Giao án 11CB

Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thứcyêu cầu HS nghiên cứu SGK trả lời câu hỏi: - Có mấy con đường thoát hơi nước.. Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức- NH3 trong mô thực v

Trang 1

Ngày soạn : 3/8/2009

Chương I: CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG

Tiết 1 - Bài 1: SỰ HẤP THỤ NƯỚC VÀ MUỐI KHOÁNG Ở RỄ

A Mục tiêu bài dạy

Sau khi học xong bài này học sinh cần:

-Mô tả được cấu tạo của hệ rễ thích nghi với chức năng hấp thụ nước và ion khoáng

- Phân biệt được cơ chế hấp thụ nước và ion khoáng ở rễ cây

- Trình bày được mối tương tác giữa môi trường và rễ trong quá trình hấp thụ nước

và các ion khoáng

Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích, so sánh

Giải thích một số hiện tượng thực tế liên quan đến quá trình hút nước

2 Kiểm tra bài cũ

3 Giảng bài mới

* Tìm hiểu rễ là cơ quan hấp thụ

nước:

GV yêu cầu HS quan sát hình 1.1 trả

lời câu hỏi: Dựa vào hình 1.1 hãy mô tả

cấu tạo bên ngoài của hệ rễ?

GV yêu cầu HS nghiên cứu mục 2, kết

hợp hình 1.1 trả lời câu hỏi:

- Rễ thực vật trên cạn phát triển thích

nghi với chức năng hấp thụ nước và

muối khoáng ntn?

- Tế bào lông hút có cấu tạo thích nghi

với chức năng hút nước và khoáng ntn?

* Tìm hiểu cơ chế hấp thụ nước và

muối khoáng ở rễ cây.

GV yêu cầu HS dự đoán sự biến đổi

I Rễ là cơ quan hấp thụ nước

1 Hình thái của hệ rễ

1.1

2 Rễ cây phát triển nhanh bề mặt hấp thụ

- Rễ đâm sâu, lan rộng và sinh trưởng liên tụchình thành nên số lượng khổng lồ các lônghút làm tăng diện tích bề mặt tiếp xúc với đấtgiúp cây hấp thụ được nhiều nước và muốikhoáng

- Tế bào lông hút có thành tế bào mỏng,không thấm cutin, có áp suất thẩm thấu lớn

II Cơ chế hấp thụ nước và muối khoáng ở

rễ cây.

1 Hấp thụ nước và các ion khoáng từ đất

Trang 2

Hoạt động của thầy - trò Nội dung kiến thức

của tế bào khi cho vào 3 cốc đựng 3 dd

có nồng độ ưu trương, nhược trương và

đẳng trương → cho biết:

- Nước được hấp thụ từ đất vào rễ theo

cơ chế nào? Giải thích?

- Các ion khoáng được hấp thụ vào tế

- Ghi tên các con đường vận chuyển

nước và các ion khoáng vào vị trí có

dấu “?” trong sơ đồ

- Vì sao nước từ lông hút vào mạch gỗ

của rễ theo một chiều?

GV cho HS đọc mục III, trả lời câu

hỏi:

- Hãy cho biết môi trường ảnh hưởng

đến quá trình hấp thụ nước và các ion

từ môi trường nhược trương trong đất vào nơi

có dịch bào ưu trương của tế bào rễ cây nhờ

sự chênh lệch áp suất thẩm thấu

- Dịch của tb biểu bì rễ (lông hút) là ưutrương ( so với dung dịch đất) do 2 nguyênnhân: quá trình thoát hơi nước; nồng độ cácchất tan

2 Dòng đi từ lông hút vào mạch gỗ của rễ.

- Theo 2 con đường:

+ Từ lông hút → khoảng gian bào → mạchgỗ

- Hệ rễ cây ảnh hưởng đến môi trường

Trang 3

TIẾT 2 - Bài 2: VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT TRONG RỄ CÂY

- Mô tả được cấu tạo của cơ quan vận chuyển

- GV treo sơ đồ hình 1.3, yêu cầu 1 HS lên chú thích các bộ phận cũng như chỉ ra con đường xâm nhập của nước và ion khoáng từ đất vào mạch gỗ của rễ?

- Nêu sự khác biệt giữa hấp thụ nước và các muối khoáng? Giải thích vì sao các loàicây trên cạn không sống được trên đất ngập mặn

GV yêu cầu HS quan sát hình 2.1, 2.2

trả lời câu hỏi:

- Hãy mô tả con đường vận chuyển của

dòng mạch gỗ trong cây?

- Hãy cho biết quản bào và mạch ống

khác nhau ở điểm nào?

Phiếu học tập số 1

Tiêu chí so

sánh

Quản bào

Mạch ống

GV yêu cầu HS nghiên cứu mục 2, trả

lời câu hỏi: Hãy nêu thành phần của

dịch mạch gỗ?

GV cho HS quan sát hình 2.3, 2.4, trả

lời câu hỏi:

- Hãy cho biết nước và các ion khoáng

được vận chuyển trong mạch gỗ nhờ

những động lực nào?

* Tìm hiểu dòng mạch dây.

I Dòng mạch gỗ

1 Cấu tạo của mạch gỗ ( xilem)

- Mạch gỗ gồm các tế bào chết (quản bào vàmạch ống) nối kế tiếp nhau tạo thành conđường vận chuyển nước và các ion khoáng từ

II Dòng mạch rây.

Trang 4

GV yêu cầu HS quan sát hình 2.2, 2.5,

đọc SGK, trả lời câu hỏi

- Mô tả cấu tạo của mạch dây?

1 Cấu tạo của mạch rây.

- Gồm các tế bào sống là ống dây (tế bào hìnhdây) và tế bào kèm

4 Củng cố

- Vì sao khi ta bóc vỏ quanh cành cây hay thân cây thì một thời gian sau ở chỗ bị bóc phình to ra? Sự hút nước từ rễ lên lá qua những giai đoạn nào?

5 Hướng dẫn về nhà

- Trả lời câu hỏi SGK Đọc thêm: “Em có biết”

- Làm thí nghiệm sau quan sát hiện tượng và giải thích: Lấy 1 bao polyetilen trắng bao quanh 1 cành nhỏ có lá của cây trồng trong chậu hoặc ngoài vườn rồi cột miệng bao lại, để 1 ngày sau đó quan sát

Đáp án PHT số 1

- Thành tế bào có chứa linhin.

- Các tế bào nối với nhau thành những ống dài từ rễ lên lá.

+ Saccarozo, aa, vitamin…

+ Một số ion khoáng được sử dụng lại

Động lực

- Là sự phối hợp của 3 lực : + Áp suất rễ.

+ Lực hút do thoát hơi nước ở lá.

+ Lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ

- Là sự chênh lệch áp suất thẩm thấu giữa

cơ quan nguồn và cơ quan chứa.

Trang 5

TIẾT 3 - Bài 3: THOÁT HƠI NƯỚC

- Nêu được vai trò của thoát hơi nước đối với đời sống thực vật

- Mô tả được cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước

- Trình bày được cơ chế đóng mở lỗ khí của khí khổng và các tác nhân ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước

- Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích, so sánh

- Giải thích cơ sở khoa học các biện pháp kĩ thuật tạo điều kiện cho cây điều hòa thoát hơi nước dễ dàng

- Tích cực trồng cây và bảo vệ cây xanh ở trường học, nơi ở và đường phố

Động lực nào giúp dòng nước và các muối khoáng di chuyển được từ rrex lên lá ?

* Tìm hiểu vai trò của thoát hơi

nước.

GV cho HS quan sát thí nghiệm (TN)

đã chuẩn bị sẵn về hiện tượng thoát

hơi nước ở thực vật, trả lời câu hỏi:

- Hãy cho biết thoát hơi nước là gì ?

