Sơ lược LS Thăng Long-Hà Nội

THĂNG LONG THỜI LÝ Khi nhà Đinh, nhà Tiền Lê làm tròn nhiệm vụ lịch sử của mình củng cố độc lậpdân tộc, khôi phục thống nhất quốc gia thì Hoa Lư cũng vừa xong sứ mệnh lịch sử củamột Thủ

Sơ lược về lịch sử Hà Nội

Dải đất nay là Hà Nội có dân cư từ vài ngàn năm trước nhưng cái tên gọi Hà Nộithì chỉ có từ năm 1831 Nguyên là từ năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô ra thành Đại La,đổi gọi thành này là kinh đô Thăng Long Kinh đô ngày ấy ứng với quận Hoàn Kiếm vàmột phần của hai quận Đống Đa, Hai Bà Trưng ngày nay Sau đó địa giới Thăng Long dần

mở rộng và tới cuối thế kỷ 18 thì tương ứng với năm quận nội thành bây giờ Năm 1802,nhà Nguyễn lên ngôi dời đô về Huế, Thăng Long không còn là Kinh đô nữa và ít lâu sau bịđổi gọi là phủ Hoài Đức

Năm 1831, có một cuộc cải cách hành chính lớn: xoá bỏ các trấn, thành lập cáctỉnh Từ đó ra đời tỉnh Hà Nội Sở dĩ có tên gọi này vì tỉnh mới nằm trong (nội) hai consông (hà) là sông Hồng và sông Đáy, gồm có 4 phủ, 15 huyện Tỉnh lị đặt tại thành ThăngLong cũ, do vậy Thăng Long được gọi là tỉnh thành Hà Nội rồi nói gọn lại là Hà Nội

Năm 1883, Pháp chiếm đóng Hà Nội Năm 1886 họ thành lập "thành phố Hà Nội",ban đầu chỉ có 3 km2, đến năm 1939 là 12 km2 với số dân là 30 vạn

Trở lại cái ngày Lý Thái Tổ định đô mới, truyền thuyết có kể rằng khi vua Lý tớibến sông Cái (một tên gọi khác của sông Hồng), thì có con rồng vàng hiện trên sông rồibay lên cao Vua cho là điềm lành, đặt tên kinh đô mới là Thăng Long (Rồng bay lên) Câuchuyện "Rồng bay lên" đó nói lên khí thế vươn mình của thủ đô mới đang bước lên vũ đàilịch sử, gánh vác sứ mệnh làm trái tim của một quốc gia đã có mấy nghìn năm dựng nước

Cũng từ đây Thăng Long ghi nhiều chiến công hiển hách!

Thế kỷ 13, Thăng Long ba lần "thành không nhà trống" dồn quân xâm lược nhàNguyên vào thế bị đói, bị động, để rồi bị quét sạch ra khỏi bờ cõi

Tới đầu thế kỷ 15, đất nước lại một phên chao đảo Thăng Long lại trở thành điểmquyết chiến tối hậu chống quân xâm lược Sau mười năm khởi nghĩa, năm 1427 Lê Lợiđưa đại quân về Thăng Long vây chặt quân Minh xâm lược Bị áp đảo trước khí thế và sứcmạnh của nghĩa quân, binh tướng nhà Minh phải thề ở cổng thành phía Nam, xin đầu hàng

và được phép rút toàn bộ quân sĩ về nước

Tới cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, lại chính Thăng Long là nơi người anh hùng "áo vải

cờ đào" Nguyễn Huệ ghi nhiều chiến công, mà hiển hách nhất là chiến thắng Đống Đa năm

1789 Với cuộc hành quân thần tốc, mùng 5 Tết năm ấy, nghĩa quân Tây Sơn đã đánh tan

30 vạn quân lính Mãn Thanh xâm lược Và trong chiến thắng đó có phần đóng góp củangười dân Thăng Long

Sang đầu thế kỷ 19, nhà Nguyễn (từ năm 1802 - 1945) đóng đô ở Huế Thăng Longtrở thành trụ sở của tỉnh Hà Nội Nhưng Hà Nội vẫn là nơi văn vật nhất nước, là thành phốđứng đầu cả nước về nghệ thuật, về công nghiệp, về thương nghiệp, về văn hóa Tómlại, đây chính là trái tim của cả dân tộc

Khi thực dân Pháp đánh chiếm Việt Nam, chính ở Thành Hà Nội, giặc Pháp đã vấpphải sức phản kháng mạnh mẽ nhất Ngưòi Hà Nội liên tiếp đứng lên chống lại ách đô hộ.đỉnh cao của phong trào chính là ngày 19/8/1945, Hà Nội khởi nghĩa lập chính quyền cáchmạng, mở đầu cho tổng khởi nghĩa trên phạm vi toàn quốc Nửa tháng sau, ngày 2/9/1945,tại quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn độc lập, chính thứckhai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà

Nhưng thực dân Pháp lại xâm lược Việt Nam lần thứ hai Thế là ngày 19/12/1946quân và dân Hà Nội nhất tề đứng lên đánh Pháp mở đầu cho giai đoạn toàn quốc khángchiến dài tới 9 năm Ngày 7/5/1954 chiến thắng Điện Biên Phủ, quân Pháp hoàn toàn thấtbại Năm tháng sau, 10/10/1954 Hà Nội được giải phóng và Hà Nội vẫn là trái tim của đất

nước Việt Nam và Hà Nội đã chi viện hết sức mình cho miền Nam đánh Mỹ, trong khi đóvẫn không ngừng đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và cũng trực tiếp chống

Mỹ khi Mỹ thực hiện kế hoạch leo thang ra miền Bắc

Năm 1965, Hà Nội quyết liệt đánh trả cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ bằngkhông quân Đặc biệt 12 ngày đêm cuối năm 1972, Hà Nội đã đập tan cuộc tập kích chiếnlược bằng không quân lớn nhất của đế quốc Mỹ, làm nên trận "Điện Biên Phủ trên không"lừng lẫy, và cùng với cả nước buộc đế quốc Mỹ phải chấm dứt chiến tranh xâm lược ViệtNam

Đến năm 1975, với chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, miền Nam hoàn toàn giảiphóng, đất nước thống nhất toàn vẹn Tháng 7/1976 tại kỳ họp đầu tiên Quốc hội khoá VI,Quốc hội thống nhất quyết định lấy Hà Nội là thủ đô nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa ViệtNam

(Theo Người Hà Nội)

SƠ LƯỢC LỊCH SỬ HÀ NỘI

Dải đất nay là Hà Nội có dân cư từ vài ngàn năm trước nhưng cái tên gọi Hà Nộithì chỉ có từ năm 1831 Nguyên là từ năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô ra thành Ðại La,đổi gọi thành này là kinh đô Thăng Long Kinh đô ngày ấy ứng với quận Hoàn Kiếm vàmột phần của hai quận Ðống Ða, Hai Bà Trưng ngày nay Sau đó địa giới Thăng Long dần

mở rộng và tới cuối thế kỷ 18 thì tương ứng với năm quận nội thành bây giờ Năm 1802,nhà Nguyễn lên ngôi dời đô về Huế, Thăng Long không còn là Kinh đô nữa và ít lâu sau bịđổi gọi là phủ Hoài Ðức

Năm 1831, có một cuộc cải cách hành chính lớn: xoá bỏ các trấn, thành lập cáctỉnh Từ đó ra đời tỉnh Hà Nội Sở dĩ có tên gọi này vì tỉnh mới nằm trong (nội) hai consông (hà) là sông Hồng và sông Ðáy, gồm có 4 phủ, 15 huyện Tỉnh lị đặt tại thành ThăngLong cũ, do vậy Thăng Long được gọi là tỉnh thành Hà Nội rồi nói gọn lại là Hà Nội

Năm 1883, Pháp chiếm đóng Hà Nội Năm 1886 họ thành lập "thành phố Hà Nội",ban đầu chỉ có 3 km2, đến năm 1939 là 12 km2 với số dân là 30 vạn

Trở lại cái ngày Lý Thái Tổ định đô mới, truyền thuyết có kể rằng khi vua Lý tớibến sông Cái (một tên gọi khác của sônh Hồng), thì có con rồng vàng hiện trên sông rồibay lên cao Vua cho là điềm lành, đặt tên kinh đô mới là Thăng Long (Rồng lên) Câuchuyện "Rồng lên" đó nói lên khí thế vươn mình của thủ đô mới đang bước lên vũ đài lịch

sử, gánh vác sứ mệnh làm trái tim của một quốc gia đã có mấy nghìn năm dựng nước

Cũng từ đây Thăng Long ghi nhiều chiến công hiển hách!

