SKKN hướng dẫn học sinh học môn sinh học 12 trung học phổ thông theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh

Nói cách khác, NLTH là một khả năng, trong đóngười học là chủ thể tự giác, tích cực, chủ động, độc lập hoặc hơp ̣ tác chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đótrong học tập, trong cuộc s

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH

PHÚC TRƯỜNG THPT XUÂN HÒA

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN

1 LỜI GIỚI THIỆU

Sở giáo dục và đào tạo Vĩnh Phúc rất chú trọng việc nâng cao chất lượngdạy học và phát triển nhận thức, bồi dưỡng năng lực tự học cho HS có thể bằngnhiều biện pháp và phương pháp khác nhau, thể hiện qua các buổi tập huấn đổimới phương pháp dạy học cho giáo viên các trường THPT Vì vậy chất lượngdạy và học của học sinh THPT không ngừng được nâng cao, năng lực tự họcthực tế của học sinh được thể hiện qua kết quả các kì thi học sinh giỏi Quốc Gia,thi học sinh giỏi tỉnh Vĩnh Phúc, thi THPT Quốc gia

Tự hoc ̣ là tự mình động não, suy nghĩ sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hơp ̣ ) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất, động cơ, cả nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đóthành sở hữu của mình Năng lực tự học (NLTH) cóthể đươc ̣ hiểu là khả năng huy động tổng hơp ̣ các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính tâm lí cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, để thực hiện thành công việc chiếm lĩnh tri thức khoa học cũng như thực hiện thành công việc vận dụng trithức đa ̃học đa ̃giải quyết đươc ̣ các vấn đề thực tiễn có liên quan trong một bối cảnh nhất đinḥ Nói cách khác, NLTH là một khả năng, trong đóngười học là chủ thể tự giác, tích cực, chủ động, độc lập (hoặc hơp ̣ tác) chiếm lĩnh tri thức ở một lĩnh vực nào đótrong học tập, trong cuộc sống nhằm đạt đươc ̣ mục đích nhất đinḥ.Biểu hiện NLTH của người học nói chung đólà sự hứng thú, mức độ tích cực, chủđộng tham gia hoạt động tự học và khả năng thực hiện hiệu quả các hoạt động học tập đó

Trong nhà trường hiện nay, mục tiêu giáo dục tổng quát đã được xác địnhnhằm đào tạo “con người lao động tự chủ, năng động và sáng tạo”, có năng lựcgiải quyết vấn đề thực tiễn, có năng lực tự học sáng tạo Để đạt mục tiêu đótrong bối cảnh khoa học kĩ thuật có tốc độ phát triển cực kì nhanh chóng tạo ra

sự gia tăng khối lượng tri thức, trong đó có tri thức Sinh học, đòi hỏi giáo viênphải đổi mới về phương pháp dạy học, học sinh phải có phương pháp học phùhợp nhằm tiếp thu và vận dụng kiến thức tốt nhất Chương trình Sinh học lớp 12,với lượng kiến thức dài và khó, giáo viên phải dạy cho học sinh cách thu thập,chọn lọc, xử lí các thông tin, rèn cho học sinh kĩ năng tự học Học môn Sinh học

12 THPT theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh là lúc HS hoạtđộng tự lực để tiếp thu kiến thức mới và củng cố và trau dồi kiến thức cũ củamình Phát triển năng lực tự học của học sinh với mục đích cung cấp cho HS cảkiến thức, cả con đường để giành lấy kiến thức, cả niềm vui của sự phát hiện ra

kiến thức Do vậy, học sinh học phần qui luật di truyền theo định hướng pháttriển năng lực tự học của học sinh vừa là mục đích, vừa là nội dung, lại vừa làphương pháp rèn luyện năng lực tự học hiệu quả cho HS, đồng thời là thước đođánh giá sự nắm vững kiến thức và kĩ năng của HS Xuất phát từ tầm quan trọng

đó tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Hướng dẫn học sinh học môn Sinh học 12 Trung Học Phổ Thông theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh”.

4 CHỦ ĐẦU TƯ TẠO RA SÁNG KIẾN

Trần thị Hồng Thuý + Trường THPT Xuân Hoà

5 LĨNH VỰC ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

Dạy và học môn Sinh học 12 chương trình THPT

6 NGÀY SÁNG KIẾN ĐƯỢC ÁP DỤNG LẦN ĐẦU HOẶC ÁP DỤNG THỬ

Ngày sáng kiến được áp dụng thử 6/9/2019 đến 23/1/2020

7 MÔ TẢ BẢN CHẤT CỦA SÁNG KIẾN

7.1 Mục đích nghiên cứu sáng kiến

Sáng kiến kinh nghiệm: “Hướng dẫn học sinh học môn Sinh học 12 THPT theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh” nhằm mục đích chính

là thông qua việc nghiên cứu rút ra những kinh nghiệm trong việc hướng dẫnhọc sinh học môn Sinh học 12 THPT theo định hướng phát triển năng lực tự họccủa học sinh Những kinh nghiệm của cá nhân được trình bày trong sáng kiếnkinh nghiệm có thể giúp giáo viên trực tiếp giảng dạy Sinh học 12 ở trườngtrung học phổ thông có thể áp dụng vào giảng dạy nhằm nâng cao chất lượnggiáo dục

Nhằm nâng cao sự nhận thức của học sinh gắn lý luận với thực tiễn gópphần giải quyết thắc mắc tò mò cho các em, làm cho giờ học Sinh học trở lênsinh động hơn dẫn tới chất lượng học tập cao.

7.2 Nhiệm vụ nghiên cứu sáng kiến

Hình thành các bước hướng dẫn HS học môn Sinh học 12 THPT theođịnh hướng phát triển năng lực tự học của học sinh

Xây dựng một giáo án minh họa theo hướng: Hướng dẫn HS học mônSinh học 12 THPT theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh.Thực nghiệm sư phạm nhằm kiểm tra hiệu quả của sáng kiến

Rút ra những kinh nghiệm trong công tác hướng dẫn HS học môn Sinh học

12 THPT theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh

7.3 Đối tượng và khách thể sáng kiến nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của sáng kiến là học sinh lớp 12 đang học tại

trường THPT Xuân Hòa - Vĩnh Phúc

Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy và học môn Sinh học 12 Trung học phổthông

7.4 Phạm vi nghiên cứu của sáng kiến

Hoạt động dạy và học môn Sinh học 12 Trung học phổ thông

Phạm vi thực nghiệm sư phạm giới hạn ở trường THPT Xuân Hòa - Phúc Yên- Vĩnh Phúc

7.5 Phương pháp nghiên cứu của sáng kiến

Nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu những tài liệu liên quan làm cơ sở lý luận cho đề tài

Nghiên cứu chương trình, SGK Sinh học 12 THPT, các tài liệu khoa học,sách báo, tạp chí… có liên quan đến giảng dạy môn Sinh học 12 THPT, các tàiliệu về phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực tự học của họcsinh

Phương pháp điều tra

Thực hiện tại THPT Xuân Hoà Thu thập các thông tin cần thiết về thựctrạng dạy và học môn Sinh học của giáo viên và học sinh hiện nay Trong thựctrạng đó đặc biệt quan tâm đến việc phân tích các bước hướng dẫn HS học mônSinh học 12 THPT theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh, giúphọc sinh phát huy được tính chủ động tích cực Trong quá trình dạy thực nghiệmchú ý đến phản ứng tích cực và tiêu cực của học sinh khi giáo viên hướng dẫn

HS học môn Sinh học 12 THPT theo định hướng phát triển năng lực tự học củahọc sinh: Hứng thú học tập, thái độ chủ động tiếp thu kiến thức của học sinh,khả năng ghi nhớ kiến thức đã thu được

Phương pháp chuyên gia

Tham khảo ý kiến của những chuyên gia có kinh nghiệm về phương pháphướng dẫn HS học theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinhtrong dạy và học chương trình THPT để nhận định, đánh giá thực trạng vànghiên cứu đổi mới phương pháp trong các giờ dạy Sinh học 12 THPT hiện naycủa giáo viên.

Phương pháp quan sát sư phạm

Quan sát trực tiếp: Dự giờ giáo viên phổ thông, trao đổi, phỏng vấn giáoviên và học sinh

Quan sát gián tiếp: Nghiên cứu kế hoạch giảng dạy, giáo án, sổ điểm củagiáo viên dạy môn Sinh học 12 THPT, vở ghi, vở bài tập, bài kiểm tra của họcsinh

Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tôi tiến hành thực nghiệm ở trường THPT Xuân Hoà, năm học 2019 -

2020 tôi chọn thực nghiệm ở lớp 12A3, sử dụng lớp 12A4 làm đối chứng

(Không hướng dẫn HS học môn Sinh học 12 THPT theo định hướng phát triểnnăng lực tự học của học sinh mà sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, các giáo viên thường dùng để dạy học Sinh học THPT)

Phương pháp so sánh, phân tích - tổng hợp

Dựa vào những số liệu điều tra, kết quả thực nghiệm và ý kiến của cácchuyên gia chúng tôi tiến hành so sánh, phân tích - tổng hợp để rút ra báo cáo vànhận định về vấn đề nghiên cứu

7.6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn khi thực hiện sáng kiến

Ý nghĩa về mặt lý luận

Góp phần làm phong phú lý luận phương pháp giảng dạy môn Sinh học ởtrường phổ thông theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo củangười học

7.7 Cơ sở lý luận và thực tiễn của sáng kiến

7.7.1 Các yêu cầu cần đạt của môn Sinh học 12 THPT

Sinh học 12 THPT không phải là một môn học dễ, bởi lượng kiến thức lýthuyết, đồng thời xuất hiện nhiều dạng bài tập mới lạ và khó Kì thi THPT Quốcgia 2019, kiến thức trong đề bao phủ toàn bộ chương trình lớp 12 và cả chươngtrình Sinh học 11, đây là một thử thách thực sự với các thí sinh dự thi THPT

Quốc Gia, khiến nhiều học sinh cảm thấy lo lắng làm sao để học môn sinh học

7.7.1.1 Yêu cầu về kiến thức trong chương trình Sinh học 12 THPT

Môn Sinh học 12: Gồm 3 phần

Phần V Di tryền học

Chương 1 Cơ chế của hiện tượng di truyền và biến dị

Tự nhân đôi của ADN; Khái niệm gen và mã di truyền; Sinh tổng hợpprôtêin; Điều hoà hoạt động của gen; Đột biến gen; Hình thái, cấu trúc và chứcnăng của NST; Đột biến NST; Thực hành: về cơ chế di truyền phân tử đột biếnNST

Chương 2 Tính quy luật của hiện tượng di truyền

Các định luật Menđen; Mối quan hệ giữa gen và tính trạng; Di truyền liênkết (Liên kết hoàn toàn và không hoàn toàn); Di truyền liên kết với giới tính; Ditruyền tế bào chất; Ảnh hưởng của môi trường đến sự biểu hiện của gen; Bài tập

và thực hành: Lai giống

Chương 3 Di truyền học quần thể

Cấu trúc di truyền của quần thể tự phối và giao phối; Trạng thái cân bằng ditruyền của quần thể giao phối: Định luật Hacđi - Vanbec và ý nghĩa của địnhluật

Chương 4 Ứng dụng di truyền học

Kĩ thuật di truyền; Các nguồn vật liệu và các phương pháp chọn giống; Cácphương pháp đánh giá, giao phối, chọn lọc; Chọn giống vi sinh vật, thực vật vàđộng vật bằng đột biến, lai tạo và kĩ thuật di truyền

Chương 5 Di truyền học người

Phương pháp nghiên cứu di truyền người; Di truyền y học; Bảo vệ di truyềncon người và một số vấn đề xã hội

Phần VI Tiến hóa

Chương 1 Bằng chứng tiến hoá

Bằng chứng giải phẫu so sánh; Bằng chứng phôi sinh học; Bằng chứng địa

lí sinh vật học; Bằng chứng tế bào học và sinh học phân tử

Chương 2 Nguyên nhân và cơ chế tiến hoá

Thuyết tiến hoá cổ điển: Học thuyết của Lamác J.B, Học thuyết của ĐacuynS.R; Thuyết tiến hoá hiện đại: thuyết tiến hoá tổng hợp, sơ lược về thuyết tiếnhoá bằng các đột biến trung tính

Quan niệm hiện đại về nguyên nhân và cơ chế tiến hoá

Các nhân tố tiến hoá cơ bản; Quá trình hình thành đặc điểm thích nghi;Loài sinh học; Quá rình hình thành loài; Nguồn gốc chung và chiều hướng tiếnhoá của sinh giới

Chương 3 Sự phát sinh và phát triển của sự sống trên trái đất

Sự phát sinh sự sống trên trái đất; Khái quát về sự phát triển của giới sinhvật qua các đại địa chất; Sự phát sinh loài người.

Phần VII Sinh thái học

Chương 1 Cá thể và môi trường

Các nhân tố sinh thái; Sự tác động của nhân tố sinh thái của môi trường lên

cơ thể sinh vật và sự thích nghi của cơ thể sinh vật với môi trường; Sự tác độngtrở lại của sinh vật lên môi trường

Chương 2 Quần thể

Khái niệm về quần thể Các mối quan hệ sinh thái giữa các cá thể trong nội

bộ quần thể; Cấu trúc dân số của quần thể; Kích thước và sự tăng trưởng sốlượng cá thể của quần thể Sự sinh sản và tử vong, sự phát tán các cá thể củaquần thể Sự biến động số lưọng và cơ chế điều hoà số lượng cá thể của quầnthể

về quản lí nguồn lợi thiên nhiên, những biện pháp cụ thể, giáo dục bảo vệ môitrường

7.7.1.2 Yêu cầu về kĩ năng trong chương trình Sinh học 12 THPT

Kĩ năng quan sát, mô tả các hiện tượng sinh học: HS thành thạo

Kĩ năng thực hành sinh học: HS thành thạo

Kĩ năng vận dụng vào thực tiễn: HS có thể vận dụng được

Kĩ năng học tập: HS thành thạo các kĩ năng học tập đặc biệt là kĩ năng tựhọc (biết thu thập, xử lí thông tin, lập bảng biểu, vẽ đồ thị, làm việc cá nhân haylàm việc theo nhóm, làm báo cáo nhỏ )

7.7.1.3 Yêu cầu về năng lực cần phát triển trong chương trình Sinh học 12 THPT

Hình thành và phát triển năng lực tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức thôngqua hoạt động tìm hiểu bài mới ở nhà và những hoạt động độc lập của học sinhtrong giờ học

Hình thành và phát triển năng lực ứng dụng công nghệ thông tin thông qua

kỹ năng tìm kiếm thông tin qua google, các trang Web và kỹ năng lựa chọnthông tin phù hợp với nội dung cần tự học

Phát triển trí tuệ của HS nhờ sự tích cực hóa các mặt khác nhau của hoạtđộng tư duy, các kỹ năng HS đạt được trong bài học

Rèn luyện và phát triển năng lực hợp tác thông qua hoạt động nhóm

Rèn luyện và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thông qua vận dụngkiến thức giải quyết các vấn đề thực tế, các câu hỏi GV và HS đặt ra trong bàihọc

Hình thành và rèn luyện năng lực sáng tạo thông qua sự phân tích tìm tòi

và thu nhận kiến thức mới trong bài học

7.7.2 Những đặc điểm về điều kiện giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh

7.7.2.1 Thuận lợi

Giáo viên bộ môn Sinh học trường THPT Xuân Hòa có 5 thầy cô, thuậnlợi cho việc trao đổi kinh nghiệm giảng dạy giữa các giáo viên trong trường Độingũ giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học trực thuộc sở giáo dục và đào tạo VĩnhPhúc có chuyên môn vững vàng, GV giữa các trường thường xuyên trao đổichuyên môn giảng dạy

Môn Sinh học là khoa học thực nghiệm, nên rất thuận lợi cho dạy học tíchhợp liên môn gắn với thực tế cuộc sống, xuất phát từ các tình huống, các vấn đềtrong thực tiễn để giúp học sinh khám phá được những điều mới mẻ thông quabài học, biết vận dụng được các kiến thức đã học vào giải thích các hiện tượngthực tế xảy ra ở người và sinh vật quanh mình Phần kiến thức Sinh học 12 tuykhó nhưng lại có tính thực tế và kích thích được trí tò mò, bản tính ưa khám phácủa HS

Sở Giáo dục và đào tạo Vĩnh phúc cùng nhà trường quan tâm, khôngngừng đầu tư trang thiết bị giảng dạy, tổ chức các buổi tập huấn và sinh hoạtchuyên môn thường xuyên trong nhóm GV giảng dạy môn Sinh học của trườngTHPT xuân hòa và nhóm GV Sinh học của các trường bạn trên địa bàn thànhphố Phúc Yên và Tỉnh Vĩnh Phúc

Phần lớn học sinh có ý thức học tập, có hứng thú tìm hiểu môn Sinh học

7.7.3.2 Khó khăn

Trên thực tế, thiết bị dạy học môn Sinh học hiện nay đơn giản, tính thựctiễn, ứng dụng chưa cao, chưa sát với thực tế giáo viên khó khăn trong quátrình giảng dạy cũng như chưa đủ để tạo nhiều hứng thú học tập cho học sinh

Một số học sinh chưa tích cực trong học tập, chưa thực sự tìm tòi, suynghĩ, nghiên cứu để phát hiện kiến thức mới, ứng dụng kiến thức cũ

Mặt khác chất lượng học sinh không đồng đều, nhiều học sinh chưa chútâm học tập, chưa học bài cũ và chuẩn bị bài trước ở nhà.

Do nhu cầu xét tuyển cao đẳng và đại học nên đại bộ phận học sinh chưađầu tư nhiều thời gian cần thiết để học bộ môn Sinh học Vì chỉ dùng điểm thiTHPT Quốc Gia để xét tốt nghiệp nên nhiều HS học môn Sinh với mục tiêu đạtđiểm 4-5 đối với môn Sinh học trong kì thi THPT Quốc gia

Yêu cầu của chương trình đối với học sinh lớp 12 THPT tương đối nặng,

do nhu cầu xét tuyển cao đẳng và đại học nên HS đầu tư nhiều thời gian và trílực cho các môn xét tuyển đại học vì vậy HS không có đủ thời gian đầu tư chomôn Sinh học

7.8 Những kinh nghiệm hướng dẫn học sinh học môn Sinh học 12 THPT theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh.

Qua thực tiễn giảng dạy tại trường THPT Xuân Hòa, để hướng dẫn HShọc môn Sinh học 12 theo định hướng phát triển năng lực tự học của học sinh cóhiệu quả tôi đã thực hiện các bước sau:

7.8.1 Chuẩn bị bài mới trước khi lên lớp

Qua thực tế giảng dạy công việc chuẩn bị bài mới của học sinh tôi thườngxây dựng ý tưởng bài dạy thông qua các hoạt động và giao cho học sinh hoặcnhóm học sinh chuẩn bị, tìm hiểu, trình bày bằng PowerPoint Trên lớp, giáoviên định hướng học sinh hoặc nhóm học sinh thảo luận Giáo viên chỉ đóng vaitrò hướng dẫn và chốt lại các kiến thức quan trọng giúp học sinh Làm như vậyqua nhiều giờ học sẽ tạo thành thói quen tốt cho học sinh, từ thói quen ấy sẽnâng cao năng lực tự học cho học sinh

7.8.1.1 Chuẩn bị của giáo viên trước giờ học

Tổ chức cho các nhóm HS hoạt động chuẩn bị bài mới trước khi lên lớptheo 3 bước

Bước 1: Hướng dẫn học sinh thiết kế hoạt động chuẩn bị bài mới (Thực hiện

ở tiết học trước, mục hướng dẫn học sinh tự học ở nhà ).

GV giới thiệu ý tưởng bài dạy mới cần chuẩn bị và cách chia nhóm với học sinh

Bước 2: Hướng dẫn học sinh thực hiện hoạt động chuẩn bị bài mới

+ GV thảo luận với nhóm HS về ý tưởng của nhóm

+ Hướng dẫn học sinh cách tìm kiếm, cách sàng lọc, kiểm tra độ chính xác của thông tin, cách thuyết trình một vấn đề

+ Hướng dẫn học sinh luyện tập cách thuyết trình ý tưởng

Bước 3: Giám sát học sinh thực hiện hoạt động chuẩn bị bài mới

Trên cơ sở kế hoạch thực hiện hoạt động chuẩn bị bài mới đã duyệt cho các nhóm, giáo viên giám sát hoạt động thực hiện kế hoạch của các nhóm, kịp

thời nhắc nhở và góp ý chỉnh sửa để học sinh thực hiện tốt hoạt động chuẩn bịbài mới.

7.8.1.2 Chuẩn bị của học sinh trước giờ học

Trước khi đến lớp học, học sinh cần dành khoảng thời gian thích hợp đểchuẩn bị bài Học sinh tự học theo tài liệu tự học có hướng dẫn theo từng bài,chủ đề, sách giáo khoa cùng với các tài liệu khác Từ các tài liệu hướng dẫn,từng học sinh hoặc nhóm học sinh chuẩn bị phần trình bày dưới dạng văn bảnhoặc trình chiếu Powerpoint

Học sinh các nhóm tự bố trí thời gian thực hiện ngoài giờ lên lớp

HS thực hiện hoạt động chuẩn bị bài mới theo các giai đoạn:

Giai đoạn 1: Xây dựng ý tưởng của nhóm dựa trên ý tưởng của giáo viên.

Giai đoạn 2: Xây dựng kế hoạch thực hiện ý tưởng.

Giai đoạn 3: Thực hiện ý tưởng.

Giai đoạn 4: Giới thiệu sản phẩm: Nhóm học sinh cử người thuyết trình và tập

thuyết trình dự án của nhóm

7.8.2 Hoạt động trên lớp (Trong tiết học bộ môn Sinh học 12)

7.8.2.1 Hoạt động trên lớp của giáo viên

Xây dựng hệ thống câu hỏi kích thích học sinh hoạt động độc lập và phốihợp hoạt động nhóm (trong giờ học tôi chỉ sử dụng nhóm nhỏ: 2 học sinh/bàn)

Tổ chức cho các em phát biểu, xây dựng bài học

Có cho điểm về bài thuyết trình và chuẩn bị của nhóm để đưa ra điểmcho từng nhóm, động viên khen ngợi kịp thời với sản phẩm của học sinh

Cụ thể:

Hoạt động 1: Giáo viên kiểm tra nội dung chuẩn bị ở nhà của học sinh dưới

dạng hỏi - đáp về sự sẵn sàng thuyết trình của từng nhóm học sinh

Hoạt động 2: Tổ chức cho các nhóm trình bày kết quả nghiên cứu của nhóm Hoạt động 3: Tổ chức cho học sinh cả lớp hỏi đáp nhanh các thắc mắc về kiến

thức của nhóm HS trình bày ý tưởng

Hoạt động 4: GV Xây dựng hệ thống câu hỏi kích thích học sinh hoạt động độc

lập và phối hợp hoạt động nhóm (trong giờ học tôi sử dụng thêm nhóm nhỏ: 2học sinh/bàn) để thảo luận các kiến thức trong ý tưởng bài học của giáo viên màcác nhóm học sinh chưa đưa ra

Hoạt động 5: Tổ chức cho các em thảo luận, xây dựng bài học.

Thông qua thảo luận của học sinh, giáo viên có thể đánh giá được mức độ nắmvững kiến thức của học sinh Trong quá trình thảo luận, giáo viên dẫn dắt, địnhhướng để học sinh lĩnh hội kiến thức Cuối cùng, giáo viên tổng kết, bổ sung,chính xác hoá những kết luận, hoàn chỉnh kiến thức bài học cho học sinh, rútkinh nghiệm về cách chuẩn bị bài mới

Hoạt động 6: Chấm điểm về bài thuyết trình và sự chuẩn bị của nhóm để đưa ra

điểm cho từng nhóm, động viên khen ngợi kịp thời với sản phẩm của học sinh

7.8.2.1 Hoạt động trên lớp của học sinh

Ghi chép đầy đủ nội dung bài học

Các nhóm báo cáo kết quả hoạt động chuẩn bị bài mới: Qua bản thuyếttrình Powerpoint khi có yêu cầu của giáo viên

Tích cực tiếp thu kiến thức từ bài trình bày của các nhóm

Suy nghĩ và trả lời các các câu hỏi mà giáo viên và các bạn đặt ra chonhóm

Tự đánh giá kết quả hoạt động chuẩn bị bài mới của nhóm mình và cácnhóm bạn trong lớp

7.9 Thiết kế giáo án minh họa

Bài 35- Tiết 37 MÔI TRƯỜNG SỐNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH

THÁI ( Ban cơ bản)

3 Năng lực cần phát triển

Hình thành và phát triển năng lực tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức thôngqua hoạt động tìm hiểu bài mới ở nhà và những hoạt động độc lập của học sinhtrong giờ học

Hình thành và phát triển năng lực ứng dụng công nghệ thông tin thông qua

kỹ năng tìm kiếm thông tin qua google, các trang Web và kỹ năng lựa chọnthông tin phù hợp với nội dung cần tự học

Phát triển trí tuệ của HS nhờ sự tích cực hóa các mặt khác nhau của hoạtđộng tư duy, các kỹ năng HS đạt được trong bài học

Rèn luyện và phát triển năng lực hợp tác thông qua hoạt động nhóm

Rèn luyện và phát triển năng lực giải quyết vấn đề thông qua vận dụngkiến thức giải quyết các vấn đề thực tế, các câu hỏi GV và HS đặt ra trong bàihọc

Hình thành và rèn luyện năng lực sáng tạo thông qua sự phân tích tìm tòi

và thu nhận kiến thức mới trong bài học

Hình thành và phát triển năng lực thực hành thông qua việc quan sát các nội dung clip trong bài

II PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, KIẾN THỨC TRỌNG TÂM

1 Phương pháp: PPDH giải quyết vấn đề, vấn đáp, hoạt động nhóm.

2 Kiến thức trọng tâm: Môi trường và các nhân tố sinh thái, giới hạn sinh thái,

ổ sinh thái

III CÔNG TÁC CHUẨN BỊ

1 Chuẩn bị của giáo viên

1.1 Hướng dẫn học sinh thiết kế hoạt động chuẩn bị bài mới: Thực hiện ở tiết

36, mục hướng dẫn học sinh tự học ở nhà.

Vấn đề tác động của con người tới môi trường, gây ô nhiễm môi trường

và vấn đề hậu quả của ô nhiễm môi trường, các biện pháp bảo vệ môi trường cóthể cho gộp vào một nhóm nghiên cứu Nhưng trong bài này tôi chọn tách rachia cho 2 nhóm cùng thực hiện với mục đích: Học sinh các nhóm đều tham giatìm hiểu các kiến thức của bài giảng, như vậy học sinh tiếp thu kiến thức đầy đủhơn nếu để 1 nhóm học sinh chỉ tìm hiểu một vấn đề; trong mỗi mục của bàigiảng đều có ít nhất 2 nhóm học sinh tham gia nghiên cứu

1.2.Hướng dẫn học sinh thực hiện hoạt động chuẩn bị bài mới

Học sinh các nhóm tự bố trí thời gian thực hiện ngoài giờ lên lớp

+ Gv giới thiệu ý tưởng bài dạy, thảo luận về ý tưởng mỗi nhóm và cách chia nhóm với học sinh

+ GV hướng dẫn học sinh cách tìm kiếm, cách sàng lọc, kiểm tra độ chínhxác của thông tin, cách thuyết trình một vấn đề

+ GV tổ chức cho học sinh luyện tập cách thuyết trình một vấn đề

1.3 Giám sát học sinh thực hiện hoạt động chuẩn bị bài mới

Trên cơ sở kế hoạch thực hiện hoạt động chuẩn bị bài mới đã duyệt cho các nhóm, giáo viên giám sát hoạt động thực hiện dự án của các nhóm, kịp thời

nhắc nhở và góp ý chỉnh sửa để học sinh thực hiện hoạt động chuẩn bị bài mới

có kết quả tốt

1.4 Thiết bị

Giáo án, máy vi tính, máy chiếu

Học liệu (tài liệu tham khảo)

Phần mềm PowerPoint 2010: Soạn bài giảng điện tử

Phần mềm Lumia camera, Adobe Premiere Pro và Adobe SoundboothCS5: Dùng để ghi hình và thiết kế video clip “Sự phân tầng của thực vật ở đồiThằn Lằn” làm tư liệu minh họa cho bài học (sử dụng trong mục II Giới hạnsinh thái và ổ sinh thái)

2 Chuẩn bị của học sinh

2.1 Hoạt động chuẩn bị bài mới

+ Nhiệm vụ nghiên cứu

Liệt kê và phân loại các loại môi trường sống của 5 - 7 loài sinh vật khácnhau ở thị xã Phúc Yên - Tỉnh Vĩnh Phúc

Thống kê và phân loại các nhân tố sinh thái tác động đến 3 loài sinh vật Tìm hiểu sự phân bố của 5 - 10 cây trên đồi Thằn Lằn - Phúc Yên - VĩnhPhúc

Quay phim hoặc chụp ảnh một số hoạt động của nhóm

Xây dựng bộ câu hỏi định hướng cần thảo luận

CH 1 Phân loại môi trường sống, xếp các sinh vật đã quan sát vào từng loại môitrường sống?

CH 2 Thế nào là nhân tố sinh thái, liệt kê các nhân tố sinh thái tác động tới baloài sinh vật Phân loại nhân tố sinh thái?

CH 3 Liệt kê 5 -7 cây trên đồi Thằn Lằn, sự phân bố cụ thể của từng cây, chiềucao cây, trong môi trường đó, theo em nhân tố sinh thái nào đóng vai trò quyếtđịnh đối với sự phân bố này?

Làm bài thuyết trình powerpoint

+ Đối tượng nghiên cứu: Con người và các sinh vật (vật nuôi, cây trồng,

và sinh vật hoang dã)

+ Phạm vi nghiên cứu: Phường Xuân Hoà và phường Đồng Xuân, xã

Cao Minh, xã Ngọc Thanh, xã Nam Viêm – Thành Phố Phúc Yên - Tỉnh VĩnhPhúc

+ Ý nghĩa của chủ đề: Sử dụng kiến thức của hoạt động chuẩn bị

bài mới vào học tập mục I và mục II.2 Tiết 37 - Sinh học 12

Nhóm 2: Tìm hiểu mối quan hệ giữa sinh vật và môi trường

+ Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu mối quan hệ giữa sinh vật và môi trường, qua những hiểu biết

và quan sát các sinh vật sống ở địa phương em

+ Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng môi trường sống của con người ở địa phương

Quay phim hoặc chụp ảnh một số hoạt động của nhóm

Xây dựng bộ câu hỏi định hướng cần thảo luận

CH 1 Kể tên một số hoạt động của con người tác động xấu đến môi trường?Thế nào là ô nhiễm môi trường ?

CH 2: Ảnh hưởng của nhân tố sinh thái nhiệt độ tới 2 - 3 loài sinh vật mà em quan sát được ?

Làm bài thuyết trình powerpoint

+ Đối tượng nghiên cứu: Con người và các sinh vật (vật nuôi, cây trồng,

và sinh vật hoang dã)

+ Phạm vi nghiên cứu: Phường Xuân Hoà và phường Đồng Xuân, xã

Cao Minh, xã Ngọc Thanh, xã Nam Viêm thuộc Thành Phố Phúc Yên - TỉnhVĩnh Phúc

+ Ý nghĩa khoa học của tiểu chủ đề: Sử dụng kiến thức của hoạt

động chuẩn bị bài mới vào học tập mục I và mục II.1 Tiết 37 - Sinh học 12

Nhóm 3: Tìm hiểu các biện pháp bảo vệ môi trường sống của con người, nhận xét về mối quan hệ giữa sinh vật và môi trường.

+ Mục đích nghiên cứu: Tìm hiểu hậu quả ô nhiễm môi trường và các

biện pháp bảo vệ môi trường sống của con người từ đó rút ra mối quan hệ giữacon người và môi trường sống

+ Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu các biện pháp bảo vệ môi trường sống của con người qua

Internet

Tìm hiểu thực trạng bảo vệ môi trường ở địa phương

Quay phim hoặc chụp ảnh một số hoạt động của nhóm

Xây dựng bộ câu hỏi định hướng cần thảo luận

CH 1 Hậu quả khi các tính chất vật lí, hoá học và sinh học của môi trường bị thay đổi (ô nhiễm môi trường)?

CH 2 Các biện pháp bảo vệ môi trường sống của con người?

CH 3 Nhận xét về mối quan hệ giữa sinh vật và môi trường?

Làm bài thuyết trình powerpoint

+ Đối tượng nghiên cứu: Con người.

+ Phạm vi nghiên cứu: Phường Xuân Hoà và phường Đồng Xuân, xã

Cao Minh, xã Ngọc Thanh, xã Nam Viêm thuộc thành phố Phúc Yên - TỉnhVĩnh Phúc

+ Ý nghĩa khoa học của chủ đề: Sử dụng kiến thức của hoạt động

chuẩn bị bài mới vào học tập mục I Tiết 37 - Sinh học 12

2.2 Thiết bị

Phần mềm Microsoft Word và Powerpoint để làm bài thuyết trình và trìnhchiếu

Máy tính có kết nối

Internet Vở ghi bài

Bài thuyết trình của nhóm HS

IV TIẾN TRÌNH LÊN LỚP

1 Ổn định tổ chức: Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số.

2 Kiểm tra bài cũ

Không kiểm tra đầu giờ

3 Hoạt động dạy học

3.1 Dẫn nhập vào bài

Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi trò chơi giải ô chữ

Hàng 1: Đây là môn khoa học nghiên cứu về sự sống (Đáp án: Sinh học).Hàng 2: Tỉnh này có nhà máy thép lâu đời và nổi tiếng Việt Nam (Đápán: Thái Nguyên)

Hàng 3: Đây là hoạt động quan trọng nhất của học sinh THPT (Đáp án: học tập)

Từ chìa khoá: Đây là một phần của môn Sinh học Học sinh được học

trong chương trình Sinh học 9 và cuối Sinh học 12 ( Đáp án: Sinh thái học)

GV: Chúng ta bắt đầu tìm hiểu các kiến thức của phần bảy- Sinh thái học.Khởi đầu là chương I Cá thể và quần thể sinh vật, giờ học hôm nay chúng tahọc tiết 37- Bài 35 Môi trường sống và các nhân tố sinh thái

3.2 Hoạt động dạy học

Hoạt động của thầy- trò Nội dung bài giảng

GV: Giới thiệu nội dung của sinh thái Sinh thái học là môn khoa học nghiên

những sinh vật sống và các tác độngqua lại giữa các sinh vật và môi trườngsống của chúng

GV: Giới thiệu nội dung bài học I Môi trường và các nhân tố sinh

Hoạt động 1 Môi trường và các nhân thái

tố sinh thái.

GV: Em hãy nhắc lại khái niệm môi

trường sống đã được học trong chương

trình Sinh học 9

HS: Dùng kiến thức Sinh học 9 để trả

lời.

GV: HS nhóm 1 trình bày kết quả thảo

luận câu hỏi 1, 2

HS: Nhóm 1 cử đại diện nhóm lên

trình bày kết quả.

CH 1 Phân loại môi trường sống, xếp

các sinh vật đã quan sát vào từng loại

môi trường sống ?

CH 2 Thế nào là nhân tố sinh thái,

Liệt kê các nhân tố sinh thái tác động

tới 5 loài sinh vật Phân loại nhân tố

sinh thái ?

- HS nhóm khác nghe, nhận xét và thảo

luận với các HS nhóm 1 về thắc mắc

của mình.

GV: Sau khi nhóm 1 trình bày xong:

- GV nhận xét kết quả trình bày của

nhóm

- Từ kết quả câu hỏi 1 đã thảo luận của

nhóm, GV bổ sung và rút ra kiến thức:

Các loại môi trường sống của sinh vật

- Từ kết quả câu hỏi 2 của nhóm, GV

bổ sung và rút ra kiến thức: Khái niệm

nhân tố sinh thái, phân loại nhân tố

sinh thái

GV: Theo em con người thuộc nhóm

nhân tố sinh thái nào?

- Môi trường sống của sinh vật baogồm tất cả các nhân tố xung quanh sinhvật, có tác động trực tiếp hoặc gián tiếphoặc tác động qua lại tới sự tồn tại,sinh trưởng, phát triển và những hoạtđộng của sinh vật

- Các loại môi trường sống chủ yếu:

 Môi trường cạn (mặt đất và khíquyển) Là môi trường sống củaphần lớn các sinh vật trên tráiđất

 Môi trường đất.

 Môi trường nước: nước ngọt,nước mặn, nước lợ Là môitrường sống của các sinh vậtthuỷ sinh

 Môi trường sinh vật: Thực vật,

động vật, con người Là môitrường sống của các sinh vật kísinh, cộng sinh

- Nhân tố sinh thái: Là những nhân tốmôi trường có ảnh hưởng trực tiếphoặc gián tiếp tới đời sống sinh vật

- Có hai nhóm nhân tố sinh thái cơ bản: Vô sinh và hữu sinh

Nhóm nhân tố sinh thái vô sinh: Là tất

cả các nhân tố vật lí, hoá học

HS: Tự phân tích đặc điểm các nhóm

nhân tố sinh thái và xếp con người

thuộc nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh.

GV: Em hãy phân tích các nhân tố sinh

thái trong môi trường sống của con

người ?

HS: Vận dụng kiến thức trả lời câu

hỏi.

GV: Lập sơ đồ song song với câu trả

lời của học sinh

GV: Yêu cầu học sinh nhóm 2 (trình

bày câu hỏi 1)

HS: Nhóm 2 lên thuyết trình.

CH 1 Kể tên một số hoạt động của

con người tác động xấu đến môi

trường? Thế nào là ô nhiễm môi

CH 1 Hậu quả khi các tính chất vật lí,

hoá học và sinh học của môi trường bị

thay đổi (ô nhiễm môi trường)?

CH 2 Các biện pháp bảo vệ môi

trường sống của con người ?

CH 3 Nhận xét về mối quan hệ giữa

sinh vật và môi trường ?.

- Nhân tố con người: Thuộc nhómnhân tố sinh thái hữu sinh, là nhân tố

có ảnh hưởng lớn tới đời sống củanhiều sinh vật và môi trường

- Con người tác động tới môi trường theo 2 hướng

 Hướng tích cực → bảo vệ môi trường

 Hướng tiêu cực → ô nhiễm môi trường

- Những biến đổi của môi trường trướcnhững tác động của con người: Cáctính chất Vật lí, Hoá học và Sinh họccủa môi trường bị thay đổi (ô nhiễmmôi trường)

- Nhân tố sinh thái tác động lên sinhvật, đồng thời sinh vật cũng ảnh hưởng