Tiêu chuẩn ngành 14 TCN 140-2005

Tiêu chuẩn ngành 14 TCN 140-2005 định phương pháp xác định độ bền chống cắt của đất (đất dính và đất rời) bằng thiết bị cắt phẳng trong phòng thí nghiệm, dùng cho xây dựng công trình thủy lợi. Mời các bạn tham khảo nội dung chi tiết.

1.1 Tiêu chu n này quy đ nh phẩ ị ương pháp xác đ nh đ  b n ch ng c t c a đ t (đ t dínhị ộ ề ố ắ ủ ấ ấ  

và đ t r i) b ng thi t b  c t ph ng trong phòng thí nghi m, dùng cho xây d ng côngấ ờ ằ ế ị ắ ẳ ệ ự  trình thu  l i.ỷ ợ

1.2.  Ph m vi áp d ng ạ ụ

1.2.1 Đ t h t m n (các đ t lo i sét, đ t b i) và đ t cát không ch a s i s n, có k t c uấ ạ ị ấ ạ ấ ụ ấ ứ ỏ ạ ế ấ  

nguyên tr ng ho c m u ch  b  có đ   m và đ  ch t theo yêu c u;ạ ặ ẫ ế ị ộ ẩ ộ ặ ầ

1.2.2 Đ t h t m n và đ t cát có ch a s i s n c  h t nh  đ n h t trung (h t c  2 đ nấ ạ ị ấ ứ ỏ ạ ỡ ạ ỏ ế ạ ạ ỡ ế  

20mm), trong đó cho phép có m t s  c c, h t kích thộ ố ụ ạ ước đ n 20mm, có k t c uế ế ấ  nguyên tr ng ho c m u ch  b  có đ   m và đ  ch t theo yêu c u.ạ ặ ẫ ế ị ộ ẩ ộ ặ ầ

1.3 Thu t ngậ ữ

1.3.1 Thi t b  c t ph ng còn g i là máy c t tr c ti p ho c thi t b  h p c t. H p c t đế ị ắ ẳ ọ ắ ự ế ặ ế ị ộ ắ ộ ắ ượ  c

c u t o làm hai n a có kích thấ ạ ử ước b ng nhau,   gi a có khoang r ng đ  đ t m uằ ở ữ ỗ ể ặ ẫ  thí nghi m, m t ti p xúc gi a hai n a n m ngang; khi thí nghi m, m u đ t b  c tệ ặ ế ữ ử ằ ệ ẫ ấ ị ắ  theo m t ph ng ti p xúc gi a hai n a c a h p c t đã đặ ẳ ế ữ ử ủ ộ ắ ược đ nh trị ướ Ức.  ng su tấ  pháp tuy n và  ng su t c t tác d ng lên m u đ u đế ứ ấ ắ ụ ẫ ề ược xác đ nh tr c ti p. ị ự ế

1.3.2 Đ  b n ch ng c t c a đ t là s c ch ng c t (trộ ề ố ắ ủ ấ ứ ố ắ ượt) l n nh t mà đ t có th  huyớ ấ ấ ể  

đ ng trộ ước khi nó b  c t, bi u di n b ng phị ắ ể ễ ằ ương trình t ng quát c a Coulomb  sau:ổ ủ

­ Đ i v i đ t dính: ố ớ ấ max = C + P.tg  

­ Đ i v i đ t r i:      ố ớ ấ ờ max = P.tg  

Trong đó:     max ­ S c ch ng c t l n nh t c a đ t (KN/mứ ố ắ ớ ấ ủ ấ 2);

P ­  ng su t pháp tuy n tác d ng lên m u (KN/mứ ấ ế ụ ẫ 2);

C ­ thông s  l c dính c a đ  b n ch ng c t c a đ t (KN/mố ự ủ ộ ề ố ắ ủ ấ 2);

 ­ thông s  góc ma sát trong c a đ  b n ch ng c t c a đ t (đ ).ố ủ ộ ề ố ắ ủ ấ ộ1.4 Phương pháp thí nghi mệ

1.4.1 Đ i v i đ t dính, đ t có tính th m nh , có th  áp d ng: phố ớ ấ ấ ấ ỏ ể ụ ương pháp c t nhanhắ  

không c  k t, không thoát nố ế ước; phương pháp c t nhanh c  k t; và phắ ố ế ương pháp 

c t ch m.ắ ậ

1.4.1.1 Phương pháp c t nhanh không c  k t, không thoát nắ ố ế ước là thí nghi m c t đ i v iệ ắ ố ớ  

m u đ t không đẫ ấ ược c  k t trố ế ước, mà ngay sau khi cho áp l c nén th ng đ ng tácự ẳ ứ  

d ng lên m u, thì l p t c cho tác d ng l c c t t o ra s  chuy n d ch ngang c a th tụ ẫ ậ ứ ụ ự ắ ạ ự ể ị ủ ớ  

c t v i t c đ  nhanh và đ u, làm cho m u đ t b  phá hu  c t (trắ ớ ố ộ ề ẫ ấ ị ỷ ắ ượt) trong kho ng 4ả  

đ n 6 phút; trong quá trình đ t b  c t, không cho nế ấ ị ắ ướ ỗ ỗc l  r ng thoát ra ngoài

1.4.1.2 Phương pháp c t nhanh c  k t là thí nghi m c t đ i v i m u đ t đã đắ ố ế ệ ắ ố ớ ẫ ấ ược c  k tố ế  

trước dưới áp l c nén th ng đ ng, sau đó m i ti n hành c t m u và làm cho đ t bự ẳ ứ ớ ế ắ ẫ ấ ị phá hu  c t trong kho ng 4 đ n 6 phút nh    phỷ ắ ả ế ư ở ương pháp trước; nh ng trong quáư  trình m u đ t b  c t, nẫ ấ ị ắ ướ ỗ ỗc l  r ng trong đ t đấ ược cho thoát ra ngoài

1.4.1.3 Phương pháp c t ch m là thí nghi m c t đ i v i m u đ t đã đắ ậ ệ ắ ố ớ ẫ ấ ược c  k t trố ế ướ  c

dưới áp l c nén th ng đ ng; sau đó cho l c c t tác d ng t o ra s  d ch chuy nự ẳ ứ ự ắ ụ ạ ự ị ể  ngang c a th t c t v i t c đ  đ u và đ  ch m, đ  sao cho áp l c nủ ớ ắ ớ ố ộ ề ủ ậ ể ự ướ ỗ ỗc l  r ng dư không phát tri n đáng k  trong quá trình đ t b  c t và không t n t i t i th i đi mể ể ấ ị ắ ồ ạ ạ ờ ể  

m u đ t b  phá hu  c t.ẫ ấ ị ỷ ắ

Ghi chú: Tu  theo tình hình và đi u ki n làm vi c th c t  c a đ t mà l a ch n áp d ng ỳ ề ệ ệ ự ế ủ ấ ự ọ ụ  

ph ươ ng pháp thí nghi m c t phù h p, đ  có tr  s  các thông s  đ  b n ch ng c t h p lý ệ ắ ợ ể ị ố ố ộ ề ố ắ ợ  

c a đ t dùng cho tính toán  n đ nh c a công trình ủ ấ ổ ị ủ

1.4.2 Đ i v i đ t r i, đ t có tính th m l n, có th  áp d ng phố ớ ấ ờ ấ ấ ớ ể ụ ương pháp c t nhanh khôngắ  

c  k t, không thoát nố ế ước ­ v i đ t   tr ng thái khô gió ho c ít  m, và phớ ấ ở ạ ặ ẩ ương pháp 

c t nhanh c  k t ­ v i đ t bão hoà nắ ố ế ớ ấ ước

1.5.  M u đ t thí nghi mẫ ấ ệ

1.5.1 M u đ t l y v  dùng cho thí nghi m c t ph i đ m b o yêu c u theo Tiêu chu nẫ ấ ấ ề ệ ắ ả ả ả ầ ẩ  

14TCN 124­2002; m u nguyên tr ng ph i l y theo phẫ ạ ả ấ ương th ng đ ng và có kíchẳ ứ  

thước đ m b o cho vi c l y m u thí nghi m đúng quy cách.ả ả ệ ấ ẫ ệ

1.5.2 M u thí nghi m đẫ ệ ược chu n b  t  m u đ t nguyên tr ng ho c m u ch  b  có đẩ ị ừ ẫ ấ ạ ặ ẫ ế ị ộ 

m và đ  ch t theo yêu c u. M u thí nghi m ph i có đ ng kính (ho c c nh) c a

ti t di n c t l n h n kích thế ệ ắ ớ ơ ước h t l n nh t c a đ t ít nh t là 10 l n, t  s  gi aạ ớ ấ ủ ấ ấ ầ ỷ ố ữ  chi u cao và đề ường kính (ho c c nh) ti t di n c t c a m u trong kho ng 1/3 đ nặ ạ ế ệ ắ ủ ẫ ả ế  1/2. Kích thước m u thí nghi m ph i phù h p v i không gian ch a m u c a h pẫ ệ ả ợ ớ ứ ẫ ủ ộ  

c t.ắ

1.6 Yêu c u k  thu tầ ỹ ậ

1.6.1 Đ i v i m i m u đ t c n ti n hành không ít h n 4 m u thí nghi m c t phân bi tố ớ ỗ ẫ ấ ầ ế ơ ẫ ệ ắ ệ  

dưới 4 c p áp l c nén th ng đ ng có tr  s  khác nhau, đ  xác đ nh các tr  s  s cấ ự ẳ ứ ị ố ể ị ị ố ứ  

ch ng c t l n nh t tố ắ ớ ấ ương  ng c a đ t. Sau đó, áp d ng công th c c a Cuolomb đứ ủ ấ ụ ứ ủ ể tính toán các thông s  đ  b n ch ng c t c a đ t. Tr  s  c a các c p áp l c nénố ộ ề ố ắ ủ ấ ị ố ủ ấ ự  

th ng đ ng áp d ng khi thí nghi m c t c n đẳ ứ ụ ệ ắ ầ ượ ực l a ch n sao cho phù h p v i c uọ ợ ớ ấ  trúc và tr ng thái c a đ t, t i tr ng công trình và kh  năng v n hành an toàn c aạ ủ ấ ả ọ ả ậ ủ  thi t b  khi c t m u dế ị ắ ẫ ưới áp l c nén l n nh t;ự ớ ấ