Thế kỷ 13, Thăng Long ba lần "thành không nhà trống" dồn quân xâm lược nhàNguyên vào thế bị đói, bị động, để rồi bị quét sạch ra khỏi bờ cõi

Tới đầu thế kỷ 15, đất nước lại một phên chao đảo Thăng Long lại trở thành điểmquyết chiến tối hậu chống quân xâm lược Sau mười năm khởi nghĩa, năm 1427 Lê Lợiđưa đại quân về Thăng Long vây chặt quân Minh xâm lược Bị áp đảo trước khí thế và sứcmạnh của nghĩa quân, binh tướng nhà Minh phải thề ở cổng thành phía Nam, xin đầu hàng

và được phép rút toàn bộ quân sĩ về nước

Tới cuộc khởi nghĩa Tây Sơn, lại chính Thăng Long là nơi người anh hùng "áo vải

cờ đào" Nguyễn Huệ ghi nhiều chiến công, mà hiển hách nhất là chiến thắng Ðống Ða năm

1789 Với cuộc hành quân thần tốc, mùng 5 Tết năm ấy, nghĩa quân Tây Sơn đã đánh tan

30 vạn quân lính Mãn Thanh xâm lược Và trong chiến thắng đó có phần đóng góp củangười dân Thăng Long

Sang đầu thế kỷ 19, nhà Nguyễn (từ năm 1802 - 1945) đóng đô ở Huế Thăng Longtrở thành lỵ sở của tỉnh Hà Nội Nhưng Hà Nội vẫn là nơi văn vật nhất nước, là thành phốđứng đầu cả nước về nghệ thuật, về công nghiệp, về thương nghiệp, về văn hóa Tómlại, đây chính là trái tim của cả dân tộc

Khi thực dân Pháp đánh chiếm Việt Nam, chính ở Thành Hà Nội, giặc Pháp đã vấpphải sức phản kháng mạnh mẽ nhất Ngưòi Hà Nội liên tiếp đứng lên chống lại ách đô hộ.Ðỉnh cao của phong trào chính là ngày 19/8/1945, Hà Nội khởi nghĩa lập chính quyền cáchmạng, mở đầu cho tổng khởi nghĩa trên phạm vi toàn quốc Nửa tháng sau, ngày 2/9/1945,tại quảng trường Ba Ðình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn độc lập, chính thứckhai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà

Nhưng thực dân Pháp lại xâm lược Việt Nam lần thứ hai Thế là ngày 19/12/1946quân và dân Hà Nội nhất tề đứng lên đánh Pháp mở đầu cho giai đoạn toàn quốc khángchiến dài tới 9 năm Ngày 7/5/1954 chiến thắng Ðiện Biên Phủ, quân Pháp hoàn toàn thất

bại Năm tháng sau, 10/10/1954 Hà Nội được giải phóng và Hà Nội vẫn là trái tim của đấtnước Việt Nam và Hà Nội đã chi viện hết sức mình cho miền Nam đánh Mỹ, trong khi đóvẫn không ngừng đẩy mạnh sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và cũng trực tiếp chống

Mỹ khi Mỹ thực hiện kế hoạch leo thang ra miền Bắc

Năm 1965, Hà Nội quyết liệt đánh trả cuộc chiến tranh phá hoại của Mỹ bằngkhông quân Ðặc biệt 12 ngày đêm cuối năm 1972, Hà Nội đã đập tan cuộc tập kích chiếnlược bằng không quân lớn nhất của đế quốc Mỹ, làm nên trận "Ðiện Biên Phủ trên không"lừng lẫy, và cùng với cả nước buộc đế quốc Mỹ phải chấm dứt chiến tranh xâm lược ViệtNam

Ðến năm 1975, với chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, miền Nam hoàn toàn giảiphóng, đất nước thống nhất toàn vẹn Tháng 7/1976 tại kỳ họp đầu tiên Quốc hội khoá VI,Quốc hội thống nhất quyết định lấy Hà Nội là thủ đô nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa ViệtNam

LỊCH SỬ THĂNG LONG - HÀ NỘI

Kể từ khi Thái tổ Lý Công Uẩn dời đô từ Hoa Lư ra thành Ðại La để thánh địa ấymang cái tên mới Thăng Long đã sắp trọn một thiên kỷ Hà Nội là kinh đô của ba vươngtriều hiển hách Lý - Trần - Lê và nay là thủ đô nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa ViệtNam Trải qua bao thăng trầm, binh lửa và xây dựng, Thăng Long - Hà Nội ngày càng lớncao với vị trí thiêng liêng của nó - trái tim của nước Việt Nam hôm qua và mãi mãi

THĂNG LONG THỜI LÝ

Khi nhà Đinh, nhà Tiền Lê làm tròn nhiệm vụ lịch sử của mình (củng cố độc lậpdân tộc, khôi phục thống nhất quốc gia) thì Hoa Lư cũng vừa xong sứ mệnh lịch sử củamột Thủ đô thời kỳ đầu khi đất nước giành lại độc lập Độc lập tổ quốc đã được thử thách

và vững vàng hơn Những tiền đề cần thiết cho bước nhảy vọt về kinh tế, phát triển huyhoàng về văn hoá đã được chuẩn bị qua các triều đại Ngô, Đinh, Tiền Lê

Năm 1009, Lý Công Uẩn lên ngôi đã mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử dântộc Với nhãn quan chính trị xuất sắc của mình, nhà vua đã nhận ra vị thế đắc địa của thànhĐại La

Mùa thu tháng bảy năm Canh Tuất (1010), vua đầu triều Lý quyết định dời đô.Mùa nước rẫy, thuyền ngự với chiến thuyền và văn võ bá quan hộ tống từ Hoa Lư ngượcdòng cập bến Đại La Tại vùng đất mới, nhà vua đổi tên là thành Thăng Long Kinh thành mới đại thể được giới hạn bằng 3 con sông: Phía Đông là sông Hồng, phía Bắc

và phía Tây là sông Tô, phía Nam là sông Kim Ngu và chia làm hai phần: Hoàng thành vàkinh thành Hoàng thành nằm trong lòng Kinh thành, vị trí gần Hồ Tây, nơi có các cungđiện hoàng gia, đồng thời là nơi thiết triều Trong Hoàng thành còn ngăn ra một khu vựcnữa gọi là Cấm thành Đây là nơi ở của hoàng gia, gọi là Long thành Những cung điệnchính còn ghi chép trong sử sách như: Điện Kiền Nguyên là điện chính, nơi vua làm việc,hai bên tả hữu là điện Tập Hiền và Giảng Vũ Bên trái mở cửa Phi Long thông với cungNghinh Xuân; bên phái mở cửa Đan Phượng thông với cửa Uy Viễn; chính Bắc dựng điệnCao Minh, đằng sau dựng điện Long An và Long Thuỵ để vua nghỉ ngơi, tiếp sau là cungThuý Hoa và các cung khác để các phi tần ở,v.v

