C76B r phương pháp nghiên cứu luật học

Nội dung của báo cáo giải quyết tình huống pháp lý Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI KHOA HỌC PHÁP LÝ 1.. Nội dung, phân loại nghiên cứu luật học Trong phần này, trên cơ sở khái

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT

LƯU HÀNH NỘI BỘ

LƯU HÀNH NỘI BỘ

In tại Công ty TNHH Một Thành Viên In Kinh Tế,

279 Nguyễn Tri Phương, Phường 5, Quận 10, TP Hồ Chí Minh

3

MỤC ĐÍCH

Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ xa nắm vững nội dung ôn tập và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả

Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo

NỘI DUNG HƯỚNG DẪN

Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:

Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội

dung trọng tâm của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa là các kiến thức hoặc kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học

Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa kiến

thức và luyện tập kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm

Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm tra

và đề thi, hướng dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý

về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm

Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và đáp

án, có tính chất minh hoạ nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi

PHẦN 1

CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM

Chương trình được kết cấu gồm 3 Chương, bao gồm các kiến thức cốt lõi sau:

Chương 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU LUẬT HỌC

1 Khái niệm nghiên cứu luật học

2 Nội dung, phân loại nghiên cứu luật học

3 Đạo đức trong nghiên cứu

Chương 2: KỸ NĂNG PHÂN TÍCH, GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG PHÁP LÝ

1 Các bước phân tích, giải quyết tình huống pháp lý

2 Kỹ năng lập luận, trình bày kết quả nghiên cứu

3 Nội dung của báo cáo giải quyết tình huống pháp lý

Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI KHOA HỌC PHÁP LÝ

1 Các bước thực hiện đề tài khoa học pháp lý

2 Một số phương pháp nghiên cứu phổ biến

5

PHẦN 2

CÁCH THỨC ÔN TẬP

Phần này sẽ trình bày khái quát về một số vấn đề mà người học cần lưu ý khi học và ôn tập Những nội dung được nêu trong nội dung của hướng dẫn ôn tập này chỉ mang tính chất hướng dẫn, những nội dung cần lưu ý đối với người học mà không có

ý nghĩa giới hạn nội dung ôn tập và thi Nội dung hướng dẫn chỉ nhấn mạnh những nội dung quan trọng của từng bài học, không nêu hết được tất cả các vấn đề của môn học Vì vậy, trong quá trình học, người học cần bám sát đề cương môn học, đọc thêm tài liệu lưu hành nội bộ của môn học và các tài liệu tham khảo khác

Chương 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU LUẬT HỌC

Chương này cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản khai mở cho toàn bộ quá trình học và thực hành môn học Nội dung của chương chủ yếu tiếp cận dưới dạng lý thuyết, nên yêu cầu đối với sinh viên chủ yếu là biết và hiểu các phần nội dung của môn học

Đối với phần đạo đức trong nghiên cứu, sinh viên cần có cái nhìn bao quát về đạo đức trong nghiên cứu nói chung và soi vào đạo đức trong nghiên cứu luật học Nội dung chương gồm

3 phần như sau:

1 Khái niệm nghiên cứu luật học

Trong phần này sinh viên cần biết và hiểu được thế nào là nghiên cứu luật học Theo đó nghiên cứu luật học có thể hiểu là hoạt động tư duy của con người nhằm phân tích, nghiên cứu về

nội dung của pháp luật và đời sống thực tế của pháp luật với mục đích chủ yếu nhằm áp dụng vào việc giải quyết một tình huống pháp lý cụ thể hoặc một đề tài khoa học pháp lý

2 Nội dung, phân loại nghiên cứu luật học

Trong phần này, trên cơ sở khái niệm đã được tiếp cận ở phần 1 của chương, sinh viên cần chỉ ra được 2 nội dung cốt lõi của nghiên cứu luật học là nghiên cứu các quy định pháp luật và nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật

Sinh viên cũng cần biết được nghiên cứu luật học sẽ được phân loại như thế nào, nếu căn cứ vào nội dung nghiên cứu; vào mục đích áp dụng của nghiên cứu hoặc căn cứ vào mục đích khoa học của nghiên cứu

3 Đạo đức trong nghiên cứu

So với hai nội dung trên, đạo đức trong nghiên cứu là một khái niệm tương đối trừu tượng Ở góc độ khái quát nhất, đạo đức trong nghiên cứu là cách đánh giá của các chủ thể về hành vi của người nghiên cứu

Người học cần phân biệt được 3 nội dung của đạo đức trong nghiên cứu gồm: đạo đức với chính mình, đạo đức với người khác và đạo đức với cộng đồng, xã hội Đó cũng chính là cách

mà người học, người nghiên cứu tự xem xét liệu có nên hay không nên thực hiện công trình nghiên cứu, nên hay không nên công bố các thông tin có liên quan đến công trình nghiên cứu và nên hay không nên công bố kết quả nghiên cứu dựa trên tinh thần tôn trọng chính bản thân mình, tôn trọng người khác và tôn trọng cộng đồng

Trong nội dung phần này, người học cũng cần phân biệt được giữa đạo đức tối đa (tinh thần tự ý thức) với đạo đức tối thiểu (các quy định của pháp luật, cam kết pháp lý) Người nghiên

7

cứu chỉ có thể bị chế tài bởi những vi phạm cụ thể theo quy định của pháp luật hoặc các cam kết cá nhân khi không đạt được những chuẩn mực đạo đức tối thiểu Trên chuẩn mực đó, những chuẩn mực cao hơn nữa thì không có một ràng buộc, chế ước nào buộc người nghiên cứu Đạo đức tối đa chỉ có thể xuất phát từ tinh thần tự ý thức, tự tôn trọng

Chương 2: KỸ NĂNG PHÂN TÍCH, GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG PHÁP LÝ

Đây là chương mà nội dung của nó hoàn toàn mang tính ứng dụng thực tiễn Tất cả những nội dung được giới thiệu trong chương này đều hướng tới việc áp dụng giải quyết tình huống trên thực tế Vì vậy người học không chỉ biết mà phải hiểu thật rõ nội dung của từng phần trong chương để có thể thực hành cũng như làm bài kiểm tra kết thúc môn Chương này gồm 3 phần

1 Các bước phân tích, giải quyết tình huống pháp lý

Để chuẩn bị kiến thức cho việc phân tích, giải quyết tình huống pháp lý, người học cần đọc phần 2.1 của Chương 2, Tài liệu lưu hành nội bộ Nghiên cứu phần này, giúp người học biết và hiểu các bước chuẩn bị và tiến hành phân tích, giải quyết tình huống pháp lý

Trên cơ sở đã đọc kỹ các nội dung và lưu ý trong phần 2.1, người học nghiên cứu phần 2.2 của chương 2 để biết được những bước cụ thể khi tiến hành phân tích, giải quyết tình huống pháp lý

2 Kỹ năng lập luận, trình bày kết quả nghiên cứu

Kỹ năng lập luận, trình bày kết quả nghiên cứu chủ yếu thể hiện ở phần 2.1.5, 2.1.6 và 2.1.7 của phần lý thuyết Đặc biệt người học cần nghiên cứu kỹ các kỹ năng, nguyên tắc phân tích

luật viết trong phần 2.1.5 để áp dụng vào thực tế cũng như vào việc làm bài kiểm tra kết thúc môn

Người học cần tích cực luyện tập các tình huống có trong tài liệu học tập (nên tự làm trước sau đó mới đọc gợi ý trả lời) và các tình huống giáo viên hướng dẫn thêm để rèn luyện kỹ năng phân tích luật, kỹ năng viết, lập luận và trình bày kết quả nghiên cứu

3 Nội dung của báo cáo giải quyết tình huống pháp lý

Nội dung của báo cáo giải quyết tình huống pháp lý được trình bày tại phần 2.1.6 của chương 2, Tài liệu lưu hành nội bộ Người học cần đọc kỹ phần lý thuyết và thực hành đối với từng bài tập

Lưu ý: các nội dung của chương này mang tính ứng dụng, người học không nên học theo lối học thuộc hay máy móc mà cần luyện tập cách giải quyết vấn đề đúng pháp luật và thuyết phục người đọc, người nghe

Ngay cả bố cục của báo cáo cũng mang tính chất gợi ý, không phải

là khuôn mẫu không thể thay đổi Bố cục thông thường của một báo cáo giải quyết tình huống thường thấy gồm 4 phần: Tóm tắt nội dung vụ việc; Cơ sở pháp lý giải quyết vụ việc; Phân tích nội dung vụ việc; Và phương án giải quyết Với bố cục này, người học nên thực hiện lần lượt từng nội dung một bắt đầu từ tóm tắt nội dung vụ việc và kết thúc bởi phần kiến nghị

Chương 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI KHOA HỌC PHÁP LÝ

Để nghiên cứu nội dung của chương này, người học cần nắm rõ yêu cầu đối với một đề tài khoa học pháp lý được nêu ở phần

3.1 của chương 3, Tài liệu lưu hành nội bộ

9

Theo đó, 2 yêu cầu cơ bản đối với một đề tài khoa học nói chung và khoa học pháp lý nói riêng là: tính mới của đề tài và

đề tài phải được thực hiện bằng những phương pháp khoa học

1 Các bước thực hiện đề tài khoa học pháp lý

Về cơ bản, có 11 bước thực hiện đề tài khoa học pháp lý 11 bước này không mang tính bắt buộc đối với người nghiên cứu

mà chỉ là những gợi ý cho người mới bắt đầu Đối với người lần đầu tiên thực hiện một đề tài nghiên cứu, nên thực hiện theo tuần tự của 11 bước này để việc tiến hành nghiên cứu sẽ dễ

đàng hơn

Để nắm được kỹ năng của từng bước, người học đọc nội dung

cụ thể của chương 3 từ 3.2 đến 3.12

Do thời lượng chương trình học trên lớp tương đối hạn chế nên việc luyện tập kỹ năng thực hiện đề tài khoa học pháp lý thường khó có thể tiến hành trên lớp mà người học phải tự luyện tập ở nhà Đồng thời, nội dung chương này trong kết cấu

đề thi thường chú trọng vào việc rèn luyện những kỹ năng riêng lẻ như: cách đặt tên đề tài, cách ghi danh mục tài liệu tham khảo, cách trình bày luận cứ trong một lập luận

2 Một số phương pháp nghiên cứu phổ biến

Có rất nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội nói chung và khoa học pháp lý nói riêng, người học chỉ cần nắm được một số phương pháp nghiên cứu phổ biến Các phương pháp này được trình bày tại mục 3.8 của Tài liệu lưu hành nội

bộ Nội dung này, người học chỉ cần biết những nội dung khái quát nhất về từng phương pháp Nếu muốn vận dụng các phương pháp này trong thực tế, người học cần đọc thêm các tài liệu chuyên sâu về từng phương pháp hoặc tham khảo thêm

các tài liệu đã dẫn

PHẦN 3

HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA HẾT MÔN

1 Hình thức kiểm tra và kết cấu đề

a Về hình thức kiểm tra

Hình thức kiểm tra: sinh viên được sử dụng tài liệu giấy khi dự thi

Thời gian làm bài: 90 phút

b Kết cấu đề thi

Đề kiểm tra bao gồm 3 phần

Phần 1 (3 điểm): 3 Câu hỏi nhận định đúng hay sai, Giải thích tại sao

Tại phần này, đề bài sẽ đưa ra một nội dung: có thể là nội dung

lý thuyết hoặc một quy định pháp luật Dựa trên nội dung này,

sẽ có 3 câu nhận định Sinh viên cần trình bày, lập luận thuyết phục

Phần 2 (4 điểm): Bài tập tình huống (dạng câu hỏi kiểm tra kiến thức)

Bài tập tình huống là một tình huống giả định về các lĩnh vực dân sự, hình sự hoặc hành chính (là các lĩnh vực bao hàm các kiến thức pháp lý sinh viên đã được học ở các môn học trước) Phần này bao gồm 2 hoặc 4 câu hỏi Các câu hỏi được đưa ra nhằm kiểm tra kỹ năng phân tích, giải quyết tình huống pháp

lý thuộc kiến thức chương 2

Phần 3 (3 điểm): Câu hỏi nghiên cứu

11

Phần này có thể gồm 2 hoặc 3 câu hỏi, nhằm kiểm tra khả năng vận dụng kiến thức của chương 3 về nghiên cứu đề tài khoa học pháp lý hoặc một phần lý thuyết của chương 2 về phân tích, giải quyết tình huống pháp lý

2 Hướng dẫn cách làm bài

a Hướng dẫn chung

- Sinh viên nên tận dụng khoảng thời gian đọc kiểm tra đề thi (thời gian không tính vào thời gian làm bài) để đọc lướt qua toàn bộ đề thi để nắm được kết cấu chung và nội dung từng phần của đề thi

- Khi làm bài, sinh viên nên phân bổ thành những gói thời gian rõ ràng ví dụ: 30 phút: 30 phút: 30 phút cho 3 phần hoặc

do phần 2 có số điểm nhiều hơn (4 điểm) so với các phần còn lại, sinh viên có thể phân thành: phần 1: 25 phút, phần 2: 40 phút, phần 3: 25 phút Phân gói thời gian như vậy tránh cho việc sinh viên dành quá nhiều thời gian để làm một phần của đề thi và không còn thời gian để làm phần còn lại

- Sinh viên nên lựa chọn những câu hỏi dễ (câu hỏi mà mình nắm rõ câu trả lời đúng) để làm trước Việc làm những câu hỏi dễ trước sẽ khiến sinh viên cảm thấy tự tin hơn khi làm những câu tiếp theo

- Khi trả lời từng câu hỏi, sinh viên cần hiểu chính xác (hiểu đúng và đủ) yêu cầu của câu hỏi Trong mỗi câu hỏi nên gạch dưới từ khóa để nắm được ý then chốt của câu Sinh viên làm thiếu yêu cầu của câu hỏi sẽ không được tính điểm phần thiếu, sinh viên làm thừa so với yêu cầu của câu hỏi cũng sẽ không được tính điểm phần thừa Tuy nhiên, làm

thừa yêu cầu của câu hỏi sẽ khiến cho người làm bài bị lãng phí thời gian vô ích

- Sinh viên cần trình bày câu trả lời phải rõ ràng, mạch lạc, lập luận có căn cứ

- Lưu ý: Đây là môn học mang tính ứng dụng Đề thi được

đưa ra nhằm kiểm tra khả năng tư duy, lập luận, giải quyết vấn đề của sinh viên Sinh viên cần tự vận dụng kiến thức và khả năng lập luận của mình để làm bài Tuyệt đối không sao chép bài làm của người khác Việc sao chép bài làm của người khác bị xem là gian lận Trong quá trình chấm bài, nếu giảng viên phát hiện được các bài làm có dấu hiệu sao chép,

sẽ tiến hành xử lý theo quy định

b Cách làm bài phần 1

Mục đích của câu hỏi phần này nhằm kiểm tra khả năng tư duy, lập luận của người học nên khi làm bài phần này sinh viên cần chú ý cách lập luận

Để trả lời được các câu nhận định phần này, đầu tiên, sinh viên cần đọc kỹ nội dung lý thuyết hoặc quy định pháp luật được nêu Cần hiểu đúng và đầy đủ về nội dung đó

Đối với mỗi câu nhận định, sinh viên cần trả lời được các nội dung:

- Nhận dịnh trên là đúng hoặc nhận định trên là sai

- Phân tích, trình bày luận cứ và lập luận logic, thuyết phục Tùy vào cách trình bày theo hướng diễn dịch hay quy nạp mà sinh viên sẽ trả lời câu nhận định là đúng hay sai ở đầu đoạn hoặc cuối đoạn lập luận Tránh để ở giữa đoạn, lập luận sẽ không mạch lạc bằng để ở đầu hoặc cuối đoạn

13

c Cách làm bài phần 2

Mục đích của câu hỏi phần này nhằm kiểm tra khả năng vận dụng kiến thức trong việc phân tích, giải quyết tình huống pháp lý nên sinh viên cần lưu ý thực hành nhiều về kỹ năng giải quyết tình huống pháp lý được trình bày ở chương 2 của môn học trước khi đi thi

Câu hỏi có thể đề cập đến bất kỳ bước nào của quá trình giải quyết tình huống pháp lý Tuy nhiên, dù câu hỏi là gì, đầu tiên, sinh viên cầu đọc kỹ tình huống để nắm được nội dung pháp lý của tình huống

Sinh viên cần đọc kỹ yêu cầu của từng câu hỏi, tránh làm lạc đề Lưu ý: mặc dù phần này là phần nhiều điểm nhất trong kết cấu

đề thi, tuy nhiên đây lại là phần sinh viên hay bị lạc đề do đọc không kỹ câu hỏi

d Cách làm bài phần 3

Phần này gồm các gói câu hỏi kiểm tra kiến thức và kỹ năng thực hiện đề tài khoa học pháp lý hoặc kỹ năng phân tích, giải quyết tình huống pháp lý

Câu hỏi có thể ở dạng vận dụng lý thuyết cũng có thể ở dạng nhận định đúng sai Tùy vào từng dạng câu hỏi mà sinh viên có phương pháp trả lời phù hợp