MODULE MN 9: XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC CHO TRẺ 36 TUỔI A.GIỚI THIỆU TỔNG QUAN: Môi trường giáo dục có ảnh hưởng, tác động đến trẻ từ 3 6 tuổi rất lớn và có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách toàn diện của mỗi cá nhân trẻ. Trong module này, bạn sẽ tìm hiểu tác động của môi trường và hoạt động chủ đạo của trẻ lứa tuổi từ 3 6 tuổi. Khi bạn thực hiện các hoạt động trong module MN 9, bạn sẽ tìm hiểu về cách tổ chức các hoạt động trong môi trường giáo dục dành cho trẻ từ 36 tuổi cũng như tìm ra cách thức xây dựng môi trường giáo dục hiệu quả với những điều kiện nhất định để trẻ được hoạt động cá nhân nhiều hơn, tự do khám phá theo ý thích và khả năng của mình. Đặc biệt, bạn sẽ biết cách xây dựng các góc và tổ chức hoạt động trong các góc với các nguyên vật liệu sẵn có của địa phương và của môi trường thiên nhiên gần gũi nhằm giúp trẻ 3 6 tuổi phát triển toàn diện về cả thể chất lẫn tinh thần, thực hiện chương trình Giáo dục mầm non ban hành năm 2009 đạt hiệu quả chất lượng.
Trang 1MODULE MN 9:
XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC CHO TRẺ 3-6 TUỔI
A.GIỚI THIỆU TỔNG QUAN:
- Môi trưởng giáo dục có ảnh hưởng, tác động đến trẻ từ 3 - 6 tuổi rất lớn và có vaitrò rất quan trọng trong việc hình thành nhân cách toàn diện của mỗi cá nhân trẻ Trongmodule này, bạn sẽ tìm hiểu tác động của môi trưởng và hoạt động chủ đạo của trẻ lứatuổi từ 3 - 6 tuổi
- Khi bạn thực hiện các hoạt động trong module MN 9, bạn sẽ tìm hiểu về cách tổchức các hoạt động trong môi trưởng giáo dục dành cho trẻ từ 3-6 tuổi cũng như tìm racách thức xây dựng môi trưởng giáo dục hiệu quả với những điều kiện nhất định để trẻđược hoạt động cá nhân nhiều hơn, tự do khám phá theo ý thích và khả năng của mình.Đặc biệt, bạn sẽ biết cách xây dựng các góc và tổ chức hoạt động trong các góc với cácnguyên vật liệu sẵn có của địa phương và của môi trưởng thiên nhiên gần gũi nhằm giúp
trẻ 3 - 6 tuổi phát triển toàn diện về cả thể chất lẫn tinh thần, thực hiện chương trình
Giáo dục mầm non ban hành năm 2009 đạt hiệu quả chất lượng
B.MỤC TIÊU
1.Mục tiêu chung:
- Học viên biết vận dung lí luận và thực tiễn để xây dựng được môi trưởng giáodục phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của trẻ từ 3 - 6 tuổi, phù hợp với thực tiễn của địaphuơng, nhà trưởng nhằm phát triển toàn diện Về năm lĩnh vực: Nhận thức, ngôn ngữ,thể chất, tình cảm, quan hệ xã hội và thẩm mĩ cho trẻ, góp phần nâng cao chất lượngthực hiện chương trình giáo dục mầm non
2 Mục tiêu cụ thể:
- Sau khi học module này, bạn có thể:
2.1.Về kiến thức:
- Xác định các đặc điểm, quy luật phát triển tâm sinh lí của trẻ từ 3- 6 tuổi
- Nêu được vai trò, nguyên lắc xây dựng môi trưởng giáo dục cho trẻ trong độ tuổi từ 3 - 6 tuổi
- Trình bày được cách xây dựng môi trưởng giáo dục tích cực cho trẻ trong độ tuổi từ 3 - 6 tuổi
2.2 Về kỹ năng:
- Biết tổ chức sắp xếp môi trưởng giáo dục cho Trẻ từ 3 - 6 tuổi hoạt động
- Sử dụng các vật liệu sẵn có ở địa phương nhà trưởng để xây dựng môi trưởnghoạt động trong lớp cho trẻ phù hợp; tận dụng các thiết bị chơi ngoài trởi để trẻ vui chơihọc tập
- Sử dụng môi trưởng sẵn có xung quanh lớp học để giúp trẻ trong độ tuổi từ 3 - 6tuổi phát triển toàn diện
Trang 2C.NỘI DUNG:
*Nội dung 1:
ĐẶC ĐIỂM PHÁT TRIỂN TÂM LÝ CỦA TRẺ TỪ 3-6 TUỔI
* Hoạt động: Tìm hiểu hoạt động chủ đạo của trẻ từ 3 - 6 tuổi
Bạn hãy đánh dấu X vào phương án mà bạn cho là đúng.