Năm 1029 vua Lý Thái Tôn cho xây dựng lại Cấm thành Trên nền cũ của điệnKiền Nguyên dựng điện Thiên An làm chính, hai bên tả hữu là điện Tuyên Đức và DiênPhúc Đằng trớc Thiên An là sân rồng, hai bên tả hữu sân rồng dựng gác chuông, xungquanh bốn bề đều dựng hành lang và dải vũ Chếch về phía Đông là điện Văn Minh vàđiện Quảng vũ Phía trớc sân rồng là điện Phụng Tiên, trên điện có lầu Chính Dơng nơi đặtđồng hồ và báo canh Đằng sau điện Thiên An là điện Thiên Khánh hình bát giác, nối liềnThiên Khánh với điện Trờng Xuân phía sau là các cầu Phượng Hoàng, trên điện TrườngXuân có gác Long Đồ

Năm 1203 lại thêm đợt xây dựng mới Vua Lý Cao Tôn cho dựng thêm cung điện ởphía Tây tẩm điện: Chính giữa đặt điện Thiên Thuỵ, bên trái dựng điện Dương Minh, bênphải dựng điện Thiềm Quang, đằng trước xây điện Chính Nghi, phía trên dựng điện KínhThiên Chính giữa mở cửa Vĩnh Nghiêm, bên phải mở cửa Việt Thành, thềm gọi là NgânHồng Đằng sau mở điện Thắng Thọ, trên có dựng gác Bên trái xây gác Nhật Kim, bênphải xây gác Nguyệt Bảo, xung quanh đều dựng nhà hành lang Phía trái gác Nguyệt Bảodựng toà Lơng Thạch, phía Tây gác xây Dục Đờng (nhà tắm) Ngoài ra còn rất nhiều côngtrình khác như gác Phú Quốc, thềm Phượng Tiêu, cửa Thấu Viên, ao Dưỡng Ngư, đình

Ngoạn Y Tất cả các công trình này đều có trồng hoa thơm cỏ lạ, “cách chạm trổ trang sứckhéo léo, công trình thổ mộc đẹp đẽ xưa chưa từng có vậy”(việt sử lược T 14) Bao bọccác cung điện là một bức tường thành bảo vệ gọi là Long Thành với 10 vệ cấm quân ngàyđêm canh gác.

Ngoài các cung điện, nhà Lý còn xây dựng khá nhiều các đền miếu, chùa tháp, hồ,vườn cảnh để phục vụ cho nhu cầu du ngoạn và tâm linh của hoàng tộc như chùa Vạn Tuế,chùa Hưng Thiên Ngự, chùa Chân Giáo, đền Quán Thánh và hàng loạt lầu các, đài tạ rấtđẹp như: đài Chúng Tiên dựng năm 1161 tầng trên lợp ngói vàng, tầng dưới lợp ngói bạc;

hồ Kim Minh vạn tuế có cầu Vũ Phợng đi vào núi đá giữa hồ; hồ Thuỵ Thanh, ứngMinh(đào 1051); hồ Phượng Liên (đào 1098), cạnh hồ dựng điện Sùng Uyên, điện HuyDương, đình Lai Phượng, điện ánh Thiềm, đình át Vân cùng lầu Trường Minh, phía saubắc cầu Ngoạn Hoa Nhiều vườn ngự cũng được mở trong khu hoàng thành: vườn QuỳnhLâm, Thắng cảnh, Xuân Quang, Thợng Lâm Trong các vườn này còn đào hồ nuôi thả hảisản như đồi mồi cá biển Tất cả các công trình kiến trúc trong Hoàng thành đều xây dựngquy mô tráng lệ, từ lầu son gác tía đến các công trình văn hoá, tôn giáo hoà quyện với thiênnhiên tạo nên dáng vẻ riêng của chốn Cửu trùng

Khu thứ hai là khu dân sự, quan lại và binh lính ở bao bọc lấy hoàng thành, còn gọi

là kinh thành Khu này chia thành các phường nông nghiệp và thủ công nghiệp Cả hai khu(Hoàng thành và kinh thành) được bao bọc bằng đê của ba con sông nói trên Đời sống kinh tế tại Thăng Long thời gian này đã có nhiều thay đổi Từ vị trí là một miềndân khang vật thịnh, nên khi trở thành Kinh S dân số Thăng Long ngày càng đông, hoạtđộng kinh tế của kinh thành ngày càng sầm uất, phồn thịnh hơn trước Chỉ trong khoảng hơn một trăm năm sau khi trở thành kinh đô, tại Thăng Long, nhà Lýtrong giai đoạn thịnh đạt đã đẩy mạnh công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước trên quy môlớn, mở ra kỷ nguyên văn minh Đại Việt trong lịch sử Việt Nam Tứ đại khí: chuông QuyĐiền, tháp Báo Thiên, tượng Quỳnh Lâm, vạc Phổ Minh chính là đợc thiết kế từ thời kỳnày Nhà Lý đã trải qua 9 đời ở kinh thành Thăng Long, đổi quốc hiệu là Đại Việt, tồn tại

215 năm

THĂNG LONG THỜI TRẦN

Nhà Lý chính thức chấm dứt sự thống trị của mình vào ngày mồng 1 tháng Chạpnăm ất Dậu (1226), khi Lý Chiêu Hoàng dưới sự đạo diễn của Trần Thủ Độ đã xuốngchiếu nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh Nhà Trần thay nhà Lý trên chính trờng chínhtrị, đồng thời cũng thay nhà Lý mở ra một thời kỳ mới phát triển cao hơn của xã hội ĐạiViệt: vững vàng, năng động, thống nhất và ổn định cho đến giữa thế kỷ XV

Thăng Long thời Trần vẫn là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hoá lớn nhất củaĐại Việt bấy giờ Cuộc chuyển giao triều chính diễn ra một cách hoà bình đã không làmcho Thăng Long thay đổi nhiều Về kiến trúc vẫn như thời Lý, nhiều cung điện trongHoàng thành và Cấm thành vẫn giữ nguyên Nhà Trần ngoài việc trùng tu các công trình cũcòn xây dựng một số công trình kiến trúc mới ở Thăng Long: lập Viện quốc học, Giảng võđờng Kinh thành chia làm 61 phờng, bao gồm cả phờng buôn, phờng thợ và phường làmnông nghiệp Một số tên phường trong thời kỳ này còn thấy lác đác ghi trong sử sách cũnhư: Thái Hoà, Báo Thiên, Phủng Nhật, Cơ Xá, Bố Cái, Hạc Kiều, Thịnh Quang, ToánViên

Việc buôn bán giữa Thăng Long và các địa phương đã bắt đầu phát triển Sông TôLịch thành nơi buôn bán sầm uất trên bến dưới thuyền Khách buôn từ khắp nơi đều theo

sông Hồng, qua cửa Hà Khẩu vào sông Tô để đa hàng vào kinh thành Sự kiện năm 1400khi Hồ Quý Ly đánh thuế thuyền buôn đã chứng tỏ hình thức buôn bán bằng đường thuỷ ởThăng Long thời gian này khá hưng thịnh.

