chuong 1 bai tap NCKH

Môn học PPNCKH là một môn học về phương pháp thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học, là công việc tìm tòi, khám phá những điều mà khoa học chưa biết: có thể là một tính chất của vật

MÔN HỌC

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Môn học PPNCKH là một môn học về phương pháp thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học, là công việc tìm tòi, khám phá những điều mà khoa học chưa biết: có thể là một tính chất của vật chất, các mối quan

hệ giữa tự nhiên, con người, xã hội

Lý luận về nghiên cứu hình thành do các thế hệ những nhà nghiên cứu truyền lại kinh nghiệm nghiên cứu cho nhau, tổng kết những kỹ năng nghiên cứu Đó là

“Phương pháp luận” là “Lý luận về phương pháp”

Phương pháp luận nghiên cứu khoa học là lý thuyết về phương pháp nghiên cứu khoa học, lý thuyết về con đường nhận thức, khám phá và cải tạo hiện thực.

MỘT SỐ KHÁI NiỆM

1 Khái niệm về khoa học

Khoa học là hệ thống những tri thức về mọi quy luật của vật chất và sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, của xã hội, của tư duy

Khoa học còn bao gồm hệ thống tri thức những biện pháp tác động có kế hoạch đến thế giới xung quanh, đến sự nhận thức và làm biến đổi thế giới đó phục vụ cho lợi ích con người

a Khoa học là một hệ thống những tri thức Tri thức kinh nghiệm và tri thức khoa học

b Khoa học là một quá trình nhận thức: tìm tòi, phát hiện và vận dụng

c Khoa học là một hình thái ý thức xã hội

d Khoa học là một hoạt động mang tính chất nghề nghiệp xã hội đặc thù

2 Phân biệt khoa học, kỹ thuật, công nghệ

b Kỹ thuật

Kỹ thuật là kiến thức kinh nghiệm hoặc thực tiễn được sử dụng cho việc chế tạo sản phẩm hoặc để áp dụng vào quá trình sản xuất, quản lý hoặc thương mại, công nghiệp hoặc trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội

c Công nghệ

Công nghệ là một hệ thống thiết bị kỹ thuật và thông tin

về qui trình và giải pháp sản xuất được sử dụng để chế

biến tài nguyên thành sản phẩm hàng hóa và dịch vụ

Công nghệ gồm 4 phần:

+ Phần kỹ thuật (technoware)

+ Phần thông tin (inforware)

+ Phần con người (humanware)

+ Phần tổ chức (orgaware)

So sánh các đặc điểm của khoa học và công nghệ

1 Lao động linh hoạt và tính sáng tạo

cao Lao động bị định khuôn theo quy định

2 Hoạt động khoa học luôn đổi mới,

không lặp lại Hoạt động công nghệ được lặp lại theo chu kỳ

3 Nghiên cứu khoa học mang tính xác

suất Điều hành công nghệ mang tính xác định

4 Có thể mang mục đích tự thân Có thể không mang tính tự thân

5 Phát minh khoa học tồn tại mãi mãi

với thời gian Sáng chế công nghệ tồn tại nhất thời và bị tiêu vong theo lịch sử tiến bộ

3 Phân loại khoa học

1) Cách phân loại theo mục đích của khoa học, có 3 loại:

- Khoa học xã hội hay khoa học về con người

3) Cách phân loại “Triết học bách khoa toàn thư”, có:

4) UNESCO phân loại, có 5 nhóm:

- Nhóm các khoa học tự nhiên và khoa học chính xác

- Nhóm các khoa học kỹ thuật và công nghệ

- Nhóm các khoa học về sức khoẻ (y học)

- Nhóm các khoa học nông nghiệp

- Nhóm các khoa học xã hội và nhân văn

5) Phân loại theo chương trình đào tạo

- Khoa học cơ bản

- Khoa học cơ sở của chuyên ngành

- Khoa học chuyên ngành (chuyên môn) 6) Phân loại theo các giai đoạn nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ bản

- Nghiên cứu ứng dụng

- Nghiên cứu triển khai

4 Một số thành tựu khoa học đặc biệt

Phát minh Là sự khám phá ra những qui luật, những tính chất, những hiện tượng của thế giới vật chất tồn tại khách quan mà trước đó chưa ai biết, nhờ đó làm thay đổi nhận thức con người

Phát hiện Là sự khám phá ra những vật thể, những qui luật xã hội đang tồn tại khách quan

Sáng chế Là một giải pháp kỹ thuật mới về nguyên

lý kỹ thuật, tính sáng tạo và áp dụng được

1.1 Nghiên cứu khoa học (NCKH)

1.1.1.Khoa học và nghiên cứu khoa học

1) Khái niệm NCKH

NCKH là quá trình tìm tòi, khám phá, làm sáng tỏ những mâu thuẫn tồn tại khách quan trong thực tiễn tự nhiên, xã hội,… nhằøm tìm ra các giải pháp hiệu quả cho sự phát triển.

