Khái quát văn học Việt Nam từ thế kỉ X

Mục tiêu bài học Giúp HS hiểu đợc khái niệm, nội dung và nhiệm vụ của đoạn văn trong văn bản tự sự, từ đó viết đợc các đoạn văn tự sự.. Cách viết đoạn văn trong bài văn tự sự H/S đọc SG

Tuần 11, tiết 31,32,33 Ngày soạn 10/11/2006

Luyện viết đoạn văn tự sự

A Mục tiêu bài học

Giúp HS hiểu đợc khái niệm, nội dung và nhiệm vụ của đoạn văn trong văn bản tự sự, từ đó viết đợc các đoạn văn tự sự.

B Phơng tiện thực hiện

- SGK, SGV.

- Thiết kế bài học.

C.Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ

2 Giới thiệu bài mới

I Đoạn văn trong văn

bản tự sự.

(H/S đọc phần 1, 2, 3

SGK)

GVH: Ba phần 1, 2, 3 SGK

trình bày nội dung gì ?

GVH: Đoạn văn trong văn

bản tự sự có đặc điểm gì ?

II Cách viết đoạn văn

trong bài văn tự sự

(H/S đọc SGK) trả lời câu

hỏi)

GVH: Đoạn văn trên có

thể hiện đúng dự kiến của

tác giả không? Nội dung,

giọng điệu của đoạn mở

đầu kết thúc có gì giống

nhau khác nhau ?

- Ba phần 1, 2, 3 SGK trình bày về đặc điểm của

đoạn văn trong văn bản tự sự

- Trong văn bản tự sự, mỗi đoạn văn thờng có câu nêu ý khái quát thờng gọi là câu chủ đề Các câu khác diễn đạt những ý cụ thể

- Mỗi văn bản tự sự thờng gồm nhiều đoạn văn với những nhiệm vụ khác nhau

 Đoạn phần mở bài  giới thiệu câu chuyện

 Đoạn ở thân bài  kể diễn biến sự việc chi tiết

 Đoạn kết bài  Tạo ấn tợng mạnh mẽ tới suy nghĩ, cảm xúc ngời đọc

- Nội dung mỗi đoạn văn tuy khác nhau (cách tả ngời, kể sự việc) nhng đều có chung nhiệm vụ là thể hiện chủ đề và ý nghĩa văn bản

- Mở đầu và kết thúc truyện ngắn "Rừng Xà Nu)

đúng nh dự kiến của nhà văn Nguyễn Trung Thành (Nguyên Ngọc)

Mở đầu tả rừng xà nu hết sức tạo hình

 Làng ở trong tầm đại bác của đồn giặc

 Trong rừng xà nu …cây nào là không bị thcây nào là không bị thơng

 Trong rừng …cây nào là không bị th sinh sôi nảy nở khỏe nh vậy Cạnh cây ngã gục đã có bốn, năm cây con mọc lên Kết thúc miêu tả rừng xà nu mờ dần, xa dần

 T'nú lại ra đi, cụ Mết và Dít đa anh đến tận cửa rừng xà nu

* Trận đại bác đêm qua đánh ngã bốn, năm cây xà

nu to…cây nào là không bị thQuanh đó vô số những cây con đang mọc lên…cây nào là không bị thCó những cây mới nhú khỏi mặt đất nhọn hoắt nh lỡi lê

 Ba ngời đứng ở đấy nhìn ra xa

* Ngoài những rừng xà nu nối tiếp chạy đến tận chân trời

- Mở đầu và đoạn cuối có giọng điệu giống nhau Miêu tả cây xà nu; rừng xà nu khác nhau:

GVH: Anh (chị) rút đợc

kinh nghiệm gì ở cách viết

đoạn văn của Nguyên

Ngọc ?

H/S đọc phần 2 SGK và trả

lời câu hỏi

GVH: Có thể coi đây là

đoạn văn trong văn bản tự

sự đợc không ? Vì sao?

Theo anh (chị) đoạn văn

đó thuộc phần nào của

truyện ngắn mà học sinh

định viết.

GVH: Học sinh đã thành

công khi viết đoạn văn này

ở nội dung nào ? Nội dung

nào còn bỏ trống? Anh

(chị) hãy viết tiếp vào

phần để trống (cần bổ

sung đó) để hoàn chỉnh

đoạn văn cần viết.

