Trờng thcs Ngữ Văn 7 ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Tuần 6 Tiết 21 Ngày soạn: 20 / 09 Văn bản: Bài ca côn sơn (Nguyễn Trãi) buổi chiều ra đứng ở phủ thiên trờng trông ra (Trần Nhân Tông) A. Mục tiêu - Giúp các em cảm nhận đợc hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông và sự hoà nhập nên thơ của Nguyễn Trãi. - Rèn kĩ năng cảm thụ, phân tích thơ cổ. - Giáo dục lòng yêu thiên nhiên, quê hơng, đất nớc. B. Chuẩn bị - GV: giáo án, sgk, sgv, tài liệu - HS: chuẩn bị bài trớc ở nhà. C. tiến trình dạy - học - Tổ chức - KTBC: ? Đọc thuộc bài thơ Sông núi nớc Nam bằng tiếng Hán và dịch thơ. Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ ? ? Nêu những điểm chung của hai văn bản: Sông núi nớc Nam và Phò giá về kinh - Bài mới : Văn bản: Bài ca côn sơn - HS đọc chú thích * SGK trang 79. ? Em đã đợc biết những gì về tác giả ? ? Bài thơ đợc ra đời trong hoàn cảnh nào? ? Đợc dịch theo thể thơ nào ? - GV hớng dẫn, đọc mẫu, HS đọc tiếp. ? Đàn cầm là đàn nh thế nào ? ? Nhân vật trữ tình là ai? Đối tợng trữ tình là gì? ? Đoạn thơ miêu tả cảnh thiên nhiên ở đâu ? ? Cảnh Côn Sơn đợc miêu tả qua những hình ảnh nào ? I. Giới thiệu chung 1. Tác giả - Nguyễn Trãi (1380-1442) hiệu là ức Trai, quê gốc: Chi Ngại-Chí Linh-HD; sau chuyển đến Nhị Khê-Thờng Tín-Hà Tây. - Ông có công lớn, là ngời toàn đức toàn tài. - Là ngời VN đầu tiên đợc công nhận là Danh nhân văn hoá thế giới (1980). 2. Tác phẩm - Sáng tác trong thời kì về ở ẩn ở Côn Sơn. - Nguyên văn chữ Hán; dịch theo thể thơ lục bát. II. Đoc- hiểu văn bản 1. Đọc chú thích - HS thực hiện - Nhân vật trữ tình là - Ta. Đối tợng trữ tình là cảnh Côn Sơn 2. Phân tích a. Cảnh vật Côn Sơn - Suối chảy rì rầm - Đá rêu phơi ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Giáo viên: Năm học: 2009 - 2010 Trờng thcs Ngữ Văn 7 ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ? Có gì đặc sắc trong miêu tả của tác giả ? ? Em có cảm nhận nh thế nào về vẻ đẹp của Côn Sơn; c/nhận đợc điều gì ở Tgiả? ? Nhân vật trữ tình trong bài thơ là ai ? ? Tìm những hình ảnh thơ nói về nhân vật trữ tình tơng quan với cảnh vật ở Côn Sơn ? ? Biện pháp tu từ nào đã đợc sử dụng, có tác dụng nh thế nào ? ? Phải là ngời nh thế nào mới có cảm xúc tinh tế, lãng mạn nh vậy ? ? Nêu giá trị nghệ thuật và nội dung của bài thơ ? ? Học sinh đọc yêu cầu bài tập và cùng thảo luận làm bài ? ? Vẻ đẹp của cảnh trí Côn Sơn là vẻ đẹp nào sau đây ? - Thông mọc nh nêm - Bóng trúc râm Miêu tả kết hợp với so sánh và gợi tả. Cảnh thiên nhiên nguyên thuỷ, lâu đời, mát mẻ, trong lành,; Cảnh thiên nhiên thanh tĩnh, thanh cao, khoáng đạt, nên thơ. b. Hình ảnh con ngời giữa thiên nhiên Côn Sơn. * Ta: + Nhe nh tiếng đàn cầm + Ngồi trên đá + Nằm dới bóng mát của thông + Ngâm thơ trong rừng trúc - Điệp từ, cấu trúc lồng ghép sóng đôi (Cảnh vật // Ta) tạo ra sự hoà hợp giữa con ngời và thiên nhiên. Nhấn mạnh sự có mặt của nhân vật trữ tình ở khắp mọi nơi , mọi cảnh đẹp của Côn Sơn với t thế làm chủ thiên nhiên. Tâm hồn thi sĩ đa cảm, thanh cao, yêu thiên nhiên, sống chan hoà cùng thiên nhiên. 