_ Giáo viên: tạo ra tình huống có vấn đề, có hệ thống câu hỏi gợi mở đẻ học sinh đợc nhận thức theo trình tự lôgic: + Quan sát + Tìm tòi phát hiện + Tiến hành thí nghiệm + T duy trên
Trang 1III/các ph ơng pháp dạy cơ bản:
Tăng cờng vận dụng các phơng pháp đặc thù dạy học của bộ môn vật lý, theo hớng tích cực hoá, hoạt động hoá của học sinh
Phát huy tính chủ động của học sinh trong học tập
_ Học sinh tự giác, tự lực, dới sự chỉ đạo của giáo viên
_ Học sinh hào hứng, chủ động trong học tập, trao đổi với nhau, với giáo viên, không tiếp thu một cách thụ động
_ Giáo viên: tạo ra tình huống có vấn đề, có hệ thống câu hỏi gợi mở đẻ học sinh đợc nhận thức theo trình tự lôgic:
+ Quan sát + Tìm tòi phát hiện
+ Tiến hành thí nghiệm
+ T duy trên giấy
+ Thu thập thông tin
+ Sử lý thông tin
+ Thông báo kết quả làm việc
*)Ph ơng pháp cụ thể:
Kết hợp các phơng pháp dạy học đặc thù của bộ môn với các phơng pháp học khác
có tác dụng kích thích t duy của học sinh nh :
-Thực nghiệm trực quan
-Dạy học nêu vấn đề
-Vấn đáp gợi mở
-Hớng dẫn chung trên lớp
-Hợp tác nhóm nhỏ
VI.biện pháp thực hiện:
_ Soạn bài đầy đủ, cho điểm đúng theo quy định chấm, trả bài kịp thời
_ Dạy đúng, đủ, chính xác không dồn ép cắt xén chơng trình
_ Ra vào lớp đúng quy định không bỏ giờ
_ Tham gia dự giờ, học hỏi kinh nghiệm đồng nghiệp
_ Đọc thêm tài liệu, nắm bắt thực tế để áp dụng vào chơng trình dạy bộ môn
vật lý 6
- Chú ý quan sát cả 4 loại đối tợng để giúp các em hiểu sâu kiến thức ngay trên lớp
- Bồi dỡng cho học sinh khá, giỏi ; phù đạo cho học sinh yếu, kém
*Đối với học sinh yếu kém:
_ Luôn kiểm tra hớng dẫn các em, tích cực đọc SGK; trong nhóm xây dựng ý kiến của mình
_ Biết quan sát ghi nhớ các thông tin, lệnh kênh hình SGK để vận dụng làm các câu hỏi trong SGK
*Đối với học sinh khá giỏi:
_ Luôn nhắc nhở kiểm tra, tìm một số câu hỏi có tính chất suy luận để phát triển tính
độc lập, t duy sáng tạo
_ Biết quan sát nhận xét các hiện tợng ở ngoài thực tế
Trang 2_ Làm bài tập khó, câu hỏi C*.
