Trên cơ sở lý luận về tiền công của C. Mác và thực trạng tiền công của người lao động trong một số doanh nghiệp ở Việt Nam, em xin lựa chọn đề số 02: “Lý luận về tiền công của C.Mác và liên hệ với tiền công trong các doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam hiện nay.”
Trang 1M C L C Ụ Ụ
MỞ ĐẦU 2
NỘI DUNG 2
I.LÝ LUẬN CỦA C.MÁC VỀ TIỀN CÔNG TRONG CHỦ NGHĨA TƯ BẢN 2
1 B n ch t kinh t c a ti n công ả ấ ế ủ ề 2
2.Nh ng hình th c c b n c a ti n công ữ ứ ơ ả ủ ề 3
3 Ti n công danh nghĩa và ti n công th c t ề ề ự ế 5
II CHẾ ĐỘ TIỀN CÔNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM 6
1 Kh o sát th c t ti n công Vi t Nam ả ự ế ề ở ệ 6
2 Nguyên nhân ti n l ề ươ ng ng ườ i lao đ ng Vi t Nam còn th p ộ ở ệ ấ 8 3 Bi n pháp ệ 10
K T LU N Ế Ậ 11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 2MỞ ĐẦU (8đ)
Từ trước đến nay " tiền lương" luôn là vấn đề cấp thiết đối với người lao động Mặc dù chế định tiền lương thích hợp sẽ tạo ra động lực lớn kích thích người lao động hăng say sáng tạo và cống hiến cho xã hội Chính sách tiền lương ở nước ta ban hành năm 1993 đến nay đã bộc lộ nhiều bất cập Vì vậy, đại hội IX của Đảng khẳng định: " Phải cải cách cơ bản chế độ tiền lương, nâng cao đời sống của người hưởng lương, chống đặc quyền đặc lợi" Cải cách tiền lương
ở nước ta diễn ra trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vì vậy phải đảm bảo không xa rời lý luận của cách mạng về tiền công( tiền lương), mà điểm mấu chốt là tiền lương phải đảm bảo đầy đủ giá trị sức lao động Trên cơ sở lý luận về tiền công của C Mác và thực trạng tiền công của người lao động trong một số doanh nghiệp ở Việt Nam, em xin lựa chọn đề
số 02: “Lý luận về tiền công của C.Mác và liên hệ với tiền công trong các
doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam hiện nay.” Từ đó để phân tích và đưa ra
những giải pháp cụ thể để nâng cao tiền công của người lao động cũng chính là tạo tiền đề phát triển vững mạnh nền kinh tế
NỘI DUNG
I LÝ LUẬN CỦA C.MÁC VỀ TIỀN CÔNG TRONG CHỦ NGHĨA TƯ BẢN
1 Bản chất kinh tế của tiền công
Tiền công là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa sức lao động, là giá cả của hàng hóa sức lao động Nhưng trong xã hội tư bản, tiền công thể hiện ra như là giá cả của lao động 1 Sở dĩ như vậy là vì:
- Hàng hóa - sức lao động có đặc điểm là không bao giờ tách khỏi người bán, hơn nữa người bán chỉ nhận được giá cả sau khi đã cung cấp giá trị
https://xemtailieu.com/tai-lieu/tien-cong-cua-chu-nghia-mac-lenin-554337.html (2/8/2017)
Trang 3sử dụng cho người mua, tức là sau khi đã cung cấp giá trị sử dụng cho người mua, tức là sau khi đã lao động
- Nhà tư bản bỏ tiền ra là để có sức lao động Các nhà tư bản tìm cách mua được sức lao động càng rẻ càng tốt, và giải thích lợi nhuận là do mua được hàng hóa dưới giá trị và bán hàng hóa trên giá trị Số lượng tiền công nhiều hay ít là tùy theo ngày lao động dài hay ngắn hoặc tùy theo kết quả lao động nhiều hay ít
- Số lượng tiền công khác nhau trả cho những công nhân làm cùng một công việc như nhau, đảm nhận chức năng như nhau nhưng khác nhau về chất lượng lao động
Hình thức bên ngoài của tiền công đã ngụy trang rất kín đáo sự bóc lột tư bản chủ nghĩa Nó đã biểu hiện quan hệ bóc lột thành một mối quan hệ: “thuận mua vừa bán”, “tự do”, “bình đẳng”, giữa công nhân và nhà tư bản Nó đã xóa mờ mọi dấu vết của sự phân chia ngày lao động thành lao động tất yếu và lao động thặng dư, thành lao động có công và lao động không công