Ghi chú: Thông th ng, đ c áp d ng các c p áp l c nén th ng đ ng P nh  sau: ườ ượ ụ ấ ự ẳ ứ ư

­ Đ i v i các đ t lo i sét, đ t b i có k t c u kém ch t ho c tr ng thái d o ch y: 25; 50; ố ớ ấ ạ ấ ụ ế ấ ặ ặ ạ ẻ ả  

1.6.2 L c c t tác d ng lên m u ph i đ m b o liên t c, t o ra s  chuy n d ch ngang (c t)ự ắ ụ ẫ ả ả ả ụ ạ ự ể ị ắ  

c a th t c t v i t c đ  đ u và có tr  s  phù h p v i phủ ớ ắ ớ ố ộ ề ị ố ợ ớ ương pháp thí nghi m.ệ

1.6.3 Trước khi thí nghi m, ph i đệ ả ược xác đ nh rõ đ c đi m c a m u đ t, các yêu c u vàị ặ ể ủ ẫ ấ ầ  

phương pháp thí nghi m áp d ng.ệ ụ

Ghi chú: Đ i v i đ t dùng cho xây d ng công trình thu  l i, đ  b n ch ng c t c a đ t nên ố ớ ấ ự ỷ ợ ộ ề ố ắ ủ ấ  

đ ượ c xác đ nh v i m u thí nghi m   tr ng thái bão hoà n ị ớ ẫ ệ ở ạ ướ c.

2.  THI T B  D NG CẾ Ị Ụ Ụ

2.1 Thi t b  c t ph ng ki u  ng bi nế ị ắ ẳ ể ứ ế

2.1.1 Máy c t ph ng m u nh , ki u  ng bi n (còn g i là thi t b  h p c t nh )ắ ẳ ẫ ỏ ể ứ ế ọ ế ị ộ ắ ỏ

Máy c t ph ng m u nh , ki u  ng bi n, dùng c t m u đ t thí nghi m d ng hìnhắ ẳ ẫ ỏ ể ứ ế ắ ẫ ấ ệ ạ  

h p, ti t di n ngang (ti t di n c t) hình vuông v i kích thộ ế ệ ế ệ ắ ớ ước 60x60mm ho cặ  100x100mm, chi u cao 20mm đ n 25mm. Thi t b  này cho phép áp d ng đ  thíề ế ế ị ụ ể  nghi m c t đ i v i các đ t h t m n và đ t cát không ch a s i s n.ệ ắ ố ớ ấ ạ ị ấ ứ ỏ ạ

K t c u c a thi t b  đế ấ ủ ế ị ược mô t  khái quát   hình A.1 và A.2 ph  l c A, g m các bả ở ụ ụ ồ ộ 

đ nh hị ướng   trên bàn máy, ch  d ch chuy n theo chi u tác d ng c a tr c đ y ngangở ỉ ị ể ề ụ ủ ụ ẩ  

và ngượ ạc l i. Ph i đ m b o d ch chuy n đả ả ả ị ể ược m t đo n ít nh t là b ng 1/5 độ ạ ấ ằ ườ  ngkính (ho c cành) ti t di n c t c a m u đ t;ặ ế ệ ắ ủ ẫ ấ

­ H p c t (khuôn ch a m u): độ ắ ứ ẫ ược ch  t o b ng kim lo i c ng, không g , có d ngế ạ ằ ạ ứ ỉ ạ  hình kh i vuông (nhìn t  trên xu ng), đố ừ ố ược chia theo chi u ngang thành hai n a:ề ử  

n a trên và n a dử ử ướ ở ữi;   gi a có l  vuông ho c tròn xuyên su t và có kích thỗ ặ ố ước phù 

h p v i m u đ t thí nghi m đợ ớ ẫ ấ ệ ượ ắc l p đ t vào đó. Các b  m t, đ c bi t là m tặ ề ặ ặ ệ ặ  trong và m t ti p xúc gi a hai n a c a h p c t đặ ế ữ ử ủ ộ ắ ược doa nh n đ t đ  bóng cao.ẵ ạ ộ  

N a dử ướ ủi c a h p c t độ ắ ượ ắc l p ráp lên m t đáy có s  rãnh thoát nặ ẻ ước c a h pủ ộ  ngoài, c  đ nh đố ị ượ ạc t i ch  nh  các m u ch n, có th  tháo m  thu n ti n. N a trênỗ ờ ấ ặ ể ở ậ ệ ử  

c a h p c t,   m t phía có g n tr  đ y (5) đ y vào vòng  ng bi n. Có các ch tủ ộ ắ ở ộ ắ ụ ẩ ẩ ứ ế ố  

ho c khoá đ  khoá ch t hai n a h p c t v i nhau khi cho m u đ t vào và tháo raặ ể ặ ử ộ ắ ớ ẫ ấ  

được khi c t mâũ. Có c u ki n ho c phắ ấ ệ ặ ương ti n thích h p đ  nâng th ng đ ngệ ợ ể ẳ ứ  

n a trên c a h p c t, t o ra khe h  n m ngang gi a hai n a h p c t theo yêu c uử ủ ộ ắ ạ ở ằ ữ ử ộ ắ ầ  khi c t m u;ắ ẫ

­ B  ph n tác d ng l c nén th ng đ ng lên m u g m: t m nén (9), khung truy n t iộ ậ ụ ự ẳ ứ ẫ ồ ấ ề ả  (10), h  th ng đòn b y, quang ch t t i và các qu  cân có kh i lệ ố ẩ ấ ả ả ố ượng chu n. L cẩ ự  nén tác d ng lên m u ph i đ m b o luôn theo phụ ẫ ả ả ả ương th ng đ ng, có tr  s  chínhẳ ứ ị ố  xác theo yêu c u. Bi n d ng lún c a m u đ t dầ ế ạ ủ ẫ ấ ưới tác d ng c a áp l c nén đụ ủ ự ượ  c

đo b i đ ng h  đo chuy n v  (7) có đ  chính xác đ n 0,005mm, đở ồ ồ ể ị ộ ế ượ ắc l p đ t lênặ  

đ  chuy n d ch ngang không đ i c a th t c t, trong đó có th  ch n độ ể ị ổ ủ ớ ắ ể ọ ượ ốc t c độ phù h p v i phợ ớ ương pháp thí nghi m. Chuy n d ch ngang c a th t c t đệ ể ị ủ ớ ắ ược đo b iở  chuy n v  k  có s  d c chính xác đ n 0,1mm để ị ế ố ọ ế ượ ắc l p đ t   v  trí thích h p. S cặ ở ị ợ ứ  

ch ng c t c a đ t tính đố ắ ủ ấ ượ ừ ược t  l ng bi n d ng c a vòng  ng bi n đo đế ạ ủ ứ ế ượ ở c chuy n v  k  có đ  chính xác đ n 0,005mm để ị ế ộ ế ược g n vào vòng  ng bi n, khi b  trắ ứ ế ị ụ 

đ y   n a trên c a h p c t tác d ng vào trong quá trình tác d ng l c c t lên m uẩ ở ử ủ ộ ắ ụ ụ ự ắ ẫ  thí nghi m.ệ

Ghi chú:

1. Vòng  ng bi n ph i đ m b o đàn h i tuy t đ i d ứ ế ả ả ả ồ ệ ố ướ i tác d ng c a l c nén ít nh t là ụ ủ ự ấ  

g p 1,5 l n l c c t l n nh t tác d ng lên m u.  ấ ầ ự ắ ớ ấ ụ ẫ

2. Ph i đ m b o đ ả ả ả ườ ng th ng qua tâm c a tr c đ y ngang, đ ẳ ủ ụ ẩ ườ ng kính ti t di n c t c a ế ệ ắ ủ  

m u thí nghi m và tr c đ ẫ ệ ụ ườ ng kính đ i x ng c a vòng  ng bi n cùng n m trên m t đ ố ứ ủ ứ ế ằ ộ ườ   ng

th ng. Và chuy n v  k  đo bi n d ng c a vòng  ng bi n cũng ph i đ ẳ ể ị ế ế ạ ủ ứ ế ả ượ ắ c l p đ t trên tr c ặ ụ  

