TOAN LOP 3

Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên:trước hết giáo viên cần nắm được bản chất Toán học của những kiếnthức này.. Cụ thể, giáo viên Tiểu học phải: Hiểu đúng đắn các kh

“ Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên

theo sách giáo khoa Toán lớp 3”.

tính toán – một kĩ năng rất cần thiết trong cuộc sống, lao động và họctập của học sinh Vì vậy giáo viên cần tìm hiểu, nghiên cứu để dạytốt cho học sinh bộ môn này.

2 Để dạy tốt nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên:trước hết giáo viên cần nắm được bản chất Toán học của những kiếnthức này Tuy nhiên, thực tế cho thấy có không ít giáo viên Tiểu họckhông nắm vững bản chất Toán học của phép nhân, phép chia các số

tự nhiên Như chúng ta đã biết: “ có kiến thức toán học cơ bản củachuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học về kiến thức đối với giáo viên

Cụ thể, giáo viên Tiểu học phải: Hiểu đúng đắn các khái niệm, địnhngyhĩa Toán học; có khả năng chứng minh các quy tắc, công thức,tính chất Toán học được dạy ở Tiểu học dự tren Yóan học hiện đại;

có khả năng giải bài tập toán ở Tiểu học tốt ( thể hiện ở khả năngphân tích tìm tòi lời giải, khả năng trình bày bài một cách logic, chặtchẽ và có khả năng khai thác bài toán sau khi giải)…

Do vậy cần giúp giáo viên Tiểu học nắm được bản chất toán họccủa phép nhân, phép chia các số tự nhiên

3 Hơn nữa hiện nay chương trình sách giáo khoa mới ở Tiểuhọc đang được đưa vào sử dụng trong toàn quốc Sách giáo khoaToán ở Tiểu học có rất nhiều đổi mới về cấu trúc nội dung, cách thểhiện nội dung nhằm đổi mới phương pháp dạy học Rất nhiều giáoviên tiểu học vẫn chưa cập nhật vấn đề này, dẫn đến việc dạy họcToán ở Tiểu học nói chung, việc dạy nội dung phép nhân phép chiacác số tự nhiên nói riêng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu cơ bản củađổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học

Vì vậy, cần giúp hiáo viên nắm được cấu trúc nội dung của phépnhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình Toán tiểu học, nộidung và cách thể hiện nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên.Bên cạnh đó giáo viên cũng nắm được phương pháp dạy học các nộidung này theo hướng đổi mới về phương pháp dạy học Toán Điềunày giúp cho việc dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên đạtchất lượng cao hơn.

4 Vì những lý do trên, đồng thời để nâng cao trình độ chuyênmôn, nghiệp vụ sư phạm cho bản thân mình, tôi đã chọn đề tài:

“ Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3”.

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học phép nhân, phépchia các số tự nhiên theo sách giáo khoa Toán lớp 3

CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẪN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

Để giúp giáo viên Tiểu học hiểu rõ hơn cơ sở của việc lựa chọn vàsắp sếp các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên, đồngthời giúp giáo viên biết được định hướng của việc lựa chọn và tận

dụng các phương pháp dạy học đối với các nội dung phép nhân, phépchia các số tự nhiên tôi xin trình bày tóm tắt các vẫn đề sau:

- Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học

- Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

I. Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học:

- Tính xúc giác thể hiện rõ khi tri giác: những gì trực quan, rực

rỡ, sinh động thường dễ gây được ấn tượng tích cực cho trẻ và đượctrẻ tri giác tốt hơn

2 Chú ý:

Chú ý có chủ định còn yếu, chú ý không chủ định phát triển.Những gì mang tính mới mẻ, rực rỡ, bất ngờ, khác thường dễ dànglôi cuốn sự chú ý của học sinh

3 Trí nhớ:

Trí nhớ trực quan – hình tượng phát triển hơn trí nhớ từ ngữ lôgic

Ghi nhớ máy móc chiếm ưu thế

- Học sinh không xác định được mục đích ghi nhớ, không biết tổchức việc ghi nhớ có ý nghĩa

