Điều trị thay thế surfactant ở trẻ sơ sinh

điều trị thay thế surfactant ở trẻ sơ sinh

ĐIỀU TRỊ THAY THẾ SURFACTANT Ở TRẺ SƠ SINH

Surfactant là một phức hợp lipit/ protein được tế bào phế nang type II tạo ra hình thành lên 1 lớp màng mỏng trong phế nang có tác dụng làm giảm sức căng bề mặt của phế nang Các protein của surfactant A, B, C và D cần thiết cho sự hình thành lớp màng mỏng này và đồng thời cũng đóng vai trò trong cơ chế bảo vệ trẻ sơ sinh Thiếu surfactant thứ phát có thể xảy ra khi surfactant bị bất hoạt bởi dò rỉ protein, nhiễm trùng hoặc hít phân su

A CHỈ ĐỊNH

Khi sử dụng surfactant để điều trị sẽ đem lại các lợi ích sau:

Vì các lợi ích trên nên hiện nay surfactant thường được chỉ định cho các trường hợp sau

1 Hội chứng suy hô hấp ë trẻ đẻ non hay bệnh màng trong

Tiêu chuẩn suy hô hấp dựa vào các chỉ số oxygen hoá máu như sau:

khoảng 88-93%

Để tính áp lực oxy phế nang, người ta dựa vào công thức sau:

PAO2 = [ FiO2 x 713 ] – PaO2

2 Trẻ đẻ non có nguy cơ suy hô hấp

§iều trị dự phòng cho trẻ đẻ non có nguy cơ cao gây suy hô hấp thường gặp ở các trẻ đẻ quá non hoặc hoặc cân nặng lúc đẻ quá thấp Tuỳ theo điều kiện và hoàn cảnh

cụ thể, mỗi đơn vị điều trị tích cực sơ sinh có thể đề ra tiêu chuẩn chỉ định cho nhóm trẻ này Tuy vậy đại đa số các đơn vị điều trị tích cực sơ sinh thường chỉ định dự phòng cho các trẻ có tuổi thai dưới 26 hoặc 27 tuần và hoặc trẻ có cân nặng dưới 1000g-1200g

3 Hội chứng hít phân su

Một số trẻ đẻ đủ tháng bị suy hô hấp do hít phân su có thể được chỉ định dùng surfactant với 2 liều hoặc 3 liều Tuy nhiên kết quả điều trị còn tuỳ thuộc vào từng trường hợp cụ thể

4 Chỉ định khác

Surfactant cũng được chỉ định cho một số trường hợp viêm phổi xuất huyết phổi

và thoát vị cơ hoành bẩm sinh, các trường hợp này có thể gây thiếu surfactant thứ phát Tuy nhiên kết quả điều trị không cao và tuỳ thuộc vào từng trường hợp cụ thể

B TIẾN HÀNH ĐIỀU TRỊ

1 Nguyên tắc chung

Trước khi bơm surfactant cần phải chuẩn bị đầy đủ các trang thiết bị pha và bơm thuốc cũng như các máy móc theo dõi tình trạng chung của trẻ như:

2 Các loại thuốc surfactant

Hiện nay có 2 loại surfactant thường được dùng để điều trị cho trẻ sơ sinh bị suy

hô hấp

Loại 1: tổng hợp, không có protein

Loại 2: tự nhiên được chiết xuất từ phổi bò hoặc lợn

Các nghiên cứu so sánh hiệu quả của 2 loại surfactant trong điều trị hội chứng màng trong ở trẻ sơ sinh cho thấy loại 2 (loại surfactant tự nhiên) có hiệu quả điều trị tốt hơn loại 1 (loại tổng hợp) về giảm tỷ lệ biến chứng tràn khí màng phổi với (RR 0,63, 95%CI 0,53 – 0,75; NNT25) và giảm tỷ lệ tử vong với (RR 0,86; 95%CI 0,76 – 0,98; NNT50,98)

Do vậy tới nay các loại surfactant tự nhiên đã được sử dụng rộng rãi thay cho loại surfactant tổng hợp