đ ườ ng kính c a vòng ủ

2.1.2.     Máy c t ph ng m u l n, ki u  ng bi n (còn g i là thi t b  h p c t l n)ắ ẳ ẫ ớ ể ứ ế ọ ế ị ộ ắ ớ

Máy c t ph ng m u l n, ki u  ng bi n dùng c t m u đ t thí nghi m hình lăng trắ ẳ ẫ ớ ể ứ ế ắ ẫ ấ ệ ụ vuông kích thước: c nh x c nh x chi u cao b ng 300 x 300 x 140mm, (ho cạ ạ ề ằ ặ  305x305x150mm) ho c m u đ t hình tr  tròn v i kích thặ ẫ ấ ụ ớ ước g n tầ ương t : Bànự  (b ) máy; h p ngoài (h p công tác) đ  đ t đệ ộ ộ ể ặ ược vào đó h p c t ch a m u thíộ ắ ứ ẫ  nghi m; b  ph n gây áp l c nén th ng đ ng tác d ng lên m u và đ ng h  đo lún;ệ ộ ậ ự ẳ ứ ụ ẫ ồ ồ  

b  ph n gây áp l c đ y ngang (c t) và vòng  ng bi n độ ậ ự ẩ ắ ứ ế ược g n đ ng h  đo bi nắ ồ ồ ế  

d ng; h  th ng giá đ  và đ ng h  đo d ch chuy n ngang c a h p công tác (h pạ ệ ố ỡ ồ ồ ị ể ủ ộ ộ  

ch a m u) trong quá trình c t m u. Và các ph  ki n khác, nh : Các t m kim lo iứ ẫ ắ ẫ ụ ệ ư ấ ạ  

đ c l  châm kim thay vì cho các t m đá x p th m nụ ỗ ấ ố ấ ước, dao vòng l y m u đ tấ ẫ ấ  nguyên d ng, và d ng c  ch  b  m u t  đ t b  phá hu  k t c u v i khuôn m u cóạ ụ ụ ế ị ẫ ừ ấ ị ỷ ế ấ ớ ẫ  kích thước b ng m u thí nghi m; ằ ẫ ệ

2.1.3 Các thi t b , d ng c  khác ế ị ụ ụ

Thi t b , d ng c  xác đ nh đ   m c a đ t theo tiêu chu n 14 TCN 125 ­ 2002;ế ị ụ ụ ị ộ ẩ ủ ấ ẩThi t b  d ng c  xác đ nh kh i l ng th  tích c a đ t theo tiêu chu n 14 TCN 126 ­ế ị ụ ụ ị ố ượ ể ủ ấ ẩ  2002;

Đ ng h  b m giây, đ ng h  ch  gi  ;ồ ồ ấ ồ ồ ỉ ờ

Thước k p c  khí có đ  chính xác đ n 0,1mm; thẹ ơ ộ ế ước th ng đẳ ược kh c v ch mm;ắ ạ Cân k  thu t các lo i có đ  chính xác 0,01g; 0,1g; 1g và 5g ;ỹ ậ ạ ộ

 Các sàng l  2mm và 20mm;ỗ

 Các d ng c , v t t  thông thụ ụ ậ ư ường: Nước máy ho c nặ ước s ch đã kh  khoáng,ạ ử  

m  bôi tr n, dao c t đ t, dao g t ph ng, khay đ ng đ t, muôi và x ng xúc đ t,ỡ ơ ắ ấ ạ ẳ ự ấ ẻ ấ  

d ng c  nghi n r i đ t v.v…    ụ ụ ề ờ ấ

3 XÁC Đ NH Đ  B N CH NG C T C A Đ T B NG MÁY C T PH NGỊ Ộ Ề Ố Ắ Ủ Ấ Ằ Ắ Ẳ  

M U NH , KI U  NG BI NẪ Ỏ Ể Ứ Ế

3.1 Nguyên t c chungắ

3.1.1 Ph m vi áp d ng: theo đi u 1.2.1.ạ ụ ề

3.1.2 M u đ t thí nghi m :  theo đi u 1.5.ẫ ấ ệ ề

3.1.3 Yêu c u k  thu t : theo đi u 1.6.ầ ỹ ậ ề

3.1.4 Thi t b  d ng c  : theo đi u 2.1.1 và 2.1.3.ế ị ụ ụ ề

3.2 Phương pháp thí nghi m c t nhanh không c  k t, không thoát nệ ắ ố ế ước

3.2.1 Quy đ nh chungị

Phương pháp thí nghi m này đệ ược áp d ng c t cho đ t h t m n và đ t cát khôngụ ắ ấ ạ ị ấ  

ch a s i s n, k t c u nguyên tr ng ho c m u ch  b  có đ   m và đ  ch t theo yêuứ ỏ ạ ế ấ ạ ặ ẫ ế ị ộ ẩ ộ ặ  

c u. M u đ t thí nghi m không đầ ẫ ấ ệ ược c  k t trố ế ước. Tác d ng l c c t lên m u đ tụ ự ắ ẫ ấ  

b  nén dị ưới áp l c th ng đ ng, làm cho m u d ch chuy n c t v i t c đ  đ u vàự ẳ ứ ẫ ị ể ắ ớ ố ộ ề  nhanh, b  phá hu  c t (trị ỷ ắ ượt) trong th i gian 4 đ n 6 phút. Trong quá trình m u đ tờ ế ẫ ấ  

b  c t, không cho nị ắ ướ ỗ ỗc l  r ng c a đ t thoát ra ngoài. Có th  c t m u thí nghi m ủ ấ ể ắ ẫ ệ ở 

đ   m t  nhiên, ch  b  ho c bão hoà ­ đ i v i đ t h t m n và đ t cát có lộ ẩ ự ế ị ặ ố ớ ấ ạ ị ấ ượng ch aứ  

h t b i và h t sét b ng 10% ho c h n; c t m u thí nghi m   tr ng thái khô gió, ítạ ụ ạ ằ ặ ơ ắ ẫ ệ ở ạ  

m ­ đ i v i đ t cát không có l ng ch a đáng k  các h t b i và h t sét. 

3.2.2 Quy trình

3.2.2.1 Hi u chu n thi t b , d ng c  ệ ẩ ế ị ụ ụ

1. Lau s ch dao vòng l y m u, r i cân kh i lạ ấ ẫ ồ ố ượng c a nó chính xác đ n 0,1g; đoủ ế  

đường kính trong và chi u cao dao vòng chính xác đ n 0,1mm, r i tính dung tích daoề ế ồ  vòng chính xác đ n 0,1cmế 3;

2. Lau s ch khuôn ch  t o m u, r i đo kích thạ ế ạ ẫ ồ ước bên trong c a khuôn chính xácủ  

4. Hi u chu n bàn (b ) máy: Ph i đ m b o m t bàn máy b ng ph ng, n m ngang; ệ ẩ ệ ả ả ả ặ ằ ẳ ằ

5. Ki m tra và hi u chu n h  th ng t o áp l c th ng đ ng; ph i đ m b o áp l cể ệ ẩ ệ ố ạ ự ẳ ứ ả ả ả ự  tác d ng th ng đ ng và phân b  đ u lên b  m t m u đ t; các qu  cân ch t t iụ ẳ ứ ố ề ề ặ ẫ ấ ả ấ ả  chu n kh i lẩ ố ượng theo ch  t o; áp l c nén không sai s  quá 1% tr  s  áp l c yêuế ạ ự ố ị ố ự  

c u;ầ

6. Ki m tra và hi u chu n h  th ng t o áp l c đ y ngang (c t); ph i đ m b o tr cể ệ ẩ ệ ố ạ ự ẩ ắ ả ả ả ụ  

đ y n m ngang, đẩ ằ ường th ng d c theo tâm tr c trùng v i đẳ ọ ụ ớ ường kính c a ti t di nủ ế ệ  

c t và đắ ường kính c a vòng  ng bi n. Tr c đ y ngang v n hành êm, không rungủ ứ ế ụ ẩ ậ  

đ ng. Vòng  ng bi n đàn h i tuy t đ i và đang trong th i gian b o hành ki m đ nhộ ứ ế ồ ệ ố ờ ả ể ị  

1. Chu n b  m u thí nghi m t  đ t có k t c u nguyên tr ng theo trình t  sau:ẩ ị ẫ ệ ừ ấ ế ấ ạ ự

­ Dùng m  bôi tr n m t trong c a dao vòng l y m u; ỡ ơ ặ ủ ấ ẫ

­ Tháo d  v  b c m u đ t, c n th n l y ra m u đ t, ghi chép s  hi u m u đ t vàỡ ỏ ọ ẫ ấ ẩ ậ ấ ẫ ấ ố ệ ẫ ấ  

mô t  đ t vào s  thí nghi m; ả ấ ổ ệ

­ C t b  5 ­ 7mm đ t đ u m u, g t ph ng b  m t r i đ t m u th ng đ ng  v i đ uắ ỏ ấ ầ ẫ ạ ẳ ề ặ ồ ặ ẫ ẳ ứ ớ ầ  

m u lên trên;ẫ

­ Đ t dao vòng có đ u vát mép lên trung tâm b  m t m u đ t. C n th n c t g t đ tặ ầ ề ặ ẫ ấ ẩ ậ ắ ọ ấ  

th a xung quanh dao vòng, r i  n đ u dao vòng ng p d n vào đ t cho đ n khi đừ ồ ấ ề ậ ầ ấ ế ượ  c

tr  đ t nhô cao h n dao vòng 2 ­ 3mm. G t b  đ t th a quá dao vòng, r i g t b ngụ ấ ơ ọ ỏ ấ ừ ồ ạ ằ  

m t đ t sát ngang v i m t dao vòng. Sau đó, c t đ t sát đ u dặ ấ ớ ặ ắ ấ ầ ưới dao vòng r i g tồ ạ  

b ng b  m t;ằ ề ặ

­ Lau s ch m t ngoài dao vòng, r i cân kh i lạ ặ ồ ố ượng dao vòng và m u đ t chính xácẫ ấ  