- Những thông tin mà học sinh được tiếp xúc từ nhiều giác quan

sẽ giúp các em ghi nhớ nhanh hơn và nhớ lâu hơn

- Quan tâm đến việc sử dụng đồ dùng trực quan khi dạy hìnhthành kiến thức cho trẻ Vì hình dạng, kiểu cách, màu sắc… của đồdùng trực quan dễ gây sự chú ý cho trẻ, giúp trẻ tri giác tốt, dễ nhớ

và nhớ lâu

Tuy nhiên những đặc điểm trên của học sinh tiểu học cũng lưuu

ý giáo viên không nên quá lạm dụng đồ dùng trực quan Vì hình ảnh,màu sắc loà loẹt của nó dễ lôi cuốn học sinh làm các em quên nhiệm

vụ học tập của mình Hơn nữa, sử dụng trực quan quá nhiều sẽ khôngphát triển được trí tưởng tượng, khả năng liên tưởng khái quát củahọc sinh

- Tổ chức cho trẻ hoạt động Vì khi tham gia hoạt động trẻ cóđiều kiện tri giác bằng nhiều giác quan: mắt – nhìn, tai – nghe, miệng– nói, tay – thao tác… Đây là cơ sở để tưu duy và ghi nhớ kiến thức.

- Giáo viên phải tạo cho học sinh tâm thế để ghi nhớ, hướng dẫnthủ thuật ghi nhớ, chỉ ra những điểm quan trọng, có ý nghĩa để họcsinh ghi nhớ

- Việc trẻ ghi nhớ máy móc tốt là điều kiện để giáo viên dạy họcsinh học thuộc các bẳng nhân, chia Đây là cơ sở để giáo viên tổchức cho học sinh học thuộc các bảng tính bằng cách đọc nhiều lần

II Một số vấn đề về phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

1 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn toán ở Tiểu học

“ Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực,

tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm củatừng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹnăng vận dụng kiến thức vàp thựuc tiễn; tác động đến tình cảm, đemlại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh.”

2 Yêu cầu cơ bản của đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học là:

“ Dạy học dựa trên cơ sở tổ chức các hoạt động học tập của họcsinh Thông qua hoạt động học tập này, học sinh được phát huy tínhtích cực, chủ động trong học tập, tự trải nghiệm khám phá, phát hiệnvấn đề và tự chiếm lĩnh kiến thức.”

3 Thực hiện định hướng trên trong việc dạy bài mới và dạy thực hành luyện tập, giáo viên cần:

Trong dạy bài mới: Giúp học sinh:

- Tự phát hiện và giải quyết các vấn đề của bài học

- Tự chiếm lĩnh tri thức mới

- Hướng dẫn học sinh cách thức phát hiện, chiếm lĩnh tri thức

- Thiết lập được mối quan hệ giữa kiến thức mới và kiến thức đãhọc

- Thực hành, rèn luyện cách diễn đạt thông tin bằng lời, bằng kýhiệu

Trong dạy bài thực hành luyện tập: Giáo viên cần tổ chức và độngviên mọi học sinh tham gia vào hoạt động thực hành luyện tập

- Giúp học sinh nhận ra kiến thức mới học và quy trình vân dụngcác kiến thức đó trong các dạng bài tập khác nhau

- Giúp học sinh thực hành, luyện tập theo khả năng của mình.Chấp nhận thực tế: có những học sinh làm ít hơn hay nhiều hơn sốlượng bài tập đưa ra

- Tạo ra sự hỗ trợ, giúp đỡ nhau giữa các đối tượng hợc sinh

- Khuyến khích học sinh tự kiểm tra kết quả thực hành luyện tập

- Tập cho học sinh thói quen không thoả mãn với bài làm củamình, với các cách giải mã đã có

Tóm lại, cần thông qua các hoạt động thực hành, luyện tập làm chocác em thấy học không chỉ để biết, để thuộc mà còn để làm, để vậndụng

4 Giới thiệu một số phương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ở Tiểu học:

Căn cứ vào đặc điểm nhận thức của học sinh Tiểu học, đặc điểmccá kiến thức Toán học và phương pháp nhận thức Toán học, cácphương pháp dạy học thường được sử dụng trong dạy học Toán ởTiểu học gồm: phương pháp trực quan, phương pháp thực hành –luyện tập, phương pháp gợi mở – vấn đáp, phương pháp giảng giải –minh hoạ

Bên canh đó, để thực hiện định hướng đổi mới phương pháp dạyhọc Toán ở Tiểu học, hiện nay người ta chú trọng sử dụng cácphương pháp dạy học theo phương hướng phát huy tích cực, chủđộng, sáng tạo của người học (các phương pháp này gọi chung bằngthuật nhữ “phương pháp tích cực”.)