*) Kỹ năng tự học ở nhà:
- Biết sử dụng các thao tác t duy vào việc sử lý các thông tin và rút ra kết luận
- Sử dụng SGK để tự học, đọc các tài liệu tham khảo để mở rộng kiến thức
- Có hứng thú trong việc học tập môn vật lý cũng nh áp dụng các kiến thức và
kĩ năng vào hoạt động trong cuộc sống gia đình và cộng đồng
- Có thái độ trung thực, tỉ mỉ, cẩn thận , chính xác trong việc thu thập thông tin, trong quan sát những hiện tợng thực tế
*)Các ph ơng pháp dạy cơ bản:
Tăng cờng vận dụng các phơng pháp đặc thù dạy học của bộ môn vật lý, theo hớng tích cực hoá, hoạt động hoá của học sinh
Phát huy tính chủ động của học sinh trong học tập
- Học sinh tự giác, tự lực, dới sự chỉ đạo của giáo viên
- Học sinh hào hứng, chủ động trong học tập, trao đổi với nhau, với giáo viên, không tiếp thu một cách thụ động
- Giáo viên: tạo ra tình huống có vấn đề, có hệ thống câu hỏi gợi mở đẻ học sinh đợc nhận thức theo trình tự lôgic:
+ Quan sát
+ Tìm tòi phát hiện
+ Tiến hành thí nghiệm
+ T duy trên giấy + Thu thập thông tin + Sử lý thông tin + Thông báo kết quả làm việc
*)Ph ơng pháp cụ thể:
Kết hợp các phơng pháp dạy học đặc thù của bộ môn với các phơng pháp học khác có tác dụng kích thích t duy của học sinh nh :
Thực nghiệm trực quan
-Dạy học nêu vấn đề -Vấn đáp gợi mở-Hớng dẫn chung trên lớp -Hợp tác nhóm nhỏ
III) Biện pháp thực hiện :
- Soạn bài kĩ trớc khi lên lớp theo phơng pháp đổi mới, đầu t vào việc chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng dạy học cho từng tiết học, tổ chức nhiều hình thức họ tập phù hợp với từng tiết học nh phơng pháp hoạt động nhóm, …
- Chấm chữa bài thờng xuyên, kịp thời, bổ sung kiến thức mà các em còn cha nắm chắc
- Kiểm tra vở ghi, vở bài tập của HS thờng xuyên, yêu cầu các em có đầy đủ SGK, dụng cụ học tập đầy đủ cho từng tiết học, đặc biệt là vở nháp
- Giáo viên tự nghiên cứu các tài liệu bồi dỡng để có kiến thức mở rộng cho các em với phơng châm 10 tiết dạy 1
Trang 3- Nghiên cứu tìm tòi phơng pháp phù hợp với từng đối tợng HS và điều kiện địa
ph-ơng
- Có kế hoạch bồi dỡng HS giỏi phụ đạo HS yếu ngay từ đầu năm
- Thờng xuyên dự giờ thăm lớp kiến tập rút kinh nghiệm
- Đối với bộ môn hình học càn rèn luyện kĩ năng vẽ hình, kĩ năng lạp, kĩ năng tìm tòi lời giải bài toán, kĩ năng khai thác bài toán,
B Ph ơng pháp giảng dạy:
- Trong chơng trình này, HS đợc thực hiện nhiều loại bài tập khác nhau, do đó phải cho HS quan sát nghiên cứu đặc điểm từng bài để có phơng pháp giải
- Cần rèn luyện cho HS nắm chắc về sự liên quan giữa các số mũ trong từng biến số,
về giấu hiệu các hạng tử trong đa thức về sự liên quan giữa các hệ số của từng số hạng (hạng tử)
- Hệ thống các bài tập trong SGK đã có đủ từng thể loại với số lợng không nhiều và mức độ vừa phải nên HS phải rèn luyện và làm hầu hết trừ các bài giành cho HS khá giỏi HS khá giỏi cần làm thêm một số bài tập trong các tài liệu bồi dỡng, nâng cao
III: Biện pháp thực hiện
