Đối với giáo viên, việc biên soạn đề đã là một việc không dễ chút nào, nhất là khi kiểm tra trắc nghiệm, yêu cầu đặt ra là mỗi học sinh phải có một đề riêng biệt.. Trong đó, đề tài tập t
Trang 1Phòng giáo dục đào tạo Tiên Du
-ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Năm học 2006
Đe tai chat luong
Trang 2Phần A: Mở đầu
I, Lý do chọn đề tài.
Việt Nam – một đất nớc đang trong thời kỳ đổi mới Nền kinh tế đang biến chuyển từng ngày, từng giờ Cùng với sự gia nhập WTO, Việt Nam đang từng bớc khẳng định mình với bạn bè thế giới
Hoà cùng không khí đó, trong những năm học vừa qua, giáo dục nớc nhà đã
có nhiều đổi mới Việc thay sách giáo khoa và đổi mới phơng pháp dạy học đã đạt
đợc những thành tựu đáng kể Năm học 2006 – 2007 là năm học đầu tiên chúng
ta thi đầu vào đại học bằng phơng pháp trắc nghiệm với 4 môn: Hoá Học, Sinh Học, Vật Lý và Ngoại Ngữ Đồng thời là năm cuối cùng chúng ta thay sách giáo khoa bậc THPT Đây cũng là năm chúng ta nhìn lại những vấn đề đã đạt đợc cũng
nh còn tồn tại trong hệ thống giáo dục THCS
Trong nền công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển con ngời toàn diện là nhiệm vụ hàng đầu Trong đó, quan trọng hơn cả là lớp ngời lao động có khả năng
va chạm thực tế, có kinh nghiệm trong các hoạt động và có kỹ năng thành thạo
Để đạt đợc mục đích đó, phơng pháp làm bài tập hoá học phát huy hiệu quả nhất là phơng pháp t duy kết hợp thực tế Đồng thời ngời làm bài còn phải biết kết hợp tính logic để đạt năng suất làm việc cao Đây là một khó khăn mà không phải học sinh nào cũng làm đợc
Thực tế hiện nay, khi đổi mới phơng pháp dạy học, việc hình thành các kỹ năng để làm bài tập trắc nghiệm là hết sức cần thiết Ngời giáo viên là trung tâm
để dắt học sinh vào trọng tâm bài đồng thời cũng là ngời phải đa ra các bài tập cho các em cọ sát
Nhng thực tế còn nhiều bất cập Hiện nay, hầu hết đội ngũ giáo viên đã công tác lâu năm Do đó đã quen với phơng pháp làm bài tập truyền thống Vì thế các thao tác biên soạn và giải đề thi trắc nghiệm là rất hạn chế Mặt khác học sinh
Trang 3THCS lại là đối tợng cha đợc làm quan nhiều với dạng bài tập này nên việc hình thành các kỹ năng là rất kém, gây nên các khó khăn cơ bản trong các giờ kiểm tra
Trong khi đó, trớc mắt các em lại là cả một con đờng dài với vô số các bài tập trắc nghiệm, các kỳ thi và cả thực tế Điều đó đã đa tới cho tôi một lý do khi chọn đề tài: “Phơng pháp tạo và hớng dẫn làm bài tập trắc nghiệm hoá học cho học sinh”
II, Vấn đề đặt ra.