CHƯƠNG II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÉP NHÂN, PHÉP CHIA CÁC SỐ TỰ NHIÊN TRONG

SÁCH GIÁO KHOA TOÁN LỚP 3

I. Mục tiêu dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

Giúp học sinh:

- Học thuộc các bảng tính nhân 6, 7, 8, 9; bảng chia 6, 7, 8, 9

- Hoàn thiện bảng nhân, bảng chia

- Biết tính nhẩm trong phạm vi các bảng tính hoặc trong cáctrường hợp đơn giản, thường gặp về nhân, chia

- Biết thực hiện phép nhân số có 2, 3, 4, 5 chứ số có 1 chữ số;phép chia số có 2, 3, 4, 5 chữ số cho số có 1 chữ số (chia hết hoặcchia có dư)

- Biết tính giá trị các biểu thức số có đến hai dấu phép tính (hoặckhông có dấu ngoặc)

- Biết tìm một thành phần chưa biết trong phép tính

* Thông qua việc dạy học phép nhân, phép chia ở lớp 3 giúp họcsinh:

- Phát triển khả năng tư duy: so sánh, lựa chọn, phân tích, tổnghợp, trìu tượng hoá, khái quát hoá

- Diễn đạt ngắn gọn, rõ ràng thông tin

- Tập phát hiện, tìm tòi, chiếm lĩnh kiến thức mới

- Chăm chỉ, cẩn then, tự tin, hứng thú trong học tập và thực hànhtoán

II Nội dung dạy học phép nhân, phép chia các số tự nhiên trong chương trình toán lớp 3

- Củng cố các bảng nhân với 2, 3, 4, 5 (tích

không quá 50)

- Lập các bảng nhân với 6, 7, 8, 9 (tích

không quá 100) và các bảng chia cho 6, 7,

8, 9 (số bị chia không quá 100)

- Hoàn thiện các bảng nhân và các bảng

chia

- Tính giá trịcủa các biểuthức số có haidấu phép tính,

có hoặ không

có dấu ngoặc

- Giải các bàitập dạng

“ Tìm x, biết

a : x = b (với

a, b là các sốtrong phạm

vi đã học)

- Nhân, chia ngoài bảng:

Như vậy: Các biện pháp nhân, chia ngoài bảng được xây dựng

trên cơ sở những kiến thức và kỹ năng về: cấu tạo thập phân của số;tính chất phân phối của phép nhân và chia đối với phép cọng; cácbảng nhân, chia; quan hệ giữa nhân và chia Do đó mỗi khi học mỗibiện pháp tính nên ôn lại các tính chất liên quan để xây dựng nó.Yêu cầu cơ bản để dạy các biện phép nhân, phép chia ngoài bảng

và chủ yếu là nắm được thuật tính và thực hành tính thông thạo Vìvậy phương pháp chung được sử dụng là giáo viên hướng dẫn vàthực hiện trực tiếp trên ví dụ cụ thể Từ đó khái quát thành các bướcthực hiện

III Một số lưu ý về phương pháp dạy học các nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3

Qua việc tìm hiểu nội dung , phương pháp dạy học các nội dung

về phép nhân, phép chia các số tự nhiên ở lớp 3, tôi thấy: Để dạy tốtcác nội dung này, giáo viên cần lưu ý những điều sau:

1 Về việc dạy giai đoạn chuẩn bị:

Trước khi học phép tính mới (phép nhân, phép chia) học sinhđều có giai đoạn chuẩn bị Đây là cơ sở cho việc hình thành kiếnthức mới, cầu nối giữa kiến thức đã học và kiến thức sẽ học Vì vậy,khi dạy học các bài học trong giai đoạn này, giáo viên cần chuẩn bịtốt kiến thức cho học sinh để làm cơ sở vững chắc cho các em họcnhững kiến thức mới tiếp theo Cụ thể là:

- Học sinh được học bài “Tổng của nhiều số” trước khi học bài

“Phép nhân” ở đây học sinh được tính tổng các số hạng bằng nhau.