- Vai trò của thoát hơi nước ?

HS quan sát TN → trả lời câu hỏi.

GV nhận xét, bổ sung → kết luận.

* Tìm hiểu thoát hơi nước qua lá.

GV yêu cầu HS đọc số liệu ở bảng

- Những cấu trúc tham gia nào tham

gia vào quá trình thoát hơi nước ở lá?

HS đọc số liệu, quan sát hình → trả

lời câu hỏi

GV nhận xét, bổ sung → kết luận,

I Vai trò của thoát hơi nước:

- Tạo lực hút đầu trên

- Làm giảm nhiệt độ bề mặt lá

- Khí khổng mở cho CO2 khuếch tán vào

lá cung cấp cho quá trình quang hợp

II Thoát hơi nước qua lá.

1 Cấu tạo của lá thích nghi với chức năng thoát hơi nước.

- Đặc điểm của lá thích nghi với chứcnăng thoát hơi nước:

- Cấu trúc tham gia vào quá trình thoát hơinước ở lá:

+ Tầng cutin (không đáng kể)

+ Khí khổng

Trang 6

yêu cầu HS nghiên cứu SGK trả lời

câu hỏi:

- Có mấy con đường thoát hơi

nước? Đặc diểm của các con đường

đó

- Trong các con đường thoát hơi

nước

kể trên con đường nào là chủ yếu ?

HS nghiên cứu SGK → trả lời câu

hỏi

GV yêu cầu HS nghiên cứu SGK trả

lời câu hỏi:

- Trình bày cơ chế điều chỉnh thoát

hơi nước ?

- Hãy trình bày đặc điểm của khí

khổng trong mối liên quan đến cơ

chế đóng mở của nó?

HS nghiên cứu SGK → trả lời câu

hỏi

* Các tác nhân ảnh hưởng đến quá

trình thoát hơi nước.

GV cho HS đọc mục III, trả lời câu

hỏi:

- Quá trình thoát hơi nước của cây

chịu ảnh hưởng của những nhân tố

nào?

HS nghiên cứu mục III → trả lời câu

hỏi

* Tìm hiểu cân bằng nước và tưới

tiêu hợp lí cho cây trồng.

GV cho HS đọc mục IV, trả lời c hỏi:

- Cơ sở khoa học của việc tưới tiêu

hợp lí là gì?

HS n/cứu mục IV → trả lời câu hỏi

GV nhận xét, bổ sung → kết luận

2 Hai con đường thoát hơi nước:

- Con đường qua khí khổng (chủ yếu):

+ Không được điều chỉnh

3 Cơ chế điều tiết sự thoát hơi nước:

- Qua khí khổng: Độ đóng mở của khíkhổng

+ Khi no nước, vách mỏng của tế bàokhí khổng căng ra → vách dày cong theo

+ Nhiệt độ, gió và một số ion khoáng

IV Cân bằng nước và tưới tiêu hợp lí cho cây trồng.

- Cân bằng nước được tính bằng sự sosánh lượng nước do rễ hút vào và lượngnước thoát ra

- Tưới nước hợp lí cho cây trồng:

+ Thời điểm tưới nước

+ Lượng nước cần tưới

+ cách tưới

4 Củng cố:

- Cơ sở khoa học của việc tưới tiêu hợp lí là gì? Giải thích?

5 Hướng dẫn về nhà:

- Trả lời câu hỏi SGK

- Đọc thêm: “Em có biết”

Trang 7

TIẾT 4 - Bài 4: VAI TRÒ CỦA CÁC NGUYÊN TỐ KHOÁNG

- Nêu được các khái niệm: nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu, nguyên tố đa lượng và nguyên tố vi lượng

- Mô tả được một số dấu hiệu điển hình của sự thiếu 1 số nguyên tố dinh dưỡng

- Trình bày được vai trò đặc trưng nhất của các nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu

- Liệt kê được các nguồn cung cấp dinh dưỡng cho cây, dạng phân bón cây hấp thụ được

- Khi bón phân cho cây trồng phải hợp lí, bón đúng và đủ liều lượng Phân bón phải

-Thoát hơi nước có vai trò gì? Tác nhân chủ yếu nào điều tiết độ mở của khí khổng?

* Tìm hiểu nguyên tố dinh dưỡng

khoáng thiết yếu trong cây.

GV cho HS quan sát hình 4.1, trả lời

GV yêu cầu HS dựa vào mô tả của

hình 4.2 và hình 5.2→ trả lời câu hỏi:

- Hãy giải thích vì sao thiếu Mg lá có

vệt màu đỏ, thiếu N lá có màu vàng

+ Không thể thay thế được bởi bất kìnguyên tố nào khác

+ Phải trực tiếp tham gia vào quá trìnhchuyển hóa vật chất trong cơ thể

- Các nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếugồm :

+ Nguyên tố đại lượng : C, H, O, N, P, K, S,

Ca, Mg

+ Nguyên tố vi lượng : Fe, Mn, B, Cl, Zn,

Cu, Mo, Ni

II Vai trò của các nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu trong cây.

- Dấu hiệu thiếu các nguyên tố dinh dưỡng:Theo PHT

- Vai trò của các nguyên tố khoáng:

Trang 8

Nguyên tố Dấu hiệu

- Các nguyên tố khoáng có vai trò gì

đối với cơ thể thực vật?

HS quan sát hình → trả lời câu hỏi và

hoàn thành PHT

* Hoạt động 3: Nguồn cung cấp các

nguyên tố dinh dưỡng khoáng cho

cây.

GV cho HS đọc mục III, phân tích đồ

thị 4.3, trả lời câu hỏi :

- Vì sao nói đất là nguồn cung cấp

chủ yếu các chất dinh dưỡng khoáng?

- Dựa vào đồ thị trên hình 4.3, hãy rút

ra nhận xét về liều lượng phân bón

hợp lí để đảm bảo cho cây sinh

trưởng tốt nhất mà không gây ô

nhiễm môi trường

HS nghiên cứu mục III, quan sát đồ

thị hình 4.3 → trả lời câu hỏi

+ Tham gia cấu tạo chất sống

+ Điều tiết quá trình trao đổi chất

III Nguồn cung cấp các nguyên tố dinh dưỡng khoáng cho cây:

1 Đất là nguồn cung cấp chủ yếu các chất khoáng cho cây.

- Trong đất các nguyên tố khoáng tồn tại ở 2

2 Phân bón cho cây trồng.

- Bón không hợp lí với liều lượng cao quá mứccần thiết sẽ:

+ Gây độc cho cây

+ Ô nhiễm nông sản

+ Ô nhiễm môi trường đất, nước…

Tùy thuộc vào loại phân, giống cây trồng đểbón liều lượng cho phù hợp

4 Củng cố:

- Thế nào là nguyên tố dinh dưỡng khoáng thiết yếu?

- Chọn đáp án đúng:

1 Trên phiến lá có các vệt màu đỏ, da cam, vàng, tím là do cây thiếu:

a Nitơ b Kali c Magiê d Mangan

2 Thành phần của vách tế bào và màng tế bào, hoạt hóa enzim là vai trò của :

a Sắt b Canxi c Phôtpho d Nitơ

- Nếu bón quá nhiều phân nitơ cho cây làm thực phẩm có tốt không ? Tại sao ?