Trong các thuốc surfactant tự nhiên thì loại chiết xuất từ phổi lợn là poractant alfa tốt hơn loại chíêt xuất từ phổi bò là beractant về cải thiện oxy hoá máu nhanh hơn và

cả 2 thuốc đều có xu hướng làm giảm từ vong tương đương nhau nếu dùng liều 100mg/kg Tuy nhiên nếu dùng poractant alfa với liều cao 200mg/kg thì có thể cho tỷ

lệ sống ở trẻ sơ sinh cao hơn so với dùng beractant liều 100mg/kg trong điều trị suy

hô hấp với (RR0,29;95%CI 0,10-0,79;NNT14)

Các thuốc surfactant thường được sử dụng hiện nay được trình bày ở bảng 1 dưới đây

Bảng 1: Các surfactant thường dùng

(1,2ml/kg)

(Canada)

135mg/kg/liều 5ml/kg

Farmaceutivi

100-200mg/kg/ liều

(1,25-2,5ml/kg)

(3ml/kg)

(4ml/kg)

3 Cách bơm thuốc

cần thiết

nhất thấy tác dụng rõ rệt nhưng sau đó suy hô hấp vẫn tiếp tục tiến triển hoặc

nào khác

4 Những điều cần chú ý

định chỉ định điều trị

pháp hồi sinh ban đầu sau đẻ

trong khoảng 10%

bệnh không ổn định hoặc các trẻ có tăng áp lực phổi

C BIẾN CHỨNG

số máy thở về thông khí và áp lực lên

xử trí làm tăng oxygen máu Đôi khi có thể phải tạm ngừng bơm thuốc

nhận được và nhanh chóng hồi phục nhờ ®iÒu chỉnh máy thở

D THẤT BẠI HOẶC KHÔNG ĐÁP ỨNG VỚI ĐIỀU TRỊ

1 Những trường hợp không đáp ứng với surfactant

Có thể phải tìm các chẩn đoán khác như:

- Viêm phổi

- Thiểu sản phổi

- Tim bẩm sinh

- Rối loạn chức năng cơ tim

- Thiếu hụt bẩm sinh protein surfactant

2 Những trường hợp đáp ứng với surfactant nhưng sau đó lại xấu đi

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn trọng Hiếu Liệu pháp surfactant thay thế trong dự phòng và điều trị hội chứng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh thiếu tháng Y Học TP Hồ Chí Minh;Tập 9; Phụ bản Số 3* 2005; 194-198

2 Cam ngọc Phượng Sử dụng surfactant cho trẻ sơ sinh bệnh màng trong: hiệu quả

và chi phí Y Học TP Hồ Chí Minh;Tập 10; Phụ bản Số 2* 2006; 189-193

3 Abbasi S, Bhutani VK, Gerdes JS Long-term pulmonary consequences of

respiratory distress syndrome in preterm infants treated with exogenous

surfactant J Pediatr 1993;122:446-452

4 Ainsworth SB, Milligan DW Surfactant therapy for respiratory distress syndrome

in premature neonates: a comparative review Am J Respir Med 2002;1(6):417-33.American Academy of Pediatrics Surfactant replacement therapy for

Respiratory Distress Syndrome (RE9829), Pediatrics Volume 103, Number 3 March 1999,pp 684-685

5 Bae CW, Hahn WH Surfactant therapy for neonatal respiratory distress

syndrome: a review of Korean experiences over 17 years J Korean Med Sci 2009 Dec; 24(6):1110-8 Epub 2009 Nov 9

6 Berry D Neonatology in the 1990's: surfactant replacement therapy becomes a reality Clin Pediatr 1991; 30(3):167-170

7 Berry DD, Pramanik AK, Phillips JB III, Buchter DS, Kanarek KS, Easa D, et al Comparison of the effect of three doses of a synthetic surfactant on the alveolar-arterial oxygen gradient in infants weighing > or = 1250 grams with respiratory distress syndrome J Pediatr 1994; 124(2):294-301