Trong các năm trớc và một số năm gần đây, vấn đề “Nâng cao kỹ năng làm bài tập trắc nghiệm hoá học” đã đợc nói đến rất nhiều Ngày nay, với phơng pháp dạy học và thi đổi mới, vấn đề càng trở nên cấp bách không chỉ với đông đảo đội ngũ giáo viên mà còn cần thiết với bất kỳ học sinh nào
Đối với giáo viên, việc biên soạn đề đã là một việc không dễ chút nào, nhất
là khi kiểm tra trắc nghiệm, yêu cầu đặt ra là mỗi học sinh phải có một đề riêng biệt Vậy nếu 1 lớp có 45 học sinh thì 1 giáo viên phải soạn bằng đúng số đó đề kiểm tra Đây quả thực là thách thức trong khi trớc đây, số đề cho 1 tiết kiểm tra là
1 So sánh tỉ lệ thì khó mà tởng tợng, nhất là với các giáo viên không am hiểu về công nghệ thông tin
Với học sinh, việc phải giải quyết từ 25 tới 30 câu hỏi trong 1 tiết tởng chừng không bao giờ có Trớc đây các em thờng chỉ phải làm từ 3 tới 4 bài tập trong 1 giờ kiểm tra Vì thế việc có đợc kỹ năng làm bài tập trắc nghiệm là hết sức cần thiết
III, mục đích, yêu cầu
Với các bài cụ thể, đề tài sẽ đa ra đợc 2 vấn đề cần phải giải quyết đợc:
- Hớng dẫn giáo viên dựa vào các cơ sở lý luận để tạo một ngân hàng đề trắc nghiệm và trộn đề trắc nghiệm
- Hớng dẫn học sinh giải bài tập trắc nghiệm trên cơ sở các kiến thức có liên quan
Với mục đích đó, yêu cầu đặt ra với đề tài là phải giải quyết tốt phần lý luận chung Đồng thời phải đa ra đợc các ví dụ cụ thể, sinh động, đặc trng bộ môn
và có tính ứng dụng thực tiễn cao
Trang 4IV khách thể, đối t ợng, ph ơng pháp nghiên cứu và
đối t ợng khảo sát
Với phạm vi của đề tài, đối tợng đợc nói đến là đông đảo đội ngũ giáo viên
và học sinh Trong đó, đề tài tập trung vào khách thể là học sinh THCS, nhứng
ng-ời mới chỉ có khái niệm sơ đẳng về phơng pháp trắc nghiệm, cha có một đờng lối
rõ ràng
Cũng trong khuôn khổ của mình, đề tài sẽ hớng đội ngũ giáo viên có một phơng pháp để tạo đề trắc nghiệm môn hoá học Đó sẽ là cơ sở cho việc đổi mới dạy học đồng thời cũng là tiền đề cho việc nâng cao chất lợng học sinh
Ph
ơng pháp nghiên cứu:
Để đảm bảo tính sát thực của đề tài và bảo đảm tính khoa học, trong đề tài
đã sử dụng các phơng pháp nghiên cứu cơ bản nh sau:
- Phơng pháp sử dụng tài liệu: Đề tài có sử dụng một số tài liệu hớng dẫn thiết kế và giải bài tập trắc nghiệm môn Hoá học
- Phơng pháp trò chuyện: Đây là phơng pháp cơ bản trong việc nắm đợc tâm
lý của ngời dạy cũng nh ngời học trong khi thiết kế và giải bài tập trắc nghiệm môn Hoá học
- Phơng pháp dùng dụng cụ hỗ trợ: Để tạo đợc các câu hỏi trắc nghiệm, đề tài
có sử dụng các chơng trình tin học ứng dụng trong nhà trờng giúp biên soạn
và tạo đề kiểm tra trắc nghiệm cho học sinh nh: EmpTest của Đại học quốc gia Thành phố HCM…
V Nhiệm vụ, phạm vi và thời gian thực hiện của đề tài
Với nội dung của mình, đề tài sẽ đa ra đợc 2 nhiệm vụ cần phải giải quyết
đợc:
- Hớng dẫn giáo viên dựa vào các cơ sở lý luận để tạo một ngân hàng đề trắc nghiệm và trộn đề trắc nghiệm
- Hớng dẫn học sinh giải bài tập trắc nghiệm trên cơ sở các kiến thức có liên quan
Về phạm vi nghiên cứu:
Trang 5Phạm vi nghiên cứu của đề tài đợc giới hạn trong phạm vi 1 trờng học THCS Tuy nhiên phạm vi áp dụng của nó không giới hạn về không gian cũng nh
về cơ sở vật chất
Trong khuôn khổ làm đề tài, phạm vi nghiên cứu trọng tâm là khách thể của
đề tài: Đó là giáo viên dạy học môn Hoá học và học sinh đang học môn Hoá học
Thời gian thực hiện:
Đề tài đợc thực hiện trong thời gian một học kỳ Trong thời gian đó, học sinh đợc tiếp xúc với các kỳ thi nh: Thi định kỳ, thi giữa kỳ, thi cuối kỳ … Điều này giúp đề tài có thể khẳng định tính sát thực của mình
VI đóng góp về mặt khoa học của đề tài.