Trang 9

Ngày soạn : 10/8/2009

TIẾT 5 - Bài 5: DINH DƯỠNG NITƠ Ở THỰC VẬT

- Nêu được vai trò của nitơ trong đời sống của cây

- Trình bày được quá trình đồng hóa nitơ trong mô thực vật

- Nêu được các nguồn nitơ cung cấp cho cây

- Nêu được các dạng nitơ cây hấp thụ được từ đất

- Trình bày được các con đường cố định và vai trò của quá trình cố định nitơ bằng con đường sinh học đối với thực vật và ứng dụng thực tiễn trong ngành trồng trọt

- Nêu được mối liên hệ giữa liều lượng phân đạm hợp lí với sinh trưởng và môi trường

- Biết ứng dụng những kiến thức đã học và thực tiễn trồng trọt

- Thế nào là nguyên tố khoáng dinh dưỡng thiết yếu trong cơ thể thực vật?

- Vì sao cần phải bón phân hợp lí cho cây trồng ?

* Tìm hiểu vai trò sinh lí của nguyên

tố nitơ.

GV cho HS quan sát hình 5.1, 5.2, trả

lời câu hỏi:

- Em hãy mô tả thí nghiệm, từ đó rút

ra nhận xét về vai trò của nitơ đối với

sự phát triển của cây?

HS quan sát hình → trả lời câu hỏi.

* Tìm hiểu Quá trình đồng hóa nitơ

trong mô thực vật.

GV yêu cầu HS nghiên cứu mục II→

I Vai trò sinh lí của nguyên tố nitơ:

* Vai trò điều tiết :

- Nitơ tham gia điều tiết các quá trình trao đổichất trong cơ thể thực vật thông qua hoạtđộng xúc tác, cung cấp năng lượng và điềutiết trạng thái ngậm cscuar các phân tử prtrong tế bào chất

II Quá trình đồng hóa nitơ trong mô thực vật.

- Gồm 2 quá trình:

+ Quá trình khử nitrat

Trang 10

- NH3 trong mô thực vật được đồng

hóa ntn?

- Hình thành amit có ý nghĩa gì?

HS n/cứu mục II → trả lời câu hỏi.

* Tìm hiểu nguồn cung cấp nitơ tự

nhiên cho cây.

GV cho nghiên cứu mục III, trả lời

Khả năng hấp thụ của cây

Phương trình phản ứng

* Tìm hiểu phân bón với năng suất

cây trồng và môi trường.

GV yêu cầu HS nghiên cứu mục V,

trả lời câu hỏi :

mô thực vật theo sơ đồ sau:

III Nguồn cung cấp nitơ tự nhiên cho cây:

1 Nitơ trong không khí

- Cây không thể hấp thụ được Nitơ phân tử(N2) trong không khí

2 Nitơ trong đất :

- Nguồn cung cấp Nitơ cho cây chủ yếu từđất

- Nitơ trong đất gồm : + Nitơ khoáng : NO3- và NH4+ Cây hấpthụ trực tiếp

+ Nitơ hữu cơ : Xác sinh vật Cây khônghấp thụ trực tiếp được

IV Quá trình chuyển hóa nitơ trong đất và

cố định nitơ.

1 Quá trình chuyển hóa nitơ trong đất:

- Chuyển hóa nitơ hữu cơ:

khuẩn thuộc chi Rhizobium…

V Phân bón với năng suất cây trồng và môi trường:

1 Bón phân hợp lí và năng suất cây trồng:

- Để cây trồng có năng suất cao phải bónphân hợp lí:

+ Đúng loại, đúng nhu cầu của giống,đúng thời điểm

Trang 11

HS nghiên cứu mục V → trả lời câu

- Nitơ có vai trò gì đối với cây xanh?

- Vì sao trong mô thực vật diễn ra quá trình khử nitrat? Vì sao khi trồng các cây họ đậu người ta chỉ cần bón 1 lượng phân đạm rất ít?

Trang 12

Ngày soạn : 13/8/2009

TIẾT 6 : THỰC HÀNH: THÍ NGHIỆM THOÁT HƠI NƯỚC

VÀ THÍ NGHIỆM VỀ VAI TRÒ CỦA PHÂN BÓN.

- Làm được thí nghiệm phát hiện thoát hơi nước ở 2 mặt lá

- Làm được các thí nghiệm để nhận biết sự có mặt của các nguyên tố khoáng đồng thời vẽ được hình dạng đặc trưng của các nguyên tố khoáng

- Hạt lúa đã nảy mầm 2 - 3 ngày

- Chậu hay cốc nhựa

- Thước nhựa có chia mm

- Tấm xốp đặt vừa trong lòng chậu có khoan lỗ

- Ống đong dung tích 100ml

- Đũa thủy tinh

- Hóa chất: Dung dịch dinh dưỡng (phân NPK) 1g/lit

3 Nội dung và cách tiến hành:

Chia lớp thành 4 nhóm:

1 Thí nghiệm 1: So sánh tốc độ thoát hơi nước ở hai mặt lá.

- Dùng 2 miếng giấy có tẩm coban clorua đã sấy khô đạt lên mặt trên và mặt đưới của lá

- Đặt tiếp 2 lam kính lên cả mặt trên và mặt đưới của lá, dùng kẹp, kẹp lại

- Bấm đồng hồ để tính thời gian giấy chuyển từ màu xanh sang màu hồng

2 Thí nghiệm 2: Ngiên cứu vai trò của phân bón NPK.

- Mỗi nhóm 2 chậu:

+ Một chậu TN (1) cho vào dung dịch NPK

+ Một chậu đối chứng (2) cho vào nước sạch

Cả 2 chậu đều bỏ tấm xốp có đục lỗ, xếp các hạt đã nảy mầm vào các lỗ, rễ mầm tiếp xúc với nước

Trang 13

- Tiến hành theo dõi cho đến khi thấy 2 chậu có sự khác nhau.

4 Thu hoạch:

- Mỗi HS làm một bản tường trình, theo nội dung sau:

1 Thí nghiệm 1:

Bảng ghi tốc độ thoát hơi nước của lá tính theo thời gian

Mạ lúa Đối chứng (nước)Thí nghiệm (dung dịch NPK)

Trang 14

Ngày soạn : 13/8/2009

TIẾT 7: QUANG HỢP Ở CÂY XANH

- Nêu được khái niệm quang hợp

- Nêu được vai trò quang hợp ở thực vật

- Trình bày được cấu tạo của lá thích nghi với chức năng quang hợp

- Liệt kê được các sắc tố quang hợp

- Trực quan, thảo luận và hỏi đáp

2 Kiểm tra bài cũ : Kiểm tra bài tường trình thực hành của HS?

* Tìm hiểu khái niệm quang hợp ở

cây xanh.

GV cho quan sát hình 8.1, trả lời câu

hỏi:

- Em hãy cho biết quang hợp là gì?

- Viết phương trình tổng quát

GV cho HS nghiên cứu mục I.2, kết

hợp với kiến thức đã học trả lời câu

hỏi

- Em hãy cho biết vai trò của quang

hợp ?

* Tìm hiểu lá là cơ quan quang hợp.