3. Tổng kết * Ghi nhớ: SGK trang 81 III. Luyện tập Bài tập 1 - Tâm hồn hoà nhập với thiên nhiên: Tiếng suối Tiếng đàn Tiếng hát Nghe tiếng suối nh tiếng nhạc trời, nh tiếng hát Đều là âm nhạc. Bài tập bổ sung A. Tơi tắn đầy sức sống B. Kì ảo và lộng lẫy C. Yên ả và thanh bình D. Hùng vĩ và náo nhiệt Văn bản tự học có hớng dẫn: buổi chiều ra đứng ở phủ thiên trờng trông ra ? Đọc chú thích * trong sgk ? ? Bài thơ đợc sáng tác theo thể thơ nào ? Cùng thể thơ với bài thơ nào mà em đã học ? I. Giới thiệu chung - GV hớng dẫn học sinh tìm hiểu trong sgk. II. Đọc hiểu văn bản - Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt - Cảnh: Lúc chiều về, trời sắp tối ở thôn quê (cảnh cánh đồng, thôn xóm) ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Giáo viên: Năm học: 2009 - 2010 Trờng thcs Ngữ Văn 7 ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ? Cảnh vật trong bài thơ đợc miêu tả vào thời điểm nào ? ? Cảnh vật đó đợc miêu tả qua những hình ảnh nào ? ? Qua đó cho ta thấy tác giả là ngời có tâm hồn nh thế nào ? ? Qua nội dung của bài thơ và hình vẽ (sgk, T76) gợi về một cuộc sống nh thế nào ? ? Bài thơ giúp em hiểu thêm đợc gì về thời đại nhà Trần trong lịch sử ? ? Nêu những kiến thức cần ghi nhớ ? ? GV yêu cầu hs đọc yêu cầu của bài tập, thảo luận và làm bài ? - Hình ảnh: Khói bếp, mục đồng, cò trắng Hình ảnh chọn lọc, cụ thể, đậm đà sắc quê Tâm hồn gắn bó máu thịt với quê hơng thôn dã của một ông vua yêu nớc, yêu dân. => Bức tranh gợi cảm giác thân quen, gần gũi; cuộc sống bình yên, hạnh phúc. - Thời đại đã sinh ra những vị vua sáng, vua hiền, thơng dân, ái quốc * Tổng kết: Ghi nhớ sgk, trang 77 III. Luyện tập - Học sinh thảo luận nhanh theo nhóm. - Làm ở nhà d. củng cố hớng dẫn ? Tâm hồn của hai nhà thơ đợc bộc lộ trong hai văn bản ntn ? - Học thuộc hai bài thơ, nắm đợc giá trị nội dung và nghệ thuật. - Soạn bài: Từ hán Việt - Chuẩn bị: Sau phút chia li và Bánh trôi nớc. _____________________________________ Tuần 6 Tiết 22 Ngày soạn: 21 / 09 Tiếng việt: từ hán việt ( Tiếp theo ) a. mục tiêu - Giúp hs nắm đợc các sắc thái ý nghĩa riêng biệt của từ Hán Việt. - Có ý thức sử dụng từ Hán Việt đúng ý nghĩa, đúng sắc thái, phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp, tránh lạm dụng từ Hán Việt. b. chuẩn bị - GV soạn giáo án, sgk, sgv, tài liệu. - HS xem trớc bài ở nhà. c. tiến trình dạy học * Tổ chức lớp học * Kiểm tra bài cũ. ? Từ Hán Việt có mấy loại ? Đó là những loại nào ? ? Yếu tố Hán Việt để tạo từ Hán Việt có đặc điểm gì ? * Bài mới - Gv yêu cầu hs đọc các ví dụ ? I. Sử dụng từ Hán Việt. 1. Sử dụng từ Hán Việt để tạo sắc thái biểu ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Giáo viên: Năm học: 2009 - 2010 Trờng thcs Ngữ Văn 7 ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ ? Tại sao các câu văn (ở phần a) lại dùng các từ Hán Việt mà không dùng các từ ngữ thuần Việt có nghĩa tơng tự ? - Đọc ví dụ (b) ? ? Các từ Hán Việt tạo đợc sắc thái gì cho đoạn văn trích ? ? Ngày nay ngời ta còn dùng những từ ngữ này trong giao tiếp không ? ? Vậy ngời ta sử dụng từ HV nhằm mục đích gì ? ? Lấy 1 VD về sử dụng từ HV để tạo sắc thái trang trọng ? cảm. a. Ví dụ: sgk, trang 81, 82 b. Nhận xét. * Ví dụ a: - Phụ nữ: tạo đợc sắc thái