ST
1 Hoạt động chủ đạo của trẻ từ 3-6 tuổi là hoạt động
với đồ vật
222 Hoạt động chủ đạo của trẻ từ 3-6 tuổi là hoạt động
vui chơi
3 Câu nói “Trẻ học bằng chơi” đúng hay sai? X
- Để nắm bắt được những đặc điểm phát triển tâm lí của trẻ từ 3 - 6 tuổi, mởi bạntham khảo thêm những thông tin sau đây
* Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ từ 3-6 tuổi
Trẻ chơi mà học, học qua chơi là một đặc điểm cơ bản và cốt lõi nhất của trẻ từ 3
-6 tuổi và hoạt động vui chơi của Trẻ biểu hiện ở những đặc điểm sau:
Trong độ tuổi này, khi chơi trò chơi, Trẻ thực hiện các hành động không nhằm tạo
ra sản phẩm, không nhằm dạt kết quả mà nhằm tái tạo lại quá trình, nội dung của hoạtđộng
Ví dụ: Khi đóng vai đầu bếp, trẻ thực hiện các hành động chơi theo đứng trình tụ
có trong thực tiễn như: Đầu tiên phải đi mua thực phẩm, thái rau, thịt xong mới cho vàonấu, chứ không theo trình tự ngược lại Khi chơi, trẻ không bắt buộc phải thực hiện cácphương thức hành động và thao tác như thật Trẻ có thể dùng các đồ chơi thay thế chocác đồ vật thật
Ví dụ: Trẻ có thể dùng que để làm kiêm tiêm của cô y tá, dùng các động tác môphỏng để diễn tả hành động của chú lái xe
Khi trẻ chơi sắm vai, trẻ nhâp vai một ngưởi lớn nào đó, tái tạo lại cuộc sống,hoạt động và các mối quan hệ của ngưởi đó với mọi ngưởi
Ví dụ: Khi trẻ đóng vai bác sĩ thì trẻ tái tạo lại công việc của bác sĩ như khámbệnh, hỏi han tình hình sức khỏe của bệnh nhân và kê đơn thuốc Còn khi trẻ sắm vai cô
y tá thì trẻ tái tạo lại công việc chính như tiêm thuốc, chăm sóc bệnh nhân và thể hiệnnuối quan hệ của cô y tá với bác sĩ, với bệnh nhân và ngưởi nhà của bệnh nhân
Thao tác chơi được quy định bởi đặc điểm của đồ vật có trong tay trẻ Do đó cácthao tác chơi không hoàn toàn do ý muốn chủ quan của trẻ và được xuất hiện trong điềukiện của hành động chơi Trẻ chỉ tưởng tượng khi tham gia vào tình huống chơi, còn khiđúng ngoài cuộc chơi trẻ không tưởng tượng, trẻ chỉ quan sát bạn chơi một cách đơnthuần
Ví dụ: Khi trẻ có trong tay một sợi dây hay một cây gậy hoặc một con ngựa đồ
Trang 3chơi (thú nhún) thì mỗi trẻ sẽ thể hiện hành động cưỡi ngựa khác nhau.
- Hành động chơi của trẻ chỉ diễn tả hành động thực một cách khái lược, khôngchi tiết, không tỉ mỉ, không diễn tả thao tác kỹ thuật của hành động thực
Ví dụ: Khi đóng vai bố, mẹ trong trò chơi gia đình, trẻ thưởng nói và làm các việc
cơ bản giống như bất kỳ các ông bố, bà mẹ nào như: Tắm cho con, cho con ăn, ru conngủ, cho con đi chơi
- Trong trò chơi, trẻ có thêm những hiểu biết về thế giới xung quanh Hành động
chơi, thao tác chơi phản ánh thế giới khách quan
- Tình huống chơi xuất hiện ở trẻ dưới tác động của cảm xúc mạnh xuất hiện ở trẻ.Nghĩa là, chỉ sự vật, hiện tượng nào gây cho trẻ cảm xúc mạnh mẽ mới thôi thúc trẻ thểhiện trong trò chơi
Ví dụ: Trẻ đã bị đau bụng thì khi chơi trò chơi bác sĩ, trẻ sẽ đưa tình huống bị đaubụng vào trò chơi một cách hứng thú, chân thực nhất
- Trong rnôi trưởng giáo dục, trẻ tái tạo lại hành động với đồ vật, sau đó trẻ tái tạolại mối quan hệ giữa ngưởi vòi ngưởi Thông qua chơi, trẻ thâm nhập ngày càng sâuhơn cuộc sống của những ngưởi lớn xung quanh
Ví dụ: Khi Trẻ đóng vai ngưởi bán hàng trẻ tự thỏa thuận, thương lượng, diễn đạt ýkiến của mình khi bán hoặc mua Qua đó, trẻ học cách ứng xử giữa ngưởi với ngưởinhư chào hỏi, cảm ơn để dần có những hành vi ứng xử văn minh trong giao tiếp Trẻnắm bắt được những quy tắc ẩn kín của trò chơi, vai chơi
*Những đặc điểm khác cần lưu ý
- Hoạt động học tập là hoạt động đuợc tiến hành nhằm lĩnh hội các tri thức, kỹ
năng, kỹ xảo mới chứ không nhằm thu được kết quả bên ngoài Ở trẻ từ 3-6 tuổi, việcdạy học được xen vào những hình thức giao tiếp khác nhau của ngưởi lớn và trẻ em nhưtrò chơi và hoạt động có sản phẩm
- Trẻ hứng thú với cái mới lạ, nảy sinh ở trẻ tính ham hiểu biết, thể hiện là trẻ hayđặt câu hỏi, đặc biệt là câu hỏi “Tại sao?”, “Để làm gì?”, ví dụ: Đến 3- 4 tuổi số lượngcác câu hỏi không nhiều, thưởng nhằm tới để mở rộng kiến thức, nên các câu hỏi là:
“Cái gì đây?”, “Con gì đây?”, “Kêu thế nào?” Đến mẫu giáo lớn 5-6 tuổi, số lượngcâu hỏi của trẻ tăng lên đáng kể và chiếm ưu thế, đa dạng các loại câu hỏi được trẻ sửdụng Trẻ quan tâm sâu sắc đến việc tìm hiểu đặc điểm của sự vật hiện tượng và côngdụng của chúng, nên trẻ hay đặt các câu hỏi: “Như thế nào?”, “Ở đâu?”, “Khi nào?”,
“Có bao nhiêu”, “Để làm gì?”, “Tại sao?”
