CHUYÊN ĐỀ ESTE CHẤT BÉO Hóa học

Nhằm giúp các em học sinh hệ thống được kiến thức cơ bản và một số phương pháp, kỹ năng giải các bài tập phần này, tôi đã viết chuyên đề “ CHUYÊN ĐỀ ESTE CHẤT BÉO”. Chuyên đề đã hệ thống kiến thức cơ bản, các phương pháp giải bài tập, hệ thống các câu hỏi lí thuyết, bài tập phân theo các mức độ nhận thức và các bài tập khó về este và lipit trong các đề thi thử và trong các đề THPT QG các năm gần đây. Hi vọng chuyên đề này sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học ôn thi THPT quốc gia ở các trường THPT.

Trang 1

CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG ÔN THI THPT QUỐC GIA

Nhằm giúp các em học sinh hệ thống được kiến thức cơ bản và một số phương pháp, kỹnăng giải các bài tập phần này, tôi đã viết chuyên đề “ CHUYÊN ĐỀ ESTE- CHẤT BÉO”.Chuyên đề đã hệ thống kiến thức cơ bản, các phương pháp giải bài tập, hệ thống các câu hỏi lí

Trang 2

thuyết, bài tập phân theo các mức độ nhận thức và các bài tập khó về este và lipit trong các đề thithử và trong các đề THPT QG các năm gần đây Hi vọng chuyên đề này sẽ góp phần nâng caochất lượng dạy - học ôn thi THPT quốc gia ở các trường THPT.

A TÁC GIẢ CHUYÊN ĐỀ:

Tổ chuyên môn:

Đơn vị công tác:

B ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH BỒI DƯỠNG: Học sinh lớp 12

Số tiết bồi dưỡng: 15 tiết

- Nắm được phương pháp giải cách phân loại este trong phản ứng thủy phân

- Phản ứng thủy phân của chất béo

- Xác định tỉ lệ phản ứng giữa các loại este với dung dịch bazơ (thường sử dụngNaOH hoặc KOH) từ đó tính được lượng chất theo đề bài hay tìm công thức cấutạo của este

- Phân biệt các loại este

- Xác định quá trình thủy phân chất béo

* Kĩ năng:

- Rèn cho HS kĩ năng quan sát, tính toán, tuy duy

- Kĩ năng nhận định dạng bài tập tương ứng 10-12 * Kiến thức:

- Nắm được phương pháp giải về phản ứng đốt cháy este dựa vào công thức chung hay sử dụng các định luật bảo toàn

- Phản ứng đốt cháy của chất béo

Trang 3

* Kĩ năng:

- Kĩ năng nhận định dạng bài tập tương ứng

- Luyện các câu hỏi, bài tập về phản ứng đốt cháy este qua hệ thống câu hỏi, bài tập

- Kĩ năng nhận định dạng bài tập tương ứng

- Luyện các câu hỏi, bài tập về quy đổi este qua hệ thống câu hỏi, bài tập

PHẦN I- LÝ THUYẾT CƠ BẢN A- ESTE

I Định nghĩa – Công thức tổng quát – Tên gọi:

1 Định nghĩa:

Khi thay nhóm OH ở nhóm cacboxyl của axit cacboxylic bằng nhóm OR thì được este

Trang 4

ROH + R’COOH H 2 SO 4 , t

R’COOR + H2O

2 Công thức tổng quát của este:

* Este no đơn chức: CnH2n+1COOCmH2m+1 (n 0, m 1)

Nếu đặt x = n + m + 1 thì CxH2xO2 (x  2)

* Este đa chức tạo từ axit đơn chức và rượu đa chức: (RCOO)nR’

* Este đa chức tạo từ axit đa chức và rượu đơn chức R(COOR’)n

3 Tên gọi của este hữu cơ:

O

gốc axit gốc rượu

Tên este = tên gốc rượu + tên gốc axit + at

Vd: H – C – OCH2CH3 Ety fomat

* Các este thường là chất lỏng rất ít tan trong nước, nhẹ hơn nước

* Giữa các phân tử este không có liên kết hidro vì thế nhiệt độ sôi của các este thấp hơn axit vàrượu có cùng số nguyên tử cacbon

* Nhiều este có mùi thơm hoa quả

O

b Thuỷ phân trong môi trường kiềm (phản ứng xà phòng hóa):

RCOOR’ + NaOH   RCOONa + R’OHt0

O O

Trang 5

Polimetylmetacrylat: thủy tinh hữu cơ

b Phản ứng tráng bạc của este HCOOR:

3 3

+2nAgNO /NH n

Este của ancol

Phương pháp thường dùng để điều chế este của ancol là đun hồi lưu ancol với axit hữu

cơ, có H2SO4 đặc xúc tác, phản ứng này được gọi là phản ứng este hóa

CH3COOH + (CH3)2CHCH2CH2OH CH3COOCH2CH2CH(CH3)2 + H2O

* Phản ứng este hóa là phản ứng thuận nghịch Để nâng cao hiệu suất của phản ứng (tức chuyển dịch cân bằng về phía tạo thành este) có thể lấy dư một trong hai chất đầu hoặc làm giảm nồng độ của sản phẩm Axit sunfuric vừa làm xúc tác vừa có tác dụng hút nước, do đó góp phần làm tăng hiệu suất tạo este

V Ứng dụng:

- Làm dung môi

- 1 số polime của este dùng để sản xuất chất dẻo

- 1 số este có mùi thơm không độc dùng trong công nghiệp thực phẩm, mĩ phẩm hương liệu của nước hoa, rượu