Giáo viên phải lưu ý để nhận ra các tổng này đều có các số hạngbằng nhau để giúp học sinh học bài phép nhân, tính kết quả của cácphép nhân trong các bẳng nhân (nhất là các bảng nhân đầu tiên)

- Học sinh được học bài “Phép nhân” và các bài về Bảng nhân trước khi học bài “Phép chia” và các bài về Bảng chia Giáo viên lưu

ý học sinh phải thuộc bảng nhân để làm cơ sở học các bảng chia, vìcác bảng chia đều được xây dựng từ các bảng nhân tương ứng

- Việc nhân chia trong bảng thành thạo cũng là cơ sở để học sinhhọc tốt nhân, chia ngoài bảng

2 Về việc sử dụng đồ dùng trực quan trong từng giai đoạn lập bảng nhân, bảng chia:

Kĩ thuật chung của nhân, chia trong bảng là: Học sinh thao táctrên các tấm bìa có các chấm tròn Vì vậy, sử dụng đồ dùng trực quan

ở đây là rất quan trọng Tuy nhiên mức độ trực quan không giốngnhau ở mỗi giai đoạn:

- Ở lớp 3 (học kỳ I): học sinh tiếp tục học các bảng nhân, bảngchia 6, 7, 8, 9 Lúc này các em đã có kinh nghiệm sử dụng đồ dùnghọc tập (các miếng bìa với số chấm tròn như nhau), đã quen và thànhthạo với cách xây dựng phép nhân từ những miếng bìa đó Hơn nữa,lên lớp 3 trình độ nhận thức của học sinh phát triển hơn trước (khihọc lớp 2) nên khi hướng dẫn học sinh lập các bảng nhân hoặc bảngchia, giáo viên vẫn yêu cầu học sinh sử dụng các đồ dùng học tậpnhưng ở một mức độ nhất định, phải tăng dần mức độ khái quát đểkích thích trí tưởng tượng, phát triển tư duy cho học sinh Chẳng hạn:Giáo viên không cùng học sinh lập các phép tính như ở lớp 2 màchỉ nêu lệnh để học sinh thao tác trên tấm bìa với các chấm tròn đểlập 3, 4 phép tính trong bảng, các phép tính còn lại học sinh phải tựlập dựa vào phép đếm thêm hoặc dựa vào các bảng nhân đã học.VD: Khi hướng dẫn học sinh tự lập Bảng nhân 6, giáo viên yêucầu học sinh sử dụng các tấm bìa, mỗi tấm bìa có 6 chấm tròn để lậpcác phép tính:

6 x 1 = 6

6 x 2 = 12

6 x 3 = 18Sau đó cho học sinh nhận xét để từ 6 x 2 = 12 suy ra được 6 x 3

= 18 Cụ thể là: Với 3 tấm bìa

Học sinh nêu : “6 được lấy 3 lần, ta có 6 x 3”

Mặt khác cũng từ 3 tấm bìa này ta thấy 6 x 3 chính là 6 x 2 + 6

6 x 4 = 4 x 6 = 24

6 x 5 = 5 x 6 …Như vậy, giáo viên cần lưu ý sử dụng đồ dùng trực quan hợp lý,đúng mức để không chỉ giúp học sinh nắm được kiến thức mà cònphát triển tư duy

3 Về phương pháp nhân, chia ngoài bảng:

Phương pháp chủ yếu được sử dụng là làm mẫu trên các ví dụ cụthể Từ đó phương pháp hướng dẫn học sinh cách đặt tính và tính.Đối với những trường hợp cần lưu ý như: phép chia có chữ số 0 ởthương, ước lượng thương chưa hết, nhớ khi nhân chưa đúng … giáoviên thường đưa ra các bài tập dưới dạng Test để lưu ý học sinh cáchlàm đúng