Sự kiện năm 1282 vua Trần Thánh Tôn đi xe từ kinh thành đến Bình Than (ChíLinh-Hải Hng) để hội chư quân cho phép chúng ta khẳng định tuyến đường bộ thời ấy đãtương đối rộng rãi và thông thương thuận tiện Đây chính là những tiền đề cần thiết chocác hoạt động kinh tế và thơng mại của Thăng Long thời Trần được đẩy lên một diện mạomới

Cuối thời Trần, Thăng Long đã được sử sách chép với cái tên “Kẻ chợ” Điều đócho thấy diện mạo của Thăng Long đương thời đã phần nào mang dáng dấp của một thànhphố quốc tế: một thành phố nhân ái, là nơi giao lưu và hội tụ của nhiều yếu tố kinh tế, vănhoá và con người; một thành phố thủ công và buôn bán nhỏ của ngời Việt nhưng cũng cócác cửa hàng buôn bán lớn của người Hoa, Hồi Hột, Chà Và ; một thành phố đón tiếp các

sứ giả Tống, Nguyên, Lào, Chiêm Thành, Gia va, các tăng ni bậc thầy cả ở Trung á, ấn độ

và có cả những quần tụ người Chiêm Thành ở miền ven nội; một Thăng Long vừa diễnchèo Việt, tuồng Tầu, và múa điệu ngời Hồ

Kinh tế công thương nghiệp thành thị sinh ra tầng lớp thị dân và lối sống thị dân

Sử chép: vua Trần Anh Tông (1293 - 1314) thờng “lén đi chơi, cứ đến đêm đi kiệu cùnghơn mời ngời thị vệ, đi khắp kinh thành, đến gà sáng mới về” chứng tỏ Thăng Long ngày

ấy đã tơng đối sầm uất và ắt hẳn có nhiều hình thức buôn bán cũng như vui chơi về banđêm

Thăng Long đời Trần không chỉ xây dựng và sáng tạo nghệ thuật mà còn đánh giặc

và đánh giỏi Trong vòng 30 năm, ba lần Thăng Long trở thành toà thành vườn không nhàtrống, để rồi là mồ chôn quân xâm lược mà dấu vết oai hùng vẫn in dấu vàng son mỗi tênngời tên đất: Đông Bộ Đầu - dốc Hàng Than; Giang Khẩu - Hàng Buồm và cuối cùng,

“Đằng giang tự cổ huyết do hồng” lại nối tiếp chiến công xa nhấn chìm quân xâm lợc cùngtham vọng bành trướng của chúng Thăng Long qua ba lần thử lửa vẫn vững vàng xứngđáng là một đô thành anh hùng

Nhà Trần tồn tại trên mảnh đất kinh kỳ nh vậy 175 năm với 12 đời vua nối nhau trị

vì trên đất Thăng Long Kẻ chợ

THĂNG LONG THỜI LÊ SƠ

Như một quy luật, nhà Trần sau một thời gian hưng thịnh, đã đi vào suy thoái, quýtộc ngoại thích Hồ Quý Ly chiếm ngôi lập ra nhà Hồ (1400 - 1407) Ông xây dựng một đôthành mới ở Thanh Hoá gọi là Tây Đô Thành Thăng Long, lúc này đổi là Đông Đô rồiĐông Quan lại một lần nữa chứng kiến quân xâm lược ngoại bang giày xéo Năm 1406,nhà Minh phái 20 vạn quân sang xâm lợc Đại Việt Cuộc kháng chiến do nhà Hồ lãnh đạothất bại, thành Đông Quan trở thành nơi chiếm đóng của địch Đất nước đứng trước thửthách mới của lịch sử để rồi chứng kiến cuộc chiến tranh giữ nước của anh hùng tương ngộ

Lê Lợi - Nguyễn Trãi (1418) 10 năm sau ngày phất cờ khởi nghĩa tại núi rừng Lam Sơn,quê hương của người anh hùng Lê Lợi, toàn quân dân Đại Việt đã đại thắng giặc Minh, lậpnên một triều đại mới: triều đại nhà Lê

Ngày 29 tháng 4 năm 1428 (ngày 16 tháng 4 năm Mậu Thân), Lê Lợi chính thứclên ngôi hoàng đế tại điện Kính Thiên, khôi phục quốc hiệu là Đại Việt, đóng đô ở Đông

Đô (Thăng Long), mở đầu kỷ Lê Sơ Năm 1430 đổi Đông Đô làm Đông Kinh, năm 1446đổi gọi là phủ Trung Đô Kinh thành nói chung vẫn như thời Lý- Trần- Hồ và mở thêm về

phía Đông Cho đến năm 1459, sau sự biến trong Cấm Thành, Lê Thánh Tôn đã cho dựnglại Hoàng thành rộng dài thêm 8 dặm nữa Theo bản đồ vẽ năm 1490 thì trong cùng là toàthành hình chữ nhật xây gạch gọi là Cấm Thành Bên trong có các cung điện, thâm nghiêmnhất là điện Kính Thiên Bên phải là điện Chí Kính, phía sau là điện Vạn Thọ, đằng trước

là điện Thị Triều Phía ngoài điện Thị Triều là cửa Đoan Môn, hai bên cửa Đoan Môn làhai cửa Đông và Tây Tràng An ăn thông ra phía Tây và Đông Hoàng thành nơi có nhà Tháimiếu- nơi thờ tổ tiên nhà vua và Đông cung- nơi Thái tử ở

Năm 1512 Lê Tương Dực lệnh cho Vũ Như Tô đứng ra trông non xây dựng hơn

100 nóc cung điện có gác và khởi công xây dựng Cửu Trùng Đài Năm 1514 lại cho mởrộng Hoàng thành mấy nghìn trượng (mỗi trượng 3,6m) bao bọc cả quán Trấn vũ và chùaKim cổ, tường thành chạy từ phía Đông nam đến Tây bắc, chắn ngang sông Tô Theo lối

vẽ ước lệ của bản đồ thì phỏng đoán rằng mặt phía Đông gần trùng với phố Hàng Cót,Hàng Điếu, Hàng Da ngày nay Phía mặt Bắc chạy theo sông Tô, trùng với đường HoàngHoa Thám, mặt phía Tây là đường Bưởi Mặt Nam có thể là một đoạn phố Cầu Giấy chạysang Kim Mã rồi Sơn Tây, Trần Phú tới Hàng Da Có thể hiểu đây là khu Hoàng thành vớidiện tích rộng gấp đôi Hoàng thành thời Lý -Trần Khu dân cư chia làm hai huyện: VĩnhXương và Quảng Đức, mỗi huyện 18 phường

Vào thời Lê Sơ, Thăng Long vẫn là nơi tập trung buôn bán lớn nhất của cả nước.Đồng thời cũng là nơi dồn tụ nhiều nghành nghề thủ công cũng như các thợ thủ công giỏinổi tiếng Kinh thành được xây dựng lại đàng hoàng hơn, Văn Miếu được mở rộng, Quốc

Tử Giám được dựng lại, các hoạt động kinh tế văn hoá, giáo dục, thi cử đều được khôiphục và phát triển, đặc biệt cực thịnh dưới thời vua Lê Thánh Tông Có thể nói đây là thời

kỳ phát triển đỉnh cao của chế độ phong kiến trung ương tập quyền Đây cũng là thời kỳ rađời của “Tao Đàn Nguyên Suý” với 28 thành viên được ví như 28 vì tinh tú, trong đó LêThánh Tông vượt lên khỏi tầm vóc một nhà chính trị, một nhà vua, ông trở thành một nhàvăn hoá lớn có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của văn học dân tộc Ông đãtrở thành gương mặt tiêu biểu của văn học Thăng Long thế kỷ XV Nhà Lê Sơ tồn tại 99 năm, tổng cộng 10 đời vua từ Lê Thái Tổ đến Lê Cung Hoàng