2 Những hình thức cơ bản của tiền công
Tiền công có hai hình thức cơ bản là tiền công tính theo thời gian và tiền công tính theo sản phẩm
2.1 Tiền công tính theo thời gian
Tiền công theo thời gian: là tiền công trả theo số lượng thời gian (giờ, ngày, tuần, v.v ) mà người công nhân đã làm việc được
Cần phân biệt tiền công giờ, tiền công ngày, tiền công tuần, tiền công tháng Tiền công ngày và tiền công tuần chưa nói rõ được mức tiền công đó cao hay là thấp, vì nó còn tùy theo ngày lao động dài hay ngắn Do đó muốn đánh giá chính xác mức tiền công không chỉ căn cứ vào mức tiền công ngày, mà phải căn cứ vào độ dài của ngày lao động và cường độ lao động Giá cả của một giờ lao động là thước đo chính xác mức tiền công tính theo thời gian
Đơn vị tiền công tính theo thời gian trung bình được tính theo công thức :
Trang 4Giá trị (hay giá cả) hằng ngày của sức lao động
Tiền công theo giờ =
Ngày lao động với một số giờ nhất định
Thực hiện chế độ tiền công theo thời gian, nhà tư bản có thể không thay đổi tiền công ngày, tiền công tuần, mà vẫn hạ thấp được giá cả lao động do kéo dài ngày lao động hoặc tăng cường độ lao động Trả tiền công kéo dài thời gian còn có lợi cho nhà tư bản khi tình hình thị trường thuận lợi, hành hóa tiêu thụ dễ dàng, thực hiện lối làm việc thêm giờ, tức là làm việc ngoài số giờ quy định của ngày lao động Còn khi thị trường không thuận lợi buộc phải thu hẹp sản xuất, nhà tư bản buộc phải rút ngày ngày lao động và thực hiện lối trả công theo giờ, do đó hạ thấp tiền công xuống rất nhiều Như vậy, công nhân không những thiệt thòi khi ngày lao động bị kéo dài quá độ, mà còn bị thiệt khi phải làm việc bớt giờ
2.2 Tiền công tính theo sản phẩm
Tiền công tính theo sản phẩm là hình thức tiền công mà số lượng của nó phụ thuộc vào số lượng sản phẩm hay số lượng những bộ phận của sản phẩm mà công nhân đã sản xuất ra hoặc số công việc đã hoàn thành
Mỗi sản phẩm được trả công theo một đơn giá nhất định Đơn giá tiền công được xác định như sau:
Tiền công trung bình một ngày của công nhân Đơn giá tiền công =
Số lượng sản phẩm của công nhân đó trong một ngày lao động bình thường
Về thực chất, đơn giá tiền công là tiền công, trả cho thời gian cần thiết sản xuất
ra một sản phẩm Vì thế tiền công tính theo sản phẩm là hình thức biến tướng của tiền công tính theo thời gian
Trang 5Thực hiện tiền công tính theo sản phẩm, một mặt, giúp cho nhà tư bản trong việc quản lý, giám sát quá trình lao động của công nhân dễ dàng hơn; mặt khác, kích thích công nhân lao động tích cực, khẩn trương tạo ra nhiều sản phẩm để nhận được tiền công cao hơn
Về mặt lịch sử, tiền lương tính theo thời gian được áp dụng rộng rãi trong giai đoạn đầu phát triển của chủ nghĩa tư bản, còn ở giai đoạn sau thì tiền lương tính theo sản phẩm được áp dụng rộng rãi hơn Hiện nay, hình thức tiền lương tính theo thời gian ngày càng mở rộng
3 Tiền công danh nghĩa và tiền công thực tế
3.1 Tiền công danh nghĩa:
Là số tiền mà người công nhân nhận được do bán sức lao động của mình cho nhà tư bản Tiền công được sử dụng để tái sản xuất sức lao động, nên tiền công danh nghĩa phải được chuyển hóa thành tiền công thực tế.
