Một số biện pháp nâng cao chất lượng bài văn miêu tả cho HS lớp 5

gặp khó khăn khi sử dụng ngôn ngữ nói và viết để diễn đạt nên việc giúp các emđạt được những yêu cầu của phân môn này chưa đạt kết quả như mong muốn.Từ những nguyên nhân trên, tôi suy ng

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD&ĐT CẨM THỦY

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LÀM

BÀI VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 5

Người thực hiện: Đặng Thị Huế Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Cẩm Châu SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Tiếng Việt

THANH HÓA NĂM 2019

MỤC LỤC

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2.1.1 Khái niệm văn miêu tả

2.1.2 Đặc điểm và yêu cầu văn miêu tả

2.1.3 Những năng lực cần có khi viết văn miêu tả

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2.2.1 Thực trạng về tình hình trường lớp, cơ sở vật chất và điều kiện hoàn cảnh học sinh 2.2.2 Về phía giáo viên

2.2.3 Thực trạng về việc học văn miêu tả của học sinh

2.2.4 Khảo sát chất lượng học sinh:

2.2.5 Nguyên nhân

2.3 Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề 2.3.1 Giúp học sinh biết cách QS và tưởng tượng để viết văn 2.3.2 Giúp các em cảm nhận cách quan sát của các nhà văn 2.3.3 Giúp học sinh phát huy khả năng liên tưởng và tưởng tượng 2.3.4 Giúp học sinh biết cách sử dụng từ ngữ và các biện pháp tu từ 2.3.5 Giúp học sinh biết cách thể hiện tình cảm, cảm xúc 2.3.6 Giúp học sinh học tập cách miêu tả của học sinh những năm trước 2.3.7 Giúp học sinh trải nghiệm sáng tạo qua các trò chơi 2.3.8 Áp dụng kĩ thuật dạy học tích cực vào dạy phân môn Tập làm văn 2.3.9 Giúp học sinh biết cách thực hành, thể hiện sản phẩm 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 2.4.1 Đối với giáo viên

2.4.2 Đối với học sinh

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

3.1 Kết luận

3.2 Kiến nghị

1 2 2 2

3 3 3

4 4 4 5 6 7 7 11 11

12 14

15 15

17 18 19 19 19 20 20

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Trong chương trình Tiểu học, Tiếng Việt là môn học quan trọng Với tínhchất là một môn học công cụ, Tiếng Việt hình thành cho các em tất cả những kĩnăng cơ bản qua nhiều phân môn như Tập đọc, Tập viết, Luyện từ và câu, Kểchuyện, Tập làm văn Các phân môn này có mối liên hệ chặt chẽ với nhau nhằm

hỗ trợ và phát triển được bốn kỹ năng cơ bản: Nghe - nói - đọc - viết để học tập

và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi

Ngoài ra, tầm quan trọng của môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học còn hướngđến việc hình thành các kĩ năng sống cho học sinh: Kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tựnhận thức, kĩ năng suy nghĩ sáng tạo, kĩ năng ra quyết định, Thông qua các kĩnăng này sẽ giúp trẻ nhận biết được những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống TiếngViệt sẽ dạy trẻ biết cách giao tiếp, ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ vớingười thân, với cộng đồng và với môi trường tự nhiên

Môn Tiếng Việt ở Tiểu học bao gồm nhiều phân môn như vậy nhưngphân môn Tập làm văn luôn chiếm một vị thế rất quan trọng Nó tích hợp nhiềumảng kiến thức một cách toàn diện về văn học, khoa học xã hội và vốn sống,vốn hiểu biết của người học Khi học sinh không còn học trong mái trường nữathì phân môn Tập làm văn vẫn luôn theo và là hành trang đi vào đời cho các em