GVH: Anh (chị) nêu cách

viết đoạn văn trong bài văn

đầu truyện mở ra cuộc sống hiện tại Kết thúc gợi

ra sự lớn lao mạnh mẽ hơn ở những ngày tháng phía trớc

- Xác định đợc nội dung cần viết, định ra hớng viết

ở mỗi sự việc cần phác thảo những chi tiết Mỗi chi tiết cần miêu tả nét chính, đặc sắc, gây ấn tợng

Đặc biệt có sự việc, chi tiết phải đợc thể hiện rõ chủ đề (nội dung cần thể hiện) Cố gắng thể hiện

mở đầu, kết thúc có chung một giọng điệu, cách kể

sự việc

- Đây là đoạn văn trong văn bản tự sự vì có câu nêu

sự việc khái quát (câu chủ đề) và các câu thuộc chi tiết làm rõ sự việc

Chị đợc cử về Đông Xá, về cái làng quê bé nhỏ, nghèo khổ của chị

* Đặt chân tới con đê cao, con đê chắn ngang mấy nếp nhà lụp xụp Chị Dậu nhìn thấy ở chân trời phía đông một vừng hồng ửng lên (cần bổ sung) Một đoàn ngời áo quần rách rới nhng nét mặt ai cũng hồ hởi từ trong làng đi ra Ngời cầm gậy, kẻ cầm dao, cầm kiếm, vác cờ đỏ ào ào vây lấy chị

* Chị Dậu ứa nớc mắt (cần bổ sung)

* Nén xúc động, chị Dậu dang rộng cánh tay nh muốn ôm lấy mọi ngời nghẹ nghào nói: Cách mạng thành công rồi cả dân tộc đã đứng dậy! Bà con ơi! Chúng ta hãy lên huyện bắt bọn quan lại, phá kho thóc chia cho dân nghèo

Đoạn văn thuộc phần thân bài trong truyện ngắn

"Trời sáng" học sinh dựa vào "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố để viết

HS viết đoạn văn này đã thành công khi miêu tả sự việc chị Dậu đợc cán bộ Đảng giác ngộ, cử về

Đông Xá vận động bà con vùng lên Tuy nhiên những dự cảm về ngày mai tơi đẹp cần phải đợc bổ sung thêm Đặc biệt là tả tâm trạng chị Dậu khi về làng

- Bổ sung (gợi ý)  chị Dậu nhìn thấy trên trời phía đông một màu hồng ửng lên. ánh sáng rực rỡ, chói chang rọi vào bóng tối phá đi cái thăm thẳm của màn đêm bao phủ

- Chị Dậu ứa nớc mắt Tự nhiên chị nh thấy cái ngày nắng chang chang chị đội đàn chó con, tay dắt con chó cái cùng đứa con gái bảy tuổi sang nhà Nghị Quế thôn Đoài Cái lần mang anh Dậu ốm ngất ở đình về, cái lần vật lộn với tên tri phủ T Ân, xô quan cụ ngã

- Có ý tởng hình dung sự việc định viết Nó sẽ xảy

Tuần 11, tiết 31,32,33 Ngày soạn 10/11/2006

tự sự ?

III Luyện tập

1.H/S đọc đoạn văn trong

SGK và trả lời câu hỏi

GVH: Đoạn văn kể sự việc

gì? ở phần nào? Của văn

bản tự sự nào?

GVH: Đoạn trích cố tình

sai sót về ngôi kể, kể rõ

chỗ sai đó? Và sửa lại cho

hoàn chỉnh.

GVH: Từ phát hiện và

chỉnh sửa, anh (chị) có

thêm kinh nghiệm gì khi

viết đoạn văn trong bài tự

sự.

GVH:Viết đoạn văn dựa

vào chín câu đầu tiên "Lời

tiễn dăn" đề thể hiện rõ

tâm trạng cô gá i?

IV.

Củng cố

ra nh thế nào? Dự kiến kể lại sự việc đó Mỗi sự việc cần phải miêu tả nh thế nào để gây đợc ấn t-ợng đặc biệt phải giữ đợc sự liên kết câu trong

đoạn cho mạch lạc chặt chẽ

- Đoạn văn kể về sự việc phá bom nổ chậm của các cô gái thanh niên xung phong ở phần thân đề, của văn bản "Những ngôi sao xa xôi"