3.2 Tiền công thực tế:
Là tiền công được biểu hiện bằng số lượng hành hóa tiêu dùng và dịch vụ mà công nhân mua được bằng tiền công danh nghĩa của mình.
Các loại tiền công luôn luôn vận động và có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Tiền công danh nghĩa có thể tăng lên hay giảm xuống tùy theo sự biến động trong quan hệ cung-cầu về hàng hóa sức lao động trên thị trường Trong một thời gian nào đó, nếu tiền công danh nghĩa vẫn giữ nguyên, nhưng giá cả của tư liệu tiêu dùng và dịch vụ tăng lên thì tiền công thực tế sẽ giảm xuống và ngược lại Mác đã vạch ra xu hướng chung của sản xuất tư bản chủ nghĩa không phải là nâng cao mức tiền công trung bình mà là hạ thấp mức tiền công ấy
II, CHẾ ĐỘ TIỀN CÔNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP TƯ NHÂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
1 Khảo sát thực tế tiền công ở Việt Nam
1.1 Khảo sát chung
Trang 6Qua khảo sát tại 25 tỉnh thành có nhiều doanh nghiệp, với hơn 3.000 người lao động tại 150 doanh nghiệp, viện Công nhân Công đoàn (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) đã công bố báo cáo khảo sát tình hình lương, đời sống người lao động cả nước năm 2018 Theo đó, tổng thu nhập trung bình của người lao động (trừ tiền ăn ca) khoảng 5,5 triệu đồng/tháng.2
Theo kết quả điều tra trên, mức thu nhập 5,5 triệu đồng/tháng đã bao gồm lương cơ bản (chiếm hơn 84%, khoảng 4,6 triệu đồng/tháng), phụ cấp, trợ cấp, tăng ca, thưởng Mức này tăng 1,4% so với kết quả khảo sát năm
2017
Trong đó, lĩnh vực dệt may, giày da lương cơ bản đóng góp lớn nhất vào thu nhập của công nhân (trên 80%), nhưng đây lại là lĩnh vực có nhiều công nhân làm thêm, tăng ca nhất, với số giờ làm thêm cao nhất Đồng thời, số lương nhận được cũng thấp nhất (4,2 triệu đồng/tháng) Với tổng thu nhập cá nhân 5,5 triệu đồng, 1 gia đình 2 vợ chồng tổng thu nhập 11 triệu đồng/tháng, nhưng mức chi tiêu bình quân của 1 hộ gia đình (4 người) khoảng 7,38 triệu đồng/tháng; mức chi tiêu tối thiểu khoảng 6,5 triệu đồng/tháng
Có 44% công nhân được hỏi cho biết có làm thêm giờ, số giờ làm thêm trung bình 28,5 giờ/tháng (cao nhất là 50 giờ/tháng), tiền công nhận được trung bình 832 nghìn/người/tháng
Qua khảo sát, có 17,4% công nhân cho biết thu nhập có dư dật và tích luỹ (tăng 1,3% so với năm trước); 43,7% vừa đủ trang trải cuộc sống (giảm 7,6%); 26,5% phải chi tiêu tằn tiện và kham khổ (tăng 5,8%); 12,5% thu nhập không đủ sống
Thu nhập bình quân tháng của người lao động trong các loại hình doanh nghiệp như sau:3 (Đơn vị tính : 1000 đồng)
https://www.tienphong.vn/kinh-te/cong-nhan-viet-nam-thu-nhap-trung-binh-55-trieu-dongthang-1299792.tpo (12/7/2018)
3 Báo cáo tổng hợp đề tài khoa học độc lập cấp nhà nước mã số ĐT Đl 2007 G/50 của Bộ Lao động
- Thương binh và xã hội, bảo vệ năm 2009, kết quả xuất sắc; xem các trang 75- 96.