Vậy có thể nói phân môn Tập làm văn có tầm ảnh hưởng rất lớn trong cảmột thế hệ con người Khi học các tiết Tập làm văn, học sinh cũng có điều kiệntiếp cận với vẻ đẹp của thiên nhiên, của con người thông qua các bài văn, đoạnvăn hay Tạo cơ hội cho trẻ nảy nở tình yêu thiên nhiên, gắn bó với cảnh vật vàcon người xung quanh, làm cho tâm hồn, tình cảm của các em thêm phong phú.Góp phần hình thành nhân cách tốt cho trẻ, giúp trẻ hoàn thiện để trở thành conngười phát triển toàn diện

Như chúng ta đã biết, chương trình Tập làm văn ở Tiểu học là một chuỗikiến thức được xây dựng theo hình xoáy ốc hay vòng tròn đồng tâm Các mạchkiến thức được nâng dần theo từng giai đoạn nhưng chủ yếu vẫn là văn miêu tả.Càng lên cao thì dạng văn càng phong phú và yêu cầu càng cao hơn Giai đoạn 1(Lớp 1,2,3): Từ lớp 2, 3 các em đã bắt đầu được làm quen với văn miêu tả quacác bài quan sát và trả lời câu hỏi Giai đoạn 2 (Lớp 4,5): Ở lớp 4 các em đượctiếp cận khá đa dạng và phong phú về các thể loại văn miêu tả như dạng bài tả

đồ vật, con vật, cây cối nhưng chỉ miêu tả ở một phạm vi nhỏ hẹp Lên lớp 5 các

em được học văn miêu tả ở phạm vi rộng hơn ngoài ra còn học văn tả người, tảcảnh sinh hoạt Song, số học sinh viết được một bài văn miêu tả hay mà chânthực, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc thì vẫn còn rất ít

Qua thực tế trực tiếp giảng dạy tại lớp 5C, trường Tiểu học Cẩm Châu, tôinhận thấy việc dạy Tiếng Việt nói chung và dạy Tập làm văn nói riêng theo tinhthần đổi mới phương pháp chỉ gợi mở để học sinh tìm từ ngữ, sắp xếp ý, viếtcâu, lập dàn bài, hoàn thiện bài văn Như vậy, kết quả bài làm của học sinh chưacao Bên cạnh đó, học sinh nhà trường chủ yếu là học sinh dân tộc thiểu số (dântộc Mường và Dao), kĩ năng giao tiếp của các em còn nhiều hạn chế, các em còn

gặp khó khăn khi sử dụng ngôn ngữ nói và viết để diễn đạt nên việc giúp các emđạt được những yêu cầu của phân môn này chưa đạt kết quả như mong muốn.

Từ những nguyên nhân trên, tôi suy nghĩ rất nhiều về cách dạy phân môn Tậplàm văn, đặc biệt là văn miêu tả Làm thế nào để giúp các em có kĩ năng viết vănhay, câu văn giàu hình ảnh và chân thực? Đó là câu hỏi tôi luôn băn khoăn và cũng

chính là lý do tôi chọn đề tài: " Một số biện pháp nâng cao chất lượng làm bài văn miêu tả cho học sinh lớp 5"

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu thực trạng dạy văn miêu tả của học sinh lớp 5C, trường Tiểuhọc Cẩm Châu nhằm đổi mới phương pháp dạy của thầy góp phần đổi mới cáchhọc của trò Phát huy khả năng tự phát hiện của học sinh thông qua học và viếtvăn miêu tả

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Quá trình dạy học môn Tiếng việt nói chung và phân môn Tập làm vănlớp 5 nói riêng bằng các phương pháp

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

1.4.1 Phương pháp trực quan:

- Tìm hiểu nội dung sách giáo khoa, sách giáo viên,…

- Trao đổi với đồng nghiệp và học sinh để tìm hiểu thực trạng dạy và họcphân môn Tập làm văn lớp 5.