GV yêu cầu HS quan sát hình 8.2 →

hoàn thành PHT

Tên cơ quan

Đặc điểm cấu tạo

Chức năng

- Phương trình tổng quát :

6 CO2 + 6 H2O → C6H12O6 +6O2

2 Vai trò quang hợp của cây xanh :

- Cung cấp thức ăn cho mọi sinh vật, nguyênliệu cho xây dựng và dược liệu cho y học

- Cung cấp năng lượng cho mọi hoạt độngsống

- Điều hòa không khí

II Lá là cơ quan quang hợp :

1 Hình thái giải phẫu của lá thích nghi với chức năng quang hợp :

Trang 15

- Lá có cấu tạo thích nghi với chức

Chức năng

Màng

Tilacoit

Chất nền

GV yêu cầu HS nghiên cứu mục II 3

SGK, trả lời câu hỏi :

- Em hãy nêu các loại sắc tố của cây,

và vai trò của chúng trong quang hợp

tán vào và ra được dễ dàng

- Trong lớp biểu bì của mặt lá có khí khổnggiúp cho khí CO2 khuếch tán vào bên trong láđến lục lạp

b Giải phẫu :

- Tế bào mô giậu chứa nhiều lục lạp phân bốngay bên dưới lớp biểu bì mặt trên của lá đểtrực tiếp hấp thụ được các tia sáng chiếu lêntrên mặt lá

- Tế bào mô xốp chứa ít diệp lục hơn so với

mô giậu nằm ngay ở mặt dưới của phiến lá.Trong mô xốp có nhiều khoang rỗng tạo điềukiện cho khí CO2 đẽ dàng khuếch tán đến các

tế bào chứa sắc tố quang hợp

- Hệ gân lá phát triển đến tận từng tế bào nhu

mô lá, chứa các mạch gỗ và mạch rây

- Trong phiến lá có nhiều tế bào chứa lục lạp

là bào quan quang hợp

2 Lục lạp là bào quan quang hợp :

- Màng tilacoit là nơi phân bố hệ sắc tố quanghợp, nơi xảy ra các phản ứng sáng

- Xoang tilacoit là nơi xảy ra các phản ứngquang phân li nước và quá trình tổng hợpATP trong quang hợp

- Chất nền là nơi xảy ra các phản ứng tối

3 Hệ sắc tố quang hợp :

- Hệ sắc tố quang hợp gồm : + Diệp lục a hấp thu năng lượng ánh sángchuyển thành năng lượng trong ATP vàNADPH

+ Các sắc tố phụ : (Carotenoit) hấp thụ vàtruyền năng lượng cho diệp lục a

- Sơ đồ : Carotenoit → Diệp lục b → Diệp lục a →Diệp lục a ở trung tâm

4 Củng cố:

- Mô tả sự phù hợp giữa cấu tạo và chức năng của lá?

Trang 16

Ngày soạn : 20/8/2009

- Phân biệt được pha sáng và pha tối ở các nội dung sau: sản phẩm, nguyên liệu, nơi xảy ra

- Phân biệt được các con đường cố định CO2 trong pha tối ở các nhóm thực vật C3,

Quang hợp là gì? Giải thích lá cây thích nghi với chức năng quang hợp?

GV cho quan sát hình 9.1, mục I.1

hoàn thành PHT, trả lời câu hỏi:

- Pha sáng diễn ra ở đâu, những biến

đổi nào xảy ra trong pha sáng?

GV cho HS nghiên cứu mục I.2, quan

sát hình 9.2, 9.3, 9.4 trả lời câu hỏi :

- Pha tối ở thực vật C3 diễn ra ở đâu,

chỉ rõ nguyên liệu, sản phẩm của pha

+ Giai đoạn tái sinh chất nhận ban đầu làRi-1,5-điP

Trang 17

QH ở thực

GV yêu cầu HS nghiên cứu mục III,

- Pha tối của thực vật CAM diễn ra

ntn ? Chu trình CAM có ý nghĩa gì

đối với thực vật ở vùng sa mạc

- Pha tối ở thực vật C3, C4 và CAM có

điểm nào giống và khác nhau?

- Gồm một số loài thực vật sống ở vùng nhiệtđới và cận nhiệt đới như: mía, rau dền, ngô,cao lương, kê…

- Gồm chu trình cố định CO2 tạm thời (chutrình C4)và tái cố định CO2 theo chu trìnhCalvin Cả 2 chu trình này đều diễn ra vàoban ngày và ở 2 nơi khác nhau trên lá

4 Củng cố:

- Nguồn gốc của O2 trong quang hợp?

- Hãy chọn đáp án đúng:

1 Sản phẩm của pha sáng là:

a H2O, O2, ATP b H2O, ATP và NADPH

c O2, ATP và NADPH d ATP, NADPH và APG

2 Nguyên liệu được sử dụng trong pha tối là :

a O2, ATP và NADPH b ATP, NADPH và CO2

c H2O, ATP và NADPH d NADPH, APG và CO2

Trang 18

Tiết 10

YẾU TỐ NGOẠI CẢNH ĐẾN QUANG HỢP

- Mô tả được mối phụ thuộc của cường độ quang hợp vào nồng độ CO2

- Nêu được vai trò của nước đối với quang hợp

- Trình bày được ảnh hưởng của nhiệt độ đến cường độ quang hợp

III Phương pháp dạy học:

IV Tiến trình dạy học:

TT2: HS quan sát hình, nghiên cứu

SGK → trả lời câu hỏi

TT3: GV nhận xét, bổ sung → kết

luận

TT4 : GV cho HS nghiên cứu mục

I.2, quan sát hình 9.2, 9.3, 9.4 trả lời

câu hỏi :

- Pha tối ở thực vật C3 diễn ra ở đâu,

chỉ rõ nguyên liệu, sản phẩm của pha

tối ?

TT5: HS nghiên cứu mục I.2, quan

sát hình → trả lời câu hỏi

- Điểm bù áng sáng: Cường độ AS tốithiểu để (QH) = cường độ hô hấp (HH)

- Điểm no ánh sáng: Cường độ AS tối đa

để cường độ quang hợp đạt cực đại

Trang 19

* Hoạt động 2: Tìm hiểu lá là cơ

quan quang hợp.

TT1: GV yêu cầu HS nghiên cứu

mục II, quan sát hình 10.3 → trả lời

câu hỏi :

- Em có nhận xét gì về quan hệ giữa

nồng độ CO2 và cường độ QH

- Phân biệt điểm bù và điểm no CO2?

TT2: HS nghiên cứu mục II, quan sát

hình → trả lời câu hỏi

luận

* Hoạt động 3 : Tìm hiểu nước:

TT1 : GV yêu cầu HS nghiên cứu

mục III, trả lời câu hỏi:

- Vai trò của nước đối với QH?

TT2: HS nghiên cứu mục III → trả

lời câu hỏi

luận

* Hoạt động 4 : Tìm hiểu nhiệt độ,

dinh dưỡng khoáng:

mục IV, V, trả lời câu hỏi:

TT2: HS nghiên cứu mục IV, V →

trả lời câu hỏi

luận

* Hoạt động 5 : Tìm hiểu trồng cây

dưới ánh sáng nhân tạo

mục VI, trả lời câu hỏi:

- Ý nghĩa của việc trồng cây dưới ánh

- Nồng độ CO2 tăng thì cường độ tăng

- Điểm bù CO2: Nồng độ CO2 tối thiểu để

QH =HH

- Điểm bảo hòa CO2: Khi nồng độ CO2 tối

đa để cường độ QH đạt cực đại

+ Là dung môi hòa tan các chất…

IV Nhiệt độ, dinh dưỡng khoáng :

- Ảnh hưởng của nhiệt độ : + Nhiệt độ tăng thì cường độ QH tăng.

+ Nhiệt độ tối ưu cho QH ở thực vật

là : 250 - 350C

+ QH ngừng ở 450 - 500 C

- Ảnh hưởng của dinh dưỡng khoáng :Dinh dưỡng khoáng có ảnh hưởng nhiềumặt đến QH

VI Trồng cây dưới ánh sáng nhân tạo :

- Sử dụng ánh sáng của các loại đèn thaycho ánh sáng mặt trời để trồng cây trongnhà có mái che, trong phòng

- Trồng cây dưới ánh sáng nhân tạo giúpcon người khắc phục được điều kiện bấtlợi của môi trường

3 Củng cố:

- Ngoại cảnh ảnh hưởng ntn đến quá trình QH?

- Vì sao thực vật thủy sinh lại có nhiều màu sắc?

Trang 20

- Trình bày được vai trò quyết định của quang hợp đối với năng suất cây trồng.