Đề tài khi hoàn thành sẽ là tài liệu nghiên cứu cho giáo viên dạy môn hoá học, đồng thời cũng là có sở để các giáo viên có thể nghiên cứu, phát triển và đi sâu thêm theo các hớng khác nhau
Đề tài sẽ góp phần cung cấp tài liệu cho học sinh có thể nghiên cứu và tìm
ra phơng pháp làm bài tập trắc nghiệm cho mình Đây cũng là trọng tâm chủ yếu của đề tài
Tính khoa học của đề tài càng đợc thể hiện rõ trong thời kỳ đổi mới phơng pháp dạy học hiện nay Nhất là trong năm học 2006 – 2007, Bộ GD-ĐT nớc ta đã
có chính sách thi trắc nghiệm với bộ môn Hoá học
Hy vọng rằng, với nội dung sâu sắc của mình, đề tài sẽ góp một phần trong
sự nghiệp giáo dục của Tỉnh nói riêng và nớc ta nói chung
Phần b: Nội dung
Chơng I: cơ sở khoa học, cơ sở thực tiễn của đề tài
Trang 61, Cơ sở lý luận
Việc làm bài tập theo phơng pháp trắc nghiệm không phải là mới, cũng không phải là chỉ có ở bộ môn hoá học, các nớc khác và các bộ môn khác đã áp dụng phơng pháp này từ lâu Trong đó các nớc trên thế giới đã áp dụng rộng rãi trong các kỳ thi tuyển quan trọng
Hoà cùng không khí đó, trong những năm học vừa qua, giáo dục nớc nhà đã
có nhiều đổi mới Việc thay sách giáo khoa và đổi mới phơng pháp dạy học đã đạt
đợc những thành tựu đáng kể Năm học 2006 – 2007 là năm học đầu tiên chúng
ta thi đầu vào đại học bằng phơng pháp trắc nghiệm với 4 môn: Hoá Học, Sinh Học, Vật Lý và Ngoại Ngữ Đồng thời là năm cuối cùng chúng ta thay sách giáo khoa bậc THPT Đây cũng là năm chúng ta nhìn lại những vấn đề đã đạt đợc cũng
nh còn tồn tại trong hệ thống giáo dục THCS
Trong nền công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển con ngời toàn diện là nhiệm vụ hàng đầu Trong đó, quan trọng hơn cả là lớp ngời lao động có khả năng
va chạm thực tế, có kinh nghiệm trong các hoạt động và có kỹ năng thành thạo
Phục vụ mục đích đó, trong những năm qua , nền giáo dục nớc ta đã cải cách tiến bộ rõ rệt Phơng pháp dạy học cũng đã có nhiều bớc đột phá Từ dạy học theo phơng pháp truyền thống tức là chủ yếu trang bị cho các em hệ thống lý thuyết Chú trọng tới việc truyền thụ kiến thức trên sách vở Điều này chỉ giúp các
em có đợc một hệ thống kiến thức đầy đủ nhng hoàn toàn xa lạ với thực tế Điều này có thể chứng minh khi lớp thanh niên này ra trờng; họ hoàn toàn ngỡ ngàng
tr-ớc thực tế khác xa so với lý thuyết đợc trang bị Khắc phục điều đó, trong những năm qua, giáo dục đã đẩy mạnh việc va chạm với thực tế của học sinh Bằng cách gắn thực tế với tiết dạy Dùng lý thuyết phục vụ trở lại thực tế Số tiết thực hành của học sinh tăng lên, tạo điều kiện cho học sinh đợc tự mình kiểm nghiệm lại các kiến thức mình thu đợc
Hoá học là một môn khoa học thực nghiệm Tất cả các kiến thức của Hoá học đều rút ra từ thực tế và đợc kiểm nghiệm bằng thực tế Vì vậy, khi đổi mới
ph-ơng pháp dạy học, số tiết thực hành Hoá học cũng tăng lên nhiều Vì vậy điều cần
Trang 7thiết là phải có một kỹ năng làm thí nghiệm một cách thành thạo Đảm bảo “Học
đi đôi với hành”
Để đạt đợc mục đích đó, phơng pháp làm bài tập hoá học phát huy hiệu quả nhất là phơng pháp t duy kết hợp thực tế Đồng thời ngời làm bài còn phải biết kết hợp tính logic để đạt năng suất làm việc cao Đây là một khó khăn mà không phải học sinh nào cũng làm đợc Và đó cũng là điều mà không phải một ngời giáo viên nào cũng rèn luyện đợc cho học sinh của mình
2, Cơ sở thực tế.
