chuyên đề sử dụng cho giáo viên toán THCS chuyên đề được sử dụng như là một tài liệu tham khảo, không phải là một bài chính thức Chuyên đề có thể dành cho mọi đối tượng cần thiết để tham khảo Không loại trừ Không loại trừ Không loại trừ Không loại trừ Không loại trừ Không loại trừ Không loại trừ Không loại trừ
Trang 1CHUYÊN ĐỀ
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC NHẰM XÂY DỰNG TRƯỜNG HỌC
THÂN THIỆN – HỌC SINH TÍCH CỰC.
I LÝ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ
1 Vì sao phải đổi mới phương pháp:
Nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc Hội khoá X về đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, nhằm đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hoá – hiện đại hoá đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam, tiếp cận trình độ giáo dục ở các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới
Tăng cường tính thực tiễn, kỹ năng thực hành, năng lực tự học Đảm bảo sự thống nhất, kế thừa và phát triển của chương trình giáo dục, tăng cường tính liên thông, thự chiện phân luồn trong hệ thống giáo dục quốc dân để tạo sự cân đối về cơ cấu nguồn nhân lực, đảm bảo sự thống nhất về chuẩn kiến thức và kỹ năng
Nhận thức, tâm lý, nhu cầu, khả năng tiếp cận thông tin ngày càng tăng trong thời đại khoa học, kỹ thuật phát triển mạnh, sản phẩm của nhà trường chưa thích ứng yêu cầu phân luồng cho học sinh, hiệu quả sử dụng chưa cao, thiếu tính liên thông giữa các cấp học
Học vấn mà nhà trường phổ thông trang bị cho học sinh không thể thâu tóm được mọi tri thức mong muốn
Vì vậy, để coi trọng việc dạy phương pháp, dạy cách đi tới kiến thức của loài người, trên cơ sở đó mà học tập suốt đời, mọi người sống trong một xã hội học
Trang 2tập Xã hội đòi hỏi người có học vấn hiện đại không chỉ lấy kiến thức từ trí nhớ dưới dạng có sẵn mà phải có năng lực chiếm lĩnh, sử dụng các tri thức một cách độc lập, đánh giá các sự kiện, hiện tượng một cách thông minh
Trong điều kiện phát triển của các phương tiện truyền thông, trong bối cảnh hội nhập, mở rộng giao lưu, học sinh được tiếp cận nhiều nguồn thông tin đa dạng, phong phú, từ nhiều mặt của cuộc sống, có hiểu biết nhiều hơn, linh hoạt của thực tế hơn so với các thế hệ cùng lứa tuổi trước đây vài chục năm Đặc biệt là học sinh trung học, ở lứa tuổi này nảy sinh một yêu cầu và cũng là một quá trình lĩnh hội độc lập các tri thức và phát triển kỹ năng, nhưng thực tế các em chưa được thoả mãn, vì các em chưa được tự ý sáng tạo theo
tư duy của mình Vì vậy, để thoả mãn yêu cầu đó, nên
tôi chọn chuyên đề: Sử dụng sơ đồ tư duy trong đổi mới phương pháp dạy học nhằm xây dựng trường học thân thiện – học sinh tích cực Chuyên đề này sẽ
cung cấp cho học sinh những kỹ năng cần thiết cho việc tự học và tự giáo dục sao này Đồng thời phát huy được tính sáng tạo và phát triển tư duy cho học sinh
2 Tiêu chí về xây dựng trường học thân thiện – học sinh tích cực:
Đây là tiêu chí quan trọng nhất vì nó đem lại cho học sinh sự say mê, hứng thú trong học tập, học sinh yêu mến thầy cô thích được đến trường Để đạt được điều đó cần phải đạt các tiêu chí sau:
+ Xanh, sạch, đẹp, an toàn
+ Dạy học hiệu quả
+ Hoạt động tập thể
+ Rèn kỹ năng sống
+ Chăm sóc di tích
Trang 3II BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:
Hiện nay, chúng ta thường ghi chép thông tin bằng các ký tự, đường thẳng, con số Với cách ghi chép này, chúng ta mới chỉ sử dụng một nửa của bộ não - não trái, mà chưa sử dụng kỹ năng bên não phải, nơi giúp chúng ta xử lý các thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không gian và cách ghi chép thông thường khó nhìn được tổng thể của cả vấn đề