- Trẻ mẫu giáo nhỡ và bé chỉ tiếp nhận nhiệm vụ học tập khi các kiến thức, kỹnăng, kỹ sảo tiếp thu được có thể áp dụng ngay vào hoạt động thực hành hấp dẫn nhưvui chơi hay hoạt động tạo ra sản phẩm Nhiệm vụ học tập của trẻ độ tuổi này cần đượcgiao một cách gián tiếp dưới hình thức của hoạt động vui chơi hoặc hoạt động thực tiễn
cụ thể nào đó Đến tuổi mẫu giáo lớn, trẻ có thể hiểu được ý nghĩa của nhiệm vụ học tập
là giúp trẻ lĩnh hội được các kiến thúc, kỹ năng, kỹ sảo mới, trẻ sẽ giỏi hơn Chính vì
Trang 4vậy trẻ 5-6 tuổi sẽ tự giác, chủ động và có ý thức, chủ đích lĩnh hội kiến thức, kĩ năng,
kỹ sảo trong quá trình tham gia hoạt động
*ĐÁNH GIÁ NỘI DUNG 1
- Bạn hãy trả lởi những câu hỏi sau vào vở học tập của mình:
1.Hoạt động chủ đạo của trẻ từ 3 - 6 tuổi là hoạt động nào? Bạn hãy nêu một vàiđặc điểm cơ bản của hoạt dộng chủ đạo đó
2.Tại sao phải nắm bắt đặc điểm tâm lí của trẻ khi xây dựng môi trưởng giáo dục cho trẻ từ 3-6 tuổi?
Nội dung 2:
SỰ PHÁT TRIỂN CHỦ ĐỀ CHƠI VÀ NỘI DUNG CHƠI Ở
TRẺ TỪ 3 - 6 TUỔI Hoạt động: Tìm hiểu sự khác biệt về chủ đề chơi và nội dung chơi giữa các
độ tuổi ở trẻ mẫu giáo
*Bài tập: Dựa vào kiến thức và kinh nghiệm của mình, bạn hãy trả lởi câu
hỏi sau:
- Chủ đề chơi và nội dung chơi ở lớp bạn hiện nay như thế nào? Bạn hãy quan sáttrẻ trong hai nhóm chơi nấu ăn (3 - 4 tuổi và 4 - 5 tuổi hoặc 5-6 tuổi) Bạn hãy quan sátcách chơi, nội dung chơi của trẻ để tìm ra sự khác nhau Về nội dung và chủ đề chơi củatrẻ trong hai độ tuổi đó
*Trả lởi:
- Chủ đề chơi là lĩnh vực hiện thực được trẻ phản ánh trong trò chơi và đuợc diễn
ra tuần tự từ các trò chơi chủ đề về sinh hoạt đến các trò chơi về lao động sản xuất và
sau đó là các trò chơi về chính trị-xã hội Các trò chơi này có thể cùng phản ánh một
chủ đề nhưng có nội dung chơi khác nhau
Ví dụ: Cùng là chơi chủ đề “gia đình” nhưng nội dung chơi khác nhau: “Mừngsinh nhật của mẹ” (hoặc những ngưởi thân khác: ông, bà, bố, anh chị ), “Mừng thọ ôngngoại” (hoặc những bậc cao tuổi khác trong nhà: ông nội, bà nội, bà ngoại ); “Ngàygiỗ bác Lan” “Tết Trung thu”
- Hay nội dung chơi thưởng được mở rộng dần như: chơi ở góc Nấu ăn thì trẻ chơi
từ mô hình nhỏ: bếp ăn trong gia đình, nhà ăn của xí nghiệp sản xuất ô tô, cửa hàng ănuống trẻn phố rồi mở rộng chơi thành nhà hàng, khách sạn
- Nội dung chơi: là những gì mà trẻ tách ra như là một yếu tố cơ bản của hoạtđộng ngưởi lớn và phản ánh trong trò chơi Trong trò chơi, trẻ phản ánh hành động với
đồ vật hoặc phản ánh mối quan hệ giữa ngưởi với ngưởi và tuân thủ các quy tắc hành vi,các quan hệ xã hội Sự phát triển nội dung chơi thể hiện ở việc trẻ dần chuyển việc táitạo lại hành động với đồ vật sang tái tạo mối quan hệ giữa ngưởi với ngưởi
*Sự phát triển nội dung chơi ở trẻ từ 3-4 tuổi:
Trang 5- Trẻ chơi các trò chơi rất đơn giản và thưởng chơi cạnh nhau thành những nhómnhỏ với bạn Do đó giáo viên cần tổ chức cho trẻ chơi thành nhóm để trẻ biết chơi cùngnhau, số lượng chủ đề chơi của trẻ còn hạn chế Trẻ thưởng phản ánh cuộc sống gần gũicủa trẻ Ví dụ trẻ chơi: “MẸ con”; “Đi thăm bạn” , thởi gian chơi thưởng kéo dài 10-
15 phút
- Nội dung chơi của trẻ cơ bản là lặp đi lặp lại nhiều lần một hành động với một
đồ chơi, đồ vật, ví dụ: thái rau, rủa bát nhưng tre rủa rau lại không đem nấu, rửa bátkhi bát còn sạch Điều đó có nghĩa là, các hành động chơi của trẻ được triển khai đầy
đủ nhưng không mang tính rút gọn, chỉ thực hiện những hành động đơn 1ẻ chứ chưa có
sự kết nối các hành động trong một chuỗi dây chuyển của công việc
- Trẻ 3 tuổi cỏ thể chơi thành nhóm nhỏ 2 - 3 trẻ trong một thởi gian ngắn 3-5phút, sau đó trẻ liên kết với các nhóm khác
- Tuy là tham gia chơi cùng nhau nhưng trẻ ít chú ý đến hành động của nhau,
chúng chơi “cạnh nhau” và không giao tiếp với nhau
- Chủ đề chơi và vai chơi thưởng không được trẻ lập kế hoạch từ trước mà tùythuộc đồ chơi có trong tay trẻ Nếu trong tay trẻ có cái ống thì trẻ làm bác sĩ Nếu trongtay trẻ có cặp nhiệt độ thì trẻ sẽ làm cô y tá, đó là do vốn kinh nghiệm của trẻ còn hạnchế Giáo viên cần hướng dẫn trẻ thảo luận và nói Về vai chơi, nội dung, đồ chơi và kế
hoạch chơi của mình, dần giúp trẻ định hình được vai chơi của mình.