Soạn bài kỹ trớc khi lên lớp theo phơng pháp đổi mới đầu t vào việc chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ học tập cho từng tiết học, kèm cặp học sinh, tổ chức bồi dỡng học sinh phân nhóm đối tợng học sinh
Tổ chức nhiều hình thức học tập phù hợp với từng tiết học nh phơng pháp hoạt động nhóm phát huy óc t duy sáng tạo của học sinh thôi thúc học sinh phát hiện tìm tòi, khám phá kiến thức mới, tạo ra tình huống có vấn đề gây hứng thú học tập cho học sinh lôi cuốn học sinh vào tiết học, giới thiệu nhiều trò chơi sáng tạo
Chấm chữa bài thờng xuyên kịp thời, bổ sung kiến thức mà các em còn nắm cha vững thờng xuyên rèn luyện kỹ năng cho học sinh, luyện các bài toán liên quan thực tế giúp học sinh hiểu sâu hơn Các câu hỏi đặt ra phù hợp với đối tợng học sinh
Kiểm tra vở ghi vở bài tập của học sinh thờng xuyên, yêu cầu các em có đầy đủ SGK, dụng cụ học tập và vở nháp
Giáo viên tự nghiên cứu tài liệu bồi dỡng để có kiến thức mở rộng cho các em
Trang 4Nghiên cứu tìm tòi phơng pháp phù hợp với từng đối tợng học sinh và điều kiện địa phơng
Có kế hoạch bồi dỡng học sinh giỏi phụ đạo học sinh yếu ngay từ đầu năm
Thờnh xuyên dự giờ thăm lớp kiến tập rút kinh nghiệm giờ dạy
Đối với bộ môn hình học cần rèn luyện kỹ năng vẽ hình, kỹ năng lập luận, kỹ năng tìm tòi lời giải bài toán, kỹ năng khai thác bài toán
D/ biện phỏp thực hiện
- Tớch cực học tập bồi dưỡng thường xuyờn để hiểu biết sõu rộng , chỳ ý đổi mới từ cỏch xỏc định mục tiờu b i hà ọc
- Đầu tư nhiều thời gian, đổi mới cỏch soạn b i, nõng cao chà ất lượng cõu hỏi, tăng tỉ
lệ cõu hỏi mang tớnh tư duy đối với đối tượng học sinh khỏ giỏi, cỏc cõu hỏi phải phự hợp với từng đối tượng học sinh
- Chỳ ý đến cỏc phương phỏp dạy học phự hợp với từng b i hà ọc cụ thể VD: Hoạt động theo nhúm nhỏ, Nờu v già ải quyết vấn đề … Sau mỗi tiểu mục cần cú cõu
D/ biện pháp thực hiện
- Tích cực học tập bồi dỡng thờng xuyên để hiểu biết sâu rộng , chú ý đổi mới
từ cách xác định mục tiêu bài học
- Đầu t nhiều thời gian, đổi mới cách soạn bài, nâng cao chất lợng câu hỏi, tăng tỉ lệ câu hỏi mang tính t duy đối với đối tợng học sinh khá giỏi, các câu hỏi phải phù hợp với từng đối tợng học sinh
- Chú ý đến các phơng pháp dạy học phù hợp với từng bài học cụ thể VD:
Hoạt động theo nhóm nhỏ, Nêu và giải quyết vấn đề … Sau mỗi tiểu mục cần có câu
hỏi chốt kiến thức
- Thay đổi cách kiểm tra đánh giá học sinh, chấm trả bài đúng quy định
- Kết hợp với các tổ chức ban ngành đoàn thể để giáo dục t tởng ý thức học tập của học sinh
- Phối hợp chặt chẽ với cha mẹ học sinh để thờng xuyên đôn đốc, nhắc nhở,
động viên các em học tập có chất lợng
- Phát hiện các nhân tố điển hình, hớng dẫn các em học theo nhóm, kèm cặp giúp đỡ lẫn nhau
IV
Bieọn phaựp:
Trang 51/ Hướng dẫn thật kỹ phần lý thuyết, nhấn mạnh trọng tâm của bài học
Tùy từng đối tượng học sinh của mỗi lớp mà giáo viên có những biện pháp cụ thể để giúp học sinh khắc sâu phần trọng tâm ngay tại lớp
2/ Hạn chế những câu hỏi có nội dung không phù hợp với thực tế địa
phương Có thể thay đổi sự vật ở một vài bài tập cho gần gủi với học sinh hơn nhằm giúp các em dễ hiểu bài hơn