Thực tế hiện nay, khi đổi mới phơng pháp dạy học, việc hình thành các kỹ năng để làm bài tập trắc nghiệm là hết sức cần thiết Ngời giáo viên là trung tâm
để dắt học sinh vào trọng tâm bài đồng thời cũng là ngời phải đa ra các bài tập cho các em cọ sát
Nhng thực tế còn nhiều bất cập Hiện nay, hầu hết đội ngũ giáo viên đã công tác lâu năm Do đó đã quen với phơng pháp làm bài tập truyền thống Vì thế các thao tác biên soạn và giải đề thi trắc nghiệm là rất hạn chế Mặt khác học sinh THCS lại là đối tợng cha đợc làm quan nhiều với dạng bài tập này nên việc hình thành các kỹ năng là rất kém, gây nên các khó khăn cơ bản trong các giờ kiểm tra
Trong khi đó, trớc mắt các em lại là cả một con đờng dài với vô số các bài tập trắc nghiệm, các kỳ thi và cả thực tế Vì thế mô hình chung phải trang bị cho các em một hành trang: Phơng pháp làm bài tập trắc nghiệm hoá học
Trang 8Chơng II: Thực trạng tình hình
Hiện nay, học sinh THCS đang đợc làm quen với phơng pháp học tập mới Cũng nh vậy khi học sinh làm bài thi và các bài kiểm tra Hoà trong không khí đó thì bộ môn hoá học trở thành một trong các môn đi đầu trong công cuộc đổi mới giáo dục
Với đặc thù bộ môn là một môn khoa học thực nghiệm, gắn liền với tính toán nhng lại phải nắm đợc chắc kiến thức Vì thế hoá học là môn học khó đối với bất kỳ học sinh nào Việc học hoá học lại càng trở nên khó khăn hơn khi năm học
2006 – 2007, Bộ GD-ĐT đã ban hành quyết định thi trắc nghiệm môn Hoá học trong các kỳ thi đại học và tốt nghiệp THPT Đó là thách thức lớn cho học sinh các cấp nói chung và là cơ hội bứt phá cho học sinh các cấp
Để đón đầu đợc xu hớng đó, không phải chỉ học sinh THPT mới dợc tập dợt phơng pháp làm bài tập trắc nghiệm, mà ở bậc THCS cũng cần có các biện pháp thích hợp để giúp các em có đợc kỹ năng ban đầu
Thực tế hiện nay, học sinh THCS cha có phơng pháp làm bài trắc nghiệm
Có thể thấy rõ qua các kỳ thi, đại đa số học sinh có t tởng coi nhẹ, làm đại khái phần thi trắc nghiệm Đây là một diều đáng báo động khi mà số lợng cũng nh chất lợng các bài tập trắc nghiệm ngày càng đợc nâng cao
Trớc tình hình đó, cùng với việc đổi mới phơng pháp thi của Bộ GD-ĐT, trong những năm qua, đã có không ít các tác giả đã băn khoăn, trăn trở trong việc tìm ra cho học sinh một phơng pháp để làm bài trắc nghiệm Đó là Lê Đình Nguyên, đó là Ngô Ngọc An, là Nguyễn Hữu Thạc, Nguyễn Xuân Trờng… Nhng tất cả vấn chỉ là trên sách vở vì đa phần các tác giả đều chỉ viết chung chung, không xoáy sâu vào thực tế Cha thực sự khắc phục đợc điểm yếu của học sinh và cha đề ra đợc các biện pháp hợp lý
Là một giáo viên dạy Hoá học bậc THCS, tôi thấy rằng cần phải có trách nhiệm nào đó trong việc trang bị cho các em các kỹ năng cần thiết để bớc vào đời,
để vợt qua các kỳ thi trớc mắt Theo đởi t tởng đó, tôi cùng các đồng nghiệp đã nghiên cứu, khảo sát và cùng đa ra đề tài: “Phơng pháp tạo và hớng dẫn làm bài tập trắc nghiệm hoá học cho học sinh”
Trang 9Với thực tế năm học 2006 – 2007, đề tài vẫn còn trong bớc đầu của giai
đoạn áp dụng vào thực tế Vì vậy hẳn không tránh khỏi thiếu sót Tuy nhiên, hy vọng nó sẽ góp một phần quan trọng trng việc hỗ trợ các đồng chí giáo viên cũng
nh là một tài liệu bổ ích giúp học sinh có thể tham khảo, từ đó nâng cao đợc kỹ năng làm bài trắc nghiệm của mình
Chơng III: Giải quyết vấn đề.