đ n 0,1g; ế

­ L p l i t  đ u đ  ti p t c l y 3 ­ 4 m u n a cho đ  s  lặ ạ ừ ầ ể ế ụ ấ ẫ ữ ủ ố ượng m u thí nghi mẫ ệ  

c n thi t. Đ ng th i l y m u đ i bi u xác đ nh đ   m c a đ t theo tiêu chu n 14ầ ế ồ ờ ấ ẫ ạ ể ị ộ ẩ ủ ấ ẩ  TCN 125 ­ 2002;

­ N u yêu c u thí nghi m v i đ t   đ   m bão hoà, thì làm bão hoà nế ầ ệ ớ ấ ở ộ ẩ ước cho t t cấ ả các m u đ t thí nghi m đã đẫ ấ ệ ược chu n b , ph i đ m b o kìm hãm hoàn toàn sẩ ị ả ả ả ự 

trương n  c a đ t;ở ủ ấ

Ghi chú: Khi l y m u đ t vào dao vòng ph i đ m b o đ c m u đ y đ n, nh ng không ấ ẫ ấ ả ả ả ượ ẫ ầ ặ ư  

đ ượ c mi t ho c ép đ t làm sai l ch đ  ch t v n có c a đ t ế ặ ấ ệ ộ ặ ố ủ ấ

2. Chu n b  m u thí nghi m t  đ t b  phá hu  k t c u theo trình t  sau: ẩ ị ẫ ệ ừ ấ ị ỷ ế ấ ự

­ R i đ t dùng thí nghi m lên t m cao su đã đả ấ ệ ấ ược lau s ch, dùng chày g  ho c c iạ ỗ ặ ố  

s  và chày đ u b c cao su đ  nghi n r i đ t. N u đ t  m, d o, khó nghi n r i, thìứ ầ ọ ể ề ờ ấ ế ấ ẩ ẻ ề ờ  

ph i đ t khô gió thêm   trong phòng;ơ ấ ở

­ Sàng đ t đã đấ ược nghi n r i qua sàng l  2mm, đ m b o sau khi sàng ch  còn l iề ờ ỗ ả ả ỉ ạ  các h t l n h n 2mm n m l i trên sàng đ u s ch; ạ ớ ơ ằ ạ ề ạ

­ Đem s y khô ph n đ t n m l i trên sàng r i cân kh i lấ ầ ấ ằ ạ ồ ố ượng c a nó chính xác đ nủ ế  1gam, đ  s  d ng khi c n tính toán ki m tra hàm lể ử ụ ầ ể ượng s i s n c a đ t;ỏ ạ ủ ấ

­ Cân kh i lố ượng ph n đ t l t sàng 2mm chính xác đ n 1g, đ  s  d ng khi c n tínhầ ấ ọ ế ể ử ụ ầ  toán ki m tra hàm lể ượng s i s n c a đ t, r i đ ng đ t vào h p. Sau đó, l y m uỏ ạ ủ ấ ồ ự ấ ộ ấ ẫ  

đ i bi u đ  xác đ nh đ   m khô gió c a đ t theo tiêu chu n 14 TCN 125 ­ 2002;ạ ể ể ị ộ ẩ ủ ấ ẩ

­ Tính kh i lố ượng đ t khô gió c n l y đ  ch  b  m u thí nghi m, theo công th cấ ầ ấ ể ế ị ẫ ệ ứ  3.1: 

    md.w =  c.yc x V (1 x 0,01Wkg) (3.1)     Trong đó:    

md.w  ­ Kh i lố ượng đ t khô gió c n l y đ  ch  b  m i m u thí nghi m, g; ấ ầ ấ ể ế ị ỗ ẫ ệ

V ­ Dung tích khuôn ch  b  m u, b ng dung tích dao vòng l y m u thí nghi m , cmế ị ẫ ằ ấ ẫ ệ 3;Wkg ­ Đ   m khô gió c a đ t, %. ộ ẩ ủ ấ

Tính lượng nướ ầc c n thêm vào m u đ t đ  ch  b  m u thí nghi m, theo công th cẫ ấ ể ế ị ẫ ệ ứ  3.2:

      mn = 0,01 (Wyc ­ Wkg)  c.yc x V  (3.2)

Trong đó:  mn ­ Lượng nướ ầc c n thêm vào m u đ t, g ho c cmẫ ấ ặ 3 ;

Wyc­ Đ   m yêu c u ch  b  m u thí nghi m, % kh i lộ ẩ ầ ế ị ẫ ệ ố ượng;

Các ký hi u khác nh  trên ệ ư

Tr n l i th t đ u ph n đ t l t sàng 2mm đã độ ạ ậ ề ầ ấ ọ ược chu n b , r i cân l y 4 ­ 5 m u;ẩ ị ồ ấ ẫ  

kh i lố ượng m i m u nh  đã tính toán, mỗ ẫ ư d.w (gam), và đ ng đ t t ng m u vào khayự ấ ừ ẫ  riêng. Sau đó, tưới vào t ng khay đ t m t lừ ấ ộ ượng mn nướ ạc s ch đã kh  khoáng ho cử ặ  

nước máy, tr n đ u đ t v i nộ ề ấ ớ ước, r i đ t vào bình gi   m và đ y kín n p bình đồ ặ ữ ẩ ậ ắ ể 

  m đ t qua đêm ho c sau 6 ­ 12gi   đ ng h  m i đem ra ch  t o m u (đ i v i

đ t ch a nhi u cát, có th     m  kho ng 3 ­ 5 gi  );ấ ứ ề ể ủ ẩ ả ờ

L p ráp các b  ph n c a thi t b  ch  b  m u; Dùng m  bôi tr n m t trong c aắ ộ ậ ủ ế ị ế ị ẫ ỡ ơ ặ ủ  khuôn m u, r i l p và c  đ nh khuôn m u v i đ  và  ng ch p. Sau đó, đ t thi t bẫ ồ ắ ố ị ẫ ớ ế ố ụ ặ ế ị lên n n c ng và b ng ph ng; ề ứ ằ ẳ

L n lầ ượ ất l y ra t ng m u đ t đã đừ ẫ ấ ượ ủ ẩc    m, tr n đ u l i, r i cho vào khuôn vàộ ề ạ ồ  san b ng b  m t. Sau đó, đ t t m nén vào, r i c m c n d n hằ ề ặ ặ ấ ồ ắ ầ ẫ ướng và dùng qu  tả ạ 

đ  đ m ch t đ t cho đ n khi b  m t t m nén ngang v i b  m t  ng ch p đ  để ầ ặ ấ ế ề ặ ấ ớ ề ặ ố ụ ể ượ  c

m u đ t đ y đ n trong khuôn; ẫ ấ ầ ặ

Nh c qu  t  và c n d n hấ ả ạ ầ ẫ ướng ra, tháo  ng ch p, c n th n l y khuôn ch a m uố ụ ẩ ậ ấ ứ ẫ  

ra, r i dùng pít tông đ  đ y m u đ t ra kh i khuôn và l p m u vào dao vòng thíồ ể ẩ ẫ ấ ỏ ắ ẫ  nghi m;ệ

­ L p l i nh   trên đ  ch  b  các m u đ t thí nghi m đã đặ ạ ư ể ế ị ẫ ấ ệ ược chu n b ẩ ị

Ghi chú:

1. Vi c ch  b  m u thí nghi m ph i đ m b o đ t có đ   m và đ  ch t đ ng đ u. Sai s ệ ế ị ẫ ệ ả ả ả ấ ộ ẩ ộ ặ ồ ề ố   cho phép v  kh i l ề ố ượ ng th  tích khô không quá 0,01g/cm ể 3  so v i yêu c u; ớ ầ

2. N u yêu c u thí nghi m đ t   đ   m bão hoà, thì làm bão hoà n ế ầ ệ ấ ở ộ ẩ ướ c tr ướ c cho các m u ẫ  

đ t thí nghi m đã đ ấ ệ ượ c chu n b  và ph i đ m b o kìm hãm hoàn toàn s  tr ẩ ị ả ả ả ự ươ ng n  c a ở ủ  

đ t.  ấ

3.2.2.3 Ti n hành c t m u thí nghi m và ghi chép s  li u theo trình t  sau:ế ắ ẫ ệ ố ệ ự

1. L p m u đ t thí nghi m vào máy (xem hình A.2, ph  l c A) theo trình t :ắ ẫ ấ ệ ụ ụ ự

­ Dùng m  bôi tr n b  m t ti p xúc gi a hai n a h p c t, r i l p h p c t vào máyỡ ơ ề ặ ế ữ ử ộ ắ ồ ắ ộ ắ  

và c m các ch t đ nh v  hai n a c a h p c t v i nhau;ắ ố ị ị ử ủ ộ ắ ớ

­ Đ t m t t m đá x p vào h p c t; đ t m t t  gi y không th m nặ ộ ấ ố ộ ắ ặ ộ ờ ấ ấ ước ho c ni lôngặ  

m ng lên 2 đ u m u đ t   trong dao vòng. Đ t đ u mi ng b ng c a dao vòng ch aỏ ầ ẫ ấ ở ặ ầ ệ ằ ủ ứ  

m u đúng vào mi ng h p c t, r i đ t m t t m đá x p lên m t đ t trong dao vòng.ẫ ệ ộ ắ ồ ặ ộ ấ ố ặ ấ  Sau đó,  n đ u t m đá x p đ  đ y m u đ t trong dao vòng t  t  l t vào h p c tấ ề ấ ố ể ẩ ẫ ấ ừ ừ ọ ộ ắ  cho đ n sát đáy, r i l y dao vòng ra và đ t t m nén lên trên; ế ồ ấ ặ ấ