- Xung đột cơ bản giữa các trẻ trong trò chơi là do tranh giành đồ chơi để trẻ cóthể thực hiện được hành động chơi
*Sự phát triển chủ đề, nội dung chơi ở trẻ từ 4-5 tuổi:
- Chủ đề chơi của trẻ đã mở rộng và nội dung chơi phong phú hơn, thởi gian chơicủa trẻ có thể kéo dài đến 40 - 50 phút và nhóm chơi cũng phát triển Trẻ có thể chơithành từng nhóm từ 2- 5 trẻ
- Đến tuổi này, trẻ đã có thể xây dựng chủ đề chơi và vai chơi
- Xung đột xảy ra trong trò chơi chủ yếu là do vai chơi: Ai đóng vai gì? và hànhđộng chơi (trẻ cũng đã biết tranh luận với bạn khi chơi: “Không đúng rồi”; “Phải làmthế này chứ” )
- Nội dung chơi cơ bản của trẻ là thể hiện mọi quan hệ giữa ngưởi với ngưởi
- Các hành động chơi của trẻ mang tính khái quát, phong phú hơn, hành độngnày đuợc nối tiếp bằng hành động kia để diễn đạt một mối quan hệ nhát định với ngưởikhác, phù hợp với vai mà trẻ dang diễn
- Trẻ học cách phục tùng các quy tắc, hành vi nhất định phù hợp với vai chơi,mặc dù quy tắc đó có thể trái ngược với mong muốn của trẻ
*Sự phát triển chủ đề và nội dung chơi ở trẻ từ 5-6 tuổi:
- Chủ đề chơi của trẻ đa dạng hơn, phản ánh cuộc sống hiện thực rộng và xa hơnnhư “Cửa hàng ăn”, “Siêu thị”
- Thởi gian chơi cửa trẻ kéo dài hơn (đến hàng giữ hoặc được duy tri tới vài
Trang 6- Khi thực hiện các hành động chơi, trẻ ưu tiên cho việc sử dung kết quả củanhững hành động đó cho các thành viên khác của trò chơi Nấu “cháo” rồi thì đổ vàođĩa, “rau” được thái ra là để dành cho búp bê
- Các hành động chơi của trẻ đuợc rút gọn, khái quát hóa và mang tính ước lệ
- Nội dung chơi cơ bản của trể là tuân thủ các quy tắc hành vi xã hội và các mốiquan hệ xã hội phù hợp với vai chơi
Ví dụ: Trẻ nói: “Bác sĩ mà lại nói với bệnh nhân như vậy à?”
*ĐÁNH GIÁ NỘI DUNG 2
- Bạn hãy tự cho điểm về những kiến thức bạn có trong lĩnh vực này
1 Tìm ra được sự khác nhau Về chủ đề chơi. Đạt 2 điểm
2 Tìm ra được sự khác nhau Về nội dung chơi. Đạt 3 điểm
3 Tìm ra được sự khác nhau Về thởi gian chơi. Đạt 2 điểm
4 Tìm ra được nguyên nhân mâu thuẫn của trẻ khi chơi Đạt 3 điểm
Nội dung 3:
MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC CHO TRẺ TỪ 3 - 6 TUỔI
Hoạt động 1: Tìm hiểu về môi trưởng giáo dục cho trẻ từ 3 - 6 tuổi
*Câu hỏi Theo bạn, môi trưởng giáo dục có vai trò như thế nào đối với sự phát
triển của trẻ từ 3 - 6 tuổi?
*Trả lởi - Môi trưởng giáo dục là nơi có các nguồn thông tin phong phú, khuyến
khích tính độc lập và tích cực của trẻ Môi trưởng giáo dục mà mođule này đề cập đến
là môi trưởng vật chất, bao gồm môi trưởng trong lớp (môi trưởng do giáo viên và trẻtrong lớp cùng xây dựng), môi trưởng sẵn có ở xung quanh lớp hoặc trưởng mầm non(chủ yếu giáo viên sử dụng môi trưởng sẵn có)
Môi trưởng giáo dục cho trẻ từ 3 - 6 tuổi bao gồm:
*Môi trưởng cơ sở vật chất trong lớp:
- Trang thiết bị đồ dùng và đồ chơi; bàn ghế, các giá, tủ, đồ dùng, đồ chơi
- Các biểu bảng phục vụ cho việc chăm sóc, giáo dục trẻ
- Các góc hoạt động trong lớp.