B- CHẤT BÉO

I- KHÁI NIỆM

Chất béo (nguồn gốc động vật, thực vật) là trieste của glixerol với axit béo

Công thức tổng quát của chất béo

CH2CH

R1 - CoO

-CH 2

R2 CoO

-R 3 - CoO -

Trong đó R1, R2, R3 có thể giống nhau hoặc khác nhau

- Một số axit béo thường gặp:

Axit panmitic: C15H31COOH

Axit stearic: C17H35COOH

Axit oleic: C17H33COOH

Axit linoleic: C17H31COOH

- Thường gặp các chất béo pha tạp

Ví dụ:

H2SO4 , t0

Trang 6

CH2CH

+ Trong môi trường nước hoặc axit

Chất béo ít tan trong nước nên không bị thuỷ phân bởi nước lạnh hay nước sôi

Để thuỷ phân chất béo phải đun nóng trong nước ở áp suất cao (25atm) để đạt đến nhiệt độ cao( 220oC)

triglixerit glixerol axit béo

Có thể dùng axit vô cơ (axit sunfuric loãng) để tăng tốc độ phản ứng thuỷ phân Axit béokhông tan trong nước, được tách ra

+Trong môi trường kiềm (phản ứng xà phòng hoá):

Nấu chất béo với kiềm :

- Chất béo là thức ăn quan trọng của con người

- Trong công nghiệp chất béo để điều chế xà phòng và glixerol

- Ngoài ra chất béo được dùng sản xuất một số loại thực phẩm

- Chất béo đã qua sử dụng được dùng làm nhiên liệu



 

Ni ,t0

Trang 7

PHẦN II- HỆ THỐNG CÂU HỎI LÝ THUYẾT VÀ BÀI TẬP

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Quảng Xương 3 – Thanh Hóa, năm 2015)

Hướng dẫn: Dựa vào gốc axit để nhận ra gốc axit béo => Đáp án B

Câu 2: Tên gọi nào sai

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT chuyên Nguyễn Quang Diệu – Đồng Tháp, năm 2015)

Hướng dẫn: Dựa vào cách gọi tên este thì tên vinyl axetat có gốc axit là CH3COO- => Đáp án B

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 3 – THPT chuyên Lý Tự Trọng – Cần Thơ, năm 2015)

Hướng dẫn: este thủy phân tạo anđehit có dạng RCOOCH=C- nên có các CTCT sau thỏa mãn

CH3-CH2-COOCH=CH2 , CH3-COOCH=CH – CH3, HCOOCH=CH-CH2-CH3 , HCOOCH=C(CH3)CH3 => Đán án D

Câu 2: Hợp chất hữu cơ X tác dụng được với dung dịch KOH và dung dịch brom nhưng không

tác dụng với dung dịch KHCO3 Tên gọi của X là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT chuyên Bảo Lộc – Lâm Đồng, năm 2015)

Hướng dẫn: dựa vào tính chất hóa học => X là este không no => B

Câu 3: Chất nào sau đây tác dụng với NaOH theo tỷ lệ mol 1:3?

C C6H5OOCCH3 D CH3OOC-COOC6H5

Trang 8

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT Phan Bội Châu, năm 2015)

Hướng dẫn: theo đáp án, chất cần tìm là este tác dụng với NaOH theo tỷ lệ mol 1:3=> chất đó

là este 3 chức hoặc este 2 chức trong đó có 1 chức este phenol=> Đáp án D

(Đề thi tuyển sinh Đại học khối B năm 2012)

Hướng dẫn: Dựa theo tính chất X có dạng HCOOR hoặc RCOOCH=C- => Đáp án D

4 Mức độ vận dụng cao

Câu 1: Xà phòng hoá một hợp chất hữu cơ X mạch hở có công thức phân tử C10H14O6 trong dungdịch NaOH dư, thu được glixerol và hỗn hợp gồm ba muối (không có đồng phân hình học) Sốđồng phân cấu tạo của X thoả mãn là:

Câu 1: Etyl axetat không tác dụng với

A H2O (xúc tác H2SO4 loãng, đun nóng) B H2 (xúc tác Ni, nung nóng)

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 4 – THPT chuyên Đại học Vinh, năm 2015)

Câu 2: Este nào sau được điều chế trực tiếp từ axit và ancol ?

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 3 – THPT chuyên Biên Hòa – Hà Nam, năm 2015)

Câu 3: Este X khi tác dụng với dung dịch NaOH thu được 2 muối là natri phenolat và natri

propionat X có công thức là

A C6H5-OOC-CH3 B C6H5-COO-CH2-CH3

C CH3-CH2-COO-C6H5 D CH3-COO-C6H5

Trang 9

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT chuyên Bến Tre, năm 2015)

Câu 4: Tripanmitin có công thức là

A (C17H31COO)3C3H5 B (C17H35COO)3C3H5

C (C15H31COO)3C3H5 D (C17H33COO)3C3H5

Câu 5: Etyl fomat là chất mùi thơm, không độc, được dùng làm chất tạo hương trong công

nghiệp thực phẩm, có phân tử khối là:

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT chuyên Bảo Lộc – Lâm Đồng, năm 2015)

Câu 6: Chất nào sau đây không có phản ứng tráng bạc:

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 3 – THPT Đô Lương 1 – Nghệ An, năm 2015)

Câu 7: Trong công nghiệp, một lượng lớn chất béo dùng để sản xuất

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Diễn Châu 5 – Nghệ An, năm 2015)

Câu 8: Khi xà phòng hóa tripanmitin ta thu được sản phẩm là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Quỳnh Lưu 1 – Nghệ An, năm 2015)

Câu 9: Chất nào sau đây tác dụng với dung dịch NaOH sinh ra glixerol?

Câu 10: Khi xà phòng hoá tristearin ta thu được sản phẩm là

A C17H35COOH và glixerol B C15H31COONa và glixerol

C C15H31COOH và glixerol D C17H35COONa và glixerol

Câu 11: Axit nào sau đây là axit béo?