THĂNG LONG THỜI MẠC - LÊ MẠT

Cuối triều Lê bắt đầu từ Lê Uy Mục, chính trường Thăng Long đã diễn ra khá phứctạp Vua kém tài thiếu đức, bề tôi mưu đoạt vương quyền, lòng người ly tán, chính trị, xãhội khủng hoảng sâu sắc Tham gia vào sự biến loạn chủ yếu là các gương mặt thuộc tầnglớp vương công, văn võ bá quan, trong đó nổi lên nhân vật Mạc Đăng Dung

Đến thời Cung Hoàng thì uy thế của Mạc Đăng Dung đã bao trùm hết thảy và thuphục được lòng ngời Sử chép về ông như sau: “Từng bình được nhiều giặc lớn, uy quyềnngày càng thịnh, mà đạo quân nhà vua thì yếu ớt lòng người ai cũng hướng về Đăng Dung”(Lê Quý Đôn - Đại Việt thông sử) Qua hoạt động thực tiễn Mạc Đăng Dung đã tỏ ra vượttrội hơn ngời khác về uy tín và tài năng Việc phải đến đã đến, Thăng Long một lần nữachứng kiến chính biến vương triều nhà Lê chuyển qua nhà Mạc (1527)

Tuy nhiên họ Mạc lập ra một triều đại mới trong bối cảnh đã hình thành nhiều thếlực quan liêu có quyền lực quân sự lớn nhỏ cho nên lâm ngay vào tình trạng chiến tranhphân liệt chứ không phải thống nhất xã hội Với việc phế bỏ nhà Lê, họ Mạc đã mở đầucục diện phân tranh Cuộc Phân này trước tiên diễn ra giữa Tây Đô và Thăng Long, hìnhthành nên cái gọi là Bắc triều (thế lực nhà Mạc) và Nam triều (thế lực nhà Trịnh) để rồi sau

đó chuyển sang cục diện Đàng Trong, Đàng Ngoài, tiền đề cho một Hợp lớn hơn 200 nămsau.

Bức tranh Thăng Long thời Mạc khá phức tạp, cung điện kho tàng và các phườngphố ở Kinh thành đã nhiều lần bị thiêu đốt, tàn phá Hoàng thành nhiều năm bị bỏ trốngcàng trở nên hoang phế điêu tàn Cuối năm 1585 Mạc Mậu Hợp trở lại Thăng Long cho tusửa lại Hoàng thành để chống lại cuộc tấn công của họ Trịnh Lần tu sửa này Hoàng thành

đã thu hẹp lại về hai phía Đông và phía Tây, một số cung điện bị bỏ ra ngoài hoàng thànhtrở nên hoang phế Tuy vậy Hoàng Thành thời gian này vẫn rộng hơn Hoàng thành thời Lý

- Trần và rộng hơn tỉnh thành Hà Nội thời Nguyễn

Năm 1592, Trịnh Tùng con trai của Trịnh Kiểm đã kéo quân vây đánh Đông Đô,Mạc Mậu Hợp bị giết Vua Lê Thế Tông được họ Trịnh phò tá trở lại Thăng Long mở đầuthời kỳ mới và duy nhất trong lịch sử Việt Nam vừa có Vua vừa có Chúa mà lịch sử gọi làthời Lê Trung Hưng Sau khi đuổi được họ Mạc ra khỏi Thăng Long, năm 1593 chúa Trịnhcho sửa sang qua loa lại Hoàng thành để vua Lê ở còn lại tập trung dựng phủ chúa bênngoài Hoàng thành Đây mới cơ quan đầu não đích thực của trung ương thời bấy giờ vớinhiều công trình kiến trúc xa hoa lộng lẫy: lầu Ngũ Long (phía bờ Đông hồ Gươm), đình

Tả Vọng (nay là gò Rùa), cung Thuỵ Khánh (chỗ đảo Ngọc Sơn), Năm 1728 Trịnh Giangcòn cho đào hầm ở phía Nam hồ Gươm để dựng cung điện ngầm dới đất gọi là Thưởng Trìcung Khu văn miếu đợc mở rộng thêm thành một khu học xá lớn nhất trong thời phongkiến bao gồm các điện Đại Thành thờ tiên thánh, nhà giải vũ thờ tiên nho, nhà Thái họctrong đó có trường Quốc Tử Giám Hai phía Đông và Tây nhà Thái Học dựng nhà bia ghidanh tiến sĩ và dựng cả khu nhà 150 gian cho học sinh ở tạo thành một nhà học quy môchưa từng có trong các thời đại trước Ngoài ra là hàng loạt các đền chùa có quy mô lớncũng được dựng lên trong thời gian này như: chùa Trấn quốc, chùa Tiên Tích, đền bàKiệu

Mặc dù có nhiều biến động về chính trị, xã hội song đây cũng chính là thời kỳ kinh

tế và văn hoá đặc biệt phát triển, hình thành nên những vùng buôn bán khá hưng thịnh.Chợ phát triễn nhiều, buôn bán sầm uất ở kinh kỳ, Kiến An Tầng lớp thị dân ngày mộtgia tăng, có một số trở thành chủ xưởng, chủ hiệu giàu có, nhưng đông đảo vẫn là ngườisản xuất và buôn bán nhỏ Vì thế Thăng Long không vượt qua đợc mô hình cấu trúc củathành thị trung đại phương Đông để trở thành “thành thị tự do” như ở phơng Tây Tuy thếtrong lĩnh vức văn hoá, giáo dục, đây cũng là thời gian thành Thăng Long chứng kiến sự

nở rộ của mặt bằng trí thức Hàng loạt các tiến sĩ đã thi đỗ, trong đó có một tiến sĩ nữ (TrầnThị Duệ), có người đã trở thành đại trí thức như Nguyễn Bỉnh Khiêm, Phùng KhắcKhoan Cùng với những tên tuổi ngời Thăng Long gốc: Đặng Trần Côn, Bùi Huy Bích,các vị lập nghiệp ở đây như Lê Quý Đôn, Nguyễn Gia Thiều, Đoàn Thị Điểm đã làm chovăn hoá Thăng Long thêm sáng giá Đây chính là bước đệm cho sự phục hưng văn hoá ởcác thế kỷ sau

Đặc biệt đến đầu thế kỷ XVII ở Thăng Long ngày xuất hiện nhiều thương điếm củangời châu Âu như Hà Lan, Anh, đặc biệt là các thuyền nhân ngời Hoa sang cư trú và buônbán Tất cả những hoạt động đó đều diễn ra trong một bầu không khí chính trị vần vũ củanhững cuộc chiến tranh kéo dài giữa hai thế lực: Chúa Trịnh (Đàng Ngoài) và ChúaNguyễn (Đàng Trong) Cuộc chiến chỉ chấm dứt khi ngời anh hùng áo vải Nguyễn Huệ nổilên tiêu diệt cả hai thế lực, lập lại trật tự vào năm 1786

THĂNG LONG THỜI TÂY SƠN

Mùa hè năm 1786, quân Tây Sơn tiến ra Đàng Ngoài lật đổ chế độ chúa Trịnh.Ngày 21 -7 - 1786 quân Tây Sơn đã làm chủ Thăng Long Nền thống trị của họ Trịnh tồntại 241 năm (1545 - 1786), trong đó có 194 năm ở Thăng Long bị lật nhào Bằng chiếncông này, quân Tây Sơn đã kiểm soát cả nước, xoá bỏ tình trạng chia cắt Đàng Trong -Đàng Ngoài kéo dài hơn 2 thế kỷ Chính quyền đợc trao lại cho vua Lê, Nguyễn Huệ vềNam mang theo người con gái Hà thành Thăng Long tưng bừng chứng kiến một đám cướichưa từng có trong lịch sử của công chúa Ngọc Hân và ngời anh hùng áo vải