­ Đ t khung gia t i lên mũ c a t m nén. Đ t m t qu  cân kho ng 100g lên quangặ ả ủ ấ ặ ộ ả ả  

ch t t i làm cho t m nén, m u đ t và các t m đá x p ti p xúc hoàn toàn v i nhau;ấ ả ấ ẫ ấ ấ ố ế ớ

­ Đi u ch nh b ng tay làm cho tr c đ y ngang, h p công tác (h p ch a m u), tr cề ỉ ằ ụ ẩ ộ ộ ứ ẫ ụ  

đ y vào vòng  ng biên ti p xúc v i nhau. Sau đó c  đ nh các đ ng h  đo lún, đoẩ ứ ế ớ ố ị ồ ồ  

d ch chuy n ngang và đo bi n d ng vòng  ng biên   v  trí phù h p, r i đi u ch nhị ể ế ạ ứ ở ị ợ ồ ề ỉ  kim các đ ng h  v  s  0.ồ ồ ề ố

2. C t m u dắ ẫ ưới áp l c nén c p th  nh t (Pự ấ ứ ấ 1) đã đượ ực l a ch n phù h p v i đi uọ ợ ớ ề  1.6. theo trình t :ự

­ Nh  nhàng đ t qu  cân vào thanh ch t t i đ  t o áp l c nén c p đ u tiên, r i l pẹ ặ ả ấ ả ể ạ ự ấ ầ ồ ậ  

t c v n đ u các  c nâng th ng đ ng n a trên c a h p c t đ  t o khe h  n mứ ặ ề ố ẳ ứ ử ủ ộ ắ ể ạ ở ằ  ngang gi a hai n a h p c t đ ng đ u b ng kho ng 0,3 ­ 0,5mm. Sau đó, rút cácữ ử ộ ắ ồ ề ằ ả  

ch t đ nh v  gi a hai n a h p c t;ố ị ị ữ ử ộ ắ

­ Kh n tr ng kh i đ ng máy, đ t t c đ  c t   m c có kh  năng t o đ c t c đẩ ươ ở ộ ặ ố ộ ắ ở ứ ả ạ ượ ố ộ chuy n d ch ngang không đ i c a th t c t b ng kho ng 1­2mm /phút, r i ti n hànhể ị ổ ủ ớ ắ ằ ả ồ ế  

c t m u, làm cho m u đ t b  phá hu  c t trong vòng 4­6 phút. Trong quá trình thíắ ẫ ẫ ấ ị ỷ ắ  nghi m, c  m i 10 giây trôi qua thì đ c và ghi l i tr  s  trên đ ng h  đo bi n d ngệ ứ ỗ ọ ạ ị ố ồ ồ ế ạ  vòng  ng bi n, đ ng h  đo lún và đ ng h  đo d ch chuy n ngang m t l n; ti p t cứ ế ồ ồ ồ ồ ị ể ộ ầ ế ụ  

c t m u cho đ n khi kim đ ng h  đo bi n d ng vòng  ng bi n không ti n thêmắ ẫ ế ồ ồ ế ạ ứ ế ế  

n a, ho c quay ngữ ặ ược tr  l i rõ r t bi u th  m u đ t đã b  phá hu  c t; n u kimở ạ ệ ể ị ẫ ấ ị ỷ ắ ế  

đ ng h  trên vòng  ng bi n ti p t c ti n v  phía trồ ồ ứ ế ế ụ ế ề ước, thì c t m u cho đ n khiắ ẫ ế  

d ch chuy n ngang (trị ể ượt) đ t t i gi i h n cho phép t i đa (kho ng 6 ­ 8mm) ;ạ ớ ớ ạ ố ả

Ghi chú: Tr ng h p v n hành tr c đ y ngang gây l c c t b ng quay tay, ph i quay đ u ườ ợ ậ ụ ẩ ự ắ ằ ả ề   tay quay v i t c đ  6­7 vòng/phút, đ  làm cho m u đ t b  phá hu  c t trong vòng 4 ­ 6 ớ ố ộ ể ẫ ấ ị ỷ ắ   phút. Trong quá trình c t m u, ghi s  đ c trên các đ ng h  đo bi n d ng vòng  ng bi n, ắ ẫ ố ọ ồ ồ ế ạ ứ ế  

đo lún  ng v i m i vòng quay cho đ n khi m u đ t b  phá hu  c t ứ ớ ỗ ế ẫ ấ ị ỷ ắ

­ Đ o ng c h ng chuy n đ ng c a tr c đ y ngang và đ a h p công tác tr  l iả ượ ướ ể ộ ủ ụ ẩ ư ộ ở ạ  

v  v  trí ban đ u;ề ị ầ

­ Hút ra h t nế ước trong h p công tác (n u có), r i d  t i tr ng đ ng. Sau đó, nh cộ ế ồ ỡ ả ọ ứ ấ  

h p c t ra ngoài, tháo m u đ t, r i l y m u đ t   vùng m t c t đ  xác đ nh đ   mộ ắ ẫ ấ ồ ấ ẫ ấ ở ặ ắ ể ị ộ ẩ  

c a đ t sau khi c t;ủ ấ ắ

Ghi chú:

1. Khi tháo m u đ t đã b  c t ra, n u th y trên m t c t có h t l n h n 2mm thì ph i ghi ẫ ấ ị ắ ế ấ ặ ắ ạ ớ ơ ả   chú vào s  ghi chép thí nghi m và đ ổ ệ ượ c xem xét khi ch nh lý k t qu ỉ ế ả

2. Đ i v i đ t dính, n u yêu c u c t đ t   tr ng thái bão hoà n ố ớ ấ ế ầ ắ ấ ở ạ ướ c, thì làm bão hoà n ướ   c

tr ướ c cho m u thí nghi m và sau khi l p m u vào máy, tăng áp l c th ng đ ng, ph i đ ẫ ệ ắ ẫ ự ẳ ứ ả ổ  

n ướ ạ c s ch đã kh  khoáng ho c n ử ặ ướ c máy vào h p công tác cho đ n g n ngang b  m t m u ộ ế ầ ề ặ ẫ  

đ t trong h p c t ấ ộ ắ

3. L p l i t  đ u kho n 1 đ n kho n 3 đi u 3.2.2.3 đ  c t các m u thí nghi mặ ạ ừ ầ ả ế ả ề ể ắ ẫ ệ  khác dưới nh ng áp l c th ng đ ng c p th  2, th  3 và th  4 đã đữ ự ẳ ứ ấ ứ ứ ứ ượ ực l a ch n ápọ  

d ng phù h p v i đi u 1.6ụ ợ ớ ề

3.2.3 Ch nh lý s  li u và tính toán k t quỉ ố ệ ế ả

3.2.3.1 Tính đ   m, kh i lộ ẩ ố ượng th  tích  m và kh i lể ẩ ố ượng th  tích khô ban đ u c a m uể ầ ủ ẫ  

đ t thí nghi m và tính toán đ   m c a các m u thí nghi m sau khi c t, theo côngấ ệ ộ ẩ ủ ẫ ệ ắ  

th c   tiêu chu n 14 TCN 125­2002 và 14 TCN 126­2002; ứ ở ẩ

3.2.3.2 Kh i lố ượng th  tích khô c a m u thí nghi m sau khi c t, tính theo công th c 3.3: ể ủ ẫ ệ ắ ứ

'c = V (F c x x V h) (3.3)Trong đó: 

'c ­ Kh i lố ượng th  tích khô c a m u thí nghi m sau khi c t dể ủ ẫ ệ ắ ưới áp l c th ngự ẳ  

đ ng P, g/cmứ 3;

V ­ Th  tích ban đ u c a m u thí nghi m, cmể ầ ủ ẫ ệ 3;

F ­ Ti t di n m u thí nghi m, cmế ệ ẫ ệ 2;

h ­ Lượng lún c a m u khi k t thúc thí nghi m c t dủ ẫ ế ệ ắ ưới áp l c nén th ng đ ng Pự ẳ ứ  (đã tr  bi n d ng c a máy), cm.ừ ế ạ ủ

3.2.3.3 S c ch ng c t (ứ ố ắ ) c a đ t sinh ra trong quá trình m u thí nghi m b  c t dủ ấ ẫ ệ ị ắ ưới áp l cự  

nén th ng đ ng P, tính theo công th c 3.4:ẳ ứ ứ

 = 

F

R x

C r

(3.4)Trong đó:   ­ S c ch ng c t c a đ t, KN/mứ ố ắ ủ ấ 2; 

R ­ Lượng bi n d ng c a vòng  ng bi n đ c đế ạ ủ ứ ế ọ ượ ở ồc   đ ng h  g n trên ồ ắ       vòng  ng bi n, s  v ch (0,01mm); ứ ế ố ạ