*Môi trưởng cơ sở vật chất ngoài lớp:
- Trong khuôn viên nhà trưởng như:
+Các góc hoạt động ở sân trưởng, hành lang lớp học;
+Các phòng chức năng, nhóm lớp khác trong trưởng;
+Sân chơi và các thiết bị chơi ngoài trởi;
+Khu chơi cát, nước;
Trang 7+Vưởn hoa, luống rau, các con vật cây cối
+Cánh đồng lúa, quả đồi gần trưởng;
+ Di tích lịch sử, làng nghề của địa phương
*Vai trò của môi trưởng giáo dục:
- Giúp trẻ từ 3 - 6 tuổi tìm tòi, khám phá và phát hiện nhiều điều mới lạ, hấp dẫntrong cuộc sống; Các kiến thức và kỹ năng của trẻ được củng cố và bố sung Trong môitrưởng đó, trẻ từ 3 - 6 tuổi được hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm và trẻ có nhiều cơhội tham gia tích cực các hoạt động, tạo cơ hội để trẻ bộc lộ hết khả năng của mình
- Môi trưởng phù hợp, đa dạng, phong phú sẽ gây hứng thú cho trẻ tù 3 - 6 tuổi vàbản thân giáo viên; góp phần hình thành và nâng cao mối quan hệ thân thiện, tự tin giữagiáo viên với trẻ, giữa trẻ với trẻ trong cùng lớp
Ví dụ: Khi thực hiện chủ đề “Thế giới động vật”, nhà trưởng, Lớp mẫu giáo cầnxây dựng môi trưởng giáo dục Về thế giới động vật như:
+Trong lớp có các góc hoạt động với nhiều đồ dùng, đồ chơi và hình ảnh Về độngvật Trẻ sẽ đuợc chơi, đuợc xem sách, được vẽ, Xé dán, được so sánh, phân loại cácđộng vật khác nhau; được xem các video clip Về thế giới động vật
+Ngoài lớp có các chuồng nuôi các con vật như: Thỏ, gà, khỉ, chim Trẻ sẽ đượcquan sát các đặc điểm của con vật như: Đặc điểm cấu tạo, vận động, hình dáng, sinh
sản, sinh hoạt của các con vật đó Qua đó hình thành ở trẻ thái độ yêu quý, chăm sóc
các con vật không có thái độ đuổi, đánh và biết cách bảo vệ bản thân khi chơi với cáccon vật
- Môi trưởng giáo dục là nơi cung cấp kiến thức, phát triển sự hiểu biết, tình cảm,thẩm mĩ, thể chất, ngôn ngữ, rèn luyện kỹ năng cho trẻ, góp phần hình thành và pháttriển nhân cách cho trẻ từ 3 - 6 tuổi nói riêng và trẻ mầm non nói chung
- Môi trưởng giáo dục góp phần hình thành tính chủ định cho trẻ từ 3-6 tuổi +Khi trẻ từ 3 - 6 tuổi hoạt động trong môi trưởng giáo dục phù hợp và khoa học,các phẩm chất tâm lí, các đặc điểm của nhân cách được hình thành và phát triển mạnh
mẽ Trẻ có nhu cầu tham gia các hoạt động giáo dục khác nhau để xây dựng các mốiquan hệ với các bạn và cô giáo Qua đó học được cách ứng xử và giao tiếp xã hội, mởmang hiểu biết cá nhân và hình thành kỹ năng sống cần thiết Trẻ đã nhớ đuợc các chủ
đề mà lớp đang thực hiện, thực hiện đuợc các quy tắc hoạt động trong môi trưởng đó.Tính chủ định của trẻ tù 3 - 6 tuổi bắt đầu được hình thành và phát triển
- Môi trưởng giáo dục tốt sẽ giúp trẻ từ 3 - 6 tuổi phát triển tư duy và trí tưởngtượng
- Bạn có thể nhận thấy trẻ từ 3 - 6 tuổi bắt đầu hình thành khả năng sử dụng kíhiệu Khi trẻ hành động với đồ vật thay thế hay xuất hiện những quy ước, kí hiệu cụ thể,
trẻ sẽ học cách suy nghĩ Về đối tượng và những quy ước trong lớp Lúc đầu tưởng
Trang 8tượng của trẻ lệ thuộc vào đồ chơi, hành động chơi nhưng sau đó hành động chơi đượcrút gọn và ở trẻ hình thành khả năng tưởng tượng thầm trong óc.
- Môi trưởng giáo dục góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ từ 3 - 6 tuổi Khi trẻtham gia các hoạt động học tập, vui chơi, trẻ sẽ trò chuyện, trao đổi, thảo luận với bạn,
với cô giáo để thống nhất về chủ đề, nội dung hoạt động Vì vậy vai trò của giáo viên là
tạo đuợc một môi trưởng giáo dục mà ở đó, trẻ được nói ra những suy nghĩ, cảm xúc,tâm trạng, hiểu biết, mong muốn của mình, có nghĩa là trẻ được cởi mở và thoái máibiểu đạt ý kiến cá nhân, không bị bất kỳ một sự cấm đoán nào
- Môi trưởng giáo dục góp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ
+Trẻ từ 3 - 6 tuổi được làm quen nhiều hơn với các hành vi, mối quan hệ củangưởi lớn và dần chúng trở thành mẫu mục hành vi đối với trẻ khi tham gia vào các hoạtđộng khác nhau Các nuối quan hệ thực tế được thiết lập giữa các trẻ với nhau trong khichơi và chính mối quan hệ đó đã hình thành ở trẻ từ 3 - 6 tuổi kỉ năng giao tiếp, có thái
độ mềm dẻo khi thiết lập mối quan hệ với bạn cùng trang lứa
- Môi trưởng giáo dục góp phần làm nảy sinh hoạt động mới
- Trẻ 3-4 tuổi húng thú với quá trình chơi chú chua để ý đến kết quả cửa hoạtđộng Nhưng đến 4-5 tuổi hay 5-6 tuổi, hứng thú của trẻ chuyển dần sang kết quả hoạtđộng
*Câu hỏi: Theo bạn, môi trưởng giáo dục cho trẻ từ 3 - 6 tuổi cần đảm bảo những
nguyên tắc gì? (Bạn hãy liệt kê những nguyên tắc đó ra?)
*Trả lởi
- Nguyên tắc khi xây dựng môi trưởng giáo dục dành cho trẻ từ 3 - 6 tuổi:
- Đảm bảo an toàn về thể chất và tâm lí.