Lê Chiêu Thống không điều hành được chính sự, các cánh quân phiệt nổi lên tranh giànhquyền bính, nguyễn Huệ đã phải 2 lần đưa quân ra dẹp loạn

Cuối năm 1788, Chiêu Thống trốn khỏi Thăng Long, cho người sang cầu cứu nhàThanh Ngày 16/12/1788, 29 vạn quân Thanh hùng hổ tiến vào Đại Việt Nguyễn Huệ lúc

đó đang ở Phú Xuân nghe tin cấp báo lập tức thần tốc xuất quân tiến ra Bắc hà Trênđường tiến quân, để sáng tỏ danh nghĩa với cả nước và quy tụ nhân tâm, Nguyễn Huệ đãlên ngôi Hoàng đế, đặt hiệu Quang Trung

Với tài dùng binh xuất sắc, kết hợp phương thức chiến lược thần tốc, táo bạo ngàymồng 5 tháng Giêng năm Kỷ Dậu (1789), đội quân bách chiến bách thắng của Hoàng đếQuang Trung đã đánh tan 29 vạn quân Mãn Thanh Tiêu biểu là trận Ngọc Hồi - Đống Đa

do đích thân Quang Trung trực tiếp chỉ huy tiến vào giải phóng Thăng Long Tuy nhiên,sau khi quét sạch quân xâm lược nhà Thanh trên đất Bắc hà, vua Quang Trung chỉ để lạimột bộ phận quân đội cũng như quan lại để tiếp quản thành Thăng Long còn rút toàn bộ vềkinh thành Phú Xuân Thăng Long lúc đó chỉ còn tồn tại với tư cách là một thủ phủ của xứBắc và đợc gọi là Bắc thành mà thôi

Kể từ triều Tây Sơn, thủ đô của nước ta đặt tại Phú Xuân, nhà Tây Sơn tồn tại đợc

24 năm từ vua Thái Đức đến Cảnh Thịnh

THĂNG LONG THỜI NGUYỄN

Năm 1802, Nguyễn ánh với sự trợ giúp của Pháp đã tiêu diệt nhà Tây Sơn lên ngôiHoàng đế, hiệu Gia Long, đóng đô tại Phú Xuân (tức Huế ngày nay) Từ đấy kinh thànhThăng Long cũng như toàn miền Bắc phải chịu một sự chuyển đổi lớn: Từ kinh thành hơn

800 năm trở thành trấn thành rồi tỉnh thành Sự chuyển đổi này có nhiều lý do: thứ nhấtnhà Nguyễn không được lòng nhân sĩ Bắc Hà; thứ hai Phú Xuân (Huế) từng là vùng chịuảnh hưởng của thế lực nhà Nguyễn trong mấy trăm năm nên đã đi vào nề nếp Kinh thành

đã chuyền làm trấn thành nên tên Thăng Long cũng bị đổi từ nghĩa rồng bay sang thànhthịnh vượng

Để thống trị Bắc kỳ, năm 1805 nhà Nguyễn cho xây lại thành Thăng Long nhỏ hẹphơn rất nhiều so với Hoàng thành các thời trước Thành mới xây phỏng theo kiểu thànhVauban của Pháp cuối thế kỷ XVII Thành hình vuông mỗi bề chừng một cây số, chu vikhoảng 1285 trượng Tường thành xây bằng gạch hộp, chân thành xây bằng đá xanh, tườngcao 1 trượng 1 thước, dày 4 trượng mở ra 5 cửa: Đông- Tây- Bắc- Đông nam và Tây nam,ngoài mỗi cửa có một mảnh thành nhỏ gọi là Dương Mã thành để giữ cửa

Trong thành có nhà Kính Thiên, cột cờ Trước cột cờ là Hồ Voi, nơi đặt dinh tổngtrấn và các Tào thay mặt các Bộ Có kho, võ miếu, đàn Xã tắc để tế trời đất, nền Tịch điền

để làm lễ động thổ hàng năm Có nhà ngục và nơi pháp trường gọi là Trường hình Mỗicửa thành đều có lính đóng, ngoài cửa Nam có Đình Ngang Cấm Chỉ

Ngoài thành là các doanh trại quân đội sau đó mới đến các phố phờng và khu đồnthuỷ; lập phố Tràng tiền để đúc tiền kẽm, tiền đồng Tuy gọi là 36 phố phờng nhưng thực

chất thì nhiều hơn Có những phố chuyên phục vụ cho quan lại như phố Hàng Đào bán tơlụa; phố Mã Vĩ bán mũ áo cho các quan chức và phường chèo; phố Hàng Bài làm hài chocác bà lớn và những người đồng cốt; phố Hàng Bạc bán đồ trang sức; phố Hàng Đàn làmvõng kiệu, long đình Lại có những phố chuyên bán đồ ăn như phố Hàng Mắm, HàngGạo, Hàng Hành, Hàng Gà, Hàng Khoai, Hàng Rơi, Hàng Bồ (đều là những phố nằmtrong quận Hoàn Kiếm ngày nay và đợc gọi là khu Phố cổ).

Vòng ngoài của thành Hà Nội có ngoại thành dài 28 dặm 77 trượng 4 thước, chừng

16 cây số; có 16 cửa ô: Kim Liên, An Tự, Thanh Lãng (Thanh nhàn), Nhân Hoà, Tây Long(chỗ Nhà Hát Lớn), Đông An, Mỹ Lộc, Trưừng Thanh, Đông Hà, Phúc Lâm (Hàng Đậu),Thạch Khối, An Tĩnh (Yên Thành), An Hoà (Yên Phụ), Tây Hồ (đờng Bởi), Vạn Bảo (KimMã), Thịnh Quang (ô Chợ Dừa) Những cửa ô này chính là nơi thu hút khách thập phương

đổ về làm ăn, vì vậy Thăng Long lúc này mặc dù mất đi chức năng là một kinh đô, song lạicực kỳ phát triển về kinh tế hàng hoá Dân tứ trấn Đông, Nam, Đoài, Bắc đều kéo nhau về

Hà Nội làm ăn và tụ tập thành xóm riêng: Phất Lộc, Gia Ngư, Nam Ngư Những ngườicùng làng không ở gần nhau thì vẫn có đình chung để hội họp Dân nghề thì tập họp nhaubằng cách hàng năm tế Tiên sư Điều đó lý giải tại sao giữa lòng Thủ đô Hà Nội ngày nayvẫn có những ngôi đình: Phù ủng, Lương Ngọc Các nghề thủ công ở Thăng Long giaiđoạn này đã phát đạt đến mức tinh vi như nghề thêu, nghề khảm Năm 1831, nhà Nguyễnlại loại bỏ chức tổng trấn, chỉ để làm một tỉnh lỵ - tỉnh Hà Nội Thành bị bạt bớt đi, cáccông trình văn hoá cũng có những biến đổi: Quốc Tử Giám bị dời vào Huế, nhiều côngtrình cung điện bị dỡ mang vật liệu vào xây dựng ở Huế, trường thi Hương thành chốn đàn

ca giải trí Một số cửa ô được xây dựng lại trong đó có ô Quan Chưởng (1817) ThăngLong với tư cách một kinh đô thực sự bị loại bỏ trong suốt thời gian 143 năm dưới triềuNguyễn và thời Pháp thuộc, để rồi lại tưng bừng trong tư thế một Thủ đô cách mạng saunày