- Nêu được các biện pháp nâng cao năng suất cây trồng thông qua sự điều tiết cường

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ :

- Các yếu tố ảnh hưởng đến quang hợp?

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Tìm hiểu quang hợp

quyết định năng suất cây trồng.

mục I, trả lời câu hỏi:

- Vì sao nói quang hợp quyết định

năng suất cây trồng?

TT2: HS nghiên cứu SGK → trả lời

câu hỏi

luận

* Hoạt động 2: Tìm hiểu tăng năng

suất cây trồng thông qua điều tiết

quang hợp.

mục II.1 → trả lời câu hỏi :

- Tại sao tăng diện tích lá lại làm tăng

năng suất cây trồng?

- Biện pháp tăng diện tích lá ?

TT2: HS nghiên cứu mục II 1 → trả

lời câu hỏi

luận

mục II.2, trả lời câu hỏi:

- Thế nào là cường độ quang hợp?Có

I Quang hợp quyết định năng suất cây trồng:

- Quang hợp tạo ra 90 - 95% chất khô

trong cây

- 5 - 10% là các chất dinh dưỡng khoáng

II Tăng năng suất cây trồng thông qua điều tiết quang hợp:

1 Tăng diện tích lá:

- Tăng diện tích lá hấp thụ ánh sáng làtăng cường độ quang hợp dẫn đến tăngtích lũy chất hữu cơ trong cây → tăngnăng suất cây trồng

- Điều khiển tăng diện tích bộ lasbawngfcác biện pháp: Bón phân, tưới nước hợp

lí, thực hiện kĩ thuật chăm sóc phù hợpđối với loài và giống cây trồng

2 Tăng cường độ quang hợp:

- Cường độ quang hợp thể hiện hiệu suất

hoạt động của bộ máy quang hợp

Trang 21

thể tăng cường độ quang hợp ở cây

xanh bằng cách nào?

TT5: HS nghiên cứu mục II.2 → trả

lời câu hỏi

luận

mục II.3, trả lời câu hỏi:

- Biện pháp hệ số kinh tế là gì?

- Phân biệt năng suất sinh học với

năng suất kinh tế?

TT8: HS nghiên cứu mục II.3 → trả

lời câu hỏi

luận

- Điều tiết hoạt động quang hợp của lábằng cách áp dụng các biện pháp kĩ thuậtchăm sóc, bón phân, tưới nước hợp lí phùhợp đối với loài và giống cây trồng tạođiều kiện cho cây hấp thụ và chuyển hóanăng lượng mặt trời một cách có hiệu quả

3 Tăng hệ số kinh tế:

- Tuyển chọn các giống cây có sự phân bốsản phẩm quang hợp vào các bộ phận cógiá trị kinh tế với tỉ lệ cao (hạt, quả, củ…)

→ tăng hệ số kinh tế của cây trồng

- Các biện pháp nông sinh: Bón phân hợplí

3 Củng cố:

- Nói quang hợp quyết định năng suất, theo em là đúng hay sai?

- Nêu các biện pháp tăng năng suất cây trồng thông qua sự điều khiển quang hợp?

- Đọc mục “Em có biết”

Trang 22

- Mô tả được mqh giữa HH và QH.

- Nêu được vd về ảnh hưởng của nhân tố môi trường đối với HH

2 Kiểm tra bài cũ :

- Nêu các biện pháp tăng năng suất cây trồng thông qua sự điều khiển quang hợp?

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Tìm hiểu khái quát

về HH ở thực vật.

TT1 : GV yêu cầu HS quan sát hình

12.1 SGK, trả lời câu hỏi :

- Hãy mô tả TN Các TN a, b, c nhằm

chứng minh điều gì ?

- HH là gì ? Bản chất của hiện tượng

HH ?

- Viết pttq của quá trình HH ?

TT2 : HS nghiên cứu quan sát hình

→ trả lời câu hỏi

TT3 : GV nhận xét, bổ sung → kết

luận

mục I.3 → trả lời câu hỏi :

- Hãy cho biết HH có vai trò gì đối

với cơ thể thực vật?

I Khái quát về HH ở thực vật :

1 HH ở thực vật là gì ?

- HH ở thực vật là quá trình chuyển đổi

năng lượng của tế bào sống Trong đó, cácphân tử cacbohidrat bị phân giải đến CO2

và H2O, đồng thời năng lượng được giảiphóng và một phần năng lượng đó đượctích lũy trong ATP

- Phương trình tổng quát :

C6H12O6 +6O2 → 6 CO2 + 6 H2O + Q

2 Vai trò của HH đối với cơ thể thực vật.

- Duy trì nhiệt độ thuận lợi cho các hoạtđộng sống của cây

- Cung cấp năng lượng dưới dạng ATP

Trang 23

TT5 : HS nghiên cứu mục I.3 → trả

lời câu hỏi

luận

*Hoạt động 2 : Tìm hiểu con đường

HH ở thực vật.

TT1 : GV yêu cầu HS quan sát hình

12.2 SGK, trả lời câu hỏi :

- Hãy cho biết ở cơ thể thực vật có thể

xảy ra con đường HH nào?

- Hoàn thành PHT

Điểm phân

biệt

HH kị khí

HH hiếu khí

Ôxi

Nơi xảy ra

Sả phẩm

Năng lượng

TT2 : HS nghiên cứu quan sát hình

→ trả lời câu hỏi, hoàn thành PHT

luận

mục III, trả lời câu hỏi :

- HH sáng là gì?Hậu quả của HH

*Hoạt động 3 : Tìm hiểu quan hệ

giữa HH với QH và môi trường

mục IV SGK, trả lời câu hỏi :

- Hãy cho biết QH và HH có mqh với

nhau ntn?

- Hãy khái quát về ảnh hưởng của môi

trường đối với HH của thực vật ?

TT2 : HS nghiên cứu SGK→ trả lời

câu hỏi

luận

cho các hoạt động sống của cây

- Tạo ra các sản phẩm trung gian cho cácquá trình tổng hợp các chất hữu cơ kháctrong cơ thể

II Con đường HH ở thực vật:

1 Phân giải kị khí:

- Điều kiện : + Xảy ra trong rễ cây khi bị nghập únghay trong hạt khi ngâm vào nước hoặctrong các trường hợp cây ở điều kiệnthiếu oxi

- Gồm : + Đường phân : Là quá trình phân giảiGlucozo đến axit piruvic (xảy ra trongtbc)

+ Lên men

2 Phân giải hiếu khí:

- Gồm chu trình Crep và chuỗi chuyền

electron trong HH

+ Chu trình Crep diễn ra trong chất nềncủa ti thể Khi có oxi, axit piruvic đi từ tbcvào ti thể Tại đây axit piruvic chuyển hóatheo chu trình Crep và bị oxi hoá hoàntoàn

+ Chuỗi chuyền electron diễn ra ởmàng trong ti thể Hiđrô tách ra từ axitpiruvic trong chu trình Crep được chuyềnđến chuỗi chuyền electron đến oxi để tạo

2 Mqh giữa HH và môi trường:

a Nước :

- Nước cần cho HH, mất nước làm giảmcường độ HH

Trang 24

3 Củng cố:

- HH hiếu khí có ưu thế gì so với HH kị khí ?

- Phân biệt quá trình đường phân, chu trình Crep và chuỗi chuyền electron bằng cáchđiền vào PHT

Điểm phân

Chuỗichuyền electron

Trang 25

Tiết 13

Bài 13: THỰC HÀNH PHÁT HIỆN DIỆP LỤC VÀ CARÔTENÔIT

I Mục tiêu

- Làm được thí nghiệm phát hiện diệp lục và carôtenôit

- Xác định được diệp lục trong lá, carôtenôit trong lá già, trong quả và trong củ

2 thí nghiệm 2: Chiết rút carôtenôit.