- Đáng lẽ phải dùng ngôi thứ nhất (tự kể) Ngời chép cố tình chép sai năm chỗ

1 Da thịt cô gái

2 Cô rùng mình

3 Phơng Định cẩn thận

4 Cô khoả đất

5 Tim Phơng Định cũng đập không  Tất cả đều sửa bằng từ "tôi"

Chú ý tới ngôi kể và đảm bảo thống nhất ngôi kể

- Gợi ý: Tôi đau khổ nhìn em yêu của tôi phải cất bớc theo chồng Em cúi đầu lặng lẽ, bớc từng bớc một Thỉnh thoảng em lại ngoái đầu nhìn lại bản làng, vừa nh chờ đợi ngóng trông điều gì? Tôi hiểu tâm trạng em Mỗi bớc đi lòng em càng thơng, càng nhớ Nhớ con đờng lên nơng, nhớ đờng mòn xuống núi, qua suối, qua khe nhớ cả nơi chúng mình hò hẹn Em thẫn thờ nh cái xác không hồn

Em dừng lại nơi rừng ớt nh muốn chờ Em tới rừng

cà nh muốn đợi Em ngắt dăm ba lá ớt nh kéo dài thời gian để chờ, để đợi Em yêu dừng lại chờ tôi tới Em bẻ lá cho tôi ngồi nh mọi lần Lòng tôi cũng rng rng

Tham khảo phần Ghi nhớ trong SGK

Ôn tập văn học dân gian Việt Nam

A Mục tiêu bài học

Giúp HS:

1 Củng cố và hệ thống cái tri thức về văn học dân gian đã học, kiến thức chung, kiến thức cụ thể về thể loại và tác phẩm hoặc đoạn trích.

2 Biết vận dụng đặc trng các thể loại của văn học dân gian để phân tích các tác phẩm cụ thể.

B Phơng tiện thực hiện

- SGK, SGV

- Thiết kế bài học

C Tiến trình dạy học

1 Kiểm tra bài cũ

2 Giới thiệu bài mới

Phơng pháp Nội dung cần đạt

I Nội dung ôn tập

1 Định nghĩa về văn học dân

gian ? Trình bày đặc trng cơ

bản của văn học dân gian

(minh họa bằng các tác phẩm

đoạn trích đã học).

2 Văn học dân gian có những

thể loại nào? Chỉ ra đặc trng

của các thể loại: sử thi, truyền

thuyết, truyện cổ tích, truyện

cời, ca dao, truyện thơ.

3 Đặc trng thể loại VHGD:

GVH: Sử thi có đặc trng gì ?

GVH: Truyền thuyết có đặc

tr-ng gì ?

GVH: Truyện cổ tích có đặc

trng gì ?

Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng, là sản phẩm của qua trình sáng tác tập thể nhằm mục đích phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng

- Đặc trng cơ bản:

 Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng

 Văn học dân gian là sản phẩm của sáng tác tập thể

 Văn học dân gian có tính thực hành phục vụ trực tiếp cho sinh hoạt khác nhau trong đời sống cộng đồng

(Lấy dẫn chứng các tác phẩm đã học)

- Gồm 3 thể loại: + Truyện cổ dân gian

+ Thơ ca dân gian + Sân khấu dân gian

Mỗi thể loại lại bao gồm nhiều tiểu loại, VD:

- Truyện cổ (Thần thoại, truyền thuyết, sử thi, truyện cổ tích, truyện cời, truyện ngụ ngôn)

- Thơ ca dân gian gồm: (Ca dao, dân ca, tục ngữ, câu đố, vè)

- Sân khấu dân gian (chèo, tuồng đồ, cải lơng, múa rối cạn, múa rối nớc)

- Đặc trng các thể loại.

 Sử thi: Dòng tự sự dân gian có quy mô lớn Xây dựng đợc nhân vật mang cốt cách cộng

đồng c dân thời cổ đại Ngôn ngữ có vần nhịp Chia làm hai loại sử thi anh hùng và sử thi thần thoại

 Truyền thuyết: Dòng tự sự dân gian kể về sự kiện và nhân vật có liên quan lịch sử nhng lại không phải là lịch sử theo xu hớng lí tởng hoá Qua đó nhân dân muốn gửi gắm tâm hồn và lí tởng của mìn Truyền thuyết có nội dung phản

ánh quá trình dựng nớc, giữ nớc, lao động và sáng tạo văn hóa Nhân vật truyền thuyết thờng nửa thần, nửa ngời hoặc con ngời đợc lí tởng hóa

 Dòng tự sự dân gian miêu tả cuộc đời số phận bất hạnh của con ngời lơng thiện đồng thời thể hiện ớc mơ đổi đời của họ Có 2 loại:

 Kể về sinh hoạt của nhân dân (cổ tích sinh hoạt)

 Kể về các loài vật biết nói tiếng ngời (cổ tích loài vật)

Tuần 11, tiết 31,32,33 Ngày soạn 10/11/2006

GVH: Truyện cời có đặc trng

gì ?