trang trọng, thể hiện thái độ tôn kính. - Từ trần, mai táng, tử thi: tạo sắc thái tao nhã, tránh nặng nề, tránh gây cảm giác thô tục, ghê sợ. * Ví dụ b: - Kinh đô, Yết Kiêu, Trẫm, bệ hạ, thần: tạo sắc thái cổ, phù hợp với xã hội xa. c. Ghi nhớ: - Hs đọc sgk, trang 82 ? Đọc ví dụ ? ? Trong các cặp câu, câu nào có cách diễn đạt hay hơn ? ? Vì sao ? (Tổ chức cho học sinh thảo luận) ? Tại sao khi nói hoặc viết ngời ta không nên lạm dụng từ Hán Việt ? ? Chọn các từ ngữ thích hợp để điền vào chỗ trống ? ? Tại sao ngời Việt Nam thờng thích dùng từ Hán Việt để đặt tên cho ngời, tên địa lí ? ? Đọc đoạn văn, tìm những từ ngữ Hán Việt góp phần tạo sắc thái cổ xa ? Nhận xét cách dùng từ Hán Việt trong các câu sau ? 2. Không nên lạm dụng từ Hán Việt. a. Ví dụ. b. Nhận xét. - Ví dụ a: cách diễn đạt 2 hay hơn. - Ví dụ b: cách diễn đạt 2 hay hơn. - Vì: sử dụng từ thuần Việt tạo sự trong sáng, phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp. Vì sẽ làm cho lời ăn tiếng nói thiếu tự nhiên, trong sáng, không phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp. c. Ghi nhớ: SGK II/ Luyện tập. Bài tập 1 Các từ điền phù hợp nh sau: a/ mẹ thân mẫu. b/ phu nhân vợ. c/ Sắp chết lâm chung d/ giáo huấn dạy bảo Bài tập 2. - Là vì sẽ tạo đợc sắc thái trang trọng, tao nhã, thể hiện thái độ tôn kính. Bài tập 3. - Các từ tạo sắc thái cổ xa: Giảng hoà, cầu thân, hoà hiếu, nhan sắc tuyệt trần. Bài tập 4 - Thay: Bảo vệ bằng giữ gìn; mỹ lệ bằng đẹp đẽ ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Giáo viên: Năm học: 2009 - 2010 Trờng thcs Ngữ Văn 7 ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ d. củng cố hớng dẫn ? Trong giao tiếp hàng ngày, khi nào em thờng dùng các từ Hán Việt ? ? Hãy kể tên một số tên bạn, tên địa danh là từ hán Việt em biết và ý nghĩa của những tên đó ? - Học thuộc lòng ghi nhớ và nắm đợc kiến thức cơ bản của bài. - Hoàn thiện các bài tập còn lại vào vở. - Tìm hiểu trớc bài Quan hệ từ - Soạn: Đặc điểm của văn biểu cảm ________________________________ Tuần 6 Tiết 23 Ngày soạn: 22 / 09 Tập làm văn: đặc điểm văn bản biểu cảm a. mục tiêu - HS hiểu đợc cụ thể của bài văn biểu cảm. - Nhận diện các văn bản, tìm ý, lập bố cục trong văn bản biểu cảm, đánh giá. - Có ý thức tự rèn luyện bản thân về nhân cách. b. chuẩn bị - GV: soạn giáo án, sgv, sgk, tài liệu. - HS xem trớc bài ở nhà và tìm hiểu các câu hỏi. c. Tiến trình dạy học - Tổ chức lớp học - Kiểm tra bài cũ ? Thế nào là văn biểu cảm ? ? Tình cảm trong văn biểu cảm thờng là tình cảm nh thế nào ? Cho VD - Bài mới HS đọc bài văn. ? Bài văn Tấm gơng biểu đạt tình cảm gì? ? Để biểu đạt tình cảm đó, tác giả bài văn đã làm nh thế nào? ? Hình thức biểu cảm nào đã đ- ợc sử dụng ? ? Bố cục bài văn gồm mấy phần ? ? Nội dung của từng phần ? I- Tìm hiểu đặc điểm của văn bản biểu cảm 1. Ví dụ 1: Văn bản: Tấm gơng của Băng Sơn * Nhận xét: - Ngợi ca đức tính trung thực của con ngời, ghét thói xu nịnh, dối trá. - Tác giả bài văn đã mợn hình ảnh tấm gơng làm điểm tựa, vì tấm gơng luôn phản chiếu trung thành mọi vật xung quanh. - Gián tiếp: Nói với gơng, ca ngợi gơng là gián tiếp ca ngợi ngời trung thực. * Bố cục: + Mở bài: đoạn