THĂNG LONG THỜI PHÁP THUỘC

Sau sự kiện Pháp chiếm 3 tỉnh Đông Nam kỳ (Gia Định, Biên Hoà, Định Tường),đầu tháng 11 năm 1873, F.Garnier đem quân tới Hà Nội 15 ngày sau, sáng ngày20/11/1873, Y nổ súng Do triều đình đã chủ hoà nên thành trì không được phòng thủ chắcchắn, thành Hà Nội thất thủ Nhưng nhân dân Hà Nội đã không chịu khuất phục, dưới sựchỉ huy của Nguyễn Tri Phơng đã anh dũng đứng lên kháng Pháp bảo vệ Hà Nội Ngày21/12/1873, quân dân Hà Nội kết hợp với quân Cờ Đen khép chặt vòng vây tiêu diệtGarnier ở trận Cầu Giấy

Mặc dù tinh thần kháng Pháp anh dũng của nhân dân Hà Nội rất cao, triều đình vẫnkhông thay đổi ý định cầu hoà Kết quả là khu Đồn Thuỷ (khu vực Bảo tàng Lịch sử vàbệnh viện Hữu Nghị hiện nay) đã bị nhường cho Pháp làm Khu nhượng địa Henri Rivieređược phái đến Hà Nội thay cho Garnier Tới Hà Nội hắn gửi tối hậu thư cho Hoàng Diệu(tổng đốc Hà Nội bấy giờ) đòi quân dân ta đầu hàng Mặc dù không được lệnh của triềuđình Huế, Hoàng Diệu vẫn lãnh đạo quân dân Hà Nội chiến đấu hết sức anh dũng và tuẫntiết theo thành Ngày 19/5/1883 lại một lần nữa quân Pháp bị đại bại tại trận Cầu Giấy.Trong trận này, trung tá hải quân Henri Riviere tổng chỉ huy lực lượng viễn chinh Phápxâm lược Bắc kỳ cùng một số sĩ quan binh lính khác bị giết tại trận Trong tình hình ấy,nếu triều đình Huế cho quân viện trợ thì có thể thừa thắng tiêu diệt hết quân Pháp và giảiphóng Hà Nội Nhưng Tự Đức chỉ hy vọng lấy lại Hà Nội bằng con đường hoà hảo đã ký

hiệp ước bán nước nhục nhã năm 1884, công nhận sự đô hộ của Pháp trên toàn cõi ViệtNam.

Ngay sau khi chiếm Hà Nội, mặc dầu chưa bình định đợc Bắc kỳ thực dân Phápcũng đã bắt tay vào kiến thiết sơ bộ cơ sở của chúng ở Hà Nội Năm 1901 chúng xây phủThống sứ, nhà bưu điện, kho bạc, nhà đốc lý, nhà kèn ở vườn hoa Pônbe, mở thêm phốĐồng khánh, Gia Long cùng trường đua ngựa một số nhà máy bia, diêm, dệt, điện và nhàthờ lớn cũng được dựng trong thời gian này Từ năm 1897 bọn thực dân đã ổn định đượcBắc kỳ nên số tư bản Pháp sang kinh doanh ngày một nhiều, nhà cửa cùng các công trìnhphục vụ bọn tư bản cũng vì thế mà tăng lên Đường phố cũng dần đợc mở mang để phục

vụ cho mục đích khai thác và bóc lột của chúng

Đặc biệt sau chiến tranh thế giới thứ nhất, thực dân Pháp càng đẩy mạnh việc khaithác ở Đông Dương, bộ mặt Hà Nội cũng có nhiều thay đổi, giai cấp công nhân hình thành,song đây cũng là thời gian mà các hoạt động kháng Pháp ngày càng nở rộ: Đông KinhNghĩa Thục (2/1907), liền sau đó là vụ Hà Thành đầu độc (1908) Năm 1919 có cuộc bãicông của một số nhà máy in ở Hà Nội Từ đó cho đến năm 1929, những cuộc bãi công củacông nhân đã nổ ra liên tiếp Năm 1925, ở Hà Nội lại xảy ra một sự kiện chính trị làm náođộng dư luận toàn quốc, gây nên một phong trào đấu tranh chính trị sôi nổi suốt từ Bắc chíNam, đó là vụ án Phan Bội Châu; Lễ truy điệu Phan Chu Trinh

Vào thời gian này các cơ sở của Việt Nam Thanh Niên Cách Mạng Đồng Chí Hội

ra đời tại Hà Nội Phong trào đấu tranh của công nhân mỗi ngày một dâng cao, dẫn đếnviệc thành lập chi bộ **** đầu tiên ở Hà Nội (tháng 3/1929) tại số nhà 5D phố Hàm Long.Sau ngày 3/2/1930, ba tổ chức cách mạng của nước ta hợp nhất, lấy tên là Đảng **** ViệtNam Kể từ đó đến giữa năm 1930, cao trào cách mạng dâng lên ở Hà Nội, phối hợp vớiphong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh tạo thành một khí thế cách mạng vô cùng mạnh mẽ Trongthời kỳ này, Việt Nam Quốc Dân Đảng của Nguyễn Thái Học cũng hoạt động khá sôi nổi ở

Hà Nội và đã gây nhiều cơ sở trong số các công chức giáo dục Nhng sau vụ bạo động YênBái thất bại (1930), hoạt động của họ lắng hẳn

Đến năm 1936, chớp thời cơ khi chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp lên cầm quyền,một phong trào đấu tranh đòi tự do dân chủ chống bọn phản động thuộc địa được Đảngphát động trong những năm 1936 - 1939 Đây cũng là thời cơ để Đảng đứng ra tập hợpquần chúng, tạo diễn đàn đấu tranh công khai và gây dựng cơ sở Ngày 1/5/1938, một cuộcmít tinh khổng lồ kỷ niệm ngày quốc tế lao động đã diễn ra tại Hà Nội trước cửa nhà ĐấuXảo Đó là cuộc mít tinh lớn nhất kể từ khi Pháp cai trị nước ta, kết hợp với nhiều cuộc míttinh lớn nhỏ khác thúc đẩy phong trào cách mạng ở Hà Nội thu đợc nhiều kết quả to lớn

Đây chính là thời kỳ tập dợt và chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa 8-1945

bọn thực dân không thể lung lạc được các tầng lớp nhân dân Hà Nội vẫn một lòng hướng

về Đảng

Các tổ chức cách mạng tuy có nhiều thiệt hại nhưng cũng dần phục hồi, đặc biệt làcác đoàn thể trong mặt trận Việt minh được tổ chức khắp trong thành phố Các hoạt độngbất hợp tác với Pháp, Nhật liên tục diễn ra dưới nhiều hình thức: bãi công của công nhân,biểu tình phá kho thóc của nông dân , tự vệ chiến đấu được thành lập, nhiều vụ trừng trịViệt gian của đội danh dự đã gây chấn động trong thành phố Ngày 9/3/1945 Nhật đảochính Pháp ở Hà Nội, phong trào cách mạng càng sôi sục Ngày 15/8/1945, phát xít Nhậtđầu hàng đồng minh Trước tình hình và thời cơ có một không hai ấy, căn cứ vào đườnglối của Trung ương Đảng, Thành uỷ Hà Nội đã quyết định thành lập Uỷ ban khởi nghĩa

