn đề:
- Cựng với sự phỏt triển của đất nước, cú rất nhiều tệ nạn xó hội đó và đang gõy tỏc hại khụng nhỏ cho cuộc sống của chỳng ta
- Tệ nạn xó hội : nghiện ma tuý đang gõy khủng hoảng ở nước ta và
trờn thế giới
* Giải quyết vấn đề :
- Giải thớch :
+ Tệ nạn XH là hiện tượng xó hội bao gồm những hành vi sai lệch chuẩn mực XH, gõy
hậu quả xấu về mọi mặt đời sống XH
+ Ma tuý là tờn gọi chung cỏc chất kớch thớch, gõy trạng thỏi ngõy ngất, đờ dẫn, dựng quen
thành nghiện như thuốc phiện, heroin
→ Ma tuý là một tệ nạn xó hội cần được loại bỏ càng nhanh càng tốt
- Lý giải tại sao - bởi những tỏc hại ghờ gớm :
+ Với người nghiện: sức khoẻ giảm, học tập và làm việc sa sỳt, mất đạo đức, nhõn cỏch,
chết do dựng quỏ liều
+ Với gia đỡnh người nghiện : mất yờn ổn, hạnh phỳc, tỏn gia bại sản
+ Với XH: ả/hưởng đến trật tự an ninh-tội phạm gia tăng, kộo sự phỏt triển của XH xuống
+ Với ĐN: ảnh hưởng đến sự phỏt triển, làm suy yếu thế hệ trẻ - thế hệ tương lai sẽ làm
chủ đất nước
- Cần bài trừ tệ nạn này :
+ Thấy nguyờn nhõn để trỏnh: Thất nghiệp
Thiếu sự quan tõm của gia đỡnh
Ham vui, đua đũi, bạn bố rủ
+ Biện phỏp: Giỏo dục, tuyờn truyền - một số phim ảnh cú tớnh giỏo dục
Xử phạt nghiờm khắc những kẻ buụn bỏn
Kết hợp gia đỡnh- nhà trường-xó hội
3 Kết thỳc vấn đề: - Hóy núi khụng với ma tuý
- Sống cần cú ý chớ, nghị lực và lý tưởng để vững bước vào tương lai
Đề 4: Trong Thông điệp nhân Ngày Thế giới phòng chống AIDS, 1-2-2003, Cô-phi An-nan
viết: " Trong thế giới khốc liệt của AIDS, không có khái niệm chúng ta và họ Trong thế giới
đó, im lặng đồng nghĩa với cái chết" (Ngữ văn 12, tập, NXB Giáo dục, 2008, tr 82) Anh/ chị suy nghĩ nh thế nào về ý nghĩ trên?
GỢI í
Trang 8a Mở bài: - Giới thiệu về vấn đề cần nghị luận
- Trích dẫn ý kiến của Cô-phi An-nan
b Thân bài:
- Nêu rõ hiện tợng:
+ Thực trạng của đại dịch HIV/AIDS trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng: tốc độ lây nhiễm, con đờng lây nhiễm, mức độ lây nhiễm
+ Thái độ của mọi ngời với những bệnh nhân nhiễm HIV còn có sự kì thị, ngăn cách, phân biệt đối xử
- Giải pháp:
+ Phê phán những hành động kì thị, ngăn cách, phân biệt đối xử với những bệnh nhân HIV Từ đó mọi ngời phải từ bỏ thái độ kì thị, ngăn cách, phân biệt đối xử với
những bệnh nhân HIV (không có khái niệm chúng ta và họ).
+ Phải có hành động tích cực, cụ thể bởi im lặng đồng nghĩa với cái chết.
+ Trách nhiệm của học sinh để góp phần phá vỡ sự ngăn cách giữa mọi ngời và bênh nhân nhiễm HIV: tuyên truyền, vận động, hành động cụ thể
c Kết bài: Bày tỏ suy nghĩ của bản thõn
Đề 5: Hóy viết một bài văn ngắn ( khụng quỏ 400 từ) phỏt biểu ý kiến về vấn đề sau:
Hiện tượng sống thờ ơ, vụ cảm, thiếu trỏch nhiệm với người thõn, gia đỡnh và cộng đồng trong thế hệ trẻ hiện nay
Gợi ý
1 Thực trạng của lối sống thờ ơ vụ cảm:
Hiện đang là một xu hướng của rất nhiều học sinh, thanh niờn: sống ớch kỉ, ham chơi, chỉ biết đũi hỏi, hưởng thụ khụng cú trỏch nhiệm với gia đỡnh, xó hội Thậm chớ cú học sinh tỡm đến cỏi chết chỉ vỡ cha mẹ khụng đỏp ứng cỏc yờu cầu của m ỡnh
2 Nguyờn nhõn
- XH phỏt triển, nhiều cỏc loại hỡnh vui chơi giải trớ Nền kinh tế thị trường khiến con người coi trọng vật chất, sống thực dụng hơn
- Do phụ huynh nuụng chiều con cỏi
- Nhà trường, xó hội chưa cú cỏc biện phỏp quản lớ, giỏo dục thớch hợp…
3 Hậu quả
- Hiện tượng sống thờ ơ, vụ cảm, thiếu trỏch nhiệm với người thõn, gia đỡnh và cộng đồng trong thế hệ trẻ hiện nay dẫn đến việc