Câu 12: Phản ứng giữa C2H5OH với CH3COOH là phản ứng

Câu 13: Chất X có công thức cấu tạo CH2=CH – COOCH3 Tên gọi của X là

A propyl fomat B metyl axetat C metyl acrylat D etyl axetat.

Câu 14: Ở điều kiện thích hợp, hai chất phản ứng với nhau tạo thành metyl fomat là

Câu 15: Monome dùng đề điều chế thủy tinh hữu cơ là :

Câu 18: Chất không phải là chất béo là

Câu 19: Chất béo là trieste của axit béo với

4 8 2

C H O

Trang 10

(Kỳ thi THPT Quốc Gia năm 2015)

Câu 20: Este no, đơn chức, mạch hở có công thức phân tử tổng quát là

A CnH2n+2O2 (n ≥ 2) B CnH2nO2 (n ≥ 1)

C CnH2nO2 (n ≥ 2) D CnH2nO (n ≥ 2)

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Yên Viên – Hà Nội, năm 2015)

Câu 21: Xà phòng hóa chất nào sau đây thu được glixerol?

A metyl axetat B metyl propionat C propyl axetat D etyl axetat

Câu 23: Công thức nào sau đây có thể là công thức của chất béo?

A

B

C

D

Câu 24: Xà phòng hóa CH C3 OOC H trong dung dịch NaOH đun nóng, thu được muối có công 2 5thức là

A C H ONa2 5 B. C H COONa2 5 C. CH COONa3 D HCOONa

Câu 25: Thủy phân este X trong dung dịch axit, thu được CH C3 OOH và CH OH Công thức 3cấu tạo của X là:

A HCOOC H2 5 B. CH COOC H3 2 5 C. C H COOCH2 5 3 D. CH COOCH3 3

thức cấu tạo của X

17 35 3 3 5(C H COO C H)

Trang 11

Câu 27: Công thức của triolein là

Câu 28: Este nào sau đây tác dụng với dung dịch NaOH thu được ancol metylic?

Câu 29: Este nào sau đây tác dụng với dung dịch NaOH thu được natri axetat?

Câu 30: Công thức của tristearin là

2 Mức độ thông hiểu

Câu 31: Công thức chung của este tạo bởi ancol thuộc dãy đồng đẳng của ancol etylic và axit thuộc dãy

đồng đẳng của axit axetic là công thức nào sau đây ?

A CnH2nO2 (n ≥ 2).B CnH2n-2O2 (n ≥ 2) C CnH2n-4O2 (n ≥ 3) D CnH2n+2O2 (n ≥ 3)

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT Hải Lăng – Quảng Trị, năm 2015)

Câu 32: Cho sơ đồ phản ứng:

Số công thức cấu tạo của X phù hợp sơ đồ trên là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT Thị Xã Quảng Trị, năm 2015)

Câu 33: Hợp chất hữu cơ X tác dụng với một lượng vừa đủ dung dịch NaOH, sau đó cô cạn dung dịch thu

được chất rắn Y và chất hữu cơ Z Cho Z tác dụng với lượng dư dung dịch AgNO3/NH3 thu được chất hữu

cơ T Cho T tác dụng với dung dịch NaOH lại thu được chất Y X là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT Thị Xã Quảng Trị, năm 2015)

Câu 34: Chất hữu cơ đơn chức, mạch hở X (C5H8O2) có các tính chất sau:

(1) Tác dụng được với dung dịch NaOH nhưng không tác dụng được với Na

(2) Không tham gia được phản ứng tráng gương

Số công thức cấu tạo của X trong trường hợp này là

Câu 35: Chất nào sau đây khi thủy phân tạo các chất đều có phản ứng tráng gương?

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Thanh Chương 1 – Nghệ An, năm 2015)

Câu 36: Đốt cháy hoàn toàn este X thu được số mol CO2 bằng số mol H2O Vậy X là

A este đơn chức, no, mạch hở.

B este đơn chức, có 1 vòng no.

C este đơn chức, mạch hở, có một nối đôi.

D este hai chức no, mạch hở.

Câu 37: Công thức phân tử tổng quát của este tạo bởi ancol no, đơn chức, mạch hở và axit cacboxylic

không no, có một liên kết đôi C=C, đơn chức, mạch hở là

Trang 12

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT chuyên Hà Giang, năm 2015)

Câu 38: Công thức tổng quát của este sinh bởi axit đơn chức no, mạch hở và ancol thuộc dãy đồng đẳng

của ancol benzylic là:

A CnH2n-8O2 B CnH2n-8O2

C CnH2n-4 O2 D CnH2n-6O2

Câu 39: Phát biểu nào sau đây sai ?

A Trong công nghiệp có thể chuyển hoá chất béo lỏng thành chất béo rắn.

B Số nguyên tử hiđro trong phân tử este đơn và đa chức luôn là một số chẵn.

C Sản phẩm của phản ứng xà phòng hoá chất béo là axit béo và glixerol.

D Nhiệt độ sôi của este thấp hơn hẳn so với ancol có cùng phân tử khối.