Tóm lại: Với nội dung về phép nhân, phép chia các số tự nhiên

ở lớp 3, để hình thành kiến thức mới cho học sinh thì phương phápchủ yếu là trực quan kết hợp làm mẫu; để rèn kỹ năng thì phươngpháp chủ yếu là thực hành – luyện tập Tuy nhiên, trong quá trình

học sinh thực hành luyện tập, giáo viên phải tăng dần mức độ, yêucầu, độ khó của bài tập; tạo điều kiện cho học sinh tự huy động kiếnthức sẵn có để làm bài; đồng thời rèn cho học sinh khả năng tự kiểmtra, đánh giái mình và đánh giá lẫn nhau.

Như vậy, khi sử dụng phương pháp dạy học phép nhân, phépchia số tự nhiên ở lớp 3 người ta đã quan tâm đến đặc điểm nhậnthức của học sinh (tư duy cụ thể phát triển hơn tư duy trừu tượng, trigiác bằng nhiều giác quan…) và đã có sử dụng các phương pháp dạyhọc kích thích tư duy trừu tượng, khả năng so sánh, khái quát hoá,tổng hợp hoá … cho học sinh

CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG DẠY HỌC PHÉP NHÂN,

PHÉP CHIA CÁC SỐ TỰ NHIÊN Ở LỚP 3

Qua thực tế tìm hiểu tình hình dạy học phép nhân, phép chia chohọc sinh lớp 3 ở trường Tiểu học tôi rút ra một số nhận xét sau:

I Vấn đề giảng dạy của giáo viên

Quan điểm của giáo viên về cấu trúc nội dung chương trình đểrèn luyện kĩ năng thực hiện phép nhân, chia các số tự nhiên cho họcsinh là rất phù hợp Các bài học về phép nhân, phép chia được sắpxếp liền mạch, bài nọ là cơ sở cho bài kia, phù hợp cho cả giáo viên

và học sinh trong quá trình luyện tập

Nhiều giáo viên cho rằng:

- Nội dung rèn luyện kỹ năng thực hiện tính nhẩm phép nhân,chia trong bảng là rất quan trọng vì nó không chỉ giúp củng cố kiếnthức mới mà còn rất thuận lợ cho quá trình dạy nhân, chia ngoài

bảng Thiếu kỹ năng nhân nhẩm tốt thì học sinh sẽ rất khó khăn trongviệc học phép chia đặc biệt là chia ngoài bảng (chia viết) Chính vìvậy họ cho rằng: nhiệm vụ cơ bản, trọng tâm của việc dạy phépnhân, chia ở lớp 3 là giúp học sinh có kỹ năng thực hiện tốt nhân,chia trong bảng Phép nhân, phép chia là dạng phép tính mới, khó đốivới học sinh cho nên phải coi trọng công tác hình thành khái niệmphép tính, cách thực hiện phép tính.

- Hệ thống bài tập để rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân,phép chia như vậy là cần thiết Tuy nhiên, các dạng bài tập còn chưaphong phú về nội dung cũng như hình thức Vì vậy một số giáo viêncho rằng nên cho thêm dạng bài tập tính nhanh

Tất cả những giáo viên được hỏi đều trao đổi với chúng tôi đầy

đủ về những lý do, thắc mắc cũng như tầm quan trọng của việc rènluyện kỹ năng thực hiện phép nhân, phép chia

Trên cơ sở những nhận thức của giảo viên như trên, tìm hiểu vềphương pháp dạy học để rèn luyện kỹ năng thực hiện phép nhân,phép chia cho học sinh, tôi rút ra một số ưu nhược điểm của giáoviên trong quá trình giảng dạy như sau:

1 Ưu điểm:

Các giáo viên đều nhận thấy được tầm quan trọng của việc dạyhọc nội dung phép nhân, phép chia các số tự nhiên; nắm đượcchương trình, định hướng chung về phương pháp dạy học các nộidung này Vì vậy:

a) Giáo viên đã sử dụng phương pháp trực quan (nhất là tronggiai đoạn đầu), giảng giải – minh hoạ, gợi mở – vấn đáp khi hình