Cr ­ S  hi u ch nh c a vòng  ng bi n, KN/0,01mm (v ch);ố ệ ỉ ủ ứ ế ạ

F ­ Ti t di n c t c a m u thí nghi m, mế ệ ắ ủ ẫ ệ 2.3.2.3.4 V  bi u đ  quan h  gi a  ng su t c t (ẽ ể ồ ệ ữ ứ ấ ắ ) và d ch chuy n ngang ị ể L tương  ng c aứ ủ  

th t c t khi thí nghi m c t m u dớ ắ ệ ắ ẫ ưới các áp l c th ng đ ng P. Tr c tung bi u th  ự ẳ ứ ụ ể ị(KN/m2), tr c hoành bi u th  ụ ể ị L (mm). T  đừ ường quan h  ệ  ­  L, xác đ nh đị ược trị 

s   ng su t c t l n nh t c a đ t khi b  c t dố ứ ấ ắ ớ ấ ủ ấ ị ắ ưới các áp l c th ng đ ng P khácự ẳ ứ  nhau

Ghi chú: Tr ng h p không bi u hi n rõ ràng  ng su t c t l n nh t, đ c phép l y tr  s ườ ợ ể ệ ứ ấ ắ ớ ấ ượ ấ ị ố  

ng su t c t l n nh t t ng  ng v i đi m d ch chuy n ngang c a th t c t b ng kho ng

10 ­ 15% đ ườ ng kính (ho c c nh) ti t di n c t c a m u đ t, tu  theo đ c đi m thành ặ ạ ế ệ ắ ủ ẫ ấ ỳ ặ ể  

ph n và c u t o c a đ t ầ ấ ạ ủ ấ

3.2.3.5 V  đẽ ường th ng quan h  gi a  ng su t c t l n nh t ẳ ệ ữ ứ ấ ắ ớ ấ max và áp l c th ng đ ng Pự ẳ ứ  

lên bi u đ  c t sao cho h p lý nh t; tr c tung bi u th  các giá tr  c a ể ồ ắ ợ ấ ụ ể ị ị ủ max, (KN/m 2), 

tr c hoành bi u th  các giá tr  P tụ ể ị ị ương  ng (KN/mứ 2) (xem hình A.4). 

3.2.3.6 Các thông s  đ  b n c a đ t dính, tính theo các công th c 3.5 và 3.6 dố ộ ề ủ ấ ứ ưới đây: 

tg   = 

i i

i i P

P 1

1

(3.5) và  C =  i ­ Pi tg (3.6)      

 ­ Góc ma sát trong c a đ t, đ ;ủ ấ ộ

C ­ L c dính c a đ t, KN/mự ủ ấ 2;

quan h  gi a ệ ữ max ­ P, tương  ng v i áp l c th ng đ ng Pứ ớ ự ẳ ứ i và Pi+1;

T  tr  s  tgừ ị ố  đã bi t, tra b ng tính s n đ  xác đ nh tr  s  c a góc ế ả ẵ ể ị ị ố ủ

3.2.3.7. Đ i v i đ t cát (đ t r i), đ  b n ch ng c t đố ớ ấ ấ ờ ộ ề ố ắ ược tính toán theo công th c 3.5.ứ

Tên công trình, s  hi u m u đ t và đ  sâu l y m u;ố ệ ẫ ấ ộ ấ ẫ

Đ c đi m m u đ t: Ngu n g c, thành ph n, k t c u, ch t l n (n u có);ặ ể ẫ ấ ồ ố ầ ế ấ ấ ẫ ế

Phương pháp thí nghi m áp d ng;ệ ụ

S  hi u m u thí nghi m; kích thố ệ ẫ ệ ước m u và phẫ ương pháp chu n b  m u;ẩ ị ẫ

Đ   m và kh i lộ ẩ ố ượng th  tích ban đ u c a đ t; ể ầ ủ ấ

Các thông s  đ  b n ch ng c t c a đ t (góc ma sát trong (ố ộ ề ố ắ ủ ấ ) và l c dính (C));ựCác thông tin khác có liên quan.    

3.3 Phương pháp thí nghi m c t nhanh c  k t ệ ắ ố ế

3.3.1 Nguyên t c chungắ

Phương pháp thí nghi m này đệ ược áp d ng c t cho đ t h t m n và đ t cát khôngụ ắ ấ ạ ị ấ  

ch a s i s n, k t c u nguyên tr ng ho c m u ch  b  có đ   m và đ  ch t theo yêuứ ỏ ạ ế ấ ạ ặ ẫ ế ị ộ ẩ ộ ặ  

c u. M u thí nghi m đầ ẫ ệ ược nén c  k t trố ế ước dưới áp l c th ng đ ng tác d ng lênự ẳ ứ ụ  

m u áp d ng khi thí nghi m c t; làm cho m u d ch chuy n c t v i t c đ  đ u vàẫ ụ ệ ắ ẫ ị ể ắ ớ ố ộ ề  nhanh, b  phá hu  c t trong kho ng 4 đ n 6 phút. Trong quá trình c t m u, cho nị ỷ ắ ả ế ắ ẫ ướ  c

l  r ng c a đ t thoát ra ngoài. Có th  c t m u thí nghi m   đ   m t  nhiên, ch  bỗ ỗ ủ ấ ể ắ ẫ ệ ở ộ ẩ ự ế ị 

ho c bão hoà. ặ

3.3.2 Quy trình

3.3.2.1 Hi u chu n thi t b , d ng c : nh  đi u 3.2.2.1.ệ ẩ ế ị ụ ụ ư ề

3.3.2.2 Chu n b  m u thí nghi m: nh  đi u 3.2.2.2.ẩ ị ẫ ệ ư ề

3.3.2.3 Ti n hành l p m u và thí nghi m  theo trình t  sau:ế ắ ẫ ệ ự

1. L p m u vào máy: nh  kho n 1 đi u 3.2.2.2, nh ng thay vì gi y không th mắ ẫ ư ả ề ư ấ ấ  

nước đ t   hai đ u m u b ng gi y th m nặ ở ầ ẫ ằ ấ ấ ướ ốc t t;

2. Nén c  k t m u dố ế ẫ ưới áp l c th ng đ ng c p đ u tiên đã đự ẳ ứ ấ ầ ượ ực l a ch n áp d ngọ ụ  phù h p v i đi u 1.6;ợ ớ ề

Sau khi đã l p m u vào máy và đi u ch nh kim đ ng h  đo lún v  s  0, nh  nhàngắ ẫ ề ỉ ồ ồ ề ố ẹ  

đ t qu  cân vào thanh ch t t i đ  t o áp l c nén c p đ u tiên Pặ ả ấ ả ể ạ ự ấ ầ 1, đ ng th i b mồ ờ ấ  

đ ng h  giây, theo dõi và ghi l i tr  s  bi n d ng lún   các th i gian: ồ ồ ạ ị ố ế ạ ở ờ

Sau 10; 20; 30; 45 giây 1; 2; 4; 8; 15 và 30 phút, 1; 2; 4; 8 và 24 gi  Đ i v i đ t cátờ ố ớ ấ  

có tính th m nấ ướ ớc l n, có th  rút ng n th i gian nén c  k t: Sau khi nén đ t qua 2ể ắ ờ ố ế ấ  

gi , ti p t c theo dõi bi n d ng lún c a đ t, đ n khi lờ ế ụ ế ạ ủ ấ ế ượng lún sau 1 gi  khôngờ  

vượt quá 0,005mm thì được cho là m u đ t đã c  k t  n đ nh;ẫ ấ ố ế ổ ị

Ghi chú: N u yêu c u nén c  k t m u   tr ng thái bão hoà, thì sau khi cho áp l c nén ế ầ ố ế ẫ ở ạ ự  

th ng đ ng tác d ng lên m u, ph i đ  n ẳ ứ ụ ẫ ả ổ ướ c máy ho c n ặ ướ ạ c s ch đã kh  khoáng vào h p ử ộ  

ch a m u cho đ n g n ngang v i b  m t m u đ t, ho c làm bão hoà tr ứ ẫ ế ầ ớ ề ặ ẫ ấ ặ ướ c cho m u r i ẫ ồ  

m i ti n hành nén c  k t.  ớ ế ố ế

3. C t m u đã c  k t dắ ẫ ố ế ưới áp l c nén Pự 1

Sau khi m u đ t đã đẫ ấ ược c  k t dố ế ưới áp l c nén, đi u ch nh b ng tay làm cho tr cự ề ỉ ằ ụ  

đ y ngang, h p công tác, tr c đ y vào vòng  ng bi n ti p xúc v i nhau   tr ng tháiẩ ộ ụ ẩ ứ ế ế ớ ở ạ  

ch a có l c đ y, r i đi u ch nh kim đ ng h  đo bi n d ng vòng  ng bi n, đ ng hư ự ẩ ồ ề ỉ ồ ồ ế ạ ứ ế ồ ồ 

đo d ch chuy n ngang và đ ng h  đo lún v  s  0. Sau đó, t o khe h  gi a hai n aị ể ồ ồ ề ố ạ ở ữ ử  

h p c t n m ngang b ng kho ng 0,3 đ n 0,5mm, r i nh  các ch t đ nh v  gi a haiộ ắ ằ ằ ả ế ồ ổ ố ị ị ữ  

n a h p c t. Kh n trử ộ ắ ẩ ương kh i đ ng máy, đ t t c đ  c t nhanh và ti n hành c tở ộ ặ ố ộ ắ ế ắ  

m u, ghi chép s  li u nh  kho n 2 đi u 3.2.2.3;ẫ ố ệ ư ả ề

4. L p l i t  kho n 1 đ n kho n 3 đi u 3.3.2.3 đ  thí nghi m c t cho các m u khácặ ạ ừ ả ế ả ề ể ệ ắ ẫ  

 d i các c p áp l c th ng đ ng th  2, th  3 và th  4 đ c áp d ng phù h p v i

đi u 1.6.ề

Ghi chú:

1. N u m u thí nghi m bão hoà n ế ẫ ệ ướ c đ ượ c nén c  k t   máy khác, thì tr ố ế ở ướ c khi chuy n ể  

m u vào h p c t ph i hút ra h t n ẫ ộ ắ ả ế ướ c; và sau khi m u đ ẫ ượ c chuy n vào h p c t, r i nén ể ộ ắ ồ  

l i cho m u d ạ ẫ ướ ả i t i tr ng đó m t th i gian: 10 phút ­ đ i v i đ t cát, 30 phút ­ đ i v i ọ ộ ờ ố ớ ấ ố ớ  

đ t b i, và 1 gi  ­ đ i v i đ t sét, đ  n ấ ụ ờ ố ớ ấ ổ ướ c vào h p công tác cho g n t i b  m t m u đ t, ộ ầ ớ ề ặ ẫ ấ  

r i m i ti n hành c t m u ồ ớ ế ắ ẫ

2. Khi nén c  k t cho m u d ố ế ẫ ướ i các áp l c c p th  2, 3 và 4, có th  phân t i tr ng thành ự ấ ứ ể ả ọ  

t ng ph n thích h p và ch t vào t  t  đ  tránh cho m u đ t không b  phòi, nh t là đ i v i ừ ầ ợ ấ ừ ừ ể ẫ ấ ị ấ ố ớ  

đ t m m y u ấ ề ế

3.3.3 Ch nh lý s  li u và tính toán k t qu : tỉ ố ệ ế ả ương t  nh  đi u 3.2.3.ự ư ề

3.3.4 Báo cáo thí nghi m: tệ ương t  nh  đi u 3.2.4.ự ư ề

3.4.  Phương pháp thí nghi m c t ch m ệ ắ ậ

3.4.1 Nguyên t c chungắ

Phương pháp thí nghi m này đệ ược áp d ng c t cho đ t h t m n không ch a s i s n,ụ ắ ấ ạ ị ứ ỏ ạ  

k t c u nguyên tr ng ho c m u ch  b  có đ   m và đ  ch t theo yêu c u. M u thíế ấ ạ ặ ẫ ế ị ộ ẩ ộ ặ ầ ẫ  nghi m đệ ược nén c  k t trố ế ước dưới áp l c th ng đ ng áp d ng khi c t m u. Tácự ẳ ứ ụ ắ ẫ  

d ng l c c t lên m u b  nén dụ ự ắ ẫ ị ưới áp l c th ng đ ng, làm cho m u d ch chuy n c tự ẳ ứ ẫ ị ể ắ  (trượt) v i t c đ  đ u và đ  ch m đ  áp l c nớ ố ộ ề ủ ậ ể ự ướ ỗ ỗc l  r ng d  không phát tri nư ể  đáng k  trong quá trình đ t b  c t và không t n t i t i th i đi m m u đ t b  phá huể ấ ị ắ ồ ạ ạ ờ ể ẫ ấ ị ỷ 

c t. ắ

3.4.2 Quy trình

3.4.2.1 Hi u chu n thi t b , d ng c : theo đi u 3.2.2.1. ệ ẩ ế ị ụ ụ ề

3.4.2.2 Chu n b  m u thí nghi m: theo đi u 3.2.2.2.ẩ ị ẫ ệ ề

3.4.2.3 Ti n hành c t m u dế ắ ẫ ưới áp l c nén c p th  nh t và ghi chép s  li u theo trình tự ấ ứ ấ ố ệ ự 

sau:

1. L p m u thí nghi m vào máy: nh  kho n 1 đi u 3.2.2.3;ắ ẫ ệ ư ả ề

2. Nén c  k t m u dố ế ẫ ướ ấi c p áp l c th  nh t Pự ứ ấ 1: nh  kho n 2 đi u 3.3.2.3;ư ả ề

3. C t m u thí nghi m dắ ẫ ệ ưới áp l c nén c p th  nh t Pự ấ ứ ấ 1 theo trình t  sau:ự

­ Xác l p t c đ  c t. S  d ng s  li u quan tr c lún theo th i gian c  k t m u, vậ ố ộ ắ ử ụ ố ệ ắ ờ ố ế ẫ ẽ 

bi u đ  quan h  gi a lể ồ ệ ữ ượng lún  h (mm) và căn b c 2 c a th i gian (ậ ủ ờ t ), v i t tínhớ  

b ng phút. Tr c tung bi u th  ằ ụ ể ị h, tr c hoành bi u th  ụ ể ị t (xem hình 3 ph  l c B).ụ ụ  Kéo dài đo n đ u c a đ  th  g n nh  tuy n tính xu ng phía dạ ầ ủ ồ ị ầ ư ế ố ưới và v  đẽ ường n mằ  ngang đi qua đi m cu i cùng trên đ  th ; hoành đ  c a giao đi m c a 2 để ố ồ ị ộ ủ ể ủ ườ  ng

th ng này cho giá tr  g n đúng c a ẳ ị ầ ủ t100 ; khai căn t100 s  nh n đẽ ậ ược t100 (phút); tính 

th i gian t i thi u cho c t đ t đ n phá hu  m u tờ ố ể ắ ấ ế ỷ ẫ f (phút) theo công th c: ứ

tf = 12,7t100    

c l ng l ng chuy n d ch c t c a m u t i th i đi m m u b  phá hu  c t,

L(mm), b ng kho ng 10 ­ 15% đằ ả ường kính (ho c c nh) c a ti t di n m u;ặ ạ ủ ế ệ ẫ

Chia  L cho tf đ  nh n để ậ ượ ốc t c đ  chuy n d ch c t Vộ ể ị ắ C (mm/phút) được áp d ngụ  trong su t quá trình c t m u, nghĩa là: ố ắ ẫ

VC = 

f t L

Ghi chú: Cũng có th  c t m u đ t thí nghi m v i t c đ  chuy n d ch ngang (c t) V ể ắ ẫ ấ ệ ớ ố ộ ể ị ắ C   b ng ằ   kho ng 0,02 mm/phút; ả

­ C t m u và ghi chép:ắ ẫ

        + Sau khi m u đ t đã c  k t  n đ nh dẫ ấ ố ế ổ ị ưới áp l c nén Pự 1, đi u ch nh b ng tay làmề ỉ ằ  

cho tr c đ y ngang, h p công tác, tr c đ y vào vòng  ng bi n ti p xúc hoàn toànụ ẩ ộ ụ ẩ ứ ế ế  

v i nhau   tr ng thái ch a có l c đ y, r i đi u ch nh kim đ ng h  đo bi n d ngớ ở ạ ư ự ẩ ồ ề ỉ ồ ồ ế ạ  vòng  ng bi n, đ ng h  đo lún, đ ng h  đo d ch chuy n ngang v  s  0. Sau đó, v nứ ế ồ ồ ồ ồ ị ể ề ố ặ  các  c nâng n a trên h p c t đ  t o khe h  gi a hai n a h p c t sao cho đ ng đ uố ử ộ ắ ể ạ ở ữ ử ộ ắ ồ ề  

và b ng kho ng 0,3 ­ 0,5mm, r i nh  các ch t đ nh v  gi a hai n a h p c t;ằ ả ồ ổ ố ị ị ữ ử ộ ắ

        + Kh n trẩ ương kh i đ ng máy, đ t t c đ  c t phù h p v i t c đ  chuy n d ch c tở ộ ặ ố ộ ắ ợ ớ ố ộ ể ị ắ  

VC nh  đã tính đư ược. Sau đó, b t đ u c t m u, đ ng th i b m đ ng h  giây, theoắ ầ ắ ẫ ồ ờ ấ ồ ồ  

dõi và ghi các s  đ c trên đ ng h  đo bi n d ng vòng  ng bi n, đ ng h  đo lún vàố ọ ồ ồ ế ạ ứ ế ồ ồ  các th i gian trôi qua theo các kho ng d ch chuy n ngang đ u đ n b ng 0,1 ho cờ ả ị ể ề ặ ằ ặ  0,2mm. Ti p t c c t m u và ghi các s  đ c cho t i khi kim đ ng h  trên vòng  ngế ụ ắ ẫ ố ọ ớ ồ ồ ứ  

bi n không tăng n a, mà quay lùi tr  l i rõ r t ch ng t  m u đã b  c t; n u kimế ữ ở ạ ệ ứ ỏ ẫ ị ắ ế  

đ ng h  trên vòng  ng bi n v n ti p t c tăng, thì c t m u cho đ n khi d ch chuy nồ ồ ứ ế ẫ ế ụ ắ ẫ ế ị ể  ngang đ t đ n gi i h n cho phép t i đa m i d ng thí nghi m;ạ ế ớ ạ ố ớ ừ ệ