Câu 40: Cho chất X tác dụng với một lượng vừa đủ dung dịch KOH, sau đó cô cạn dung dịch thu được chất

rắn Y và chất hữu cơ Z Cho Z tác dụng với dung dịch AgNO3 trong NH3 thu được chất hữu cơ T Cho T tácdụng với dung dịch KOH lại thu được chất Y Chất X có thể là:

Câu 43: Khi xà phòng hóa triglixerit X bằng dung dịch NaOH dư, đun nóng, thu được sản phẩm gồm

glixerol, natri oleat, natri stearat và natri panmitat Số đồng phân cấu tạo thỏa mãn tính chất trên của X là

(Đề thi tuyển sinh Cao đẳng năm 2013)

Câu 44: Cho glixerol phản ứng với hỗn hợp axit béo gồm C17H35COOH và C15H31COOH, số loại triesteđược tạo ra tối đa là :

Câu 45: Số trieste khi thủy phân đều thu được sản phẩm gồm glixerol, axit CH3COOH và axit C2H5COOH

là

Câu 46: Tổng số chất hữu cơ mạch hở, có cùng công thức phân tử C2H4O2 là

(Đề thi tuyển sinh Đại học khối A năm 2010)

Câu 47: Tiến hành thí nghiệm (như hình vẽ) : Cho 1 ml ancol etylic, 1 ml axit axetic nguyên chất và 1 giọt

axit sunfuric đặc vào ống nghiệm Lắc đều, đồng thời đun cách thủy 5 6 phút trong nồi nước nóng 65

-70oC Làm lạnh rồi rót thêm vào ống nghiệm 2 ml dung dịch NaCl bão hòa

Hiện tượng xảy ra là :

Trang 13

A Dung dịch trong ống nghiệm là một thể đồng nhất.

B Ống nghiệm chứa hai lớp chất lỏng và kết tủa màu trắng.

C Ống nghiệm chứa một dung dịch không màu và kết tủa màu trắng.

D Dung dịch trong ống nghiệm có hai lớp chất lỏng.

Câu 48: Cho các este : etyl fomat (1), vinyl axetat (2), triolein (3), metyl acrylat (4), phenyl axetat (5) Dãy

gồm các este đều phản ứng được với dung dịch NaOH (đun nóng) sinh ra ancol là

A (2), (3), (5) B (1), (3), (4) C (1), (2), (3) D (3), (4), (5).

Câu 49: Cho dãy các chất: Phenyl axetat, anlyl axetat, metyl axetat, etyl fomat, tripanmitin Số chất trong

dãy khi thủy phân trong dung dịch NaOH (dư), đun nóng sinh ra ancol là :

Câu 50: Thuỷ phân phenyl axetat trong dung dịch NaOH dư thu được các sản phẩm hữu cơ là

Câu 51: Cho chất X có công thức phân tử C4H8O2 tác dụng với dung dịch NaOH sinh ra chất Y có công thứcphân tử C2H3O2Na Công thức của X là

A C2H5COOCH3 B HCOOC3H7 C CH3COOC2H5 D HCOOC3H5

Câu 52: Thủy phân hoàn toàn một lượng tristearin trong dung dịch NaOH (vừa đủ), thu được 1 mol glixerol

và

Câu 53: Số hợp chất là đồng phân cấu tạo, có cùng công thức phân tử C3H6O2, tác dụng được với dung dịchNaOH nhưng không tác dụng được với Na là:

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 3 – THPT Vĩnh Bảo – Hải Phòng, năm 2015)

Câu 54: Cho các phát biểu sau:

(a) Chất béo nhẹ hơn nước, không tan trong nước nhưng tan trong các dung môi hữu cơ không phân cực.(b) Chất béo là trieste của glixerol với các axit béo

(c) Phản ứng thủy phân chất béo trong môi trường kiềm là phản ứng thuận nghịch

(d) Tristearin có nhiệt độ nóng chảy cao hơn nhiệt độ nóng chảy của triolein

Số phát biểu đúng là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT chuyên Đại học Vinh – Nghệ An, năm 2015)

Câu 55: Chất nào sau đây không tác dụng với triolein?

C Dung dịch Br2 D Cu(OH)2

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Trần Bình Trọng – Phú Yên, năm 2015)

Câu 56: Dãy nào sau đây sắp xếp các chất theo trật tự tăng dần nhiệt độ sôi?

A CH3COOCH3 < HCOOCH3 < C3H7OH< CH3COOH < C2H5COOH

B C2H5COOH < CH3COOH < C3H7OH < CH3COOCH3 < HCOOCH3

C HCOOCH3 < CH3COOCH3 < C3H7OH < CH3COOH < C2H5COOH

D HCOOCH3 < CH3COOCH3 < C3H5OH < C2H5COOH < CH3COOH

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Nguyễn Thái Học – Gia Lai, năm 2015)

Câu 57: Số este có công thức phân tử C4H8O2 mà khi thủy phân trong môi trường axit thì thu được axitfomic là

(Đề thi minh họa kì thi THPT Quốc Gia, năm 2015)

Câu 58: Thủy phân một triglixerit X bằng dung dịch NaOH, thu được hỗn hợp muối gồm natri oleat, natri

stearat (có tỉ lệ mol tương ứng là 1 : 2) và glixerol Có bao nhiêu triglixerit X thỏa mãn tính chất trên?

Câu 59: Số đồng phân este ứng với công thức phân tử C4H8O2 là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Phước Vĩnh – Bình Dương, năm 2015)

Trang 14

Câu 60: Xét các chất: (1) p-crezol, (2) glixerol, (3) axit axetic, (4) metyl fomat, (5) natri fomat, (6) amoni

axetat, (7) anilin, (8) tristearoylglixerol (tristearin) và (9) 1,2-đihiđroxibenzen Trong số các chất này, sốchất tác dụng được với dung dịch NaOH tạo muối là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 3 – THPT Chúc Động – Hà Nội, năm 2015)

Câu 61: Cho các este: C6H5OCOCH3 (1); CH3COOCH=CH2 (2); CH2=CH-COOCH3 (3); CH3OCOCH3 (4); (CH3COO)2CH-CH3 (5) Những este nào khi thủy phân không tạo ra ancol?

C (1), (2), (3) D (1), (2), (3), (4), (5).

Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Nguyễn Trãi – Thái Bình, năm 2015)

Câu 62: Este X là hợp chất thơm có công thức phân tử là C9H10O2 Cho X tác dụng với dung dịch NaOH,tạo ra hai muối đều có phân tử khối lớn hơn 80 Công thức cấu tạo thu gọn của X là

A CH3COOCH2C6H5.B HCOOC6H4C2H5

C C6H5COOC2H5 D C2H5COOC6H5

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Phan Đăng Lưu – TP.HCM, năm 2015)

(a) Chất béo là trieste của glixerol và các axit béo

(b) Chất béo nhẹ hơn nước, không tan trong nước nhưng tan nhiều trong dung môi hữu cơ

(c) Phản ứng thủy phân chất béo trong môi trường kiềm gọi là phản ứng xà phòng hóa

(d) Các este đều được điều chế từ axit cacboxylic và ancol

(e) Tristearin, triolein có công thức lần lượt là: (C17H33COO)3C3H5, (C17H35COO)3C3H5

(f) Tất cả các peptit có phản ứng màu với Cu(OH)2/OH-

(g) Dung dịch saccarozơ không tham gia phản ứng tráng bạc

Số phát biểu đúng là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT Nguyễn Khuyến – TP.HCM, năm 2015)

Câu 64: Có các nhận định sau:

(1) Lipit là một loại chất béo

(2) Lipit gồm chất béo, sáp, sterit, photpholipit,…

(3) Chất béo là các chất lỏng

(4) Chất béo chứa các gốc axit không no thường là chất lỏng ở nhiệt độ thường

(5) Phản ứng thuỷ phân chất béo trong môi trường kiềm là phản ứng thuận nghịch

(6) Chất béo là thành phần chính của dầu mỡ động, thực vật

Các nhận định đúng là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Đồng Đậu – Vĩnh Phúc, năm 2015)

Câu 65: Mệnh đề không đúng là :

A CH3CH2COOCH=CH2 tác dụng được với dung dịch Br2

B CH3CH2COOCH=CH2 tác dụng với dung dịch NaOH thu được anđehit và muối

C CH3CH2COOCH=CH2 cùng dãy đồng đẳng với CH2=CHCOOCH3

D CH3CH2COOCH=CH2 có thể trùng hợp tạo polime

Câu 66: Chọn câu phát biểu đúng về chất béo :

(1) Chất béo là trieste của glixerol với axit béo

(2) Chất béo rắn thường không tan trong nước và nặng hơn nước

(3) Dầu thực vật là một loại chất béo trong đó có chứa chủ yếu các gốc axit béo không no

(4) Các loại dầu thực vật và đầu bôi trơn đều không tan trong nước nhưng tan trong các dung dịch axit.(5) Các chất béo đều tan trong các dung dịch kiềm khi đun nóng

A (1), (2), (3) B (1), (2), (3), (5).

C (1), (3), (4) D (1), (3), (5).

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 3 – THPT chuyên Nguyễn Huệ – Hà Nội, năm 2015)

Câu 67: Tiến hành đun nóng các phản ứng sau đây:

(1) CH3COOC2H5 + NaOH 

Trang 15

Câu 68: Khi đốt cháy hoàn toàn một este no, đơn chức thì số mol CO2 sinh ra bằng số mol O2 đã phản ứng.Tên gọi của este là :

A n-propyl axetat B etyl axetat C metyl fomat D metyl axetat.

Câu 69: Trong các chất : etilen, benzen, stiren, metyl acrylat, vinyl axetat, đimetyl ete, số chất có khả năng

làm mất màu nước brom là

(a) Chất béo được gọi chung là triglixerit hay triaxylglixerol

(b) Chất béo nhẹ hơn nước, không tan trong nước nhưng tan nhiều trong dung môi hữu cơ

(c) Phản ứng thủy phân chất béo trong môi trường axit là phản ứng thuận nghịch

(d) Tristearin, triolein có công thức lần lượt là:

Câu 72: Có bao nhiêu đồng phân là este, có chứa vòng benzen, có công thức phân tử là C8H8O2 ?

Câu 73: Tổng số hợp chất hữu cơ no, đơn chức, mạch hở, có cùng công thức phân tử C5H10O2, phản ứngđược với dung dịch NaOH nhưng không có phản ứng tráng bạc là

Câu 74: Cho sơ đồ sau, trong đó X1, X2, X3 là các hợp chất hữu cơ :

A metyl acrylat B vinyl axetat C etyl fomat D etyl axetat.

Câu 76: Một este E mạch hở có công thức phân tử C5H8O2 Đun nóng E với dung dịch NaOH thu được haisản phẩm hữu cơ X, Y, biết rằng Y làm mất màu dung dịch nước Br2 Có các trường hợp sau về X, Y:

1 X là muối, Y là anđehit 2 X là muối, Y là ancol không no

3 X là muối, Y là xeton 4 X là ancol, Y là muối của axit không no

AgNO dö /NH H SO , t ancol Y/ H SO CuO, t

Trang 16

Số trường hợp thỏa mãn là:

(Đề thi thử Đại học lần 4 – THPT chuyên Nguyễn Huệ – Hà Nội, năm học 2011 – 2012)

Câu 77: Hai chất X và Y cùng có công thức phân tử C9H8O2, cùng là dẫn xuất của bezen, đều làm mất màunước Br2 X tác dụng với dung dịch NaOH cho 1 muối và 1 anđehit, Y tác dụng với dung dịch NaOH cho 2muối và nước Các muối sinh ra đều có phân tử khối lớn hơn phân tử khối của CH3COONa X và Y tươngứng là:

A HCOOC2H2C6H5, HCOOC6H4C2H3 B C6H5COOC2H3, C2H3COOC6H5

C C2H3COOC6H5, HCOOC6H4C2H3 D C6H5COOC2H3, HCOOC6H4C2H3

Câu 78: Cho sơ đồ phản ứng :

(1) X + O2 axit cacboxylic Y1

(2) X + H2 ancol Y2

(3) Y1 + Y2 Y3 + H2O

Biết Y3 có công thức phân tử C6H10O2 Tên gọi của X là :

Câu 79: Este X có các đặc điểm sau :

- Đốt cháy hoàn toàn X tạo thành CO2 và H2O có số mol bằng nhau;

- Thuỷ phân X trong môi trường axit được chất Y (tham gia phản ứng tráng gương) và chất Z (có sốnguyên tử cacbon bằng một nửa số nguyên tử cacbon trong X)

Phát biểu không đúng là :

A Chất Y tan vô hạn trong nước.

B Đun Z với dung dịch H2SO4 đặc ở 170oC thu được anken

C Chất X thuộc loại este no, đơn chức.

D Đốt cháy hoàn toàn 1 mol X sinh ra sản phẩm gồm 2 mol CO2 và 2 mol H2O

Câu 80: Xà phòng hoá một hỗn hợp có công thức phân tử C10H14O6 trong dung dịch NaOH (dư), thu đượcglixerol và hỗn hợp gồm ba muối (không có đồng phân hình học) Công thức của ba muối đó là

Câu 81: X là hợp chất hữu cơ có công thức phân tử C8H12O5, mạch hở Thuỷ phân X thu được glixerol và 2axit đơn chức A, B (trong đó B hơn A một nguyên tử cacbon) Kết luận nào sau đây đúng?

A X có 2 đồng phân thỏa mãn tính chất trên.

B X làm mất màu nước brom.

C Phân tử X có 1 liên kết p.

D A, B là 2 đồng đẳng kế tiếp.

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT chuyên Lê Quy Đôn, năm 2015)

Câu 82: Chất X có công thức phân tử là C8H8O2 X tác dụng với NaOH đun nóng thu được sản phẩm gồm

X1 (C7H7ONa); X2 (CHO2Na) và nước Hãy cho biết X có bao nhiêu công thức cấu tạo?

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Quảng Xương 3 – Thanh Hóa, năm 2015)

Câu 83: Cho sơ đồ phản ứng :

Công thức cấu tạo của X thỏa mãn sơ đồ đã cho là

Trang 17

(d) Y + dung dịch AgNO3/NH3 (dư) F + Ag +NH4NO3

Chất E và chất F theo thứ tự là

Câu 85: Hợp chất hữu cơ X chỉ chứa một nhĩm chức, cĩ cơng thức phân tử C6H10O4 khi X tác dụng vớiNaOH được một muối và một ancol Lấy muối thu được đem đốt cháy thì sản phẩm khơng cĩ nước cơngthức cấu tạo của X là :

Câu 86: Cho sơ đồ chuyển hĩa:

Tên của Z là

A axit panmitic B axit oleic C axit linoleic D axit stearic.

Câu 87: Hợp chất hữu cơ mạch hở X cĩ cơng thức phân tử C5H10O Chất X khơng phản ứng với Na, thỏamãn sơ đồ chuyển hĩa sau:

Este cĩ mùi chuối chín

Tên của X là

Câu 88: Chất X tác dụng với dung dịch NaOH vừa đủ, thu được 2 chất Y và Z Cho Z tác dụng với dung

dịch AgNO trong 3 NH dư thu được chất hữu cơ T Cho T tác dụng với dung dịch NaOH lại thu được Y 3Chất Y là

A CH COOCH3 CH2

B HCOOCH3

C CH COOCH3 CH CH 3

D HCOOCH CH2

Câu 89: Este X mạch mở cĩ cơng thức phân tử C H O Đun nĩng a mol X trong dung dịch NaOH vừa 4 6 2

đủ, thu được dung dịch Y Cho tồn bộ Y tác dụng với dung dịch AgNO trong 3 NH , thu được 4a mol Ag 3Biết các phản ứng xảy ra hồn tồn Cơng thức cấu tạo của X là

A HCOOCH CH 2 CH3

B CH2 CHCOOCH3

C CH COOCH3 CH2

D HCOOCH2 CH CH2

Câu 90: Este X cĩ cơng thức C H O Cho X tác dụng với dung dịch NaOH, thu được sản phẩm cĩ hai 8 8 2muối Số cơng thức cấu tạo của X thõa mãn tính chất trên là

Câu 91: Cho các sơ đồ phản ứng theo đúng tỉ lệ mol:

0

t

1 2 2(a) X 2NaOH  X X H O (b) X1H SO2 4X3Na SO2 4

0

t

1 2 2(a) X 2NaOH  X X H O (b) X1H SO2 4X3Na SO2 4

H SO , đặc

Ni, t

Trang 18

Cho biết: X là hợp chất hữu cơ có công thức phân tử C9H8O4; X1, X2, X3, X4, X5 là các hợp chất hữu cơ khácnhau Phân tử khối của X5 là

0

t

1 2(a) X 2NaOH  X 2X (b) X1H SO2 4X3Na SO2 4

0

t

1 2(a) X 2NaOH  X 2X (b) X1H SO2 4X3Na SO2 4

Câu 95: Hợp chất hữu cơ mạch hở X (C8H12O5) tác dụng với lượng dư dung dịch NaOH đun nóng thu được glixerol và hỗn hợp 2 muối cacboxylat Y và Z (MY < MZ) Hai chất Y, Z đều không có phản ứng tráng bạc Phát biểu nào sau đây đúng?

A Axit cacboxylic của muối Z có đồng phân hình học.

