SKKN môn sinh học 12

S d ng phử ụ ương pháp nêu v n ấ đề khi d y vạ ề

“s t ng cự ă ường s c ứ đề kháng c a sâu b v vi khu n” ủ ọ à ẩ

Nguy n Lễ ương Phùng

Trường THPT Chuyên Phan B i Châu.ộ

1 - Đặ ấ đề t v n :

- “S t ng cự ă ường s c ứ đề kháng c a sâu b v vi khu n” l ph n ki n th củ ọ à ẩ à ầ ế ứ

tr ng tâm không nh ng c a b i m còn l m t trong nh ng ki n th c tr ng tâmọ ữ ủ à à à ộ ữ ế ứ ọ

c a chủ ương Qua ph n n y h c sinh hi u ầ à ọ ể được, gi i thích ả được quá trình hình

th nh các à đặ đ ểc i m thích nghi theo quan i m hi n đ ể ệ đạ Đi ây c ng l m t trongũ à ộ

nh ng v n ữ ấ đề ố c t lõi c a thuy t ti n hoá.ủ ế ế

- Hướng gi i quy t:ả ế

+ Xây d ng ki n th c b i d y th nh h th ng các tình hu ng có v n ự ế ứ à ạ à ệ ố ố ấ đề để phát huy trí l c h c sinh.ự ọ

+ Nghiên c u sâu k t h p h th ng câu h i v s d n gi i c a giáo viên ứ ế ợ ệ ố ỏ à ự ẫ ả ủ để

h c sinh hi u th u áo b n ch t v c ch c a quá trình hình th nh các ọ ể ấ đ ả ấ à ơ ế ủ à đặ c

i m thích nghi

đ ể

+ Đưa ra các tình hu ng th c ti n ố ự ễ để rèn luy n k n ng v n d ng cho h cệ ĩ ă ậ ụ ọ sinh gi i thích m t cách khoa h c các hi n tả ộ ọ ệ ượng t nhiên.ự

2 - Gi i pháp c th ả ụ ể:

Trước h t giáo viên nêu ví d SGK.ế ụ

- Ví d :M t th nh ph Nga n m 1950 l n ụ ộ à ố ở ă ầ đầu tiên s d ng DDT di tử ụ ệ

c 95% s ru i

- Giáo viên nêu v n ấ đề:Em có nh n xét th n o v hi u l c c a thu c v sậ ế à ề ệ ự ủ ố à ự

s ng sót c a 5% s ru i ph n ánh kh n ng gì c a ru i?ố ủ ố ồ ả ả ă ủ ồ

(Yêu c u h c sinh tr l i: Hi u l c c a thu c r t cao v s s ng sót c a ru iầ ọ ả ờ ệ ự ủ ố ấ à ự ố ủ ồ

ch ng t chúng có kh n ng kháng thu c).ứ ỏ ả ă ố

- Giáo viên nêu v n ấ đề ế ti p:Kh n ng kháng thu c c a sâu b l tính tr ngả ă ố ủ ọ à ạ bình thường hay đột bi n? Vì sao?ế

(H c sinh: Kh n ng kháng thu c DDT l tính tr ng ọ ả ă ố à ạ đột bi n vì chúng chế ỉ chi m m t t l r t nh trong qu n th ).ế ộ ỉ ệ ấ ỏ ầ ể

- Giáo viên nêu ví d ti p: - ụ ế Đến n m 1953 dùng DDT ch di t ă ỉ ệ được 5-10%

s ru i.ố ồ

- Giáo viên nêu v n ấ đề: Nh v y ch sau 3 n m s d ng, ư ậ ỉ ă ử ụ đạ ội b ph n ru iậ ồ khi ti p xúc v i DDT không b tiêu di t theo các em do âu, có ph i do b n ch tế ớ ị ệ đ ả ả ấ

c a thu c thay ủ ố đổi hay không?

(H c sinh:Trong quá trình ti p xúc v i thu c kh n ng ọ ế ớ ố ả ă đề kháng c a sâu bủ ọ

t ng lên còn b n ch t c a thu c không ă ả ấ ủ ố đổi.)