    + Đ o ngả ược hướng chuy n đ ng c a tr c đ y ngang và đ a h p công tác tr  l iể ộ ủ ụ ẩ ư ộ ở ạ  

v  trí ban đ u. Hút ra h t nị ầ ế ước trong h p ch a m u, r i d  t i tr ng nén. Sau đó,ộ ứ ẫ ồ ỡ ả ọ  

nh c h p c t ra ngoài, tháo m u đ t và l y m u   vùng m t c t đ  xác đ nh đ   mấ ộ ắ ẫ ấ ấ ẫ ở ặ ắ ể ị ộ ẩ  

c a đ t sau khi c t;ủ ấ ắ

4. L p l i t  kho n 1 đ n kho n 3 đi u 3.4.2.3 đ  c t các m u thí nghi m dặ ạ ừ ả ế ả ề ể ắ ẫ ệ ưới các 

áp l c th  hai, th  ba, th  t  đã đự ứ ứ ứ ư ượ ực l a ch n áp d ng phù h p v i đi u 1.6, r iọ ụ ợ ớ ề ồ  

k t thúc thí nghi m.ế ệ

3.4.3 Ch nh lý s  li u và tính toán k t qu : tỉ ố ệ ế ả ương t  nh  đi u 3.2.3ự ư ề

3.4.4 Báo cáo thí nghi m: tệ ương t  nh  đi u 3.2.4.  ự ư ề

4.1.2 Phương pháp thí nghi m : theo nh  đi u 1.4.ệ ư ề

4.1.3 Yêu c u k  thu t: theo đi u 1.6.ầ ỹ ậ ề

4.1.4 M u đ t thí nghi m: theo đi u 1.5.ẫ ấ ệ ề

4.1.5 Thi t b , d ng c : theo đi u 2.1.2 và đi u 2.1.3ế ị ụ ụ ề ề

4.2 Phương pháp thí nghi m c t nhanh không c  k t, không thoát nệ ắ ố ế ước

4.2.1 Nguyên t c chungắ

Phương pháp thí nghi m này đệ ược áp d ng c t cho đ t h t m n và đ t cát ch a s iụ ắ ấ ạ ị ấ ứ ỏ  

s n h t nh  đ n h t trung, k t c u nguyên tr ng ho c m u ch  b  có đ   m và đạ ạ ỏ ế ạ ế ấ ạ ặ ẫ ế ị ộ ẩ ộ 

ch t theo yêu c u. M u thí nghi m không đặ ầ ẫ ệ ược c  k t trố ế ước. Tác d ng l c c t lênụ ự ắ  

m u b  nén dẫ ị ưới áp l c th ng đ ng, làm cho m u b  phá hu  c t trong kho ng 5ự ẳ ứ ẫ ị ỷ ắ ả  

đ n 6 phút. Trong quá trình c t m u, không cho nế ắ ẫ ướ ỗ ỗc l  r ng c a đ t thoát ra ngoài.ủ ấ  

Có th  c t m u thí nghi m   đ   m t  nhiên, ch  b  ho c bão hoàể ắ ẫ ệ ở ộ ẩ ự ế ị ặ ­ đ i v i đ t cóố ớ ấ  

lượng ch a h t b i và h t sét b ng 10% ho c h n, c t m u thí nghi m   đ   mứ ạ ụ ạ ằ ặ ơ ắ ẫ ệ ở ộ ẩ  khô gió ho c tr ng thái khô ­ đ i v i đ t không ch a h t b i và h t sét (đ t r i).ặ ạ ố ớ ấ ứ ạ ụ ạ ấ ờ4.2.2 Quy trình

4.2.2.1 Hi u chu n thi t b , d ng c  ệ ẩ ế ị ụ ụ

1. Lau s ch dao vòng, r i cân kh i lạ ồ ố ượng c a nó chính xác đ n 5g; đo các kíchủ ế  

thước bên trong c a dao vòng chính xác đ n 0,1mm và tính dung tích dao vòng chínhủ ế  xác đ n 1cmế 3;

2. Lau s ch h p c t, r i đo các kích thạ ộ ắ ồ ước bên trong c a l  ch a m u chính xác đ nủ ỗ ứ ẫ ế  0,1mm và tính toán di n tích ti t di n ngang (ti t di n c t), chính xác đ n 1cmệ ế ệ ế ệ ắ ế 2;

3. Lau s ch khuôn ch  t o m u, r i đo các kích thạ ế ạ ẫ ồ ước bên trong c a khuôn chínhủ  xác đ n 0,1mm, tính toán ti t di n và th  tích c a khuôn; ế ế ệ ể ủ

Ghi chú: Ph i đ m b o các kích th c bên trong c a dao vòng ch a m u cũng nh  c a ả ả ả ướ ủ ứ ẫ ư ủ   khuôn ch  t o m u phù h p v i kích th ế ạ ẫ ợ ớ ướ c ch a m u c a h p c t ứ ẫ ủ ộ ắ

4. Hi u chu n bàn máy, ph i đ m b o bàn máy n m ngang. Ki m tra h  th ng biệ ẩ ả ả ả ằ ể ệ ố  lăn l p đ t trên bàn máy đ  kh  ma sát và đ nh hắ ặ ể ử ị ướng chuy n d ch th ng cho h pể ị ẳ ộ  

c t trong quá trình thí nghi m; ph i đ m b o thanh máng đ t bi th ng, b  m tắ ệ ả ả ả ặ ẳ ề ặ  

ph ng tr n, các bi tròn b ng nhau và lăn đ u;ẳ ơ ằ ề

5. Ch i r a s ch các t m kim lo i đ c l  châm kim và các rãnh   m t dả ử ạ ấ ạ ụ ỗ ở ặ ướ ủ  i c a

t m nén, đ m b o chúng có kh  năng th m thoát nấ ả ả ả ấ ướ ốc t t cho m u đ t trong quáẫ ấ  trình thí nghi m;ệ

6. Hi u chu n h  th ng t o áp l c nén th ng đ ng. N u h  th ng này đệ ẩ ệ ố ạ ự ẳ ứ ế ệ ố ược thi tế  

k  ch  t o theo ki u đòn b y và ch t t i tr ng tĩnh, thì vi c ki m tra theo kho n 5ế ế ạ ể ẩ ấ ả ọ ệ ể ả  

đi u 3.2.2.1 đ i v i máy c t ph ng m u nh  ki u  ng bi n; còn n u b ng hề ố ớ ắ ẳ ẫ ỏ ể ứ ế ế ằ ệ 

th ng thu  l c, thì khi t o áp l c tác d ng th ng đ ng lên t m nén và đố ỷ ự ạ ự ụ ẳ ứ ấ ược ch  báoỉ  trên đ ng h  đo áp l c, ph i đ m b o trong th i h n hi u chu n đ nh k ;ồ ồ ự ả ả ả ờ ạ ệ ẩ ị ỳ

7. Hi u chu n h  th ng t o áp l c đ y ngang: Ph i đ m b o l c đ y ngang ngangệ ẩ ệ ố ạ ự ẩ ả ả ả ự ẩ  

v i m t c t; Vòng  ng bi n đã đớ ặ ắ ứ ế ược hi u chu n trong th i h n b o hành. Hệ ẩ ờ ạ ả ệ 

th ng này đố ược c  gi i hoá ho t đ ng c a tr c đ y b ng kích thu  l c ho c kíchơ ớ ạ ộ ủ ụ ẩ ằ ỷ ự ặ  

c  khí có kh  năng d ch chuy n ngang đ n 80mm, đ  đ y làm c t m u theo m tơ ả ị ể ế ể ẩ ắ ẫ ặ  

ph ng ngang v i nh ng t c đ  chuy n d ch  n đ nh khác nhau, t  đó có th  l aẳ ớ ữ ố ộ ể ị ổ ị ừ ể ự  

ch n t c đ  phù h p v i phọ ố ộ ợ ớ ương pháp thí nghi m;ệ

8. Dùng d u máy đ  lau tr n tr c d ch chuy n c a các đ ng h  đo bi n d ng vòngầ ể ơ ụ ị ể ủ ồ ồ ế ạ  

ng bi n, đ ng h  đo lún và đ ng h  đo d ch chuy n ngang. Các đ ng h  đo ph i

đ c đọ ược chính xác đ n 0,01mm; đ ng h  đo bi n d ng vòng  ng bi n ph i đoế ồ ồ ế ạ ứ ế ả  

d ch chuy n đị ể ược t i 3 ­ 5mm; đ ng h  đo lún ph i đo đớ ồ ồ ả ược d ch chuy n t iị ể ớ  10mm; đ ng h  đo d ch chuy n ngang ph i đo đồ ồ ị ể ả ược d ch chuy n t i 80mm;ị ể ớ

4.2.2.2 Chu n b  m u thí nghi m      ẩ ị ẫ ệ

Tương t  nh  chu n b  m u thí nghi m c  nh  nh  đi u 3.2.2.2, nh ng v i m uự ư ẩ ị ẫ ệ ỡ ỏ ư ề ư ớ ẫ  thí nghi m có kích thệ ướ ớc l n phù h p c a máy c t l n; khi chu n b  m u t  đ t bợ ủ ắ ớ ẩ ị ẫ ừ ấ ị phá hu  k t c u, ph i lo i b  các h t kích thỷ ế ấ ả ạ ỏ ạ ướ ớc l n h n 20mm, và vì m u cóơ ẫ  chi u cao l n nên c n chia đ t đ m vào khuôn t o m u làm ba l p đ  đ m b oề ớ ầ ấ ầ ạ ẫ ớ ể ả ả  

m u đ t có đ  ch t đ ng đ u, ph i đánh s m m t l p đ t đã đ m trẫ ấ ộ ặ ồ ề ả ờ ặ ớ ấ ầ ướ ồc r i m iớ  cho đ t vào đ m l p ti p theo, đ ng th i tuy t đ i không đấ ầ ớ ế ồ ờ ệ ố ược có tình tr ng m tạ ặ  

ti p xúc gi a hai l p đ t trùng v i m t c t khi m u b  c t.ế ữ ớ ấ ớ ặ ắ ẫ ị ắ