IV Thu hoạch:

- Các nhóm báo cáo kết quả trước lớp

- Cồn (thí nghiệm)Vàng

- Nước (đối chứng)

- Cồn (thí nghiệm)

Quả

Gấc

Cà chua - Nước (đối

Trang 26

Cơ quan của cây Dung môi chiết

- Cồn (thí nghiệm)Nghệ

- Ghi kết quả quan sát được vào các ô tương ứng và rút ra nhận xét về:

+ Độ hòa tan của các sắc tố trong các dung môi

+ Trong mẫu thực vật nào có sắc tố gì

+ Vai trò của lá xanh và các loài rau, hoa, quả trong dinh dưỡng của con người

Trang 27

Tiết 14

THỰC HÀNH PHÁT HIỆN HÔ HẤP Ở THỰC VẬT

I Mục tiêu

- Phát hiện HH của thực vật qua sự thải CO2

- Phát hiện HH của thực vật qua sự hút O2

- Hạt (lúa, ngô hay các loại đậu) mới nhú mầm

III Nội dung và cách tiến hành:

- Chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm từ 5 - 6 HS:

1.Thí nghiệm 1: Phát hiện hô hấp qua sự thải CO 2

Tiến hành thí nghiệm:

- Cho vào bình thủy tinh 50g các loại hạt mới nhú mầm Nút chặt bình bằng nút cao

su đã gắn ống thủy tinh hình chữ U và phễu

Công việc này HS phải tiến hành trước giờ lên lớp ít nhất từ 1,5 - 2 giờ Do HH củahạt, CO2 tích lũy lại trong bình, CO2 nặng hơn không khí nên nó không thể khuếch tán quaống và phễu vào không khí xung quanh

- Vào thời điểm bắt đầu thí nghiệm, cho đầu ngoài của ống hình chữ U vào ốngnghiệm có chứa nước bari hay nước vôi trong Sau đó, rót nước từ từ từng ít một quapheux vào bình chứa hạt Nước sẽ đẩy không khí rakhoir bình vào ống nghiệm Vì khôngkhí đó giàu CO2 → nước bari hay nước vôi trong sẽ bị vẫn đục

- Để so sánh, lấy một ống nghiệm có chứa nước bari hay nước vôi trong và thở bằngmiệng vào đó qua 1 ống thủy tinh hay ống lá cây đu đủ Nước vôi trong trường hợp nàycũng bị vẫn đục HS tự rút ra kết luận về HH của cây

2 Thí nghiệm 2: Phát hiện hô hấp qua sự thải O 2

Lấy 2 phần hạt mới nhú mầm (mỗi phần: 50 g) Đổ nước sôi lên một trong 2 phần hạt

đó để giết chết hạt Tiếp theo, cho mỗi phần hạt vào mỗi bình và nút chặt Thao tác nàyphải được HS tự tiến hành trước giờ lên lớp từ 1,5 - 2 giờ

Đến thời điểm thí nghiệm, mở nút bình chứa hạt sống và nhanh chóng đưa nến (quediêm) đang cháy vào bình Nến (que diêm) → tắt ngay, vì sao? Sau đó, mở nút bình chứahạt đã bị giết chết đưa nến (que diêm) đang cháy vào bình, nến (que diêm) tiếp tục cháy

IV Thu hoạch:

- Các nhóm báo cáo kết quả trước lớp

Trang 28

- Phân biệt được tiêu hóa nội bào với tiêu hóa ngoại bào.

- Nêu được quá trình tiêu hóa thức ăn ở động vật chưa có cơ quan tiêu hóa, tiêu hóathức ăn trong túi tiêu hóa và trong ống tiêu hóa

2 Bài mới:

* Hoạt động 1: Tiêu hóa là gì ?

SGK, trả lời câu hỏi :

- Đánh dấu x cho câu trả lời đúng về

khái niệm tiêu hóa

TT2 : HS nghiên cứu SGK → trả lời

câu hỏi

luận

* Hoạt động 2 : Tiêu hóa ở động vật

chưa có cơ quan tiêu hóa

SGK, quan sát hình 15.1 trả lời câu

hỏi :

- Đánh dấu x cho câu trả lời đúng về

trình tự các giai đoạn của quá trình

tiêu hóa nội bào

câu hỏi

luận

* Hoạt động 3 : Tiêu hóa ở động vật

có túi tiêu hóa

I Tiêu hóa là gì ? :

- Tiêu hóa là quá trình biến đổi các chất

dinh dưỡng có trong thức ăn thành nhữngchất đơn giản mà cơ thể hấp thụ được

- Tiêu hóa ở động vật gồm: tiêu hóa nộibào với tiêu hóa ngoại bào

II Tiêu hóa ở động vật chưa có cơ quan tiêu hóa:

- Thức ăn được tiêu hóa nội bào

- VD: trùng giày, amip …

III Tiêu hóa ở động vật có túi tiêu hóa :

- Túi tiêu hóa có hình túi và được hình

Trang 29

SGK, quan sát hình 15.2 trả lời câu

hỏi :

- Hãy mô tả quá trình tiêu hóa thức ăn

trong túi tiêu hóa

- Tại sao trong túi tiêu hóa, thức ăn

sau khi được tiêu hóa ngoại bào lại

tiếp tục tiêu hóa nội bào?

TT2 : HS nghiên cứu SGK, quan sát

- Ống tiêu hóa của một số động vật

như giun đất, châu chấu, chim có bộ

phận nào khác vpis với ống tiêu hóa

của người ? Các bộ phận đó có chức

năng gì ?

- Hãy kể tên các bộ phận của ống tiêu

hóa ở người?

luận

thành từ nhiều tế bào Túi tiêu hóa có một

lỗ thông duy nhất ra bên ngoài Lỗ thôngvừa làm chức năng miệng vừa làm chứcnăng hậu môn

- Trên thành túi có nhiều tế bào tuyến

Các tê bào này tiết enzim tiêu hóa vàolòng túi tiêu hóa

- Ở túi tiêu hóa, thức ăn được tiêu hóangoại bào và tiêu hóa nội bào

IV Tiêu hóa ở động vật có ống tiêu hóa:

- Ống tiêu hóa được cấu tạo từ nhiều bộphận khác nhau Trong ống tiêu hóa, thức

ăn được tiêu hóa ngoại bào nhờ hoạt động

cơ học và nhờ tác dụng của dịch tiêu hóa

3 Củng cố:

- Ống tiêu hóa phân thành những bộ phận khác nhau có tác dụng gì?

- Cho biết những ưu điểm của tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa so với trong túi tiêuhóa

Trang 30

- Mô tả được cấu tạo của ống tiêu hóa ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật.

- So sánh được cấu tạo và chức năng của ống tiêu hóa ở thú ăn thịt và thú ăn thực vật,

từ đó rút ra được các đặc điểm thích nghi

2 Kiểm tra bài cũ:

- Phân biệt tiêu hóa nội bào với tiêu hóa ngoại bào? Cho ví dụ

- Cho biết những ưu điểm của tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa so với trong túi tiêuhóa

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Đặc điểm tiêu hóa ở

thú ăn thịt và thú ăn thực vật

SGK, quan sát hình 16.1, trả lời câu

hỏi bằng cách hoàn thành PHT:

- Cấu tạo bộ răng, dạ dày và ruột của

thú ăn thịt phù hợp với chức năng tiêu

hình → trả lời câu hỏi và hoàn thành

1 Đặc điểm tiêu hóa ở thú ăn thịt:

- Bộ răng: răng nanh, răng hàm và răng

cạnh hàm phát triển để giữ mồi, xé thứcăn

- Dạ dày: Dạ dày to chứa nhiều thức ăn vàtieu hóa cơ học, hóa học

- Ruột ngắn do thức ăn giàu chất dinhdưỡng

Trang 31

SGK, quan sát hình 16.2, trả lời câu

hình → trả lời câu hỏi và hoàn thành

PHT

luận

2 Đặc điểm tiêu hóa ở thú ăn thực vật:

- Bộ răng : răng cạnh hàm, răng hàm pháttriển để nghiền thức ăn thực vật cứng

- Dạ dày một ngăn hoặc 4 ngăn (động vậtnhai lại)

- Ruột dài do thức ăn nghèo chất dinhdưỡng Manh tràng phát triển ở thú ănthực vật có dạ dày đơn

Trang 32

- Nêu được các đặc điểm chung của bề mặt HH.