đầu Giới thiệu tấm gơng, ca ngợi sự trung thực + Thân bài: 5 đoạn tiếp theo - Các đức tính của gơng + Kết bài: đoạn cuối - Khẳng định sự trung thực, chân thành của tấm gơng ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Giáo viên: Năm học: 2009 - 2010 Trờng thcs Ngữ Văn 7 ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Thân bài đã nêu những ý gì, những ý đó liên quan tới chủ đề bài văn nh thế nào ? ? Tình cảm và sự đánh giá của tác giả trong bài có rõ ràng, chân thực không. Điều đó có ý nghĩa nh thế nào đối với giá trị của bài văn ? - Mạc Đĩnh Chi: một ngời đáng trọng - Trơng Chi: Một ngời đáng thơng => Tình cảm và sự đánh giá của tác giả rõ ràng, chân thực, không thể bác bỏ. Hình ảnh tấm gơng có sức khêu gợi, tạo nên giá trị của bài văn. HS đọc đoạn văn. ? Đoạn văn biểu hiện tình cảm gì ? ? Tình cảm ở đây biểu hiện trực tiếp hay gián tiếp ? ? Em dựa vào dấu hiệu nào để đa ra nhận xét của mình? 2. Ví dụ 2 - Đoạn trích Những ngày thơ ấu của Nguyên Hồng * Nhận xét: - Thể hiện tình cảm cô đơn, cầu mong sự giúp đỡ và thông cảm. - Tình cảm đợc biểu hiện một cách trực tiếp. - Dấu hiệu của nó là tiếng kêu, lời than, câu hỏi biểu cảm. 3. Ghi nhớ: - SGK trang 86 HS đọc bài văn. ? Bài văn thể hiện tình cảm gì ? Việc miêu tả hoa phợng đóng vai trò gì trong bài văn biểu cảm này? ? Vì sao tác giả gọi hoa phợng là hoa - học trò? ? Hãy tìm mạch ý bài văn? ? Bài văn này biểu cảm trực tiếp hay gián tiếp? II- Luyện tập Văn bản: Hoa học trò Xuân Diệu * Nhận xét: - Nỗi buồn khi phải xa trờng, xa bạn. - Xuân Diệu đã biến hoa phợng- một loài hoa nở rộ vào dịp kết thúc năm học- thành biểu tợng của sự chia li ngày hè đối với học trò. - Thể hiện một trạng thái tình cảm hụt hẫng, bâng khi phải xa trờng, xa bạn. - Hoa phợng thể hiện khát vọng sống hoà nhập với bạn bè, thoát khỏi sự cô đơn trống vắng. * Mạch ý: - Hoa Phợng nở báo hiệu mùa hè đến Học trò nghỉ hè Phợng một mình đứng ở sân trờng Hoa Phợng mong chờ các bạn học sinh Hoa phợng đẹp với ai, khi học sinh đã đi cả rồi. => Bài văn biểu cảm gián tiếp. d. Củng cố hớng dẫn ? Nêu những đặc điểm của văn bản biểu cảm ? ? Học thuộc phần ghi nhớ, nắm đợc nội dung ? - Soạn bài: Đề văn biểu cảm và cách làm bài bài văn biểu cảm. - Xem trớc bài: Bánh trôi nớc& Sau phút chia li Tuần 6 - Tiết 24 Ngày soạn: 23 / 09 ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Giáo viên: Năm học: 2009 - 2010 Trờng thcs Ngữ Văn 7 ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Tập làm văn: đề văn biểu cảmvà cách làm bài văn biểu cảm a. mục tiêu - Nắm đợc các bớc tìm hiểu đề và các bớc làm bài văn biểu cảm. - Rèn kĩ năng phân tích đề và lập dàn ý bài văn biểu cảm. - Học sinh có ý thức học tập. b. chuẩn bị - GV soạn giáo án, sgv, sgk, tài liệu. - HS xem trớc bài ở nhà và tìm hiểu các câu hỏi. c.tiến trình dạy học * Tổ chức lớp học * Kiểm tra bài cũ: ? Nêu những đặc điểm về cách biểu đạt, đặc điểm về tình cảm của bài văn biểu cảm * Bài mới: HS đọc đề bài. ? Hãy xác định đối tợng biểu cảm và tình cảm cần biểu hiện trong các đề văn là gì ? ? Đề văn biểu cảm gồm có những yêu cầu nào ? I- Đề văn biểu cảm và các bớc làm bài văn biểu cảm. 1. Đề văn biểu cảm * Đối