- Ví d 2: Giáo viên nêu ví d : Ngụ ụ ười ta t o ra các dòng ru i gi m trongạ ồ ấ phòng thí nghi m v x lí DDT l n ệ à ử ầ đầu nh n th y t l s ng sót bi n thiên r tậ ấ ỉ ệ ố ế ấ nhi u t 0-100% tu t ng dòng.ề ừ ỳ ừ

- Giáo viên nêu v n ấ đề: Nh v y khi x lí DDT l n ư ậ ử ầ đầu có dòng ru i gi mồ ấ

s ng sót 100% ngh a l ho n to n không b tiêu di t.Nh v y ố ĩ à à à ị ệ ư ậ đột bi n kháng DDTế

xu t hi n trấ ệ ước khi ti p xúc hay l do ti p xúc v i DDT?ế à ế ớ

(H c sinh:ọ Đột bi n kháng DDT xu t hi n trế ấ ệ ước khi ti p xúc v i DDT)ế ớ

- Giáo viên nêu v n ấ đề ế ti p:X lí DDT nh n th y kh n ng s ng sót c aử ậ ấ ả ă ố ủ

ru i giao ồ động r t nhi u: có dòng s ng sót 100%,có dòng s ng sót ít, có dòngấ ề ố ố không có cá th n o s ng sót Theo em, kh n ng kháng thu c DDT c a ru i lể à ố ả ă ố ủ ồ à

t bi n a gen hay n gen?

(H c sinh: ọ Đột bi n a gen).ế đ

- Giáo viên nêu v n ấ đề ế ti p:N u ế đột bi n ế đơn gen s có m y kh n ng vẽ ấ ả ă ề

s ng v ch t?ố à ế

(H c sinh: 2 kh n ng ho c s ng ho c ch t).ọ ả ă ặ ố ặ ế

- Giáo viên: Nh v y rõ r ng kh n ng kháng thu c c a sâu b l ư ậ à ả ă ố ủ ọ à đột bi nế

a gen Gi s tính kháng thu c c a ru i do 4 gen l n a, b, c, d tác ng b sung

(gi i thích thêm tác ả động b sung có ngh a l trong ki u gen c ng có nhi u c pổ ĩ à ể à ề ặ gen đồng h p l n thì kh n ng kháng thu c c ng cao).ợ ặ ả ă ố à

- Giáo viên nêu v n ấ đề: Em hãy nêu các ki u gen có kh n ng kháng thu cể ả ă ố theo chi u hề ướng t ng d n?ă ầ

(H c sinh: aaBBCCDD ọ → aabbCCDD → aabbccDD → aabbccdd)

- Giáo viên: để ọ h c sinh hi u m t cách ể ộ đơn gi n giáo viên có th cho h cả ể ọ sinh t m hi u v kh n ng kháng thu c:ạ ể ề ả ă ố

Không có gen kháng thu c ố → m t ộ đơn v thu c l b tiêu di tị ố à ị ệ

1 c p gen kháng thu c ặ ố → 2 đơn v thu c m i b tiêu di tị ố ớ ị ệ

2 c p gen kháng thu c ặ ố →3 đơn v thu c m i b tiêu di tị ố ớ ị ệ

3 c p gen kháng thu c ặ ố → 4 đơn v thu c m i b tiêu di tị ố ớ ị ệ

4 c p gen kháng thu c ặ ố → 5 đơn v thu c m i b tiêu di t.ị ố ớ ị ệ

Nh v y ki u gen có kh n ng kháng thu c c ng cao, li u lư ậ ể ả ă ố à ề ượng thu c phunố

ph i c ng nhi u m i tiêu di t ả à ề ớ ệ đượ ếc,n u li u th p không có tác d ng.ề ấ ụ

- Giáo viên nêu v n ấ đề: N u vi c s d ng thu c v i li u lế ệ ử ụ ố ớ ề ượng ng y c ngà à

t ng thì t l các ki u gen trong qu n th v hi u l c c a thu c thay ă ỉ ệ ể ầ ể à ệ ự ủ ố đổi theo chi u hề ướng n o?à