- Nêu được các cơ quan HH của động vật ở nước và ở cạn

- Giải thích được tại sao động vật sống dưới nước và trên cạn có khả năng trao đổikhí hiệu quả

- Nêu sự khác nhau cơ bản về cấu tạo ống tiêu hóa và quá trình tiêu hóa thức ăn củathú ăn thịt và thú ăn thực vật?

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Hô hấp là gì?

SGK, trả lời câu hỏi:

- Đánh dấu x vào ô trống cho câu trả

* Hoạt động 2: Bề mặt trao đổi khí.

SGK, trả lời câu hỏi:

- Bề mặt trao đổi khí có tầm quan

- Động vật ở nước HH bằng mang, độngvật trên cạn HH bằng phổi

II Bề mặt trao đổi khí:

- Bề mặt trao đổi khí quyết định hiệu quảtrao đổi khí

- Đặc điểm bề mặt trao đổi khí : + Diện tích bề mặt lớn

+ Mỏng và luôn ẩm ướt

+ Có rất nhiều mao mạch

+ Có sắc tố hô hấp

+ Có sự lưu thông khí

Trang 33

- Quan sát hình 17.1, 17.2 hãy mô tả

quá trình trao đổi khí ở giun đất và

côn trùng

- Đối chiếu với 4 đặc điểm đảm bảo

hiệu quả trao đổi khí, hãy lí giải tại

sao trao đổi khí ở các xương đạt hiệu

quả cao và phổi là cơ quan trao đổi

khí hiệu quả của động vật trên cạn?

TT2 : HS nghiên cứu SGK → hoàn

thành phiếu học tập, trả lời câu hỏi

luận

- Nguyên tắc trao đổi khí: khuếch tán

III Các hình thức hô hấp:

1 Hô hấp qua bề mặt cơ thể:

- Động vật đơn bào hoặc đa bào bậc thấp

có hình thức hô hấp qua bề mặt cơ thể

2 Hô hấp bằng hệ thống ống khí:

- Hệ thống ống khí được cấu tạo từ nhữngống dẫn chứa không khí Các ống dẫnphân nhánh nhỏ dần phân bố đến tận các

tế bào của cơ thể

3 Hô hấp bằng mang:

- Cấu tạo : + Gồm cung mang và các phiến mang

+ Có mạng lưới mao mạch phân bốdày đặc

- Ngoài 4 đặc điểm của bề mặt trao đổikhí, cá xương còn có thêm 2 đặc điểm làmtăng hiệu quả trao đổi khí là :

+ Miệng và diềm nắp mang phối hợpnhịp nhàng giữa để tạo dòng nước lưuthông từ miệng qua mang

+ Cách sắp xếp của mao mạch trongmang giúp cho dòng máu chảy trong maomạch song song và ngược chiều với dòngnước chảy bên ngoài mao mạch của mang

4 Hô hấp bằng phổi:

- Động vật sống trên cạn thuộc lớp Bò sát,Chim, Thú có cơ quan trao đổi khí là phổi

không khí đi vào và đi ra khỏi phổi quađường dẫn khí

- Sự thông khí ở phổi của bò sát, chim vàthú chủ yếu nhờ các cơ hô hấp co dãn làmthay đổi thể tích của khoang bụng hoặclồng ngực Sự thông khí ở phổi của lưỡng

cư nhờ sự nâng lên và hạ xuống của thềmmiệng

3 Củng cố:

- Nếu bắt giun đất để lên mặt đất khô ráo, giun sẽ nhanh chết Tại sao?

- Sự trao đổi khí với môi trường xung quanh ở côn trùng, cá, lưỡng cư, bò sát, chim

và thú được thực hiện ntn?

- Cơ quan hô hấp của nhóm động vật nào dưới đây trao đổi khí hiệu quả nhất?

a Phổi của động vật có vú, b Phổi của ếch nhái

c Phổi của bò sát d Da của giun đất

Trang 34

- Nêu được ý nghĩa của tuần hoàn máu.

- Phân biệt được hệ tuần hoàn hở với hệ tuần hoàn kín,

- Nêu được ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở, hệ tuần hoàn képvới hệ tuần hoàn đơn

- Nêu các đặc điểm của bề mặt trao đổi khí? Tại sao bề mặt trao đổi khí của chim, thúphát triển hơn của lưỡng cư và bò sát?

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Cấu tạo và chức

năng của hệ tuần hoàn.

TT1 : GV yêu cầu HS quan sát tranh

hình 18.1 - 18.4, trả lời câu hỏi:

- Hệ tuần hoàn ở động vật có cấu tạo

như thế nào ?

- Chức năng của hệ tuần hoàn ?

1 Cấu tạo chung:

- Hệ tuần hoàn được cấu tạo bởi các bộphận sau :

II Các dạng hệ tuần hoàn ở động vật:

1 Hệ tuần hoàn hở:

- Có ở đa số động vật thân mềm và chânkhớp

- Đặc điểm :

Trang 35

- Đặc điểm của hệ tuần hoàn hở?

- Hãy chỉ ra đường đi của máu (bắt

đầu từ tim) trên sơ đồ hệ tuần hở hình

- Đặc điểm của hệ tuần hoàn kín?

- Cho biết vai trò của tim trong tuần

hoàn máu ?

đầu từ tim) trên sơ đồ hệ tuần kín, hệ

tuần hoàn đơn và kép hình 18.2, 18.3,

18.4

tranh → trả lời câu hỏi

luận

+ Máu được tim bơm vào động mạch

và sau đó tràn vào khoang cơ thể Ở đâymáu được trộn lẫn với dịch mô tạo thànhhỗn hợp máu - dịch mô Máu tiếp xúc vàtrao đổi chất trực tiếp với các tế bào, sau

- Đặc điểm : + Máu được tim bơm đi lưu thông liêntục trong mạch kín, từ động mạch quamao mạch, tĩnh mạch và sau đó về tim

Máu trao đổi chất với tế bào qua thànhmao mạch

+ Máu chảy trong động mạch dưới áplực cao hoặc trung bình, tốc độ máu chảynhanh

3 Củng cố:

- Cho biết những ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở và ưu điểmcủa hệ tuần hoàn kép so với hệ tuần hoàn đơn

- Nhóm động vật nào không có sự pha trộn giữa máu giàu O2 và máu giàu CO2 ở tim

a Cá xương, chim, thú, b Lưỡng cư thú,

c Bò sát (trừ cá sấu), chim, thú, d Lưỡng cư, bò sát, chim

Trang 36

- Giải thích được tại sao tim lại hoạt động theo các qui luật đó.

- Trình bày được cấu trúc của hệ mạch và các qui luật vận chuyển máu trong hệmạch

- SGK tìm tòi

- Phân biệt HTH kín và HTH hở? Cho biết ưu điểm của HTH kín so với HTH hở?

3 Bài mới:

* Hoạt động 1: Hoạt động của tim.