8 British Columbia Reproductive Care Program Newborn Guideline 6 Surfactant replacement therapy in neonates Revised: July 2003

9 Carnielli VP, Zimmermann LJ, Hamvas A, Cogo PE Pulmonary surfactant kinetics of the newborn infant: novel insights from studies with stable isotopes J Perinatol 2009 May; 29 Suppl 2:S29-37

10 Corbet A, Bucciarelli R, Goldman S, Mammel M, Wold D, Long W, and the American Exosurf Pediatric Study Group Decreased mortality rate among small premature infants treated at birth with a single dose of synthetic surfactant: a multicenter controlled trial J Pediatr 1991; 118(2):277-284

11 Dunn MS, Shennan AT, Zayack D, Possmayer F Bovine surfactant replacement therapy in neonates of less than 30 weeks' gestation: a randomized controlled trial

of prophylaxis versus treatment Pediatrics 1991; 87(3):377-386

12 Egberts J, de Winter JP, Sedin G, deKleine MJ, Broberger U, van Bel F, et al Comparison of prophylaxis and rescue treatment with Curosurf in neonates less than 30 weeks' gestation: a randomized trial Pediatrics 1993; 92(6):768-774

13 Engle WA Surfactant-Replacement therapy for respiratory distress in the preterm

& term neonate Paediatrics 2008; 121(2): 419-32.

14 Ferrara TB, Hoekstra RE, Couser RJ, Gaziano EP, Calvin SE, Payne NR, et al Survival and follow-up of infants born at 23 to 26 weeks of gestational age: effects of surfactant therapy J Pediatr 1994; 124(1):119-124

15 Fujiwara T, Konishi M, Chida S, Okuyama K, Ogawa Y, Takecuchi Y, et al Surfactant replacement therapy with a single postventilatory dose of a

reconstituted bovine surfactant in preterm neonates with respiratory distress syndrome: final analysis of a multicenter, double-blind, randomized trial and comparison with similar trials Pediatrics 1990; 86(5):753-764

16 Ghaemi S, Mohamadymasodi M, Kelishadi R Evaluation of the effects of

surfactant replacement therapy in neonatal respiratory distress syndrome

Zhongguo Dang Dai Er Ke Za Zhi 2009 Mar; 11(3):188-90

17 Goldsmith LS, Greenspan JS, Rubenstein SD, Wolfson MR, Shaffer TH

Immediate improvement in lung volume after exogenous surfactant: alveolar recruitment versus increased distention J Pediatr 1991; 119(3):424-428

18 Gunkel JH, Banks PL Surfactant therapy and intracranial hemorrhage: review of the literature and results of new analyses Pediatrics 1993; 92(6):775-786

19 Halliday HL Surfactant: past, present and future Journal of Perinatology (2008) 28; S47-S56

20 Halliday HL History of surfactant from 1980 Biol Neonate 2005; 87(4): 317-22 Epub 2005 Jun 1

21 Horbar JD, Wright LL, Soll RF, Fanaroff AA, Korones SB, Shankaran S, et al A multicenter randomized trial comparing two surfactants for the treatment of neonatal respiratory distress syndrome J Pediatr 1993; 123(5): 757-766

22 Hoekstra RE, Jackson JC, Myers TF, Frantz ID III, Stern ME, Powers WF, et al Improved neonatal survival following multiple doses of bovine surfactant in very premature neonates at risk for respiratory distress syndrome Pediatrics 1991; 88(1):10-18

23 Horbar JD, Wright EC, Onstad L Decreasing mortality associated with the introduction of surfactant therapy: an observational study of neonates weighing

601 to 1300 grams at birth Pediatrics 1993; 92(2):191-196

24 Kattwinkel J, Bloom BT, Delmore P, Davis CL, Farrell E, Friss H, et al

Prophylactic administration of calf lung surfactant extract is more effective than early treatment of respiratory distress syndrome in neonates of 29 through 32 weeks' gestation Pediatrics 1993; 92(1):90-98