Qua nghiên cứu cho thấy, nhiều học sinh chưa biết cách học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà chỉ học thuộc lòng, học vẹt, thuộc một cách máy móc, thuộc nhưng không nhớ được kiến thức trọng tâm, không nắm được “sự kiện nổi bật” trong tài liệu đó, hoặc không biết liên tưởng, liên kết các kiến thức có liên quan với nhau
Sơ đồ tư duy là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một chủ đề… bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết
Sơ đồ tư duy là một hình thức ghi chép theo mạch tư duy của mỗi người bằng việc kết hợp nét vẽ, màu sắc và chữ viết Đặc biệt đây là một sơ đồ mở, việc thiết kế sơ đồ tư duy theo mạch tư duy của mỗi người, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết khắt khe như bản đồ địa
lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các cụm từ diễn đạt khác nhau, cùng một nội dung nhưng mỗi người có thể “thể hiện” nó dưới dạng sơ đồ tư duy theo một cách riêng do đó việc lập sơ đồ tư duy phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của mỗi người
1 Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học:
Trang 4Cho học sinh làm quen với sơ đồ tư duy bằng cách giới thiệu cho học sinh một số “sơ đồ” cùng với dẫn dắt của giáo viên để các em làm quen
Tập “đọc hiểu” sơ đồ tư duy, sao cho chỉ cần nhìn vào sơ đồ tư duy bất kỳ học sinh nào cũng có thể thuyết trình được nội dung một bài học hay một chủ đề, một chương theo mạch lôgic của kiến thức
Cho học sinh thực hành vẽ sơ đồ tư duy trên giấy: Chọn tên chủ đề hoặc hình vẽ của chủ đề chính cho vào vị trí trung tâm, chẳng hạn: đường thẳng song song, hình bình hành, hình chữ nhật, để HS có thể tự mình ghi tiếp kiến thức vào tiếp các nhánh “con”, “cháu”,
“chắt” theo cách hiểu của các em
Vẽ sơ đồ tư duy theo nhóm hoặc từng cá nhân
* Học sinh thực hành cần lưu ý:
+ Nghĩ trước khi viết
+ Viết ngắn gọn
+ Viết có tổ chức
+ Viết lại theo ý của mình, nên chừa khoảng trống để có thể bổ sung ý (nếu sau này cần)
2 Ưu điểm của việc sử dụng sơ đồ tư duy:
+ Dễ nhìn, dễ viết
+ Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáng tạo của học sinh
+ Phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ của bộ não + Rèn luyện cách xác định chủ đề và phát triển
ý chính, ý phụ một cách logic
3 Sơ đồ tư duy sẽ giúp gì:
Bản đồ tư duy sẽ giúp:
+ Sáng tạo hơn
+ Tiết kiệm thời gian
+ Ghi nhớ tốt hơn
+ Nhìn thấy bức tranh tổng thể
Trang 5+ Phát triển nhận thức, tư duy, …
4 Một số lưu ý khi vẽ sơ đồ tư duy:
+ Ghi lại nguyên cả đoạn văn dài dòng
+ Ghi chép quá nhiều ý vụn vặt không cần thiết + Dành quá nhiều thời gian để ghi chép
5 Phương tiện thiết kế sơ đồ tư duy:
Phương tiện để thiết kế sơ đồ tư duy khá đơn giản, chỉ cần giấy, bìa, bảng phụ, phấn màu, bút chì màu, tẩy,… Vì vậy có thể vận dụng với bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của các nhà trường hiện nay Điều quan trọng là giáo viên hướng cho học sinh có thói quen lập sơ đồ tư duy trước hoặc sau khi học một bài hay một chủ đề, một chương, để giúp các em có cách sắp xếp kiến thức một cách khoa học, lôgic
Trang 6III KẾT LUẬN:
Qua nghiên cứu và thực nghiệm giảng dạy cho thấy: Sử dụng thành thạo và hiệu quả sơ đồ tư duy trong dạy học sẽ mang lại nhiều kết quả tốt và đáng khích lệ trong phương thức học tập của học sinh và phương pháp giảng dạy của giáo viên, có thể vận dụng nó cho các môn học ở trường phổ thông Học sinh sẽ học được phương pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy
Việc sử dụng sơ đồ tư duy giúp giáo viên cái nhìn tổng quát toàn bộ vấn đề, đổi mới phương pháp dạy học, giúp học sinh học tập tích cực đó chính là một trong những cách làm thiết thực triển khai nội dung dạy học có hiệu quả - một trong nãm nội dung của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà Bộ Giáo dục và đào tạo phát động