NCKH là quá trình nhận thức

NCKH là hoạt động trí tuệ sáng tạo gĩp phần cải tạo hiện thực

NCKH gồm hai nhiệm vụ ch y u là:ủ yếu là: ếu là:

- Khám phá những thuộc tính bản chất và qui luật phát sinh, phát triển của sự vật, hiện

tượng

- Vận dụng các qui luật đó vào việc tìm ra

các giải pháp tác động vào sự vật, hiện tượng nhằm phục vụ con người

1.1.2 Các chức năng của nghiên cứu khoa học

Mô tả

là sự trình bày những ngôn ngữ hình ảnh chung nhất về cấu trúc, đặc điểm của sự vật hiện tượng

+ Mô tả định tính: chỉ rõ tính chất sự vật

+ Mô tả định lượng: chỉ rõ quy mô của sự vật

Giải thích

là làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự hình thành, phát triển và qui luật vận động của sự v t hiện tượng, ật hiện tượng,

triển và qui luật vận động của sự v t hiện tượng, ật hiện tượng,

M c đích c a gi i thích là v ch ra các thuộc tính bản ục đích của giải thích là vạch ra các thuộc tính bản ủ yếu là: ải thích là vạch ra các thuộc tính bản ạch ra các thuộc tính bản

M c đích c a gi i thích là v ch ra các thuộc tính bản ục đích của giải thích là vạch ra các thuộc tính bản ủ yếu là: ải thích là vạch ra các thuộc tính bản ạch ra các thuộc tính bản

chất bên trong cũng như bên ngoài của đối tượng nghiên cứu

1.1.2 Chức năng của nghiên cứu khoa học

Tiên đoán

là nhìn thấy trước những s v t, hiện tượng tự ự vật, hiện tượng tự ật hiện tượng, nhiên, xã hội, chưa quan sát được, dựa trên kinh nghiệm, dựa vào sự khái quát hóa lý luận

Tiên đoán giúp nhận thức thực tế khách quan được mở rộng và tiếp cận nhanh đến sự vật, hiện tượng.

Sáng tạo

là tạo ra một sự vật mới chưa có trong thực tiễn.

Sáng tạo phản ánh mục tiêu cải tạo thế giới của NCKH

1.1.3 Các đặc điểm của NCKH

Tính mới

Quá trình NCKH luôn hướng tới những phát hiện, tìm tòi,

khám phá hoặc sáng tạo ra cái mới.

1.1.3 Các đặc điểm của NCKH

1.1.4 Các loại hình NCKH

hiện thuộc tính, cấu trúc, động thái các sự vât Kết quả là các khám phá, phát hiện, phát minh dẫn tới hình thành một hệ thống lý thuyết mới Có 2 loại:

+ Nghiên cứu cơ bản thuần tuý: là tạo ra chân

lý mới chưa xác định được mục đích ứng dụng

+ Nghiên cứu cơ bản nh h ng định hướng ướng : là nhằm

giải quyết một vấn đề th c ti n đặt ra.ự vật, hiện tượng tự ễn đặt ra

1.1.4 Các loại hình NCKH

- Nghiên cứu

quy luật từ nghiên cứu cơ bản vào thực tiễn nhằm tạo ra qui trình công nghệ mới, các nguyên lí mới,…

- Nghiên cứu

luật, các nguyên lí, thành tựu, giải pháp (từ nghiên cứu cơ bản và ứng dụng) để đưa vào thực

tế-xã hội, khoa học-công nghệ, văn hóa…

1.2 Đề tài NCKH tài NCKH

1.2.1 Khái niệm

Đề tài NCKH là một vấn đề khoa học chưa được giải quyết, cần phải được làm rõ trên cơ sở vận dụng phương pháp luận và phương pháp NCKH

Đề tài NCKH giáo dục là một câu hỏi xuất phát từ những mâu thuẫn trong hoạt động lí luận hay thực tiễn giáo dục

Ví dụ: Đề tài “Cơ sở lí luận và thực tiễn của

việc đổi mới PPDH đại học trong tình hình hiện nay ở Việt Nam”

1.2 Đề tài NCKH tài NCKH

1.2.2 Yêu cầu đối với đề tài NCKH giáo dục

- Tính chân lí, tức là phản ánh những mâu

thuẫn khách quan chưa được giải quyết

- Tính thực tiễn, tức là phải xuất phát từ yêu

cầu thực tiễn giáo dục và trở lại phục vu thực tiễn giáo dục

- Tính cấp thiết, tức là phải giải quyết những

mâu thuẫn chủ yếu, gay gắt trong hiện thực