25 Katz LA, Klein JM Repeat surfactant therapy for postsurfactant slump J

Perinatol 2006 Jul;26(7):414-22 Epub 2006 May 18

26 Khammash H, Perlman M, Wojtulewicz, J, Dunn M Surfactant therapy in full-term neonates with severe respiratory failure Pediatrics 1993; 92(1):135-139

27 Kelly E, Bryan H, Possmayer F, Frndova H, Bryan C Compliance of the

respiratory system in newborn infants pre- and postsurfactant replacement

therapy Pediatr Pulmonol 1993; 15(4):225-230

28 Liechty EA, Donovan E, Purohit D, Gilhooly J, Feldman B, Noguchi A, et al Reduction of neonatal mortality after multiple doses of bovine surfactant in low

birth weight neonates with respiratory distress syndrome Pediatrics 1991;

88(1):19-28

29 Merritt TA, Hallman M, Berry C, Pohjavuori M, Edwards DK, Jaaskelainen J, et

al Randomized, placebo-controlled trial of human surfactant given at birth versus rescue administration in very low birth weight infants with lung immaturity J Pediatr 1991; 118(4):581-594

30 Pfenninger J, Aebi C, Bachmann D, Wagner BP Lung mechanics and gas

exchange in ventilated preterm infants during treatment of hyaline membrane disease with multiple doses of artificial surfactant (Exosurf) Pediatr Pulmonol 1992; 14(1):10-15

31 Raju TN, Langenberg P Pulmonary hemorrhage and exogenous surfactant

therapy: a meta-analysis J Pediatr 1993;123(4):603-610

32 Ramanathan R, Rasmussen MR Gerstmann DR, et al North American Study Group A randomized, mulicenter mased comparison trial of poractant alfa (Curosurf) versus beractant (Survanta) in the treatment of respiratory distress syndrome in preterm infants Am J Prenatal 2004;21(3): 109-19

33 Rennie JM, Editor Roberton Textbook of Neonatology 4th ed London; Churchill Livingstone 2005 p 456-63

34 Rochel M, Schwartz RM, Luby AM, Scanlon JW, Kellogg RJ Effects of

surfactant on morbidity, mortality and resource use in newborn infants weighing

500 to 1500g The New England Journal of Medicine 1994; 330: 1476-80.

35 Sitler CG, Turnage CS, McFadden BE, Smith EO, Adams JM Pump

administration of exogenous surfactant: effects on oxygenation, heart rate, and chest wall movement of premature infants J Perinatol 1993; 13(3):197-200

36 Soll RF, Hoekstra RE, Fangman JJ, Corbet AJ, Adams JM, James LS, et al Multicenter trial of single-dose modified bovine surfactant extract (Survanta) for prevention of respiratory distress syndrome Pediatrics 1990; 85(6):1092-1102

37 Stevens TP, Harrington EW, Blennow M, Soll RF Early surfactant administration with brief ventilation vs selective surfactant and continued mechanical ventilation for preterm infants with or at risk for respiratory distress syndrome Cochrane Database Syst Rev 2007 Oct 17; (4):CD003063

38 Sweet D, Bevilacqua G et al European consensus guidelines on the management

of neonatal respiratory distress syndrome J Perinat Med 35 (2007) 175-186

39 The OSIRIS Collaborative Group Early versus delayed neonatal administration

of a synthetic surfactant the judgement of OSIRIS Lancet 1992;

340(8832):1363-1369

40 Wirbelauer J, Speer CP The role of surfactant treatment in preterm infants and term newborns with acute respiratory distress syndrome J Perinatol 2009 May;

29 Suppl 2:S18-22

41 Yost CC, Soll RF Early versus delayed selective surfactant treatment for neonatal respiratory distress syndrome Cochrane Database Syst Rev 2000 ;(2):CD001456

Comparison of three dosing procedures for administration of bovine surfactant

to neonates with respiratory distress syndrome J Pediatr 1992; 122(3):453-459