1.4.2 Phương pháp điều tra:

- Nhằm mục đích để tìm hiểu các phương pháp dạy học của giáo viên; tìmhiểu khả năng nhận thức của học sinh

1.4.3 Phương pháp thực nghiệm:

- Dạy thực nghiệm tại lớp 5C để đối chiếu kiểm nghiệm với lớp 5B, thôngqua đó đánh giá hiệu quả của quá trình nghiên cứu

1.4.4 Nghiên cứu tài liệu:

- Đọc, phân tích, nghiên cứu tài liệu tham khảo

1.4.5 Phương pháp thực hành:

- Thông qua bài thực hành của học sinh để nhận xét, đánh giá và rút ra bàihọc kinh nghiệm cho công tác giảng dạy

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

2.1.1 Khái niệm văn miêu tả:

Văn miêu tả là loại văn giúp người đọc, người nghe hình dung những đặcđiểm, tính chất nổi bật của một sự vật, sự việc, con người, phong cảnh,… làmcho đối tượng miêu tả như hiện lên trước mắt người đọc, người nghe Cũng cóthể hiểu văn miêu tả chính là tái tạo lại hình ảnh của đối tượng thông qua nhữngcảm nhận chủ quan thông qua những năng lực quan sát, liên tưởng so sánh,

( Theo cuốn Lý luận văn học Việt Nam)

2.1.2 Đặc điểm và yêu cầu của văn miêu tả:

Văn miêu tả là loại văn mang tính thông báo thẩm mĩ Đó là sự miêu tảthể hiện được cái mới mẻ, cái riêng trong cách quan sát, cách cảm nhận củangười viết

Trong văn miêu tả, cái mới, cái riêng phải gắn với cái chân thật

Ngôn ngữ trong văn miêu tả giàu cảm xúc, giàu hình ảnh, giàu nhịp điệu,

âm thanh

Muốn miêu tả được trước hết phải biết quan sát, rồi từ đó nhận xét, liêntưởng, tưởng tượng, ví von, so sánh, để làm nổi bật lên những đặc điểm tiêu

biểu của sự vật ( Theo cuốn Lý luận văn học Việt Nam)

2.1.3 Những năng lực cần có khi viết văn miêu tả:

cao thượng và đẹp đẽ ( Theo cuốn Lý luận văn học Việt Nam)

Chính vì điều đó, tìm hiểu để đưa ra các giải pháp để giúp học sinh cóhứng thú và làm tốt dạng bài văn miêu tả ở lớp 5 là việc làm vô cùng quan trọngcủa mỗi giáo viên Tiểu học

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm: 2.2.1 Thực trạng về tình hình trường lớp, cơ sở vật chất và điều kiện hoàn cảnh học sinh:

* Thuận lợi:

Trường Tiểu học Cẩm Châu là một trường có cơ sở vật chất khang trang,lại chỉ có một điểm trường duy nhất nên rất thuận lợi cho việc dạy học 2 buổi/ngày Các lớp học được trang trí đẹp và sáng tạo theo mô hình trường học thânthiện học sinh tích cực Ban giám hiệu và các ban ngành đoàn thể luôn quan tâm

và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho việc dạy và học Đội ngũ giáo viên luôn luônnhiệt tình trong công tác và tích cực tham gia đổi mới phương pháp dạy học.Phần lớn học sinh có ý thức trong học tập, chuẩn bị bài và đồ dùng học tập đầy

đủ trước khi đến lớp

* Khó khăn:

Địa bàn dân cư khá rộng với nhiều thôn bản ở cách xa trường đến 4-5 km.Đời sống của một bộ phận nhân dân còn khó khăn Phần lớn các em là con emdân tộc thiểu số, cha mẹ đi làm ăn xa không có thời gian quan tâm đến con cái