3/ Hướng dẫn học sinh các bước cơ bản để giải bài toán nhằm giúp các em
có định hướng rõ ràng hơn trong quá trình giải bài tập Các bước cơ bản đó như sau :
*Bước 1 : Tóm tắt dữ kiện:
Đọc kỹ đề bài (Khác với đọc thuộc đề bài ) , tìm hiểu ý nghĩa của thuật ngữ ,có thể phát biểu tóm tặt ngắn gọn ,chính xác
Dùng ký hiệu tóm tắt đề bài cho gì ?Hỏi gì ? Dùng hình vẽ để mô tả lại tình huống ,minh họa nếu cần ( trường hợp này dùng cho lớp có nhiều học sinh yếu như 8A, 8D )
*Bước 2 : Phân tích nội dung :
Làm sáng tỏ bản chất vật lý , xác lập mối liên hệ của các dữ kiện có liên quan tới công thức nào của các dữ kiện xuất phát và rút ra cái cần tìm, xác dịnh phương hướng và vạch ra kế hoạch giải
* Bước 3 : Chọn công thức thích hợp, kế hoạch giải :
Thành lập các phương trình (nếu cần ), chú ý có bao nhiêu ẩn số thì có bấy nhiêu phương trình( Thường hợp này dùng cho các lớp nâng cao) Đối với đa số bài tập trong sách bài tập, thông thường các em chỉ cần chọn công thức từ các công thức có sẵn
* Bước 4 : Lựa chọn cách giải cho phù hợp , tiến hành giải bài tập
* Bước 5 : Kiểm tra xác nhận kết quả
Bµi häc kinh nghiƯm:
Trong quá trình rèn luyện khả năng giải bài tập cho học sinh tôi nhận thấy ngoài áp dụng các biện pháp đã nêu trên thì nên thực hiện một số vấn đề sau :
*Phải tìm hiểu tâm sinh lý từng học sinh để có biện pháp bồi dưỡng thích hợp với từng đối tượng
* Cần tạo không khí sinh động ,thoải mái cho lớp học để học sinh tiếp thu bài
* Trước khi lên lớp giáo viên cần phải nghiên cưú kỹ nội dung bài ,xoáy sâu vào trọng tâm bài và đề ra những phương pháp cần thực hiện khi lên lớp
Trang 6* Khoõng neõn giao quaự nhieàu baứi taọp veà nhaứcho hoùc sinh Vỡ laứm nhử vaọy caực em seừ coự taõm lyự “ ngaựn “ , khoõng tớch cửùc giaỷi baứi taọp
* Neõn giao baứi taọp tửứ deó ủeỏn khoự ủeồ khuyeỏn khớch hoùc sinh , giuựp caực
em tửù tin hụn trong hoùc taọp
* Neõn daứnh baứi taọp, caõu hoỷi deó cho hoùc sinh yeỏu vaứ khen ngụùi caực em neỏu caực em laứm ủuựng ủeồ taùo sửù tửù tin vaứ kớch thớch tinh thaàn hoùc taọp cuỷa caực
em
* Caàn phaỷi coự sửù keỏt hụùp chaởt cheừ vụựi phuù huynh hoùc sinh ủeồ chaờm soực vieọc hoùc cho caực em
1- Trớc hết muốn hớng dẫn tốt một tiết bài tập cho học sinh, ngời giáo viên phải
xây dựng cho mình một số nhiệm vụ sau:
Thứ nhất: Phải nghiên cứu lý luận dạy học về bài tập và giải bài tập , thông
qua giải bài tập Vật lý phần điện học lớp 9, phải xây dựng và lựa chọn hệ thống bài tập từ dễ đến khó - Các bài tập phải đa dạng về thể loại, các kiến thức toán lý phải phù hợp với trình độ của học sinh Số lợng bài tập phải phù hợp với thời gian
Thứ hai: Phải phân tích thật kỹ kiến thức trong sách giáo khoa và các kiến
thức có liên quan đến phần bài tập mà bài tập yêu cầu
Thứ ba: Phải tìm hiểu kỹ, vận dụng một cách linh hoạt vào việc lĩnh hội kiến
thức của học sinh của một số trờng lân cận và trờng mình công tác Nhất là giáo viên phải biết phần lý thuyết mà học sinh ở những năm trớc thờng hiểu nhầm ở phần bài tập này nh thế nào Nay phải đặt câu hỏi nh thế nào cho học sinh tránh những sai lầm