- Đảm bảo vệ sinh Về nguồn nước, không khí và dinh dưỡng, các trang thiết bị,
đồ dùng, đồ chơi được bảo dưỡng sạch sẽ, tạo cám giác an toàn, tránh những nguy hiểmcho trẻ
- Đối với trẻ từ 3 - 6 tuổi, ở độ tuổi đã bắt đầu có ý thức được sự nguy hiểm xảy
ra với mình hơn so với lứa tuổi trẻ nhà trẻ, việc đảm bảo an toàn cho trẻ không còn phụthuộc hoàn toàn vào ngưởi lớn như lứa tuổi nhà trẻ nữa
- Môi trưởng an toàn là môi trưởng hoạt động cho trẻ từ 3- 6 tuổi mà ở đó không
có các yếu tố nguy cơ gây tai nạn, thương tích cho trẻ hoặc được phòng, chống và giảmthiểu tối đa khả năng gây thương tích cho trẻ Cụ thể là:
+Các đồ dùng, đồ chơi trong lớp và ngoài lớp không sắc nhọn, không dễ vỡ,không làm xước da, chảy máu trẻ, không có các vật liệu độc hại
+Đồ dùng, đồ chơi trong lớp và các thiết bị chơi ngoài tròi nếu bị gãy, hỏng phảiđược sửa chữa ngay hoặc không cho trẻ dùng
+Không trồng các loại cây có độc dược như cây hoa anh đào, cây cà dại
+Bố trí sắp xếp đồ dùng, đồ chơi trong lớp, ngoài sân phải khoa học, gọn gàng
và giáo viên dễ quan sát khi trẻ hoạt động
+Trong nhà trưởng, lớp phải có tủ thuốc, phòng y tế và cán bộ y tế để xử lí kịp
Trang 9thởi khi có sự cố bất thưởng với trẻ hoặc giáo viên.
+Giáo viên, nhân viên phải được trang bị những tài liệu, kiến thức cần thiết Về
an toàn cho trẻ, cách sơ cứu trong một số tình huống khẩn cấp: Hóc, sặc, gãy tay, chảymáu
+Nhà trưởng cần có biện pháp đảm bảo an toàn cho trẻ khi nhà trưởng không cóhiên, không có sân chơi, không có cổng hoặc hàng rào che chắn; hoặc nhà trưởng/lớphọc được xây dựng sát đưởng giao thông
- Cần xây dựng một môi trưởng tinh thần thân thiện, không khí làm việc trong nhà trưởng hăng say, đoàn kết và thể hiện tình yêu thương đối với con trẻ
*Môi trưởng giáo dục được xây dựng trong quá trình triển khai chủ đề:
- Hiện nay, các lớp mẫu giáo thực hiện giáo dục thông qua các chủ đề Vì vậy việc
xây dựng môi trưởng giáo dục đuợc tiến hành trong suốt thởi gian thực hiện chủ đề Cầnxây dựng môi trưởng giáo dục vào các thởi điểm khác nhau trong các chủ đề để trẻ dễthích nghi với cái mới Giáo viên không nên đưa quá nhiều cái mới vào cùng một thởiđiểm hoặc không có gì mùi lạ, hấp dẫn trẻ trong suốt một thởi gian diễn ra chủ đề,không kích thích và tạo hứng thú cho trẻ
- Khi xây dựng môi trưởng giáo dục cho trẻ cần dựa vào mục tiêu giáo dục nóichung và mục tiêu giáo dục của từng chủ điểm nói riêng nhằm đảm bảo phát triển toàndiện cho trẻ Về 5 lĩnh vực: Nhận thức, thể chất, ngôn ngữ, tình cảm- quan hệ xã hội vàthẩm mĩ
*Môi trưởng giáo dục cần đa dạng, phong phú, kích thích sự phảt triển của trẻ.
- Các trang thiết bị ngoài trởi có tác dụng kích thích các vận động khác nhau củatrẻ bằng màu sắc, hình dạng, kích thước và chức năng sử dụng chúng
- Tận dụng các nguyên vật liệu sẵn có của địa phương để trẻ khám phá, đặc biệt
là những nguyên vật liệu tự nhiên và tái sử dụng
- Đảm bảo các cơ sở hạ tầng như ánh sáng, đưởng đi, công trình cấp thoát nước
- Tạo môi trưởng với những nền văn hóa đa dạng, phong phú bởi những đồ dùng,trang phục, các phong tục tập quán Cung cấp thêm cho trẻ những hiểu biết Về nền vănhóa của mỗi địa phương
- Tạo môi trưởng có không gian phù hợp với cuộc sống thực hàng ngày của trẻ.Trang trí, sắp xếp môi trưởng giáo dục phải gần gũi, quen thuộc với cuộc sống hàngngày của trẻ
- Đảm bảo kết hợp các hoạt động trong nhóm tập thể và từng cá nhân, các hoạtđộng trong và ngoài lớp
- Đảm bảo phát huy tính tích cực, tự giác của trẻ Giáo viên giữ vai trỏ chủ đạogiúp trẻ tích cực tìm tòi và khám phá thế giới xung quanh
- Khai thác triệt để tác dụng giáo dục của môi trưởng, tránh tình trạng lãng phícông sức, thởi gian hay kinh phí
Trang 10- Thay đổi cách sắp xếp môi trưởng giáo dục tạo sự hấp dẫn mới lạ đối với trẻ,khuyến khích trẻ tích cực khám phá trải nghiệm và tập làm Trẻ có nhu cầu khám phánhững điều mới lạ xung quanh, biết quan sát sự vật hiện tượng một cách tinh tế, có khảnăng tri giác cái đẹp, thể hiện những cảm xúc tích cực.