(H c sinh: Ki u gen có kh n ng kháng thu c c ng cao chi m t l ng y c ngọ ể ả ă ố à ế ỉ ệ à à

t ng trong qu n th v hi u l c thu c ng y c ng gi m)ă ầ ể à ệ ự ố à à ả

- Giáo viên k t lu n: Nh v y vi c s d ng thu c v i li u lế ậ ư ậ ệ ử ụ ố ớ ề ượng ng y c ngà à nhi u thì áp l c c a vi c ch n l c ng y c ng m nh ã l m t ng cề ự ủ ệ ọ ọ à à ạ đ à ă ường s c ứ đề kháng c a sâu b ủ ọ

- Giáo viên nêu v n ấ đề Để ă: t ng hi u qu c a vi c di t sâu b nh theo các emệ ả ủ ệ ệ ệ

c n l u ý gì trong quá trình s d ng thu c?ầ ư ử ụ ố

(H c sinh: Li u lọ ề ượng thu c ph i phù h p v i t ng l n phun)ố ả ợ ớ ừ ầ

- Giáo viên b sung thêm:Ngo i ra ph i khéo k t h p v i các lo i thu cổ à ả ế ợ ớ ạ ố khác.Vì m t cá th có th có ộ ể ể đột bi n kháng v i lo i thu c n y song không cóế ớ ạ ố à

t bi n kháng v i lo i thu c khác

- Giáo viên nêu v n ấ đề:Các lo i thu c kháng sinh nh Pênixilin lúc m i sạ ố ư ớ ử

d ng ch c n m t li u nh ã có hi u l c.Vì sao?ụ ỉ ầ ộ ề ỏ đ ệ ự

(H c sinh: Khi ch a dùng thu c ọ ư ố đột bi n kháng thu c l có h i, nh ng cá thế ố à ạ ữ ể mang đột bi n kháng thu c sinh trế ố ưởng v sinh s n ch m h n d ng bình thà ả ậ ơ ạ ường, chúng ch chi m m t t l r t nh trong qu n th , do ó khi s d ng thu c l nỉ ế ộ ỉ ệ ấ ỏ ầ ể đ ử ụ ố ầ

u ch c n m t li u nh i b ph n cá th trong qu n th không mang t

bi n b tiêu diêt hi u l c c a thu c r t cao).ế ị ệ ự ủ ố ấ

- Giáo viên nêu v n ấ đề ế ti p: V y t i sao sau m t s l n chúng ta s d ngậ ạ ộ ố ầ ử ụ thu c kháng sinh nhi u lo i vi khu n ã t ra “quen thu c”.ố ề ạ ẩ đ ỏ ố

(HS: Khi vi c s d ng thu c ng y c ng nhi u thì áp l c c a vi c ch n l cệ ủ ụ ố à à ề ự ủ ệ ọ ọ

c ng m nh l m t ng t l các ki u gen có kh n ng kháng thu c cao trong qu nà ạ à ă ỷ ệ ể ả ă ố ầ

th l m gi m kh n ng i u tr b nh c a thu c ngể à ả ả ă đ ề ị ệ ủ ố ười ta g i ó l s “quenọ đ à ự thu c”) ố

- GV nêu v n ấ đề ế ti p:T i sao ạ đố ới v i nh ng ngữ ườ đi ã nhi u l n dùng thu cề ầ ố kháng sinh bác s ĩ đồng th i dùng v i ba lo i thu c kháng sinh cho 1 lo i b nh.ờ à ạ ố ạ ệ (HS: Đột bi n xu t hi n v i t n s r t th p vì v y m t cá th vi khu nế ấ ệ ớ ấ ố ấ ấ ậ ộ ể ẩ

thường ch có ỉ đột bi n kháng v i m t lo i thu c i u tr b ng v i ba lo i thu cế ớ ộ ạ ố Đ ề ị ằ à ạ ố

l m cho vi khu n không b tiêu di t b i lo i thu c n y thì l i b tiêu di t b i lo ià ẩ ị ệ ở ạ ố à ạ ị ệ ở ạ thu c khác Nh ó m hi u qu i u tr b nh t ng lên.ố ờ đ à ệ ả đ ề ị ệ ă