đó Nếu học sinh nói đúng ( hoặc sai ) giáo viên cần nhấn mạnh và lu ý cho các em về vấn đề đó
2-Thực hiện theo nhiệm vụ trên bản thân có những giải pháp cụ thể sau:
a, Cùng với học sinh phân loại đợc bài tập Vật Lý
Giáo viên phải dự tính kế hoạch cho toàn bộ công việc về bài tập với từng tiết dạy cụ thể Trong 1 tiết dạy có thể có các bài tập ở những dạng sau :
- Bài tập định tính
- Bài tập tính toán
+ Bài tập tính toán tập dợt
+ Bài tập tính toán tổng hợp
Trang 7- Bài tập thí nghiệm
- Bài tập đồ thị
- Bài tập về giải thích hiện tợng thực tế và trong kĩ thuật
b, Nắm chắc phơng pháp giải bài tập Vật Lý
- Trớc hết phải tìm hiểu đề bài
- Xem xét hiện tợng Vật lý đợc đề cập và dựa vào kiến thức Vật lý nào, toán học nào để tìm mối quan hệ có thể có của cái đã cho và cái phải tìm , sao cho có thể tìm thấy mối liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với cái đã cho , đại lợng kia là cái phải tìm và đại lợng khác là cái cha biết
- GV phải hớng dẫn học sinh các hoạt động chính của việc giải bài tập Vật lý + Tìm hiểu đầu bài
+ Phân tích hiện tợng
+ Xây dựng lập luận
+ Biện luận
c, Xây dựng lập luận trong giải bài tập : Là một bớc hết sức quan trọng : Đòi hỏi HS phải vận dụng những định luật Vật lý , những qui tắc, những công thức để thiết lập mối quan hệ giữa đại lợng cần tìm , hiện tợng cần giải thích hay dự đoán với những điều kiện đã cho trong đầu bài
d, GV hớng dẫn HS có mối quan hệ giữa việc nắm vững kiến thức và giải bài
tập Vật Lý
Tức là GV giúp HS nắm vững kiến thức cơ bản thật kĩ , thật sâu , đến việc giải bài tập Vật lý một cách linh hoạt HS biết vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn
đề đặt ra , đợc rèn kĩ năng giải bài tập cơ bản , đồng thời rèn luyện t duy và tính tự lập của học sinh giúp học sinh chủ động tìm đến kiến thức và ứng dụng kiến thức vào giải bài tập Vật Lý một cách thành thạo
Từ các giải pháp trên : Muốn hớng dẫn HS giải một tiết bài tập Vật lý phần
điện học lớp 9 đạt kết quả cao , đòi hỏi GV phải có một trình độ kiến thức và trình độ
tổ chức cao, phải biết kết hợp giữa công việc cá nhân và tập thể làm sao cho cả lớp cùng hoạt động Phải biết xen kẻ việc kiểm tra chung và riêng, phải biết đoán trớc những nhầm lẫn thiếu sót của học sinh , phải tập cho HS biết phân biệt đợc cái sai ,
Trang 8cái đúng , cách giải hay , ngắn gọn ,rõ ràng với cách giải thiếu khoa học Đồng thời
GV phải tôn trọng cách suy nghĩ đúng của HS, kịp động viên , khuyến khích để gây hứng thú học tập ở học sinh Tránh để thời gian chết và bế tắc của GV
II biện pháp tổ chức thực hiện
Trong 1 tiết học : ôn tập chơng I: Điện học Kiến thức phần này rất rộng và sâu Phần tự học GV phải yêu cầu HS làm đề cơng ôn tập ở nhà Phần bài tập GV phải lựa chọn bài tập thật tinh giản nhng phải tơng đối đủ dạng , hớng dẫn các em chủ
động giải bài tập thành thạo Trong khuôn khổ một đề tài , tôi chỉ xin trình bày một
số bài tập điển hình theo trình tự các bớc giải bài tập Vật lý nh sau :