Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh cần phải: - Nêu được ý nghĩa của tuần hoàn máu.. - Phân biệt được hệ tuần hoàn hở với hệ tuần hoàn kín, hệ tuần hoàn đơn với hệ tuần hoàn kép.
Trang 1A - CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở ĐỘNG VẬT
Bài 18 TUẦN HOÀN MÁU
o0o
-I Mục tiêu:
Sau khi học xong bài này học sinh cần phải:
- Nêu được ý nghĩa của tuần hoàn máu
- Phân biệt được hệ tuần hoàn hở với hệ tuần hoàn kín, hệ tuần hoàn đơn với hệ tuần hoàn kép
- Nêu được ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở, hệ tuần kép so với hệ tuần hoàn đơn
Nội dung trọng tâm: Đặc điểm cấu tạo và hoạt động của các dạng tuần hoàn (hở, kín, đơn, kép).
II Chuẩn bị
- Phương pháp:
o Phương pháp chính: giảng giải và thảo luận
o Phương pháp xen kẽ: hỏi - đáp
- Phương tiện dạy học:
o Hình 18.1 và hình 18.2/trang 78, hình 18.3/trang 79 – SGK
o Phiếu học tập
III Nội dung và tiến trình lên lớp:
1 Kiểm tra bài cũ: <6 phút>
Ổn định lớp: kiểm tra sĩ số, vệ sinh
Hỏi: 1./ Hãy nêu các đặc điểm của bề mặt trao đổi khí.
2./ Hãy liệt kê các hình thức hô hấp của động vật ở nước và ở cạn
Câu hỏi phụ: Vì sao khi lau khô da ếch thì ếch bị chết?
2 Vào bài mới:
a Mở bài: <1 phút>
Ở động vật ăn chuyên các loại thức ăn có nguồn gốc động vật hoặc thực vật, ống tiêu hoá có những đặc điểm thích nghi với các loại thức ăn đó Nội dung bài 16 này chỉ đề cập đến đặc điểm tiêu hoá thức ăn ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật Động vật ăn thịt và động vật ăn thực vật đều có cơ quan tiêu hoá là ống tiêu hoá Vậy cấu tạo của ống tiêu hoá ở hai nhóm động vật này có điểm nào giống và khác nhau?
b Tiến trình dạy học: <35 phút>
Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức
* Hoạt động 1.
Giáo viên cho học sinh quan sát hình 18.1 đến
18.3 và thông tin phần I:
? Hệ tuần hoàn ở động vật có cấu tạo như thế
nào?
Học sinh nêu được các bộ phận chính của hệ tuần
hoàn như: Tim, hệ mạch, dịch tuần hoàn
I CẤU TẠO VÀ CHỨC NĂNG CỦA HỆ TUẦN HOÀN:
1 Cấu tạo chung
- ĐV đơn bào, đa bào có kích thớc nhỏ cha có
hệ tuần hoàn
- ĐV đa bào hệ tuần hoàn gồm có những bộ phận chính sau:
+ Dịch tuần hoàn: máu và nước mô
+ Tim + Hệ thống mạch máu
Trang 2? Hệ tuần hoàn có chức năng gì?
Học sinh nêu được chức năng của hệ tuần hoàn là
vận chuyển các chất trong cơ thể
Giáo viên cho học sinh chỉ ra động mạch, tĩnh
mạch, mao mạch ở hệ tuần hoàn kín
Giáo viên lưu ý căn cứ hệ mạch, người ta chia hệ
tuần hoàn làm 2 loại:
+ Hệ tuần hoàn hở
+ Hệ tuần hoàn kín
* Hoạt động 2.
Giáo viên cho học sinh đọc thông tin ở mục I và
quan sát sơ đồ 18.1 và 18.2 kết hợp nghiên cứu
mục II.1 và II.2
ĐẶC ĐIỂM HỆ TUẦN HOÀN KÍN VÀ HỞ
Hệ mạch
Sắc tố hô hấp
Tốc độ, áp lực
Phân phối
? Hệ tuần hoàn hở có những đặc điểm gì?
Học sinh nêu được 4 đặc điểm của hệ tuần hoàn
? Vì sao hệ tuần hoàn hở chỉ thích hợp cho động
vật có kích thớc nhỏ, ít hoạt động?
Học sinh : vì tốc độ máu chảy chậm, khả năng
điều hoà phân phối máu đến các cơ quan chậm
? Côn trùng vẫn hoạt động mạnh vì sao?
Học sinh: Vì trao đổi khí không liên quan đến hô
hấp
Giáo viên cho học sinh đọc thông tin ở mục II,
quan sát sơ đồ 18.3
? Hãy mô tả hệ tuần hoàn kín? Giải thích vì sao
lại gọi là hệ tuần hoàn kín?
Học sinh mô tả được hệ tuần hoàn kín: có hệ
mạch liên tục, khép kín
? hệ tuần hoàn kín có đặc điểm gì?
Học sinh cũng nêu được 4 đặc điểm của hệ tuần
hoàn kín
Vận chuyển các chất từ bộ phận này đến bộ phận khác để đáp ứng các hoạt động sống của
cơ thể
II CÁC HỆ TUẦN HOÀN Ở ĐỘNG VẬT
1 Hệ tuần hoàn hở
Là hệ tuần hoàn có một đoạn máu đi ra khỏi mạch và trộn lẫn với nước mô, lu thông với tốc độ chậm
- Hệ tuần hoàn hở có các đặc điểm sau: + Máu xuất phát từ tim qua hệ thống động mạch tràn vào xoang, sau đó vào tĩnh mạch trở về tim
+ Sắc tố hô hấp là hêmôxian (chứa Cu) nên
có màu xanh
+ Tốc độ máu chảy chậm
+ Khả năng điều hoà và phân phối máu đến các cơ quan chậm
2 Hệ tuần hoàn kín
- Gồm: hệ tuần hoàn đơn và hệ tuần hoàn kép
Trang 3*Hoạt động 3.
Cho HS thực hiện câu lệnh ở trang 79-SGK:
? Phân biệt hệ tuần hoàn đơn, hệ tuần hoàn kép?
Học sinh : nêu được hệ tuần hoàn đơn chỉ có 1
vòng tuần hoàn, hệ tuần hoàn kép có 2 vòng tuần
hoàn, trong đó vòng lớn đi khắp cơ thể, vòng nhỏ
qua phổi
? Tim có chức năng gì trong tuần hoàn máu?
- HTH kín là hệ tuần hoàn có máu lưu thông trong mạch kín với tốc độ cao, khả năng điều hoà phân phối nhanh
- Đặc điểm của hệ tuần hoàn kín:
+ Máu lu thông liên tục trong mạch kín + Sắc tố hô hấp (Fe) nên có màu đỏ + Máu chảy trong động mạch dới áp lực cao, tốc độ máu chảy nhanh
+ Khả năng điều hoà và phân phối máu đến các cơ quan nhanh
3 Củng cố và dặn dò: <3 phút>
- Đặt hệ thống câu hỏi để củng cố kiến thức vừa học hoặc liên thông kiến thức cho HS bằng việc liên hệ quá trình vận chuyển máu ở động vật với vận chuyển vật chất trong cây
- Dặn dò: HS về nhà trả lời các câu hỏi trong SGK và ghi nhớ nội dung tóm tắt phần in nghiêng
trong khung ở cuối bài Khái quát xu hướng tiến hoá hệ tuần hoàn ở động vật
4 Rút kinh nghiệm