GVH: Ca dao có đặc trng gì?

GVH: Truyện thơ có đặc trng

gì?

 Nhân vật truyện cổ tích thần kì thờng là ngời

mồ côi, em út, đứa con riêng trong truyện thờng xuất hiện nhân vật phù trợ nh bụt, ông lão, bà lão, vật báu trả ơn Những nhân vật ấy có cả ở phái ác nh: Chăn tinh, Đại bàng, Hồ tinh

 Nhân vật trong truyện cổ tích sinh hoạt là con ngời ở cả hai đối cực hoặc thông minh, hoặc đần độn, có tài năng và sự kém cỏi Sức khỏe vô địch

 Truyện cổ tích loài vật kể về loài vật nhng vẫn hớng về con ngời

 Truyện cời rất ngắn gọn Nhân vật ít Truyện gồm hai yếu tố cái cời và bản chất cái cời Cái cời tạo ra bởi mâu thuẫn giữa bình thờng / không bình thờng Có / không Thật / giả Bên trong / bên ngoài Hiện tợng / bản chất Thờng dựa vào thủ pháp cử chỉ, lời nói để gây cời Cái cời mang ý nghĩa phê phán hoặc khôi hài

 Là lời hát đã tớc bỏ tiếng đệm tiếng láy, chỉ còn lời Ngời ta có thể bè vào nhiều làn điệu dân ca Ca dao là tiếng nói thể hiện tình cảm ở nhiều hoàn cảnh, nghề nghiệp khác nhau Ca dao có cấu trúc bằng nhiều mô típ, những công thức, dới hình thức đối đáp, sử dụng nhiều biện pháp so sánh, ẩn dụ, hoán dụ tu từ Chủ đề bài

ca thuộc nhiều hạng ngời trong xã hội

 Truyện thơ có cấu trúc đồ sộ Lời thơ kết hợp giữa phơng thức tự sự và trữ tình

Trả bài làm văn số 2

A- mục tiêu bài học

Giúp học sinh biết vận dụng tổng hợp những kiến thức và kĩ năng biểu lộ ý nghĩa cảm xúc và kĩ năng về tìm ý, lập dàn ý và diễn đạt …Đồng thời tự đánh giá, rút kinh Đồng thời tự đánh giá, rút kinh nghiệm những u điểm và nhợc điểm trong bài làm của mình từ đó có những định h-ớng cần thiết để làm tốt hơn ở những bài viết sau.

B- Phơng pháp và tiến trình tổ chức dạy học

1 Phơng pháp dạy học

Tuỳ từng đối tợng ở mỗi lớp có cách trả bài riêng Cần nắm chắc đặc điểm của

từng lớp để định ra nội dung cách thức trả bài sao cho các em có thể rút kinh

nghiệm, nâng cao trình độ ở những bài viết sau

2 Tiến trình tổ chức dạy học

a Xác định yêu cầu của bài làm.

GV cho học sinh đọc lại đề bài ( Lớp 10 A3 câu 1, 10A4 câu 3, SGK trang 81)

Đề 1: HS cần xác định rõ yêu cầu của đề là luyện tập phơng thức tự sự, ôn lại

những kiến thức đã học: lập dàn ý, chọn sự việc, chọn chi tiết tiêu biểu; kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự

Đề 2: HS cần xác định rõ yêu cầu phải bộc lộ những cảm xúc và suy nghĩ về một

truyện cời mà các em yêu thích Hiểu đợc thi pháp truyện cời, giá trị ý nghĩa của

nó trong đời sống thờng nhật

Cả hai đề đều cần ở các em những cảm xúc và suy nghĩ sao cho phù hợp với đề bài, chân thành, không khuôn sáo giả tạo, bộc lộ rõ sự tinh tế…cây nào là không bị th

b Nhận xét chung:

Do tính chất tự do khi lựa chọn của đề bài nên không có một đáp án cụ thể nào Gv chỉ có thể nhận xét chung thông qua một số nội dung cả bài tốt lẫn bài xấu GV cũng cần khuyến khích động viên những bài viết có ý tởng đúng đắn, độc lập và sáng tạo, sủa chữa những ý cha đúng, từ đó đánh giá những u điểm và nhợc điểm trong bài làm của các em