Trang 7(Trong thu nhập của người lao động, khoảng 90% là từ tiền lương (ví dụ năm
2006, DNNN là 90,50%; DN có vốn FDI là 90,64% và DNTN là 90,12%)
→ Thực tế trên dẫn tới tỷ lệ người lao động bức xúc về tiền lương thu nhập tăng lên, trong khi tỷ lệ hài lòng ngày càng giảm
1.2 Khảo sát các doanh nghiệp cụ thể
Sau đây là những số liệu cụ thể về tiền công của người lao động Làm việc tại công ty cổ phần may GB
+ Công ty cổ phần may GB
Đối với công ty cổ phần may GB, doanh nghiệp áp dụng hình thức tiền công tính theo thời gian, cụ thể là tính theo số giờ lao động (8h/ngày) và cứ đến cuối tháng thì người lao động sẽ được tính lương một lần Như vậy, mức lương tối thiểu mà công ty áp dụng là 830.000 đồng/tháng, số tiền lương = mức lương tối thiểu X hệ số trình độ học vấn (trung cấp 1.86, cao đẳng 1.86, đại học 2.34) với mỗi công nhân Ngoài ra, bảng lương công ty còn được chia làm 3 nhóm: bảng lương chức vụ quản lý doanh nghiệp; bảng lương viên chức chuyên môn, nghiệp
vụ thừa hành, chuyên nghiệp; bảng lương của công nhân, nhân viên trực tiếp sản xuất kinh doanh và phục vụ.4
Tiền lương công ty cổ phần may GB được tính theo công thức sau đây: Tổng lương = Giá trị sức lao động + Các khoản phụ cấp + Các khoản thưởng Lương được nhận = Tổng lương - Các khoản bảo hiểm
Như vậy, một công nhân làm việc tốt sẽ có mức lương trunh bình là 2.500.000 đồng/tháng Đây chính là số tiền công danh nghĩa mà người công
Trang 8nhân trong công ty nhận được Tiền công danh nghĩa chỉ thực sự có giá trị khi nó được chuyển sang một hình thức khác, tức là tiền công thực tế Khi người công nhân dùng số tiền công danh nghĩa để chi trả chi phí sinh hoạt hằng ngày như tiền ăn, tiền sinh hoạt điện nước, những nhu cầu giải trí thường ngày thì tiền công danh nghĩa đã trở thành tiền công thực tế Tuy có các khoản trợ cấp thêm
từ công ty nhưng các chi phí phát sinh từ các việc sinh hoạt trên hết 4.000.000 đồng/ tháng, bởi vậy mà mức lương danh nghĩa vẫn còn chênh lệch nhiều so với thực tế
2 Nguyên nhân tiền lương người lao động ở Việt Nam còn thấp
Theo báo cáo về tiền lương toàn cầu 2014 - 2015 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), trong các nước ASEAN, lương tháng trung bình trong năm 2012 của Việt Nam ở mức xấp xỉ 181 USD, chỉ cao hơn so với Lào (119 USD), Campuchia (121 USD) và Indonesia (174 USD) Mức lương này chỉ bằng khoảng một nửa so với Thái Lan (357 USD), chưa bằng 1/3 của Malaysia (609 USD) và chỉ bằng 1/20 của Singapore (3.547 USD).5
Lương ở Việt Nam tăng mạnh khi tiêu dùng tư nhân, cùng với xuất khẩu, nổi lên
là động lực chính cho tăng trưởng, hãng tin Nikkei Asian Review trích báo cáo của ngân hàng HSBC cho biết (Phụ lục 1) Nhưng vì sao mà tiền lương của người công nhân Việt Nam vẫn được đánh giá là thấp?
