Vậy nên làm thế nào để khi dạy bài thể dục phát triển chung cho học sinh lớp 7 thực sự thu hút được sự tập trung cao độ, tích cực tập luyện có hiểu quả, góp phần thực hiện mục tiêu giáo
Trang 11 Phần thứ nhất: ĐẶT VẤN ĐỀ:
Chương trình thể dục trước đây đã đề ra những mục tiêu, nhiệm vụ trong đó có mục tiêu cơ bản là:
- Truyền thụ kiến thức, kỹ năng cơ bản các môn học TDTT
- Rèn luyện thể lực, góp phần củng cố, nâng cao sức khỏe cho học sinh Trong đó mục tiêu truyền thụ kiến thức, kỹ năng là trọng tâm Rèn luyện thể lực chỉ là nhiệm vụ thứ yếu Vì thế, trong quá trình lên lớp, mọi hoạt động diễn ra đều tập trung vào việc truyền thụ kiến thức, củng cố nâng cao kiến thức, kỹ năng Thời gian dành cho việc luyện tập nâng cao kĩ năng thực hành, thể lực còn ít, lượng vận động còn nhẹ chưa đủ để làm biến chuyển nâng cao khả năng thực hành và thể lực của người tập
Một trong các đặc trưng cơ bản của môn thể dục là thực hành, là luyện tập, học đi đôi với hành Thông qua luyện tập để hình thành, củng cố, nâng cao
kĩ năng Luyện tập là hoạt động cơ bản của dạy học thể dục
Trong quá trình luyện tập với các bài, các động tác khác nhau, với lượng vận động hợp lý sẽ có tác dụng, ảnh hưởng không nhỏ tới việc rèn luyện thân thể cho học sinh Khi các em được luyện tập thì các kỹ thuật, kỹ năng, động tác cũng được cũng cố, nâng cao và mới có tác dụng
Việc học tập kỹ thuật động tác của học sinh là một quá trình đòi hỏi phải có thời gian Thời gian nhiều hay ít tùy thuộc vào động tác, bài tập khó hay dễ và phải luyện tập với số lần cần thiết thì kỹ thuật, kỹ năng mới được hình thành, mới có tác dụng rèn luyện thể lực, nâng cao sức khỏe
Như chúng ta đã biết trong bài "Sức khoẻ và thể thao" ngày 27/3/1946 đăng trên báo "Cứu quốc" có đoạn viết "Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới Việc gì cũng cần phải có sức khoẻ mới làm được, mới thành công Mỗi người dân yếu ớt tức là cả nước yếu ớt, mỗi người dân khoẻ mạnh tức là cả nước mạnh khoẻ Vậy nên luyện tập thể dục, bồi bổ sức khoẻ là bổn phận của mỗi người dân yêu nước Việc đó không tốn kém khó khăn gì Gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và ai cũng làm được Mỗi ngày ngủ dậy tập một ít
Trang 2thể dục Ngày nào cũng tập thì khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ như vậy
là sức khoẻ"
Vậy nên giáo dục thể chất đã được Đảng và Nhà nước ta coi là một trong những mục tiêu giáo dục toàn diện và nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân
Nhằm giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ hoàn thiện về thể chất, nâng cao khả năng làm việc và kéo dài tuổi thọ của con người"
Giáo dục thể chất cũng như các loại hình giáo dục khác là quá trình sư phạm với đầy đủ đặc điểm của nó và có vai trò chủ đạo của nhà sư phạm Giáo dục thể chất được chia thành hai mặt tương đối độc lập: Dạy học động tác và giáo dục tố chất thể lực
Trong hệ thống giáo dục, nội dung đặc trưng của giáo dục thể chất được gắn liền với giáo dục, trí dục, đức dục, mĩ dục và giáo dục lao động
Mục đích của giáo dục thể chất trong nhà trường nhằm góp phần bảo vệ sức khoẻ, cung cấp những kiến thức cơ bản về phát triển cơ thể, môi trường, đồng thời hình thành ở người học những nhân cách sống của con người lao động mới trong thời đại mới Giáo dục thể chất với nhiệm vụ " Phát triển toàn diện các tố chất thể lực và trên cơ sở phát triển các năng lực thể chất, hình thành hệ thống và tiến hành hoàn thiện đến mức cần thiết các kỷ năng, kỷ xảo quan trọng trong cuộc sống" Không những thế, giáo dục thể chất cho thế hệ trẻ là một mặt của giáo dục tiến bộ, là nhu cầu tất yếu khách quan của sự tồn tại và phát triển của một xã hội văn minh nói chung và của công việc xây dựng
Xã hội chủ nghĩa, bảo vệ Tổ quốc nói riêng Môn thể dục còn mang lại cho thế
hệ trẻ cuộc sống vui tươi, lành mạnh và tác động mạnh mẽ đến nhiều mặt giáo dục khác
2 Phần thứ hai: NỘI DUNG 2.1 Cơ sở khoa học.
Giáo dục thể chất, hay thể dục thể thao cụ thể là bài thể dục phát triển chung trong Nhà trường là môn học được học sinh ưa thích Ở môn này rất phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi, sức khoẻ, giới tính của các em,
Trang 3giúp các em hình thành kỹ năng kỹ sảo động tác cơ bản, mềm dẻo, khéo léo dặc biệt là sự phối hợp vận động của chân, tay, thân mình, góp phần hình thành nhân cách, tinh thần tập thể, bổ trợ tích cực cho các môn thể thao khác, củng cố và nâng cao sức khoẻ phát triển cơ thể cân đối tạo điều kiện để học tập tốt các môn học văn hoá khác
Qua tìm hiểu học sinh của trường có một số em rất muốn thể hiện mình thông qua tập luyện tuy nhiên vẫn còn không ít những em chưa mạnh dạn, tích cực khi tập luyện dẫn đến kết quả không cao
Đối với học sinh trung học cơ sở, các em đang ở tuổi phát triển mạnh về
hệ xương, Hệ hô hấp, hệ tuần hoàn, sự tập trung chú ý chưa bền vững, dễ bị phân tán, tính hưng phấn chưa cao, trí tưởng tượng đang phát triển song còn tương đối nghèo nàn, ít có tổ chức, tư duy logic chưa cao Vậy nên làm thế nào
để khi dạy bài thể dục phát triển chung cho học sinh lớp 7 thực sự thu hút được sự tập trung cao độ, tích cực tập luyện có hiểu quả, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục thể chất và mục tiêu giáo dục trung học cơ sở là vấn đề đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư suy nghĩ, nghiên cứu
Từ thực tế giảng dạy và xuất phát từ cơ sở trên bản thân tôi lựa chọn
sáng kiến: "Một số giải pháp giúp học sinh lớp 7 học tốt bài thể dục phát
triển chung".
2.2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN
2.2.1 Thực trạng.
2.2.1.1 Thuận lợi.
Môn thể dục là một môn học đã được xây dựng theo hướng tích cực hoá hoạt động cho học sinh
Giáo viên được tập huấn, được hướng dẫn cách xây dựng và thiết kế bài học theo hướng phân chia hoạt động cụ thể, rõ ràng, có chỉ dẫn phương pháp giảng dạy từng chủ đề, động tác
Được sự đồng tình và giúp đỡ, động viên của đồng nghiệp, của Ban giám hiệu nhà trường
Trang 4Giáo viên nhiệt tình trong công tác giảng dạy, luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu các tài liệu cũng như học hỏi qua các tiết dạy của đồng nghiệp để tìm ra biện pháp giáo dục tốt nhất nhằm đem lại hiệu quả cho tiết dạy
Học sinh đa số tích cực và thích học bộ môn
2.2.1.2 Khó khăn.
Sân bãi phục vụ cho công tác dạy và học chưa đảm bảo
Các loại sách tham khảo phục vụ cho bộ môn thể dục ít nên còn ảnh hưởng nhiều đến công tác nghiên cứu, tìm tòi của giáo viên
Vẫn còn tồn tại trong số ít học sinh xem thể dục là môn phụ nên chưa tích cực trên lớp cũng như tập luyện ở nhà
2.2.1.3 Nguyên nhân dẫn tới học sinh tập chưa tốt bài thể dục phát triển chung.
Qua nhiều năm giảng dạy thể dục cũng như theo dõi qua các tiết dạy và làm khảo sát ở học sinh khối lớp 7, bản thân tôi thấy các em tập chưa tốt bài thể dục phát triển chung là do một số nguyên nhân như sau:
Một bộ phận học sinh còn xem nhẹ môn học vì tính chất là môn phụ Học sinh chưa hiểu rõ vị trí, tầm quan trong của việc tập luyện bài thể dục
Mất tập trung trong giờ học dẫn tới việc tập chưa đúng ở một số động tác
Sự phối hợp chưa nhịp nhàng giữa giáo viên bộ môn với giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh học sinh
Một số học sinh do tập thể dục không thường xuyên hoặc tập chưa đúng động tác nên gây ra sự mệt mỏi ở các cơ bắp từ đó không còn hứng thú với bài thể dục
Giáo viên vẫn còn ảnh hưởng với phương pháp cũ phân tích động tác chưa ngắn gọn, sửa động tác cho học sinh chưa dứt khoát, triệt để; sử dụng một số hình thức, phương pháp tập luyện chưa thực sự linh hoạt, hiệu quả
Thiếu sự quan tâm, chỉ bảo của phụ huynh học sinh, từ đó học sinh chưa hình thành được thói quen tập thể dục hàng ngày
Trang 5* Vậy học sinh tập chưa tốt bài thể dục phát triển chung có ảnh hưởng gì
đến sức khoẻ, sự phát triển các tố chất cũng như việc dạy và học của giáo viên
và học sinh?
Theo tôi thấy, nếu học sinh tập chưa đúng bài thể dục phát triển chung
sẽ ảnh hưởng rất lớn đến tiết dạy của giáo viên, lớp học từ đó sẽ mất trật tự do một số học sinh không còn hứng thú với môn học Học sinh tập không đúng bài thể dục phát triển chung còn ảnh hưởng tới sự phát triển của cơ thể, gây nên sự uể oải về mặt tâm lí cũng như mặt thể chất đi ngược lại với mục đích của việc tập luyện thể dục thể thao là “nâng cao sức khoẻ, phát triển thể lực”
Từ đó học sinh không rèn luyện được thói quen tập thể dục hàng ngày
2.2.2 Những giải pháp và tổ chức thực hiện.
Đổi mới phương pháp dạy học là xu thế phát triển và đáp ứng nhu cầu thực tiễn của giáo dục hiện nay Để đổi mới phương pháp dạy học và tìm ra được những biện pháp dạy học tốt nhất thì đòi hỏi người giáo viên phải có sự nghiên cứu, tìm tòi, chuẩn bị bài cũng như các thiết bị, đồ dùng dạy học chu đáo, sân bãi tập luyện phù hợp trước khi lên lớp Đối với phần bài thể dục phát triển chung, trước mỗi tiết dạy giáo viên phải tập sao cho thuần thục, chính sác các động tác, mỗi giờ học giáo viên cần chủ động áp dụng các hình thức tích cực hoá học sinh bằng nhiều phương pháp và hình thức dạy học
Qua một số năm giảng dạy, để giúp học sinh tập tốt bài thể dục phát triển chung góp phần hoàn thành mục đích, nhiêm vụ của môn thể dục bản thân tôi đã áp dụng các biện pháp sau:
2.2.3 Giúp học sinh hiểu rõ vị trí, tầm quan trọng của việc tập luyện bài thể dục phát triển chung.
Chương trình thể dục lớp 7 gồm có 9 chương Nội dung gồm 2 phần chính
Phần quy định gốm có: Lý thuyết, đội hình đội ngũ, bài thể dục phát triển chung
Phần tự chọn: Bóng đá, bóng chuyền, bơi
Trang 6Vậy nên khi dạy đến phần nào thì người giáo viên cần truyền thụ cho học sinh nắm và hiểu được vị trí, tầm quan trọng , sự cần thiết cần phải học các phần đó Thế nên, khi dạy tới phần Bài thể dục phát triển chung, bản thân tôi dành một ít thời gian giải thích cho học sinh hiểu được sự cần thiết phải tập luyện bài thể dục này để làm gì? Lợi ích và tác dụng cụ thể của nó? Đó là nhờ tập luyện bài thể dục phát triển chung mà các em hình thành được nhân cách chuẩn mực, phát triển cân đối về thể hình, rèn luyện ý chí, khắc phục khó khăn, tính kiên trì, nâng cao được các hoạt động của cơ thể, thúc đẩy sự phát triển những kĩ năng vận động cần thiết, củng cố các nhóm cơ, hình thành tư thế đúng đắn
Tập luyện thể dục thường xuyên, đúng phương pháp, khoa học sẽ làm cho cơ thể phát triển thể hiện ở sức nhanh, sức mạnh, sức bền, dẻo và khéo léo
Bên cạnh đó, nếu tập thể dục thường xuyên sẽ là cho tim khoẻ lên, sự vận chuyển máu của hệ mạch dễ dàng hơn, cung cấp nhiều chất dinh dưỡng và thải cặn bã kịp thời hơn, cơ thể trở nên khoẻ cường tráng, ăn ngủ, học tập và lao động tốt hơn Cũng nhờ tập luyện thể dục thường xuyên mà cơ xương tiếp thu được máu đầy đủ, các tế bào xương phát triển nhanh, xương dày lên, cứng
và dáng đi khoẻ mạnh v.v
Ví dụ: Giáo viên giải thích rõ cho học sinh khi tập động tác " Tay" thì sẽ tác động đến các cơ, phổi và lồng ngực nở ra, tăng độ đàn hồi, tăng lượng khí trao đổi trong nhịp thở Từ đó hệ hô hấp hoạt động nhịp nhàng và khoẻ mạnh hơn
Động tác "tay" thì có tác dụng toàn bộ đến tất cả các cơ, khớp trên cơ thể
2.2.4 Lựa chọn phương pháp và hình thức dạy học hợp lý.
Như chúng ta đã biết, mỗi bài học người giáo viên không chỉ sử dụng một phương pháp và hình thức dạy học mà phải kết hợp nhiều phương pháp giảng dạy Do đó tuỳ theo từng bài dạy cụ thể mà người giáo viên lựa chọn ra
Trang 7những phương pháp và hình thức dạy học tối ưu nhằm đem lại hiệu quả tốt nhất cho tiết dạy Đối với bài thể dục phát triển chung cũng vậy, để giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức, nắm bắt nhanh kỹ thuật động tác thì ở từng bài dạy, từng động tác đòi hỏi người giáo viên phải tìm ra những phương pháp và hình thức dạy học tối ưu, đúng đặc trưng của môn học nhằm gây được hứng thú tập luyện của học sinh, làm cho tiết học trở nên nhẹ nhàng, sinh động, học sinh nắm vững được kiến thức, kỹ năng của bài
Chẳng hạn: khi dạy động tác " Chân" tôi sử dụng các phương pháp như: giải thích, trực quan, làm mẫu, thực hành, sửa động tác sai
Hình thức: tập cả lớp, theo nhóm
Còn khi dạy động tác "Thăng bằng" tôi sử dụng các phương pháp như: giải thích, trực quan, làm mẫu, sử động tác sai, phân chia, thực hành, thi đua
Hình thức: tập cả lớp, cá nhân, nhóm và tổ
2.2.5 Giải thích rõ kỹ thuật động tác.
Đối với môn thể dục cấp THCS nói chung và bài thể dục phát triển chung lớp 7 nói riêng thì khi giảng dạy là không thể thiếu giải thích kỹ thuật động tác Đây là phương pháp giúp học sinh tư duy định hình được động tác, hiểu và nắm được kỹ thuật từng nhịp cũng như toàn bộ động tác Là cơ sở tạo điều kiện cho học sinh tiếp nhận bài tập một cách chính xác, nhanh nhất về mặt kỹ thuật, đồng thời giúp học sinh nhớ và khắc sâu để từ đó hình thành biểu tượng chung của động tác Song song với việc giải thích kỹ thuật thì giáo viên cũng nên kết hợp với làm mẫu để giúp học sinh tiếp thu một cách nhanh và hiệu quả nhất
Ví dụ: Dạy động tác "Vươn thở" trước hết giáo viên nêu tên động tác, sau đó làm mẫu rồi giải thích cặn kẽ từng nhịp gắn gọn không quá dài dòng như:
Nhịp 1: Bước chân trái sang ngang rộng bằng vai, hai tay cầm cờ đưa ra trước – lên cao song song, lòng bàn tay hường vào nhau, cờ hướng lên cao, ưỡn thân, mặt ngửa hít vào sâu bằng mũi Giáo viên vừa giải thích vừa làm mẫu
Trang 8Khi giải thích kỹ thuật động tác, giáo viên cần nói ngắn gọn, chính xác nhưng dễ hiểu, tránh giải thích dài dòng gây nên sự nhàm chán ở học sinh cũng như mất thời gian để học sinh thực hành luyện tập Việc giải thích cần chú ý giúp học sinh nắm vững nét cơ bản kỹ thuật và nhấn mạnh yếu lĩnh của động tác Qua đó củng cố được kỷ thuật luyện tập, đánh giá được ý thức thực hiện bài tập của học sinh Trong khi giải thích kỹ thuật động tác giáo viên phải
bố trí đội hình, chọn vị trí đứng sao cho hợp lí để lời nói của mình vừa được tất cả học sinh trong lớp nghe, giáo viên vừa quan sát được tất cả các em trong lớp Tránh đứng quá gần hoặc quá xa, đứng lệch sang một bên
Chẳng hạn: khi đứng giải thích kỹ thuật động tác hoặc làm mẫu vị trí đứng của giáo viên như sau:
Hình vẽ đội hình, vị trí giáo viên làm mẫu
2.2.6 Thực hiện làm mẫu chính xác.
Khi dạy động tác mới thì việc làm mẫu là một trong những biện pháp rất cần thiết Trước hết giáo viên cũng nêu tên động tác, sau đó tiến hành làm mẫu Khi làm mẫu, giáo viên phải thể hiện đúng yếu lĩnh của động tác và làm mẫu hoàn chỉnh động tác
Đối với những động tác khó, phức tạp, có sự phối hợp của nhiều bộ phận, giáo viên nên làm mẫu chậm từng nhịp hoặc có thể dừng lại ở những cử động khó để học sinh quan sát
Trang 9Ví dụ: Khi dạy động tác "Thăng bằng" Giáo viên tổ chức làm mẫu từng nhịp
Giáo viên Cũng có thể kết hợp phương pháp trực quan gián tiếp Khi xem tranh giáo viên chỉ cần nhấn mạnh những điểm cơ bản của động tác, giúp học sinh nắm chắc các cử động kỹ thuật
Tiếp đó giáo viên có thể làm mẫu một lần nữa nếu như thấy vẫn còn một
số học sinh chưa thực sự nắm chắc kỹ thuật động tác Đối với lần làm mẫu này giáo viên cũng thực hiện với một mức độ bình thường, đối với những cử động khó giáo viên có thể vừa làm vừa nhắc nhở sự chú ý tập trung của học sinh
Như tôi đã nêu ở trên, làm mẫu củng phải kết hợp với giải thích kỷ thuật động tác, đồng thời nhắc nhở học sinh quan sát Khi giảng dạy phải trình bày một cách rõ ràng, nhấn mạnh những điểm then chốt của động tác để kích thích
sự hứng thú của học sinh thực hiện bài tập
Khi giáo viên làm mẫu phải cho học sinh đứng xen kẻ nhau để sao cho tất cả các em đều quan sát được giáo viên làm mẫu động tác Bên cạnh đó giáo viên cần sử dụng hình thức làm mẫu theo kiểu "soi gương" để vừa thực hiện vừa quan sát được sự tập trung của học sinh
Ví dụ: khi dạy học sinh thực hiện nhịp 1 của động tác "Tay": "Bước chân trái sang ngang rộng bằng vai,đồng thời hai tay dang ngang bàn tay sấp, căng ngực, mắt nhìn thẳng" thì giáo viên làm ngược lại "Bước chân phải sang ngang rộng bằng vai,đồng thời hai tay dang ngang bàn tay sấp, căng ngực, mắt nhìn thẳng"
2.2.7 Tổ chức luyện tập theo nhóm.
Cũng giống như một số môn học khác, sử dụng học tập theo nhóm nhằm giúp cho học sinh có điều kiện phát huy tính mạnh dạn, tự tin và có điều kiện cùng giúp nhau tiến bộ trong học tập Đối với môn thể dục cũng thế, sau khi giáo viên đã hướng dẫn song kỹ thuật động tác và tổ chức cho học sinh luyện tập theo lớp một số lần kết hợp với quan sát, uốn nắn, sửa sai tại chỗ
Trang 10Nhưng cứ tập theo đội hình cả lớp như vậy thì sẽ gây nên sự nhàm chán, đơn điệu, mỗi lần giáo viên dừng lại sửa sai cho một em nào đó thì cả lớp cũng phải ngưng tập gây lãng phí thời gian của tiết học Vậy nên sau một vài lần tập theo đội hình cả lớp thì giáo viên sẽ chia lớp thành các nhóm (từ 2 đến 8HS), phân công vị trí cử HS điều khiển (hoặc luân phiên) cũng như giao nhiệm vụ cho các nhóm tập luyện Lợi thế của hình thức tập luyện này là học sinh có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau, chỉ bảo cho nhau những kiến thức kĩ năng mà mình
đã lĩnh hội được, từ đó giúp các bạn tập tốt hơn, khơi dậy cho các em tinh thần đoàn kết Hơn thế nữa, khi tập các động tác khó cần có sự phối hợp của nhiều
bộ phận trên cơ thể thì tập theo nhóm đôi sẽ giúp học sinh tự sửa sai cho nhau, cùng giúp đỡ nhau thực hiện đúng động tác, đồng thời khi dạy theo hình thức này thì giáo viên có nhiều thời gian để quan sát và sửa sai cho học sinh mà không gây ảnh hưởng tới các học sinh khác
Ví dụ: khi học động tác "thăng bằng" đối với những cử động khó như ngả thân, nâng chân lên cao phía sau, hai tay dang ngang, học sinh A có thể chỉ cho học sinh B thấy được tư thế chân, tay, thân mình chưa chính xác, từ đó chỉnh sửa cho đúng với yêu cầu kỹ thuật động tác
2.2.8 Dùng phương pháp "thi đua" vào tiết dạy một cách hợp lý.
Đối với môn thể dục nói chung và bài thể dục phát triển chung nói riêng thì khối lượng vận động của mỗi tiết học không nhiều, những bài tập thường đơn điệu, các động tác lặp lại nhiều lần nên dễ gây cảm giác nhàm chán trong học sinh Vậy nên phương pháp học tập này đóng vai trò khá quan trọng trong việc đem lại hiệu quả cho một tiết học Cụ thể, thông qua hình thức học tập này học sinh sẽ phát huy hết khả năng của mình, từ đó kích thích những học sinh khác có tinh thần tự giác tập luyện, sự hưng phấn trong học tập được nhân lên nhiều lần, giảm bớt được sự uể oải, thiếu tập trung ở một số bộ phận học sinh
Ví dụ: Những tiết ôn tập, học sinh khá, giỏi dễ bị nhàm chán do kiến thức, thực hành lặp lại nhiều lần Vậy để đảm bảo cho các đối tượng học sinh