B Tên gọi của Z là natri acrylat.

C Có 2 công thức cấu tạo thỏa mãn tính chất của X.

D Phân tử X chỉ chứa 1 loại nhóm chức.

Câu 96 Cho sơ đồ phản ứng theo đúng tỉ lệ mol

(a)X2NaOH X1 X2 X3 (c) X2 HCl X5 NaCl

tử và khối lượng mol của X1 nhỏ hơn khối lượng mol của X2 Phát biểu nào sau đây sai?

C X6 là anđehit axetic D Phân tử X2 có hai nguyên tử oxi

Câu 97 Hợp chất hữu cơ mạch hở X (C8H12O5) tác dụng với lượng dư dung dịch NaOH đun nóng, thu đượcglixerol và hai muối của hai axit cacboxylic Y và Z Axit Z có đồng phân hình học Phát biểu nào sau đâyđúng?

A Có hai công thức cấu tạo thỏa mãn tính chất của X.

B Y có phản ứng tráng bạc.

C Phân tử X chỉ chứa một loại nhóm chức.

D Phân tử khối của Z là 94.

Câu 98 Hợp chất hữu cơ mạch hở X (C8H12O5) tác dụng với lượng dư dung dịch NaOH đun nóng, thu đượcglixerol và hai muối của hai axit cacboxylic Y và Z Axit Z có đồng phân hình học Phát biểu nào sau đâyđúng?

Trang 19

A Có hai công thức cấu tạo thỏa mãn tính chất của X.

B Y có phản ứng tráng bạc.

C Phân tử X chỉ chứa một loại nhóm chức.

D Phân tử khối của Z là 94.

4 Mức độ vận dụng cao

Câu 99: Hợp chất hữu cơ X có CTPT C7H6O3, X chứa nhân thơm, X tác dụng với NaOH tỉ lệ 1 : 3 Số đồngphân của X thỏa mãn là:

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT Đặng Thúc Hứa – Nghệ An, năm 2015)

Câu 100: Este X no, mạch hở có 4 nguyên tử cacbon Thủy phân X trong môi trường axit thu được ancol Y

và axit Z (Y, Z chỉ chứa một loại nhóm chức duy nhất) Số công thức cấu tạo của X là:

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Đặng Thúc Hứa – Nghệ An, năm 2015)

Câu 101: Cho sơ đồ phản ứng:

B Tác dụng được với dung dịch AgNO3/NH3 (to)

C Bị oxi hóa bởi O2 (xúc tác) thành axit cacboxylic

D Tác dụng được với Na.

Câu 102: Xà phòng hóa hoàn toàn hỗn hợp X gồm 2 chất béo (có số mol bằng nhau) bằng dung dịch NaOH,

thu được glixerol và 2 muối natri stearat và natri panmitat (biết số mol của hai muối này cũng bằng nhau)

Có bao nhiêu trường hợp X thỏa mãn?

Câu 103: Chất X có công thức phân tử C6H8O4 Cho 1 mol X phản ứng hết với dung dịch NaOH, thu đượcchất Y và 2 mol chất Z Đun Z với dung dịch H2SO4 đặc, thu được đimetyl ete Chất Y phản ứng với dungdịch H2SO4 loãng (dư), thu được chất T Cho T phản ứng với HBr, thu được hai sản phẩm là đồng phân cấutạo của nhau Phát biểu nào sau đây đúng?

A Chất Y có công thức phân tử C4H4O4Na2

B Chất X phản ứng với H2 (Ni, to) theo tỉ lệ mol 1 : 3

C Chất T không có đồng phân hình học.

D Chất Z làm mất màu nước brom.

Đun Z với dung dịch H2SO4 đặc, thu được đimetyl ete Suy ra Z là CH3OH

Câu 104: Có bao nhiêu đồng phân là este, có chứa vòng benzen, có công thức phân tử là C9H8O2 ?

Câu 105: Ứng với công thức phân tử C8H8O2 có bao nhiêu hợp chất đơn chức, có vòng benzen, có khả năngphản ứng với dung dịch NaOH ?

Câu 106: X là hợp chất hữu cơ đơn chức Cho X tác dụng với NaOH thu được Y và Z Biết Z không tác

dụng được với Na và có sơ đồ chuyển hóa sau:

Thành phần phần trăm theo khối lượng của cacbon trong X là

Câu 107: Hợp chất A (chứa C, H, O) có tỉ khối hơi so với metan là 8,25, thuộc loại hợp chất đa chức khi

phản ứng với NaOH tạo ra muối và ancol Số lượng hợp chất thỏa mãn tính chất của X là

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 2 – THPT chuyên Nguyễn Quang Diệu – Đồng Tháp, năm 2015)

Câu 108: Cho các chất hữu cơ X, Y, Z, T, E thỏa mãn các phương trình hóa học sau:

Trang 20

X + 3NaOH   Ct 6H5ONa + Y + CH3CHO + H2O (1)

Tên gọi của E là

Câu 110: Khi nghiên cứu tính chất hoá học của este người ta tiến hành làm thí nghiệm như sau: Cho vào 2

ống nghiệm mỗi ống 2 ml etyl axetat, sau đó thêm vào ống thứ nhất 1 ml dd H2SO4 20%, vào ống thứ hai 1

ml dd NaOH 30% Sau đó lắc đều cả 2 ống nghiệm, lắp ống sinh hàn đồng thời đun cách thuỷ trong khoảng

5 phút Hiện tượng trong 2 ống nghiệm là:

A Ở cả 2 ống nghiệm chất lỏng vẫn tách thành 2 lớp.

B Ống nghiệm thứ nhất chất lỏng trở nên đồng nhất, ống thứ 2 chất lỏng tách thành 2 lớp.