- Phải giáo dục trẻ biết bảo vệ môi trưởng, giữ gìn môi trưởng gọn gàng, ngànnắp, sạch sẽ
- Tôn trọng nhu cầu, sở thích hoạt động và có tính đến khả năng của mỗi trẻ
*Môi trưởng giáo dục phải là nơi để hình thành các kĩ năng xã hội cho trẻ.
- Đảm bảo môi trưởng giao tiếp thân thiện, hòa đồng, ấm cúng, cởi mở giữa cô và
trẻ, giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với môi trưởng xung quanh Cô giáo phải tạo cơ hội để trẻmạnh dạn bộc lộ những suy nghĩ, tâm tư, nguyện vọng của mình, cử chỉ, lởi nói, việclàm của giáo viên phải luôn mẫu mực để trẻ noi theo Thống nhất các biện pháp giáodục những thói quen, hành vi văn hóa cho trẻ và gia đình, cộng đồng xã hội
QUY TRÌNH XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG GIÁO DỤC Hoạt động: Xác định những bước cơ bản khi xây dựng môi trưởng giáo dục
- Dựa vào kinh nghiệm và thực tiễn tại lớp của bạn, bạn hãy ghi những bước cơbản để dựng môi trưởng giáo dục cho trẻ Trao đổi, thảo luận với các đồng nghiệptrong trưởng các câu hỏi:
*Câu hỏi - Quy trình xây dựng môi trưởng giáo dục gồm những bước nào?
*Trả lởi Quy trình xây dựng môi trưởng giáo dục dành cho trẻ từ 3 - 6 tuổi *Bước1: Xác định nội dung và lập sơ đồ
*Xác định nội dungcần xây dựng:
- Xây dựng môi trưởng chung trong nhà trưởng bao gồm: Sân vưởn (cổng trưởng,
tưởng rào bao quanh, sân chơi, vưởn ); hệ thống công trình phụ (cung cấp hệ thốngthoát nước, điện lưới ); hệ thống các phòng chung, phòng chuyên biệt, phòng chứcnăng trong nhà trưởng (phòng hiệu trưởng, phòng phó hiệu trưởng, phòng y tế, phònghành chính quản trị, phòng hội đồng ); khu vực phục vụ ăn uống (nhà bếp - nơi chếbiến thức ăn, kho lưu trữ và bảo quản thức ăn); khối phòng học cho trẻ (các nhóm lớp,phòng học, phòng ăn, phòng ngủ, phòng vệ sinh, phòng đón trả trẻ, hiên chơi )
- Xây dựng môi trưởng giáo dục trong lớp: Môi trưởng tổ chức các hoạt động họctập như hoạt động khám phá khoa học, hoạt động giáo dục âm nhac, tạo hình, hoạt độnglàm quen với chữ viết ; môi trưởng ngoài trởi; môi trưởng hoạt động vui chơi
Lưu ý: Cần xác định một số đồ dùng, trang thiết bị, tranh ảnh, đồ chơi cũ có liên
quan đến chủ đề mới để tiết kiệm công sức và thởi gian của giáo viên và giúp trẻ tiếp
tục có cơ hội củng cố và ôn luyện kiến thức, tạo những ấn tượng cảm xúc cho trẻ
Ví dụ: Từ chủ đề “Thế giới thực vật” chuyển sang chủ đề “Thế giới động vật” cóthể lưu giữ mảng tranh tưởng (tranh chủ đề với một số cây xanh, hàng rào, thảm cỏ sau đó bố sung thêm những chi tiết có liên quan đến con vật Ở ngoài trởi có thể giữ lại
Trang 11những cây xanh, các chuồng chim, bể cá, hòn non bộ Tại các góc hoạt động như nẩu
ăn có thể giữ lại một số đồ chơi, nguyên vật liệu thay cho thức ăn của các con vật Trongnhóm lắp ghép xây dựng giữ lại khung thiết kế công viên như hàng rào, cổng, một sốcây hoa, cỏ, hồ nước
*Lập sơ đồ xây dựng:
- Mô hình môi trưởng cần xây dựng phải đuợc thiết kế trẻn giấy Tỉ lệ giữa cáckhu vực hoạt động phải cân đối và phù hợp với các điều kiện của mỗi nhà trưởng, mỗilớp học
*Bước 2: Mua sắm, sưu tầm trang thiết bị, tranh ảnh, nguyên vật liệu, phế liệu
- Trẻn cơ sở giáo viên đã xác định rõ những nội dung cần xây dựng và những thứ
có thể lưu giữ lại được từ chủ đề trước, giáo viên phải lên kế hoạch mua sắm, sưu tầmnhững đồ dùng, đồ chơi, nguyên vật liệu khác để phục vụ cho chủ đề mới
Ví dụ: Trong chủ đề “Thế giới động vật”, ngoài những thứ đã lưu giữ ở trẻn, cóthể mua sắm thêm một số mô hình chuồng của các con vật, hoặc các chủng loại đồ chơicon giống, các đồ chơi con vật bằng những chất liệu khác nhau như bằng vải lụa, vảibông có thể kết hợp với gia đình trẻ để huy động phụ huynh đóng góp, ủng hộ một sốthức ăn của các con vật, sưu tầm một số tranh ảnh các loài động vật hoặc mang đến lớpcho mượn một vài con vật thật như mèo, gà Tận dụng các nguồn nguyên vật liệu, phếliệu khác như xốp, mút, giấy màu, đèe can, vỏ chai, vỏ hộp, bìa cát tông để chuẩn bịlàm đồ dùng, đồ chơi
*Bước3: Tổ chức làm tranh ảnh, đồ dùng, đồ chơi
- Đồ dùng, đồ chơi, tranh ảnh phục vụ chương trình giáo dục mầm non rất đadạng và phong phú Ngoài những đồ dùng, tranh ảnh mua sẵn ở thị trưởng thì giáo viên
và trẻ phải tự làm những đồ dùng, đồ chơi, tranh ảnh khác để thực hiện các hoạt độngcủa lớp
- Giáo viên làm: Cần xác định rõ những loại tranh ảnh, đồ dùng nào mà giáo viênlàm Những tranh ảnh, đồ dùng giáo viên làm là những thứ có tính chất giới thiệu chủ
đề hoặc khó làm do cần có sự khéo léo tinh tế, kiên trì trong khi thể hiện bố cực, đưởngnét, màu sắc của bức tranh hoặc sản phẩm
- Giáo viên và trẻ cùng làm: Giáo viên có thể làm mẫu một vài thứ, sau đó gợi ýcho trẻ làm Trong khi trẻ thực hiện, giáo viên có thể bao quát, giúp đỡ từng trẻ kết hợpvới những lởi động viên, khích lệ kịp thởi
- Trẻ tự làm: Một số tranh ảnh, đồ dùng, đồ chơi quen thuộc có thể giao cho trẻ tựlàm cùng nhau Khuyến khích trẻ có hứng thú làm và hiểu được ý nghĩa xã hội củanhững công việc được giao
Ví dụ: Làm đồ chơi để tặng các em nhỏ, tặng bạn nhân ngày sinh nhật.