tợng biểu cảm: Dòng sông, đêm trăng, nụ cời cời của mẹ, loài cây. * Tình cảm: Cảm nghĩ, vui buồn, em yêu. => Đối tợng biểu cảm, tình cảm biểu hiện. GV chép đề bài lên bảng: Cảm nghĩ về nụ cời của mẹ. ? Đề yêu cầu phát biểu cảm nghĩ về cái gì? ? Em hình dung và hiểu thế nào về đối tợng ấy? (HS tự bộc lộ) ? Em nhìn thấy nụ cời của mẹ từ khi nào ? ? Những lúc nào mẹ thờng nở nụ c- ời với em? ? Em hình dung nụ cời của mẹ trong những hoàn cảnh ấy là nụ cời ntn? ? Mỗi khi vắng nụ cời của mẹ, em cảm thấy nh thế nào? ? Làm sao để luôn thấy nụ cời của mẹ? ? Lập dàn ý cho đề văn? Cho HS sắp xếp theo các phần ? Em sẽ đi theo trình tự nào để bày tỏ hết cảm xúc của em thật hợp lí, thuyết phục? 2. Các bớc làm bài văn biểu cảm * Đề bài: Cảm nghĩ về nụ cời của mẹ. a. Tìm hiểu đề: Phát biểu cảm xúc và suy nghĩ về nụ cời của mẹ. b. Tìm ý: - Lúc ấu thơ - Khi em tập đi, tập nói, khi em đợc điểm tốt, làm d- ợc nhiều việc tốt, khi em chào mẹ đi học, lúc em ở lớp về Nụ cời vui, thơng yêu làm em sung sớng. Nụ cời khuyến khích làm em tự tin. Nụ cời an ủi làm em ấm lòng. - Buồn trống vắng, thiếu một cái gì đó, sự lẻ loi. - Mang cho mẹ nhiều niềm vui. c. Lập dàn bài: * Mở bài: - Giới thiệu cảm xúc đối với nụ cời của mẹ. * Thân bài: - Khi có nụ cời của mẹ nụ cời: thơng yêu, khuyến khích, an ủi, ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Giáo viên: Năm học: 2009 - 2010 Trờng thcs Ngữ Văn 7 ____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ GV cho HS làm bớc 4: Viết bài, viết 1 đoạn văn ? ? Sau khi viết xong ta phải làm gì ? GV kiểm tra một số bài của HS ? - Khi vắng nụ cời của mẹ - Từ lúc nhỏ đến lúc lớn * Kết bài: - Lòng yêu thơng, kính trọng mẹ. d. Viết bài Viết 1 đoạn văn e. Sửa bài, kiểm tra Ghi nhớ: SGK trang 88 HS đọc bài văn SGK trang 89. ? Bài văn biểu đạt tình cảm gì, đối tợng nào? ? Đặt cho một bài văn một nhan đề thích hợp ? - GV bỏ sung, uốn nắn. ? Hãy lập dàn ý cho đề bài trên ? ? Em sẽ sắp xếp các ý theo trình tự nh thế nào ? ? Chỉ ra phơng thức biểu cảm của bài văn? II. Luyện tập * Đối tợng: - T/cảm yêu mến, gắn bó sâu nặng, tha thiết quê h- ơng An Giang. - HS đặt. Có thể tham khảo An Giang quê tôi Kí ức một miền quê Quê hơng tình sâu nghĩa nặng * Lập dàn ý: - Mở bài: Giới thiệu tình yêu quê hơng An Giang. - Thân bài: Biểu hiện tình yêu mến quê hơng + Tình yêu từ tuổi ấu thơ. + T/yêu trong ch/đấu và những tấm gơng yêu nớc. - Kết bài: Tình yêu quê hơng qua nhận thức của ng- ời từng trải, trởng thành. * Phơng thức biểu cảm: - Biểu cảm trực tiếp d. Củng cố hớng dẫn ? Đề văn biểu cảm gồm những yêu cầu gì ? ? Nêu các bớc làm bài văn biểu cảm ? - Nắm đợc nội dung, học thuộc phần ghi nhớ. - Chuẩn bị: Luyện tập cách làm văn bản biểu cảm - Soạn: Bánh trôi nớc& Sau phút chia li ______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________ Giáo viên: Năm học: 2009 - 2010 . từ - Soạn: Đặc điểm của văn biểu cảm ________________________________ Tuần 6 Tiết 23 Ngày soạn: 22 / 09 Tập làm văn: đặc điểm văn bản biểu cảm a. mục. bài cũ ? Thế nào là văn biểu cảm ? ? Tình cảm trong văn biểu cảm thờng là tình cảm nh thế nào ? Cho VD - Bài mới HS đọc bài văn. ? Bài văn Tấm gơng biểu