Trong khoảng hai ngày 17 và 18 tháng 8 hầu hết các cơ sở chính quyền bù nhìnthân Nhật xung quanh Hà Nội bị tê liệt Ngày 19/8 Uỷ ban khởi nghĩa đã tổ chức một cuộcmít tinh lớn tại quảng trường Nhà Hát Lớn thành phố, sau đó biến thành cuộc tuần hành thị

uy kéo đến chiếm Bắc Bộ phủ, Trại bảo an binh, Sở mật thám

Sau Hà Nội, Huế và Sài Gòn đã lần lượt nổi dậy Chỉ trong 10 ngày, chế độ cũ đã

bị lật đổ, trật tự mới được thành lập trong toàn quốc Ngày 2/9/1945, tại quảng trường BaĐình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tuyên bố với nhân dân cả nước và trước thế giớiviệc thành lập nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà

Một trang sử mới được mở ra với nước ta, nhưng cách mạng vừa thành công, thìnhững khó khăn lớn lại ập đến tưởng chừng không vượt nổi đối với Hà Nội Từ tháng9/1945 đến tháng 5/1946, 20 vạn quân Tưởng với danh nghĩa tước khí giới quân Nhật đãkéo sang nước ta, kéo bè với bọn Quốc dân Đảng phản động, điên cuồng gây sức ép và pháhoại cách mạng nước ta đang thời kỳ non trẻ

Nhân dân Hà Nội cùng cả nước đã tỏ rõ tinh thần yêu nước và kiên quyết bảo vệthành quả cách mạng bằng những hành động cụ thể: đoàn kết thành một khối xung quanhChủ tịch Hồ Chí Minh, hạn chế sự phá phách của thực dân Pháp, khắc phục nạn đói, nạndốt và tài chính cạn kiệt Cách mạng đã vượt qua tình thế ngàn cân treo sợi tóc Nhngthực dân Pháp lại gây hấn ở Nam Bộ và nổ súng tiến công Hà Nội Hồ Chủ Tịch đã ra lờihiệu triệu quốc dân đồng bào đứng lên kháng chiến Đêm ngày 19/12/1946, kháng chiếntoàn quốc bùng nổ Sau hai tháng anh dũng chiến đấu quyết tử cho tổ quốc quyết sinh,Trung đoàn Thủ đô đã hoàn thành nhiệm vụ giam chân địch, tạo điều kiện cho Chính phủrút lên chiến khu Việt Bắc an toàn Đêm ngày 17/2/1947, Trung đoàn Thủ đô phá vòng vâycủa địch, rút quân an toàn ra vùng tự do, cùng quân dân cả nớc tiếp tục cuộc kháng chiếnchống Pháp

Sau khi Trung đoàn Thủ đô rút, trong nội thành cơ sở của ta vẫn phát triển mạnhtrong các xí nghiệp, khu phố, trờng học và cả các chợ Đáng chú ý nhất là cuộc đấu tranhbãi khoá của toàn thể học sinh Hà Nội trong một tuần lễ (13/1 đến 20/1/1950) để phản đốithực dân Pháp và bù nhìn tay sai đã giết hại sinh viên Trần Văn Ơn ở Sài Gòn Phong tràochống bắt lính trong công nhân, thanh niên, học sinh và mọi tầng lớp nhân dân diễn ra sôinổi dới mọi hình thức: lẩn trốn không trình diện; làm kiến nghị phản đối; bỏ trại tập trung

ra vùng tự do; đánh lại chỉ huy Nhiều chiến công của quân dân Hà Nội trong vùng tạmchiếm đáng ghi nhớ như: trận đánh sân bay Bạch Mai (thiêu huỷ 25 máy bay, đốt 60 vạn lítét-xăng); đánh sân bay Gia Lâm, tiêu huỷ 18 máy bay và 1 kho xăng (1954) Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, theo hiệp định Giơnevơ, Hà Nội nằm trong khu vực tậpkết 80 ngày của địch Lại một lần nữa đồng bào Thủ đô đã thắng lợi trớc âm mu biến HàNội thành một thành phố chết của địch Máy móc, điện, nớc, tàu xe vẫn đảm bảo lu thông

và bắt đầu hoạt động ngay khi bộ đội ta vào tiếp quản

Ngày 10/10/1954, đoàn quân chiến thắng của Hồ Chủ Tịch bao gồm cả những ngờicon của Hà thành lại tng bừng trở về tiếp quản Thủ đô, mở ra một thời kỳ mới cho lịch sử

Hà Nội nói riêng và cả nớc nói chung

Với tinh thần tự lực cánh sinh, phát huy hết khả năng lao động sáng tạo của quầnchúng, chỉ trong 10 năm, thành phố đã trở thành một trung tâm, chính trị và văn hoá quantrọng của cả miền Bắc, bớc đầu đặt nền móng cho một nền công nghiệp với trên 200 xínghiệp lớn nhỏ

Để phá hoại công cuộc cách mạng của ta ở miền Bắc và cứu vãn cho những thất bạicủa ở miền Nam, từ năm 1965, đế quốc Mỹ đã dùng không quân và hải quân tiến hànhcuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc Việt Nam Sau khi đã tiến công nhiều địa điểm thuộcHòn Gai, Thanh Hoá, Nghệ An, Quảng Bình, từ giữa năm 1966, Mỹ thực sự đánh vào HàNội, mở đầu một giai đoạn “leo thang” nghiêm trọng, bắn phá miền Bắc Việt Nam

Với âm mưu đưa miền Bắc "trở lại thời kỳ đồ đá", đế quốc Mỹ đã đã đem hàngngàn tấn bom vào rải thảm Hà Nội, nhiều khu phố, trường học, bệnh viện, khu công nghiệp

đã bị bom Mỹ san phẳng, thành phố bị thiệt hại nặng nề Nhưng toàn quân và dân Hà Nộivẫn kiên cường bất khuất đánh địch quyết liệt để bảo vệ Thủ đô, bảo vệ những thành quảcách mạng và những công trình văn hoá từ nghìn xa để lại, đập tan mọi bước leo thangchiến tranh, bắn rơi 358 máy bay, trong đó có 23 máy bay B52, 2 máy F111 Công tác sơtán cơ quan, xí nghiệp, ngời già, trẻ em được đẩy mạnh để bảo vệ tài sản và tính mạng củanhà nước và nhân dân

Vừa sản xuất vừa chiến đấu, Hà Nội tiếp tục giữ vững và nêu cao tinh thần quyếtthắng lập nhiều chiến công mới Đó chính là sức mạnh cổ vũ cho tinh thần đấu tranh củađồng bào miền Nam và là sự khẳng định chắc chắn vai trò hậu phương lớn chi viện chotiền tuyến lớn của miền Bắc, góp phần thúc đẩy cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi vàomùa xuân 1975 lịch sử

HÀ NỘI NGÀY NAY

Năm 1975 là một mốc lịch sử trọng đại trên tiến trình lịch sử Việt Nam nói chung

và thủ đô Hà Nội nói riêng

Cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội khoá VI (25/4/1976) đã hoàn thành thống nhấthai miền về mặt nhà nước Hà Nội vẫn là Thủ đô của đất nớc, từ nay mang tên là nướcCộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Vượt qua những khó khăn do hậu quả chiến tranh để lại, Hà Nội phát huy cao nhấtnhững thuận lợi cơ bản: sự thống nhất về chính trị và địa lý giữa hai miền, sự ủng hộ củađồng bào cả nước, huy động tới mức tối đa tiềm lực lao động chân tay, trí óc và sự hợp táckinh tế của các nớc trên thế giới để khôi phục và phát triển kinh tế, văn hoá

Sau đại hội Đảng lần thứ VI (12/1986) với đường lối chiến lược đổi mới toàn diệnđất nước, đại hội Đảng bộ Hà Nội lần thứ X đã xác định nhiệm vụ đổi mới của Thủ đô và