Để đảm bảo một bài kiểm tra trắc nghiệm đạt hiệu quả cao, giáo viên truyền thụ hết đợc kỹ năng, kiến thức, học sinh lĩnh hội đợc các yêu cầu mà bài đặt ra Giáo viên và Học sinh có thể thực hiện linh hoạt khác nhau tuỳ theo điều kiện, cơ
sở vật chất của trờng dựa trên một số các hoạt động sau đây:
1 Sự chuẩn bị của Giáo viên và Học sinh cho bài kiểm tra.
Trớc khi làm bài kiểm tra, việc chuẩn bị của Giáo viên và Học sinh là hết sức cần thiết Giáo viên cần chuẩn bị trớc toàn bộ đề bài, đáp án phục vụ cho bài kiểm tra Đồng thời phải làm thao tác trộn đề và phân phối đề cho học sinh Việc làm này sẽ đảm bảo cho giáo viên chuẩn bị sẵn các phơng án, tình huống bắt gặp trong bài kiểm tra để có thể đảm bảo xử lý kịp thời
Đối với Học sinh, để chuẩn bị cho bài kiểm tra cần xem lại phần kiến thức
có liên quan, đặc biệt là tài liệu hớng dẫn làm bài tập và chuẩn bị trớc các dụng cụ cần thiết h giấy nháp, bút chì, máy tính… Việc làm này sẽ giúp Học sinh chuẩn bị sẵn một tâm thế khi bớc vào bài kiểm tra Tạo điều kiện cho các thao tác của học sinh chính xác, làm bài một cách vững vàng hơn
Hơn thế nữa, sự chuẩn bị trớc sẽ giúp giáo viên và học sinh có đợc sự tự tin khi bớc vào giờ kiểm tra Tránh xảy ra các sự việc đáng tiếc trong khi làm bài nh: quay cóp, gian lận, nhầm lẫn đề…
Trong nội dung đề tài, tôi xin nêu ra sự chuẩn bị cần thiết của giáo viên và học sinh cho bài kiểm tra số 4 - Hoá học 8 nh sau:
Trang 10+ Giáo viên: Chuẩn bị đầy đủ đề bài cho học sinh của lớp Có thể áp dụng các thành tựu công nghệ thông tin Trớc tiên để có đợc bài kiểm tra tốt, giáo viên cần biên soạn sẵn một ngân hàng đề trắc nghiệm Tôi xin lấy ví dụ, đối với bài kiểm tra lần này có thể có một ngân hàng câu hỏi nh sau:
1 Đối với phần tính chất hoá học của oxi, giáo viên có thể xoáy học sinh vào 3 tính chất cơ bản Trên cơ sở đó, học sinh phải nắm đợc và không đợc nhầm lẫn giữa các tính chất với nhau, sau đây là một số câu hỏi minh hoạ:
Câu : Tính chất hoá học của oxi là:
A- Tác dụng với kim loại
B- Tác dụng với phi kim
C- Tác dụng với hợp chất
D- Cả 3 tính chất trên
Câu : Sự oxi hóa là:
A- Sự tác dụng của oxi với 1 kim loại
B- Sự tác dụng của oxi với 1 phi kim
C- Sự tác dụng của oxi với 1 chất
D- Sự tác dụng của oxi với 1 nguyên tố hoá học
Câu : Sự cháy là:
A- Sự oxi hoá có toả nhiệt và phát sáng
B- Sự oxi hoá có toả nhiệt nhng không phát sáng
C- Sự oxi hoá không toả nhiệt và phát sáng
D- Sự oxi hoá chậm có toả nhiệt và phát sáng
Câu : Sự oxi hoá chậm là:
A- Sự oxi hoá có toả nhiệt và phát sáng
B- Sự oxi hoá có toả nhiệt nhng không phát sáng
C- Sự oxi hoá không toả nhiệt và phát sáng
D- Sự cháy có toả nhiệt và phát sáng
2 Để giúp học sinh nắm chắc khái niệm về các loại phản ứng hoá học, trớc bài kiểm tra, giáo viên cần cho học sinh hệ thống lại các khái niệm về