Một số phụ huynh chưa ý thức được tầm quan trọng của việc học tập củacon em mình Chính vì vậy mà "Trăm sự nhờ cô" và hầu như "khoán trắng" việcdạy dỗ con em mình cho giáo viên trên lớp Trình độ phụ huynh không đồngđều Một bộ phận nhỏ phụ huynh có trình độ song chưa biết cách hướng dẫn các

em làm văn đúng phương pháp

Học sinh là người dân tộc thiểu số chiếm phần đa (Chiếm 96,7% học sinh

cả lớp) Học sinh có thói quen sử dụng tiếng mẹ đẻ, vì vậy khả năng phát triểnngôn ngữ của các em còn kém do ảnh hưởng của lối sống, sinh hoạt, giao tiếpcủa gia đình

2.2.2 Về phía giáo viên:

* Ưu điểm:

Nhiều giáo viên có trình độ chuyên môn vững vàng, nhiệt tình trong côngtác, hết lòng vì học sinh thân yêu Không ngừng học tập, vận dụng phương phápmới vào giảng dạy

* Hạn chế:

Bên cạnh đó, một bộ phận nhỏ giáo viên có trình độ chuyên môn còn hạnchế Việc áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy chưa đạt hiệu quả cao Chưanghiên cứu, chuẩn bị bài kĩ trước khi đến lớp Kinh nghiệm giảng dạy chưa cao,chưa lôi cuốn học sinh tham gia vào học tập Vì vậy chưa phát huy khả năngsáng tạo khi viết văn của học sinh

2.2.3 Thực trạng về việc học văn miêu tả của học sinh:

Phần lớn học sinh sa vào kể những gì quan sát được theo kiểu "Thấy gì tảnấy" nên dễ sa vào tả những cảnh thứ yếu

Bài viết của học sinh thường mang tính liệt kê, kể lần lượt từng phần chứkhông tả được nét đặc sắc của cảnh

Học sinh chưa biết bộc lộ cảm xúc và sử dụng các biện pháp nghệ thuậtkhiến bài văn thiếu hình ảnh, khô khan

Trong quá trình viết văn các em không nắm được trình tự miêu tả, sắp xếp

ý lộn xộn, diễn đạt còn lặp ý, lặp từ, không biết cách liên kết đoạn văn cho nộidung thiếu logic, thiếu chặt chẽ Trình tự bài văn không hợp lý, lắp ghép câu từkhông mạch lạc

Các em chưa biết sử dụng từ ngữ miêu tả nên nội dung còn nghèo nàn.Học sinh thường viết câu không trọn ý hoặc quá dài dòng

- Học sinh dùng từ sai khi không hiểu đúng nghĩa

Ví dụ: Học sinh tả sân trường "rộng mênh mông" bằng từ "To mênh

mông"

- Học sinh dùng những từ kết nối bằng quan hệ từ chưa phù hợp

Ví dụ: Ngôi trường đã gắn bó với tôi bao kỉ niệm nhưng tôi chẳng muốn rời xa (Đúng ra phải là "Ngôi trường đã gắn bó với tôi bao kỉ niệm nên tôi

chẳng muốn rời xa")

- Học sinh dùng từ hay hình ảnh so sánh không hợp lý

Ví dụ: Đôi mắtt bà em to, tròn xoe như hai hạt nhãn.

2.2.4 Khảo sát chất lượng học sinh:

Trong quá trình giảng dạy học môn Tiếng Việt, tôi tiến hành khảo sát chấtlượng học sinh để kiểm tra lại việc vận dụng kiến thức đã học vào việc viết mộtbài văn miêu tả lớp 5C (Lớp dạy thực nghiệm), lớp 5B (Lớp đối chứng)

Đề bài: "Em hãy tả một cảnh đẹp mà em yêu thích"

Kết quả như sau:

Lớp TSHS Số HS viết văn tốt

Số HS mới biết viết văn

Số HS chưa biết viết văn

Từ bảng kết quả trên cho thấy: Mặc dù đề bài này mang tính tổng hợp và

là đề mở, học sinh thoải mái lựa chọn cảnh đẹp để miêu tả Nhưng số học sinhnắm được cách viết bài văn miêu tả và viết văn tốt còn hạn chế Những học sinh

có đam mê viết văn, có sáng tạo và dùng các câu, từ có hình ảnh khi viết văncòn rất ít

Số học sinh trong lớp nắm được cách viết bài văn miêu tả nhưng viết vănchỉ mang tính chất đúng thể loại, đúng yêu cầu và chưa có sáng tạo trong bàiviết hoặc chưa biết cách dùng từ đặt câu cho phù hợp còn nhiều

Số học sinh chưa biết viết văn chiếm tỉ lệ cao, các em viết lan man khôngđúng trọng tâm, quan sát được gì thì viết cái đó không thành một bài văn miêutả

Từ những thực trạng trên đây, việc sử dụng phương pháp phù hợp để giúphọc sinh biết viết văn miêu tả và có hứng thú trong việc học môn Tiếng Việt nóichung và phân môn Tập làm văn nói riêng là một việc làm vô cùng cần thiếtgiúp cho các em say mê học văn, hứng thú trong làm văn, hướng tới giúp các emvận dụng vốn từ, vốn văn vào thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng hơn

2.2.5 Nguyên nhân:

Từ thực tiễn dạy học ở Tiểu học trong những năm qua, tôi nhận thấy: Khithực hiện bài văn miêu tả ở lớp 5, học sinh còn gặp rất nhiều khó khăn, chấtlượng bài làm chưa cao Nguyên nhân chủ yếu là:

- Do vốn sống, vốn hiểu biết của các em chưa phong phú Kinh nghiệmviết văn của học sinh còn hạn chế

- Học sinh chưa có kĩ năng quan sát thực tế cảnh vật Khả năng quan sátcòn hời hợt, thiếu định hướng Khả năng tưởng tượng, tư duy của các emchưa tốt

- Các em chưa có kĩ năng lập dàn ý phát triển ý xây dựng đoạn văn Họcsinh chưa biết liên kết đoạn văn thành bài

- Vốn từ của các em còn nghèo nàn, lại chưa biết chắt lọc, không hiểunghĩa của từ nên còn dùng sai từ đồng nghĩa

- Nhiều em còn chưa nắm vững cách làm các kiểu bài văn miêu tả, phânbiệt được kể khác với tả, còn hạn chế trong kĩ năng xây dựng bố cục, chọn ý vàsắp xếp ý, trong dùng từ, diễn đạt Từ đó, bài văn của các em thường mang tính

kể lể, khô khan, thiếu hình ảnh, thiếu cảm xúc

- Học sinh chưa biết bộc lộ cảm xúc trong quá trình miêu tả, chưa biết sửdụng biện pháp tu từ đã học để vận dụng vào bài văn nên bài văn thiếu hình ảnhsinh động

2.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Để giúp học sinh từng bước khắc phục những hạn chế nói trên và nângcao chất lượng khi làm văn miêu tả, trước tiên giáo viên phải xác định rõ mụcđích của dạy học phân môn Tập làm văn nói chung và văn miêu tả nói riêng Từ

đó, giáo viên cần lưu ý một số biện pháp sau:

2.3.1 Giúp học sinh biết cách quan sát và tưởng tượng để viết văn:

Quan sát là một kĩ năng quan trọng trong làm văn miêu tả Thông quaquan sát giúp học sinh cách nhìn nhận sự vật, hiện tượng một cách chi tiết và cóphân tích Bởi vì, dù khả năng tưởng tượng của các em có phong phú như thếnào thì tưởng tượng cũng chỉ là “gia vị” làm cho bài văn sinh động hơn chứkhông phải là “món chính” Để các hình ảnh được miêu tả có tính chân thực thìphải bắt đầu bằng sự quan sát Muốn quan sát đạt kết quả thì giáo viên phảihướng dẫn cho học sinh biết cách quan sát thông qua các câu hỏi định hướng.Bên cạnh đó, học sinh phải biết chọn góc nhìn hợp lý tùy thuộc vào cảm hứngcủa mỗi em Qua đó sẽ đem lại cho mỗi em những hình ảnh quan sát khác nhau