Cụ thể : Những bài viết tốt là: Em T Nhung, H Anh, Đ Hải, N Thu, P Tú …cây nào là không bị th (10A3); em: M Hoàn, N Hiền B, V Anh, Nhung …cây nào là không bị th(10A4)

Những em có bài viết kém là: N Hiệp, T Bộ, N Hoà…cây nào là không bị th(10A4)

Ngoài ra đa số các em còn mắc lỗi chính tả tuy đã sửa từ bài trớc, có những em rất nghiêm trọng ( Thờng là những em có điểm kém, không chịu sửa lỗi ở nhà) Thầy giáo đã sửa trong bài viết, yêu cầu về nhà tự giác sửa lỗi, không tái phạm lần 3 trên cùng một lỗi, có kiểm tra ở lần sau

c Biểu dơng và sửa lỗi:

- Gv chọn một số bài, đoạn văn tiêu biểu có ý hay, sáng tạo, có cảm xúc đọc cho

HS nghe cùng học và rút kinh nghiệm

- Cũng nên chọn một số bài mắc lỗi kiến thức, diễn đạt, chính tả đọc và cùng các

em sửa , rút kinh nghiệm

d Trả bài tổng kết

GV trả bài cho HS và dành thời gian nhất định cho các em xem lại bài của mình để các em tự sủa bài viết Đồng thời chủ động khuyến khích các em hỏi, giải đáp những thắc mắc liên quan đến bài viết hoặc điểm đã cho

Tổng kết và nhắc các em chuẩn bị cho bài viết số 3 ở nhà

Ra đề bài viết số 3

(Học sinh làm ở nhà)

a Mục tiêu bài học

Giúp HS: + Hiểu sâu hơn về văn bản biểu cảm, nhất là những kiến thức về vai trò quan sát thể nghiệm đời sống với việc làm văn Từ đó các em có thể vận dụng kết quả quan sát và thể nghiệm vào nội dung bài viết văn.

+ Bồi dỡng ý thức và tình cảm lành mạnh, đúng đắn vói con ngời và cuộc sống Nhận thức tốt về bản thân trong mối quan hệ với XH.

B phơng pháp và tiến trình tổ chức dạy học

1, Phơng pháp dạy học

- SGKNC đã chỉ dẫn khá cụ thể GV chỉ cần dựa vào đó để triển khai

- Nhắc HS ôn lại những kiến thức đã học về lập dàn ý; chọn sự việc, chi tiết tiêu biểu; kết hợp sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn biểu cảm

2, Tiến trình thực hiện

a Giới thiệu đề bài

GV cho HS chọn 1 trong 2 đề sau:

Đề 1: Những cảm xúc và suy nghĩ của anh (chị) trớc một hiện tợng cuộc sống, một công việc, hoặc một con ngòi cụ thể ?

Tuần 11, tiết 31,32,33 Ngày soạn 10/11/2006

Đề 2: Cảm nghĩ của anh (chị) về một bài ca dao, một câu danh ngôn mà anh (chị) yêu thích ?

b Hớng dẫn cho HS làm bài

GV nhắc nhở HS về ý thức và thái độ làm bài, thời gian làm bài, động viên khuyến khích khả năng sáng tạo của các em Giải đáp thắc mắc nếu có

HS làm bài tự giác, không chép, copy bài bạn hoặc từ tài liệu, tự chọn thời điểm, thời gian Cố gắng viết bài bằng cảm xúc thực và niềm yêu thích

3 Đáp án

HS có thể tự chọn đề, đề tài, nội dung, tác phẩm theo ý cá nhân miễn sao không lạc đề Nội dung có thể xem xét, đánh giá dựa trên kết quả các em trình bày trong bài viết Đặc biệt chú ý đến những em có bài viết, hớng viết lạ, sáng tạo

4 Thang điểm:

* Điểm 8,9: Bài làm đáp ứng khá tốt các yêu cầu của mỗi đề Có sáng tạo, cảm xúc Có thể còn mắc 1,2 lỗi diễn đạt nhỏ, không sai quá 2 lỗi chính tả

* Điểm 5,6,7: Đáp ứng đợc những yêu cầu cơ bản của đề Diễn đạt cha thật tốt,

có thể còn mắc lỗi về chính tả nhng không phải những từ cơ bản Không sai kiến thức

* Điểm 4,3,2: Bài làm lan man sơ sài, có lỗi kiến thức cơ bản, cha đáp ứng đợc những yêu cầu cơ bản Sai nhiều chính tả

* Điểm 0,1: Bài làm lạc đề hoặc bỏ giấy trắng