2.1 Lao động chúng ta chưa tạo ra giá trị gia tăng lớn
Chúng ta rất cố gắng, chúng ta rất chịu khó nhưng sản phẩm lao động của chúng ta chưa đáng tiền Khả năng tự tích lũy để tái đầu tư thấp dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp Việt Nam chưa tham gia đầy đủ vào tất cả các khâu của chuỗi sản xuất hàng hóa, do đó giá trị gia tăng tạo ra chưa cao Lấy ví dụ trong ngành dệt may Theo số liệu của Tập đoàn Dệt may Việt Nam, lợi nhuận của từng khâu trong chuỗi sản xuất ngành dệt may (đã khấu trừ tiền lương) là: khâu sản xuất sợi - 40 triệu đồng/người/năm; khâu dệt - 30 triệu đồng/người/năm,
https://dantri.com.vn/kinh-doanh/tai-sao-luong-cua-nguoi-lao-dong-viet-nam-qua-thap-1419205910.htm (14/12/2015)
Trang 9khâu may - 5,5 triệu đồng/người/năm Có thể ví dụ, một tháng, lao động Việt Nam chỉ có thể làm ra được 4 triệu cho doanh nghiệp thì không thể mong doanh nghiệp trả lương 4 triệu mà chỉ có thể nhận được 3 triệu là đã may mắn lắm Không thể để lỗ chỉ đổ lên đầu doanh nghiệp.6
2.2 Định mức lao động trong các doanh nghiệp tư nhân quá cao
Ở một số doanh nghiệp, nhiều công nhân đã làm tới 12 giờ, thậm chí 14 giờ/ngày mà vẫn không hoàn thành định mức lao động Một số chủ doanh nghiệp tuyên bố dõng dạc rằng, công nhân tự kéo dài thời gian làm việc trong ngày để tăng thu nhập chứ không yêu cầu họ làm thêm giờ! Ở những doanh nghiệp này cũng thường xuyên thay đổi một số lượng khá lớn người lao động do nhiều lý do, trong đó có lý do người lao động không hoàn thành nhiệm vụ mà thực chất là chủ sử dụng đã khai thác cạn kiệt sức lao động của họ; còn công nhân thì thường xuyên thu nhập thấp, không đủ tái sản xuất sức lao động giản đơn (chưa nói đến tái sản xuất sức lao động kỹ thuật và tái sản xuất sức lao động thế hệ sau) nên cũng không mặn mà với doanh nghiệp Đây cũng là một trong những nguyên nhân cơ bản của sự di biến động lao động với cường độ mạnh trong thời gian qua và hiện nay
3 Biện pháp
3.1 Tăng năng suất lao động
Tăng năng suất lao động giúp tăng doanh thu cho nhà tư bản, nếu tỉ suất giá trị thặng dư c/m không thay đổi, do giá giá trị thặng dư tăng thêm dẫn đến tiền công trả cho sức lao động sẽ cao hơn trước Đối với các doanh nghiệp trả tiền công theo sản phẩm, việc giảm thời gian hoàn thành một sản phẩm sẽ tạo điều kiện cho người lao động làm ra được nhiều sản phẩm hơn trong một thời gian không đổi, từ đó ảnh hưởng đến mức lương cho công nhân Một trong những biện pháp tăng năng suất lao động hiệu quả là cải tiến khoa học kĩ thuật Khoa học kĩ thuật phát triển tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao, đáp ứng nhu
6 Vì sao tiền lương công nhân trong các doanh nghiệp tư nhân thấp
http://www.molisa.gov.vn/vi/Pages/chitiettin.aspx?IDNews=20867 (3/12/2018)
Trang 10cầu của người dân, rút ngắn thời gian lao động của người lao động Các doanh nghiệp thu được nhiều lợi nhuận, tiền công của người lao động cũng được tăng lên
3.2 Tăng độ phức tạp trong quá trình lao động
Hiện nay, chất lượng lao động thấp là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều vị trí chủ chốt trong doanh nghiệp phải sử dụng người nước ngoài Đây không phải là chuyện riêng của doanh nghiệp hay của người lao động mà đòi hỏi một chiến lược ở tầm quốc gia Ta cần chú trọng vào đào tạo người lao động, từ tay nghề, ý thức, cho đến tác phong, thái độ làm việc, trong đó, trọng tâm là dạy nghề cho lực lượng lao động lao động làm việc tại các khu công nghiệp tập trung đa dạng hóa các kênh giao dịch trên thị trường lao động Nếu làm được những việc này, thị trường lao động sẽ phát triển đúng hướng, cải thiện đời sống của người lao động
3.3 Áp dụng chính sách tăng lương, tiền thưởng, cho người lao động
doanh nghiệp
Các doanh nghiệp nên tăng các khoản phụ cấp như: tiền công tác, tiền thưởng chuyên môn, tiền thưởng cuối năm, tiền thưởng cho nhân viên khi doanh nghiệp doanh thu tốt
3.4 Nâng cao chất lượng hàng hóa, dịch vụ trở nên phong phú, chất
lượng hơn
Hàng hóa dịch vụ đa dạng, chất lượng hơn, dấn đến sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, giảm giá các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ, từ đó thúc đẩy tiền công thực tế tăng lên Có thể thấy rõ điều này tại các siêu thị, chợ lớn trong các dịp khuyến mại, giảm giá Bằng biện pháp này, với một lượng tiền công danh nghĩa không đổi, mức sống của người lao động vẫn được cải thiện
3.5 Giảm lạm phát