- Thưởng xuyên chú ý bố sung cho trẻ các điều kiện Về cơ sở vật chất (nguyênvật liệu, đồ dùng, đồ chơi) tạo điều kiện để trẻ có thể vận dụng vốn kinh nghiệm phongphú của mình vào trò chơi
Trang 12- Tận dụng những đồ dùng thật nhưng đã bị hỏng còn nguyên hình dáng hoặc giađình không sử dụng đến để trẻ có thể sử dụng khi chơi như: Máy điện thoại bàn, máyđiện thoại di động, giày, mũ của bố mẹ, quần áo của bố mẹ, anh chị hoặc bản thân trẻ,những chiếc bát, đĩa nhựa các cỡ, đũa ăn, thìa, cốc
Ví dụ: Trong góc gia đình, cô giáo sưu tầm những chiếc túi sách, đôi giầy, váy,
ca vát cũ (phụ huynh không dùng đến) để trẻ mặc, sử dụng khi đóng vai bố mẹ thì trẻ sẽrất hứng thú và chơi say sưa
- Không nhất thiết phải có đầy đủ đồ dùng, đồ chơi của chủ đề khi mở chủ đề Đồdùng, đồ chơi đuợc bố sung dần trong suốt chủ đề và khi kết thúc chủ đề thì giáo viên
đã có thể cất bớt những đồ dùng, đồ chơi của chủ đề mà trẻ không thích chơi và thay thếbằng những đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho chủ đề tiếp theo để kích thích tính tò mò hamhiểu biết của trẻ
Ví dụ: Với chủ đề “Thế giới động vật”, giáo viên tổ chức cho trẻ làm nhữngquyển sách sưu tầm những loại động vật quý hiếm hay những động vật sống ở môitrưởng khác nhau như: dưới nước, trong rừng trong nhà Khi kết thúc chủ điểm, giáoviên có thể cất những cuốn sách đó và treo những cuốn vở mới, trang trí bên ngoài thậtđẹp và bắt mắt Về màu sắc, còn những trang vở bên trong thì để trắng Điều này sẽ làmtrẻ thấy tò mò, háo hức với chủ điểm mới, nội dung hoặc trò chơi sắp tới mà cô sẽ giớithiệu
- Để phát huy vai trò của góc hoạt động, đòi hỏi giáo viên phải nhanh nhay, linhhoạt, chủ động trong việc tổ chức, thiết kế môi trưởng góc, khuyến khích trẻ giữ rộngmối quan hệ giữa các góc chơi, thưởng xuyên thay đổi vị trí, trang trí tại các góc Giáoviên cần đưa ra kế hoạch chủ động trong việc xây dựng các góc để hạn chế những tồntại đang phổ biến hiện nay ở các trưởng, lớp mầm non như:
+Giáo viên chưa chú ý đến việc tận dụng các nguyên vật liệu mở, chưa sử dụnghết chức năng của các đồ dùng công nghiệp, còn thụ động, ít sáng tạo
+Việc làm đồ dùng, đồ chơi còn nặng về hình thức, phô trương.
+Giáo viên chưa nhận thấy tác dụng của đồ chơi tự tạo và nguyên vật liệu mở
trong việc gây nhiều ứng thú hấp dẫn đối với trẻ cũng như tác dụng trong việc rèn luyệncác kỹ năng khác cho trẻ
- Chúng ta biết rằng, khi trẻ tự làm hoặc làm cùng cô, cùng bạn, trẻ thấy hứng thúvới sản phẩm của mình làm ra dù đẹp hay không đẹp, trẻ nắm được ý nghĩa, cách chơi
và tự giác, tích cực hoạt động và bảo quản giữ gìn sản phẩm của mình
- Nguyên vật liệu mở có tác dụng kích thích trẻ tìm tòi, khám phá và sáng tạo,giúp trẻ thỏa mãn nhu cầu nhận thúc, hoạt động Trẻ tích cực tư duy, biết so sánh, phântích, tổng hợp, trừu tượng hóa và khái quát hóa Trẻ được trải nghiệm, tự tìm ra các đặcđiểm, các thuộc tính và các mối liên hệ đơn giản
Lưu ý: Cần lên kế hoạch cụ thể những nội dung tổ chức làm tranh ảnh, đồ dùng,
đồ chơi lồng ghép vào các thởi điểm trong ngày của trẻ sao cho hợp lí, tránh tình trạngcắt xén giở học, giở chơi hoặc làm sáo trộn nề nếp sinh hoạt của trẻ
*Bước 4: Sắp xếp, trang trí