TT1 : GV nêu hiện tượng : Khi tim

được cắt rời khỏi cơ thể vẫn co bóp

một lúc sau mới dừng hẳn→ tim có

khả năng hoạt động tự động Yêu cầu

HS trả lời câu hỏi :

- Tim có khả năng hoạt động tự động

là do cấu trúc nào của tim qui định?

* GV yêu cầu HS quan sát hình 19.1

kết hợp nghiên cứu SGK trả lời câu

hỏi :

- Hệ dẫn truyền của tim gồm những

thành phần nào ? Vai trò của các

thành phần đó ?

III Hoạt động của tim.

bó His và mạng Puoockin

Trang 37

câu hỏi

luận

SGK trả lời câu hỏi :

- Tại sao tim lại co bóp theo chu kì ?

- Mỗi chu kì tim bao gồm những hoạt

động nào ?

- Nghiên cứu hình 19.3 và bảng 19.2

sau đó mô tả sự biến động của huyết

áp trong hệ mạch và giải thích tại sao

- Đặc điểm của hệ tuần hoàn hở?

đầu từ tim) trên sơ đồ hệ tuần hở hình

- Đặc điểm của hệ tuần hoàn kín?

- Cho biết vai trò của tim trong tuần

hoàn máu ?

đầu từ tim) trên sơ đồ hệ tuần kín, hệ

tuần hoàn đơn và kép hình 18.2, 18.3,

18.4

tranh → trả lời câu hỏi

luận

2 Chu kì hoạt động của tim:

- Tim hoạt động theo chu kì Mỗi chu kìtim bắt đầu từ pha co tâm nhĩ, sau đó làpha co tâm thất và cuối cùng là pha giãnchung

IV Hoạt động của hệ mạch:

1 Cấu trúc của hệ mạch:

- Hệ mạch bao gồm hệ thống động mạch,

hệ thống mao mạch và hệ thống tĩnhmạch

2 Huyết áp:

- Huyết áp là áp lực máu tác dụng lênthành mạch Huyết áp giảm dần trong hệmạch

3 Vận tốc máu:

- Là tốc độ máu chảy trong một giây

- Vận tốc máu trong hệ mạch liên quanchủ yếu đến tổng tiết diện của mạch vàchênh lệch huyết áp giữa hai đầu đoạnmạch

3 Củng cố:

Trang 38

- Cho biết những ưu điểm của hệ tuần hoàn kín so với hệ tuần hoàn hở và ưu điểmcủa hệ tuần hoàn kép so với hệ tuần hoàn đơn.

- Nhóm động vật nào không có sự pha trộn giữa máu giàu O2 và máu giàu CO2 ở tim

a Cá xương, chim, thú, b Lưỡng cư thú,

c Bò sát (trừ cá sấu), chim, thú, d Lưỡng cư, bò sát, chim

Trang 39

+ Nắm được khái niệm cân bằng nội môi, vai trò của cân bằng nội môi.

+ Sơ đồ điều hoà nội môi và chức năng của các bộ phận

+ Vai trò của gan và thận trong điều hoà cân bằng nội môi

2 Kĩ năng:

II CHUẨN BỊ:

+ Hình vẽ: Sơ đồ cơ chế duy trì cân bằng nội môi

III PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC:

+ SGK tìm tòi

+ Vấn đáp gợi mở

+ Trực quan tìm tòi

IV TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG :

1 Kiểm tra bài cũ.

+ tại sao tim có khả năng hoạt động tự động? so sánh nhịp tim của thỏ và voi? Giải thích?

+ Huyết áp là gì? Sự thay đổi của huyết áp ở các loại mạch?

2 Giảng bài mới.

* Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niêm và

ý nghĩa của cân bằng nội môi.

TT1: Giáo viên yêu cầu HS nghiên cứu

SGK trả lời câu hỏi:

+ Thế nào là cân bằng nội môi?

+ Tại sao phải cân bằng nội môi?

TT2: HS nghiên cứu SGK, thảo luận

TT3: GV nhận xét, bổ sung → kết luận

* Hoạt động 2: Tìm hiểu sơ đồ khái

quát cơ chế duy trì cân bằng nội môi

+ Phân tích sơ đồ? Vai trò của các

I KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA CỦA CÂN BẰNG NỘI MÔI

- Nội môi : là môi trường bên trong cơthể Gồm các yếu tố hoá lý, đảm bảocho các hoạt động sống diễn ra

- Các hoạt động sinh lý chỉ diễn tra tốttrong một khoảng điều kiện nhất định

Và các hoạt động đó thường làm thayđổi điều kiện của nội môi

- Cân bằng nội môi là cơ chế đảm bảomôi trường sống nằm trong khoảng cáchoạt động sống diễn ra là tốt nhất

II SƠ ĐỒ KHÁI QUÁT CƠ CHẾ DUY TRÌ CÂN BẰNG NỘI MÔI.

- Sự thay đổi môi trường trong cơ thể

sẽ tác động lên cơ quan tiếp nhận kíchthích (thụ thể hoặc thụ quan) - cơ quan

Trang 40

yếu tố?

+ Giải thích tại sao nói : “ cơ chế

điều hoà cân bằng nội mội là cơ chế tự

động và tự điều chỉnh’?

* Hoạt động 3: Tìm hiểu vai trò của

gan và thận trong việc điều hòa cân

bằng áp suất thẩm thấu

+ Quan sát sơ đồ cơ chế điều hoà

huyết áp Điền các thông tin phù hợp

+ ASTT của máu và dịch mô phụ

thuộc vào những yếu tố nào?

+ Thận điều hoà ASTT của máu

thông qua điều hoà yếu tố nào?

+ Giải thích cảm giác khát? Tại sao

uống nước biển không hết khát?

SGK trả lời câu hỏi

+ Gan điều hoà thông qua điều hoà

* Hoạt động 4: Tìm hiểu vai trò của

hệ đệm trong cân bằng nội môi

+ Vai trò của pH đối với môi trường

này truyền thông tin dưới dạng xungthần kinh lên cơ quan điều khiển (cơquan thần kinh hoặc tuyến nội tiết)

- Cơ quan điều khiển truyền xung thầnkinh hoặc hocmon xuống cơ quan thựchiện

- Cơ quan thực hiện làm thay đổi nộimôi trở về trạng thái bình thường

III VAI TRÒ CỦA GAN VÀ THẬN TRONG ĐIỀU HOÀ CÂN BẰNG ÁP SUẤT THẨM THẤU

+ ASTT tăng cao - tác động lên hệthần kinh gây cảm giác khát - thậngiảm bài tiết nước

+ ASTT giảm thận tăng cường bài thảinước

2 Vai trò của gan

+ Gan điều hoà lượng protêin các chấttan và nồng độ glucozo trong máu

+ Nồng độ đường tăng cao tuỵ tiết raisullin làm tăng quá trình chuyển đườngthành glicozem trong gan

+ Nồng độ đường giảm - tuỵ tiết raglucagon chuyển glicogen trong ganthành đường

IV VAI TRÒ CỦA HỆ ĐỆM TRONG CÂN BẰNG pH NỘI MÔI

+ pH ảnh hưởng đến khả năng hoạtđộng của các enzim, thay đổi chiềuhướng của các phản ứng sinh hoá

Tiêu đề	Chuyển Hóa Vật Chất Và Năng Lượng
Tác giả	Nguyễn Văn Sơn
Trường học	Trường PTDTNT Tỉnh Phú Thọ
Chuyên ngành	Sinh học
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2009
Thành phố	Phú Thọ

Định dạng
Số trang	99
Dung lượng	1,28 MB

Giao án 11CB

CƠ CHẾ DUY TRè CẦN BẰNG NỘI Mễ

CÁC KIỂU HƯỚNG ĐỘNG 1 Hướng sỏng: