Nhóm 14 tài nguyên rừng

Trường đại học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí MinhBáo cáo chuyên đề Tên thành viên: Lê Thị Bích Ngọc 13149266 Lương Thị Như Nhi 13149278 Đinh Thị Diệu Thuy 13149394 nguyên quý giá của đất nướ

Trường đại học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh

Báo cáo chuyên đề

Tên thành viên:

Lê Thị Bích Ngọc 13149266

Lương Thị Như Nhi 13149278

Đinh Thị Diệu Thuy 13149394

nguyên quý giá của đất nước ta, rừng không những là cơ sở phát triển kinh tế - xã hội mà còn giữ chức năng sinh thái cực kỳ quan trọng, rừng tham gia vào quá trình điều hoà khí hậu, đảm bảo chu chuyển oxy và các nguyên tố cơ bản khác trên hành tinh, duy trì tính ổn định và độ màu mỡ của đất, hạn chế

lũ lụt, hạn hán, ngăn chặn xói mòn đất, làm giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của các thiên tai, bảo tồn nguồn nước và làm giảm mức ô nhiễm không khí Nhưng ngày nay, nguồn tài nguyên quý giá đó đang dần bị suy thoái Những năm qua, nạn phá rừng, mất rừng ngày càng nghiêm trọng, hàng ngàn diện tích ha rừng càng bị thu hẹp lại Mất rừng và suy thoái rừng gây nên hiện tượng sa mạc hoá và làm nghèo đất tại nhiều địa phương Tình trạng đó đã tạo ra hàng loạt các tác động tiêu cực và thách thức

sự phát triển kinh tế, xã hội và môi trường như gây lũ lụt, hạn hán gây khó khăn trong việc cung ứng

lâm sản, làm giảm diện tích đất trồng khiến tình trạng nghèo đói và thất nghiệp ở nhiều khu vực càng đáng lo ngại hơn, đặc biệt suy thoái rừng làm phá vỡ các hệ sinh thái quan trọng Chính vì vậy, bảo vệ rừng là nhiệm vụ cấp bách và quan trọng của toàn nhân loại,khi tìm hiểu về tài nguyên rừng giúp

chúng ta có những suy nghĩ và hành động tích cực đối với rừng giúp ta có thêm kiến thức về một trong những tài nguyên đang được bảo vệ Rừng được coi là nguồn tài nguyên có thể tái tạo được Nếu

chúng ta biết khai thác hợp lí nguồn tài nguyên quý giá này Ít ai trong chúng ta quan tâm đến hơi thở hàng ngày rừng cung cấp nguồn oxi vô tận vô hạn cho chúng ta Hãy chung tay cùng nhau bảo vệ rừng

nó củng là bảo vệ cuộc sống của bạn.

Nạn cháy rừng Khai thác lâm sản

ngoài gỗ

Cơ sở lý luận về tài nguyên rừng

1 Khái niệm về rừng

Ÿ Rừng là quần xã sinh vật trong đó cây rừng là thành phần chủ yếu Quần xã sinh vật phải

có diện tích đủ lớn Giữa quần xã sinh vật và môi trường, các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác

Ÿ Ngay từ thuở sơ khai, con người đã có những khái niệm cơ bản nhất về rừng Rừng là nơi

cung cấp mọi thứ phục vụ cuộc sống của họ Lịch sử càng phát triển, những khái niệm về rừngđược tích lũy, hoàn thiện thành những học thuyết về rừng

− Năm 1817, H.Cotta (người Đức) đã xuất bản tác phẩm Những chỉ dẫn về lâm học, đã trình

bày tổng hợp những khái niệm về rừng Ông có công xây dựng học thuyết về rừng có ảnh hưởng đến nước Đức và châu Âu trong thế kỷ 19

− Năm 1912, G.F.Morodop công bố tác phẩm Học thuyết về rừng Sự phát triển hoàn thiện

của học thuyết này về rừng gắn liền với những thành tựu về sinh thái học

− Năm 1930, Morozov đưa ra khái niệm: Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển Rừng chiếm phần lớn bề mặt Trái Đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý

− Năm 1952, M.E Tcachenco phát biểu: Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đóbao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ,động vật và vi sinh vật Trong quá trình phát triển của mình chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài.

− Năm 1974, I.S Mê lê khôp cho rằng: Rừng là sự hình thành phức tạp của tự nhiên, là thànhphần cơ bản của sinh quyển địa cầu

2 Tài nguyên rừng

Tài nguyên rừng là một phần của tài nguyên thiên nhiên, thuộc loại tài nguyên tái tạo được Nhưng nếu sử dụng không hợp lý, tài nguyên rừng có thể bị suy thoái không thể tái tạo lại Tàinguyên rừng có vai trò rất quan trọng đối với khí quyển, đất đai, mùa màng, cung cấp các nguồn gen động thực vật quý hiếm cùng nhiều lợi ích khác Rừng giúp điều hòa nhiệt độ, nguồn nước và không khí Con người có thể sử dụng tài nguyên thiên nhiên này để khai thác,

sử dụng hoặc chế biến ra những sản phẩm phục vụ cho nhu cầu đời sống Ở những vùng khí hậu khác nhau thì tài nguyên rừng cũng khác nhau

Tỉ lệ đất có rừng che phủ của mỗi quốc gia là một chỉ tiêu đánh giá chất lượng môi trường quan trọng Diện tích đất có rừng của một quốc gia tối ưu phải đạt 45% tổng diện tích.

Hiện hơn một nửa tài nguyên rừng trên thế giới đang bị phá hủy nghiêm trọng và hơn 30% đang bị suy thoái, trong khi đó trên một tỉ người nghèo đang sống chủ yếu dựa vào tài nguyên rừng Nguyên nhân của tình trạng trên do ý thức bảo vệ tài nguyên của người dân còn kém, do đời sống thúc bách nhưng một phần không nhỏ là do chưa có những chế tài đủ mạnh để giáo dục, răn đe và xử phạt nghiêm khắc hành vi phá rừng ở một số quốc gia

Ÿ Rừng phòng hộ ven biển: Được thành lập với mục đích chống gió hạn, chắn cát bay, ngăn chặn

sự xâm mặn của biển, chắn sóng lấn biển, chống sạc lở, bảo vệ các công trình ven biển.

Rừng phòng hộ biển đông Cà Mau

Ÿ Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường sinh thái: Nhằm mục đích điều hòa khí hậu, chống ô nhiễm

môi trường trong các khu dân cư, khu đô thị, khu du lịch

Vịnh Hạ Long

Ÿ Rừng đặc dụng: được sử dụng cho mục đích đặc biệt như bảo tồn thiên nhiên,

mẩu chuẩn hệ sinh thái, bảo tồn nguồn gen động thực vật, phục vụ nghiên cứu khoa học

Vooc chà Vá Chân xám

 Đối với môi trường:

Ÿ Rừng góp phần quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, đảm bảo cân bằng sinh thái, làm giảm nhẹ sức tàn phá khốc liệt của thiên tai.

Ÿ Ngăn chặn xói mòn đất, bảo vệ mực nước ngầm.

Ÿ Là nơi lưu trữ các nguồn gene động thực vật quý hiếm.

Ÿ Giữ đất, hạn chế xói mòn, điều hòa nhiệt độ, độ ẩm và giữ nước, cản bớt nước chảy bề mặt, chống lũ lụt, xói mòn.

Ÿ Điều chỉnh tự nhiên chu trình thủy học, ảnh hưởng đến khí hậu địa phương và khu vực.

Ÿ Bổ sung khí cho không khí và ổn định khí hậu toàn cầu, lọc sự ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước.

 Đối với sự phát triển kinh tế xã hội:

Ÿ Rừng là nguồn cung cấp gỗ và lâm sản phục vụ cho nhu cầu đời sống và sản xuất.

gỗ

Sản xuất gỗ

Ÿ Cung cấp các mặt hàng lâm sản có giá trị xuất khẩu góp phần thu ngoại tệ phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Đồ mĩ nghệ làm từ gỗ

Ÿ Cung cấp các dược liệu quý có tác dụng chữa bệnh, nâng cao sức khỏe cho con người.

Cà Gai leo trị viêm gan

Hương thảo là loại dược liệu quý

Mật ong cũng là một loại dược liệu quý

Ÿ Đối với các vùng núi nước ta, rừng còn là nguồn sống chủ yếu của các dân tộc ít người.

Ÿ Cung cấp lâm sản, đặc sản phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng xã hội, trước hết là gỗ và lâm sản ngoài gỗ.

Ÿ Cung cấp động vật, thực vật là đặc sản phục vụ nhu cầu tiêu dùng của các tầng lớp dân cư.

Ÿ Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp, cho xây dựng cơ bản.

Gỗ cung cấp để sản xuất giấy

Ÿ Cung cấp dược liệu quý phục cho vụ nhu cầu chữa bệnh và nâng cao sức khỏe cho con người.

Ÿ Cung cấp lương thực, nguyên liệu chế biến thực phẩm phục vụ nhu cầu đời sống xã hội

Các nguyên liệu chế biến thực phẩm

Ÿ Cung cấp thủy sản (thủy sản, mật ong )

Tổ ong

Đánh bắt thủy sản

Tôm

Ÿ Cung cấp dược phẩm.

Ÿ Cung cấp năng lượng.

Ÿ Cung cấp sinh khối và chất dinh dưỡng.

Ÿ Tạo sinh kế cho người dân.

Ÿ Du lịch sinh thái và nghiên cứu khoa học.

Ÿ Nơi cư trú cho khoảng 70% các loài động vật và thực vật có giá trị khoa học, bảo vệ nguồn gen nhiều loài sinh vật.

Sao la Cọp trắng

Gấu ngựa Vooc trắng

Gấu trúc đỏ Sếu đầu đỏ

Ÿ Góp phần du lịch sinh thái, tạo việc làm cho con người.

Khu du lịch sinh thái Vảm Sát ở Cần Giờ - Tp HCM

Ÿ Có giá trị kinh tế cao: cung cấp lương thực, nhiều đặc sản quý như gỗ, cây thuốc, rong rêu, địa y

và chim thú.

Địa y

Các loại rong rêu

 Vai trò phòng hộ, bảo vệ môi trường sinh thái

Ÿ Phòng hộ đầu nguồn, giữ đất, giữ nước, điều hòa dòng chảy, chống xói mòn rửa trôi thoái hóa đất, chống bồi đắp sông ngòi, hồ đập, giảm thiểu lũ lụt, hạn chế hạn hán, giữ gìn được nguồn thủy năng lớn cho các nhà máy thủy điện.

Rừng phồng hộ ven biển ở Cà Mau

Nhà máy thủy điện Sông Đà

Nhà máy thủy điện Sơn La

Ÿ Phòng hộ ven biển, chắn sóng, chắn gió, chống cát bay, chống sự xâm nhập của nước mặn bảo

vệ đồng ruộng và khu dân cư ven biển

Rừng Dương chắn cát ven biển Quảng Bình

Rừng chắn cát ven biển Quảng Trị

Ÿ Phòng hộ khu công nghiệp và khu đô thị, làm sạch không khí, tăng dưỡng khí, giảm thiểu tiếng

ồn, điều hòa khí hậu tạo điều kiện cho công nghiệp phát triển.

Ÿ Phòng hộ đồng ruộng và khu dân cư: giữ nước, cố định phù sa, hạn chế lũ lụt và hạn hán, tăng

độ ẩm cho đất

Ÿ Bảo vệ khu di tích lịch sử, nâng cao giá trị cảnh quan và du lịch

Ÿ Rừng còn là đối tượng nghiên cứu của nhiều lĩnh vực khoa học, đặc biệt là nơi dự trữ sinh quyển bảo tồn các nguồn gen quý hiếm.

 Vai trò xã hội: Là nguồn thu nhập chính của đồng bào các dân tộc miền núi, là cơ sở quan trọng để phân

bố dân cư, điều tiết lao động xã hội, góp phần xóa đói giảm nghèo cho xã hội Chữa bệnh

và nâng cao sức khỏe cho con người

 Vai trò của rừng trong cuộc sống

Ÿ Nếu như tất cả thực vật trên Trái Đất đã tạo ra 53 tỷ tấn sinh khối (ở trạng thái khôtuyệt đối là 64%) thì rừng chiếm 37 tỷ tấn (70%) Và các cây rừng sẽ thải ra 52,5 tỷ tấn (hay 44%) dưỡng khí để phục vụ cho hô hấp của con người, động vật và sâu bọ trên TráiĐất trong khoảng 2 năm (S.V Belov 1976)

Ÿ Rừng là thảm thực vật của những cây thân gỗ trên bề mặt Trái Đất, giữ vai trò to lớn đối với con người như: cung cấp nguồn gỗ, củi, điều hòa khí hậu, tạo ra oxy, điều hòa nước, nơi cư trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm

Ÿ Một ha rừng hàng năm tạo nên sinh khối khoảng 300 - 500 kg, 16 tấn oxy ( rừng thông 30 tấn, rừng trồng 3 - 10 tấn)

Ÿ Mỗi người một năm cần 4.000kg O2 tương ứng với lượng oxy do 1.000 - 3.000 m²cây xanh tạo ra trong một năm

 Vai trò của rừng đối với việc ứng phó sự biến đổi khí hậu toàn cầu

Ÿ Rừng có tác dụng điều hòa khí hậu toàn cầu thông qua làm giảm

đáng kể lượng nhiệt chiếu từ mặt trời xuống bề mặt trái đất do che phủ của tán rừng

là rất lớn so với các loại hình sử dụng đất khác, đặc biệt là vai

trò hết sức quan trọng của rừng trong việc duy trì chu trình các bon trên trái

đất mà nhờ đó nó có tác dụng trực tiếp đến sự biến đổi khí hậu toàn cầu

Chu trình cacbon trong tự nhiên

Ÿ Hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu là không thể tránh khỏi Hầu hết cánhà khoa học môi trường cho rằng sự gia tăng đáng kể nồng độ các khí nhà kính (KNK) m

à chủ yếu là khí cacbonic (CO2) trong khí quyểnlà nguyên nhân gây ra hiện tượn

g nóng lên toàn cầu Hiện tượng này có thể sẽ làm nhiệt độ trái đất tăng thêm nhanh chóng từ 1,4 đến 5,8oC

Hiệu ứng nhà kính

Ÿ Sự nóng lên của trái đất có thể dẫn đến việc tan băng, từ đó sẽ gây ra

những thay đổi đối với các hệ sinh thái ở dãy Himalaya, dãy Andes, và cácvùng đất thấp hơn chịu ảnh hưởng của các dãy núi này Băng tan ở hai đầu cực của trái đất sẽ làm mực nước biển dâng cao thêm khoảng 1m và làm ngậpcác vùng đất thấp ven biển như phía N

am của Băng la đét, đồng bằng sông Mê kông ở Việt Nam và một phần lớn diện tích các bang Florida và Louisiana của

Mỹ Nhiều hòn đảo trên biển Thái Bình Dương sẽ biến mất trên bản đồ thế giới

Băng tan khi Trái Đất nóng lên

Ÿ Những tác động khác của hiện tượng thay đổi khí hậu toàn cầu là khí hậu ngày càn

g trở nên khắc nghiệt, xói mòn bờ biển, gia tăng quá trình mặn hóa và mất đi những rạn san hô Theo một báo cáo của Anh về biến đổi khí hậu, nếu mức nước biển dâng cao thêm một mét, 12% diện tích đất đai của Việt Nam, ngôi nhà của 23% dân số, sẽ bi

ến mất vĩnh viễn Khí hậu thay đổi cũng có thể đem lại nhiều "trận bão dữ dội và thường xuyên hơn" Nhiệt độ tăng và sự thay đổi kiểu mưa cũng sẽ ảnh hưởng đến ngành nông nghiệp và nguồn nước của Việt Nam (www.vietnamnet.vn)

tượng ấm lên toàn cầu và ổn định khí hậu Theo thống kê, toàn bộ diện tích

rừng thế giới lưu giữ khoảng 283 Gt (Giga tấn2) các bon trong sinh khối và trong trong toàn hệ sinh thái rừng là 638 Gt (gồm cả trữ lượng các bon

trong đất tính đến độ sâu 30cm) Lượng các bon này lớn hơn nhiều so với lượng các bon trong khí quyển Với chức năng này của rừng, hoạt động trồng rừng, tái trồng rừng và quản lý bền vững các hệ sinh thái rừng được coilà một trong các giải pháp quan trọ

ng trong tiến trình cắt giảm khí nhà kính nêu ra trong Nghị định thư Kyotô để tiến tới mục tiêu ngăn ngừa sự biến đổi khí hậu toàn cầu và bảo vệ môi trường

ŸRừng có ảnh hưởng đến sự bốc hơi nước ở môi trường xung quanh và giữ

cân bằng nồng độ oxi trong khí quyển Rừng không chỉ cung cấp oxi mà còn

có tác dụng lọc không khí, làm cho không khí trong lành Rừng hấp thụ một

lượng lớn khí CO2 trong khí quyển, làm giảm tác nhân gây ra Hiệu ứng nhà kính.Tán câ

y rừng có tác dụng giữ hơi nước trong rừng tạo nên độ ẩm cao, có tác

dụng bảo vệ đất, chống lại bức xạ mặt trời Nếu bức xạ mặt trời không được

lọc qua tán lá, nó sẽ chiếu thẳng xuống đất, làm đất khô hạn, độ ẩm không

khí giảm mạnh, mây không được tạo thành và sẽ dẫn đến hiện tượng không

có mưa Nạn hạn hán sẽ hoành hành

Giảm hiệu ứng nhà kính

ŸCây rừng đóng vai trò rất quan trọng trong việc giữ nước Khi mưa rơi xuố

ng, một phần nước được lá câygiữ lại, phần nước còn lại chảyxuống tầng thảm m

ục, ngấm xuống đất rừng Ở trong đất, một phần nước bốc hơi, một phần được rễ cây hấ

p thụ sau đó thoát hơi nước qua lá cây, phần còn lại ngấm sâu xuống tầng nước ngầm N

hư vậy rừng có tác dụng hạn chế dòng chảy của nước mưa, ngăn cho sông ngòi không bị

lũ lụt

Vòng tuần hoàn của nước

Ÿ Rừng đầu nguồn có tác dụng chủ yếu bảo vệ nguồn nước, hạn chế thiên tai

Mất rừng đầu nguồn gây nên nạn thiếu nước trong mùa khô, nhưng lại gây

lũ lụt, lũ quét trong mùa mưa

Rừng có vai trò quan trọng trong việc hạn chế xói mòn đất, nhất là xói mòn

trên sườn đất dốc, vì thế lớp đất bề mặt được bảo vệ, đồng thời chống được

bồi lấp lòng sông, lòng hồ

Xói mòn đất

Hạn hán

Ÿ Rừng quan trọng là vậy, là tài nguyên vô giá của mỗi quốc gia, nhưng con

người đang khai thác rừng một cách quá mức, phá rừng lấy gỗ vô tội vạ, tất

cả chỉ vì lợi ích kinh tế Vì cái lợi trước mắt, con người sẵn sàng hủy hoại

môi trường sống của mình, tự bóp nghẹt lá phổi của chính mình

Ÿ Trong khoảng 100 năm qua, trái đất đã mất đi khoảng 6 triệu km rừng Điều tồi tệ

này đã góp phần không nhỏ vào việc gây nên biến đổi khí hậu trên trái

đất Không có rừng, khiến cho hàng năm có 860 triệu ha đất bị hoang mạc

hóa, các cơn mưa rừng nhiệt đới bị phá hủy và biến mất hoàn toàn, nhiệt độ mặt đất đã tăng thêm từ 0,3 đến 0,6 độ C và có khoảng 25.000 triệu tấn đất màu mỡ bị mất đi

Ÿ Ngoài ra, diện tích rừng giảm đi khiến cho lượng khí CO2 và các “khí nhà kính” khác tăng lên nhanh chóng ngày càng làm cho tầng ozon bị phá mỏng dần và thủng, làm ảnh hưởng đến khí hậu toàn cầu

Ÿ Con người phá hủy rừng, và những gì mà con người nhận lại được là thiên tai: hạn hán và lũ lụt xảy ra ngày càng nhiều, gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về người và của Đó là cái giá phải trả đầu tiên cho việc phá rừng Nhưng những hậu quả về lâu dài sẽ còn nghiêm trọng hơn, và những thế hệ tương lai của chúng ta sẽ phải gánh chịu

Lũ lụt gây thiệt hại lớn về người và tài sản

 Tác động của rừng về kinh tế:

Ÿ Rừng ngập mặn được ví như một nhà máy lọc chất thải, ngăn chặn những ô nhiễm môi trường biển do rác thải, nước thải ven bỡ xả ra biển Cứ mỗi ha rừng ngập mặn mất đi thì sản lượng cá giảm 180kg/năm.

Ÿ Rừng ngập mặn có giá trị lớn về kinh tế - xã hội như cung cấp thực phẩm (các loại hải sản, đường, mật ong…), cung cấp dược phẩm, cung cấp năng lượng (than các cây đước, vẹt ít khói, năng lượng cao), cung cấp lâm sản (gỗ các loại cây như đước, vẹt, cóc…)… Một vai trò

vô cùng to lớn mà chúng ta phải nhắc đến ở đây là rừng ngập mặn chống biến đổi khí hậu và điều hòa khí hậu

Ÿ Rừng ngập mặn được ví như lá chắn xanh bảo vệ vùng cửa sông, cửa biển để chống xói

lở, hạn chế tác hại của gió bão, mở rộng đất liền Rừng ngập mặn phòng chống gió, bão, sóng thần, lũ… Rừng ngập mặn không chỉ hấp thụ một lượng CO2 do hoạt động công nghiệp và sinhhoạt thải ra mà còn sản sinh ra một lượng O2 rất lớn làm cho bầu không khí trong lành

Ÿ Ngành lâm nghiệp đóng góp khoảng 1 % cho tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tuy nhiên theo ý kiến của một số nhà khoa học, nếu tính cả giá trị kinh tế và giá trị môi trường thì đóng góp thực tế của ngành lâm nghiệp vào GDP sẽ vào khoảng từ 3 - 4%

Ÿ Trong những năm gần đây diện tích rừng đã không ngừng tăng trở lại (năm 2006 độ che phủ của rừng khoảng 38%, trong khi đầu những năm 90 chỉ còn khoảng 27 – 28%), giá trị xuất khẩu của ngành lâm nghiệp đã tăng nhanh đáng kể, đạt khoảng 1,5 tỷ USD vào năm 2005

Ÿ Chủng loại cây rừng phong phú Riêng các loại gỗ đã có tới hơn 200 loại có giá trị thương phẩm, trong đó có những loại có giá trị quốc tế lớn như lim, sến, lát song là nguồn nguyên liệu lớn cho công nghiệp giấy, mỹ nghệ phẩm, vật liệu xây dựng, gỗ trang trí, sợi dệt, lấy tinh dầu, nhựa cây, thuốc nhuộm

Ÿ Mặt khác, một diện tích rộng lớn với các kiểu hình đa dạng, rừng Việt Nam là một nguồncung cấp nguyên liệu liên tục và lâu dài với chất lượng cao cho nhiều ngành công nghiệp

Ÿ Bên cạnh đó, rừng mưa nhiệt đới Việt Nam là nơi cư trú của nhiều loài chim thú đặc sắc,

có giá trị kinh tế đặc biệt, là nguồn thực phẩm, dược liệu quý, là nguồn tài nguyên phục vụ cho

du lịch và xuất khẩu

Ÿ Đặc biệt các khu rừng sinh thái cũng đem lại một nguồn lợi lớn cho nền kinh tế Việt Nam