C Ở cả 2 ống nghiệm chất lỏng trở nên đồng nhất.

D Ống nghiệm thứ nhất vẫn phân thành 2 lớp, ống thứ 2 chất lỏng trở thành đồng nhất.

(Đề thi thử THPT Quốc Gia lần 1 – THPT Phan Thúc Trực – Nghệ An, năm 2015)

Câu 111: Tiến hành thí nghiệm theo các bước sau:

Bước 1: Cho vào cốc thủy tinh chịu nhiệt khoảng 5 gam mỡ lợn và 10 ml dung dịch NaOH 40%.

Bước 2: Đun sôi nhẹ hỗn hợp, liên tục khuấy đều bằng đũa thủy tinh khoảng 30 phút và thỉnh

thoảng thêm nước cất để giữ cho thể tích hỗn hợp không đổi Để nguội hỗn hợp

Bước 3: Rót thêm vào hỗn hợp 15 – 20 ml dung dịch NaC bão hòa nóng, khuấy nhẹ Để yên hỗn hợp.

Cho các phát biểu sau:

(a) Sau bước 3 thấy có lớp chất rắn màu trắng nổi lên là glixerol

(b) Vai trò của dung dịch NaCl bão hòa ở bước 3 là để tách muối natri của axit béo ra khỏi hỗn hợp.(c) Ở bước 2, nếu không thêm nước cất, hỗn hợp bị cạn khô thì phản ứng thủy phân không xảy ra

(d) Ở bước 1, nếu thay mỡ lợn bằng dầu dừa thì hiện tượng thí nghiệm sau bước 3 vẫn xảy ra tương tự.(e) Trong công nghiệp, phản ứng ở thí nghiệm trên được ứng dụng để sản xuất xà phòng và glixerol

Số phát biểu đúng là

Câu 112: Tiến hành các thí nghiệm theo các bước sau:

Bước 1: Cho vào hai ống nghiệm mỗi ống 2 ml etyl axetat.

Bước 2: Thêm 2 ml dung dịch H2SO4 20% vào ống thứ nhất; 4 ml dung dịch NaOH 30% vào ống thứ hai

Bước 3: Lắc đều cả hai ống nghiệm, lắp ống sinh hàn, đun sôi nhẹ trong khoảng 5 phút, để nguội

Cho các phát biểu sau:

(a) Sau bước 2, chất lỏng trong cả hai ống nghiệm đều phân thành hai lớp

(b) Sau bước 2, chất lỏng trong cả hai ống nghiệm đều đồng nhất

(c) Sau bước 3, ở hai ống nghiệm đều thu được sản phẩm giống nhau

(d) Ở bước 3, có thể thay việc đun sôi nhẹ bằng đun cách thủy (ngâm trong nước nóng)

Trang 21

(e) Ống sinh hàn có tác dụng hạn chế sự thất thoát của các chất lỏng trong ống nghiệm.

Trang 22

B- PHẦN BÀI TẬP

I- PHẢN ỨNG THỦY PHÂN

1 CTTQ MỘT SỐ ESTE:

+ Este của rượu đơn chức với axit đơn chức (este đơn chức): RCOOR’

+ Este của axit đơn chức với rượu đa chức, có công thức dạng (RCOO)nR’

+ Este của axit đa chức với rượu đơn chức, có công thức dạng R(COOR’)n

+ Este của axit đa chức với rượu đa chức, có công thức dạng Rn(COO)n.mR’m

2 Phản ứng thủy phân trong môi trường bazơ (phản ứng xà phòng hóa):

(RCOO)nR’ + n NaOH nRCOONa + R’(OH)n

R(COOR’)m + m NaOH R(COONa)m + mR’OH

Rn(COO)n.mR’m + n.m NaOH nR(COONa)m + m R’(OH)n

- Tuy nhiên cũng có những trường hợp đặc biệt có thể tạo ra muối và anđehit hoặc muối và xeton hoặc 2 muối hoặc 1 phân tử duy nhất:

+ Este bị thủy phân trong môi trường kiềm cho muối và anđehit có dạng:

RCOO-CH=CH-R’ (tạo rượu không bền nên bị chuyển hoá thành andehit)

VD: RCOO-CH=CH2 + NaOH RCOONa + CH3CHO

+ Este thuỷ phân trong môi trường kiềm cho muối và xeton có dạng:

RCOO-C(R’)=CH-R’’

VD: RCOO-C(CH3)-CH3 + NaOH RCOONa + CH3-CO-CH3

+ Este của axit và phenol bị thủy phân trong môi trường kiềm dư cho 2 muối:

RCOOC6H5 + 2NaOH RCOONa + C6H5ONa + H2O

+ Este vòng bị thủy phân cho 1 phân tử duy nhất:

Chú ý:

+ Nếu este là este của axit đa chức với các rượu khác nhau thủy phân trong môi trường kiềm có thể cho

nhiều rượu: Ví dụ: COO - CH3

COO - C2H5

+ Nếu este là este của rượu đa chức với các axit khác nhau thủy phân trong môi trường kiềm có thể cho

nhiều muối: Ví dụ: CH3COO-CH2

C2H5COO-CH2

- Tỉ lệ mol: = số nhóm chức este.

- Cho phản ứng: Este + NaOH Muối + Rượu

Áp dụng định luật bảo toàn khối lượng ta có: m este + m NaOH = m muối + m rượu

Cô cạn dung dịch sau phản ứng được chất rắn khan, chú ý đến lượng NaOH còn dư hay không.

Định dạng
Số trang	45
Dung lượng	489,02 KB

CHUYÊN ĐỀ ESTE CHẤT BÉO Hóa học

CÁC DẠNG BÀI TẬP TRONG QUY ĐỔI ESTE