4 Biện phỏp giải quyết vấn đề trờn.
C Kết bài: BH rỳt ra cho bản thõn về nhiệm vụ học tập và tu dưỡng đạo đức, sống cú trỏch nhiệm với bản thõn,
gia đỡnh và xó hội
III Nghị luận xó hội đặt ra trong tỏc phẩm văn học
Đề 1: Trong kịch “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”, Trương Ba cú núi với đế thớch rằng: “ễng chỉ nghĩ đơn giản là cho tụi sống, nhưng sống thế nào thỡ ụng chẳng cần biết”
Đề 2: Từ truyện ngắn “Một người Hà Nội” của Nguyễn Khải, anh chị rỳt ra bài học gỡ về việc xõy dựng nếp sống văn húa trong xó hội hiện nay?
Đề 3: Từ chuyện gia đỡnh trong tỏc phẩm “chiếc thuyền ngoài xa” (Nguyễn Minh Chõu), bàn về vai trũ của gia đỡnh trong đời sống gia đỡnh
Trang 9KỸ NĂNG LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
***
A DÀN Ý CHUNG VỀ NGHỊ LUẬN VĂN HỌC
I NGHỊ LUẬN VỀ GIÁ TRỊ NHÂN ĐẠO
MỞ BÀI −Giới thiệu về tác giả, tác phẩm
−Nêu nhiệm vụ nghị luận (nội dung luận đề)
THÂN
BÀI
1 Phân tích các biểu hiện của giá trị nhân đạo:
+ Tố cáo chế độ thống trị đối với con người
+ Bênh vực và cảm thông sâu sắc đối với số phận bất hạnh của con người + Trân trọng khát vọng tự do, hạnh phúc và nhân phẩm tốt đẹp của con người + Đồng tình với khát vọng, ước mơ con người
2 Đánh giá về giá trị nhân đạo.
KẾT BÀI −Đánh giá về ý nghĩa vấn đề đối với sự thành công của tác phẩm
−Cảm nhận của bản thân về vấn đề đó
II NGHỊ LUẬN VỀ GIÁ TRỊ HIỆN THỰC
MỞ BÀI −Giới thiệu về tác giả, tác phẩm
Trang 10−Nờu nhiệm vụ nghị luận (nội dung vấn đề cần nghị luận).
THÂN
BÀI
1 Phõn tớch cỏc biểu hiện của giỏ trị hiện thực:
+ Phản ỏnh đời sống xó hội lịch sử trung thực
+ Khắc họa đời sống, nội tõm trung thực con người
+ Giỏ trị hiện thực cú sức mạnh tố cỏo (hay ngợi ca) xó hội, chế độ
2 Đỏnh giỏ về giỏ trị hiện thực.
KẾT BÀI −Đỏnh giỏ về ý nghĩa vấn đề đối với sự thành cụng của tỏc phẩm
−Cảm nhận của bản thõn về vấn đề đú
III NGHỊ LUẬN VỀ TèNH HUỐNG
MỞ BÀI −Giới thiệu (về tỏc giả, tỏc phẩm, hoàn cảnh sỏng tỏc, vị trớ văn học của tỏc giả )
−Nờu nhiệm vụ nghị luận (nội dung luận đề)
THÂN
BÀI
1 Phõn tớch cỏc phương diện cụ thể của tỡnh huống và ý nghĩa của tỡnh huống đú.
+ Tỡnh huống 1…
+ Tỡnh huống 2…
2 Bỡnh luận về giỏ trị của tỡnh huống.
KẾT BÀI −Đỏnh giỏ về ý nghĩa vấn đề đối với sự thành cụng của tỏc phẩm
−Cảm nhận của bản thõn về vấn đề đú
IV NGHỊ LUẬN VỀ NHAÂN VẬT
MỞ BÀI
−Giới thiệu (về tỏc giả, tỏc phẩm, hoàn cảnh sỏc tỏc, vị trớ văn học của tỏc giả (Cú thể nờu phong cỏch))
−Giới thiệu nhõn vật cần nghị luận
THÂN
BÀI
1 Túm tắt hoàn cảnh, số phận nhõn vật
2 Phõn tớch cỏc biểu hiện tớnh cỏch, phẩm chất nhõn vật:
(Chỳ ý cỏc sự kiện chớnh, cỏc biến cố, tõm trạng, thỏi độ nhõn vật…).
3 Đỏnh giỏ về nhõn vật đối với tỏc phẩm.
KẾT BÀI −Đỏnh giỏ nhõn vật đối với sự thành cụng của tỏc phẩm
−Cảm nhận của bản thõn về nhõn vật đú
C MỘT SỐ ĐỀ GIÚP PHÂN BIỆT DẠNG BÀI
Đề 1: Phân tích hình tợng ngời lái đò qua bài tuỳ bút ngời lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân.
Đề 2: Phân tích nhân vật Tnú trong truyện ngắn Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành
Đề 3: Cảm nhận của em về hỡnh tượng người đàn bà hàng chài trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài
xa của Nguyễn Minh Chõu.
í nghĩa tỏc dụng đối với tỏc phẩm