Cách nhìn sự vật xung quanh của mỗi người, mỗi lứa tuổi khác nhau.Cách nhìn còn phụ thuộc vào quan điểm và môi trường sống của người quan sát.Góc nhìn của trẻ thơ khác với người lớn, của trẻ nông thôn khác với trẻ thànhthị Do đó cần phải hướng học sinh thể hiện nó bằng nhãn quan thẩm mĩ, kếthợp với nhiều giác quan cùng với sự tư duy và tưởng tượng

a Văn tả cảnh:

* Ví dụ 1: Hướng dẫn học sinh quan sát, lập dàn ý cho đề bài: “Tả cảnh cánh đồng trên quê hương em” Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát bằng

các giác quan thông qua các câu hỏi định hướng:

+ Định hướng cho HS quan sát bằng thị giác: Bầu trời, bãi ngô, ruộng lúa,những đứa trẻ chăn trâu, nô đùa, cây cối hai bên đường, ruộng bậc thang, hoạtđộng của những người nông dân, ngọn núi phía xa,…

+ Định hướng cho HS tri giác bằng khứu giác: Mùi thơm của cỏ non, củahương lúa, của bắp ngô non,…

+ Định hướng cho HS tri giác bằng thính giác: Tiếng gió thổi, tiếng ngườiđang nói chuyện, tiêng xào xạc của bãi ngô,…

* Gợi ý quan sát:

- Cánh đồng em tả là ở vùng nào?

- Em quan sát cánh đồng đó vào buổi nào? Và vào mùa nào?

- Cánh đồng đó có rộng hay không? Chạy từ đâu đến đâu?

- Cánh đồng đang trồng lúa vào vụ nào và những loại hoa màu nào?

- Lúa đang ở thời kì nào? Từng thửa ruộng lớn hay nhỏ?

- Vùng trồng hoa màu ở cao hay thấp? Trồng những loại hoa màu gì?Từng loại hoa màu tươi tốt ra sao? Loại nào mới trồng? Loại nào sắp thu hoạch?

- Có người làm việc ở ngoài đồng không ? Họ đang làm gì ?

- Cảm nghĩ của em về cảnh vật và cuộc sống nơi đồng quê ?

Cảnh cánh đồng lúa vùng đồng bằng Cảnh cánh đồng lúa vùng núi

Cánh đồng ngô

* Ví dụ 2: Tả vườn rau hoặc vườn hoa mà em thích.

Vườn rau cải

Khu vườn hoa trước ban công

+ Định hướng cho HS quan sát bằng thị giác: Ánh nắng ban mai, sươngsớm, bầu trời, cây cối trong khu vườn (rau, hoa…), màu sắc những bông hoa,những cánh bướm, những cây rau

+ Định hướng cho HS tri giác bằng khứu giác: Mùi thơm của những bônghoa, của lá rau non,…

+ Định hướng cho HS tri giác bằng thính giác: Tiếng chim hót, tiếng gióthổi,…

* Gợi ý quan sát:

- Đó là vườn rau hay vườn hoa? Ở đâu? (Hoa trồng ở vườn trước nhà haytrên ban công?)

- Em quan sát khu vườn đó trong hoàn cảnh nào? Buổi nào và mùa nào?

- Khu vườn đó rộng hay hẹp?

- Khu vườn có những loại rau hay loại hoa nào?

- Các loại hoa khoe sắc ra sao? (Hoặc các loại rau tươi tốt ra sao?)

- Cảm nghĩ của em về cảnh vật đó ?

Giáo viên cần hướng dẫn học sinh xác định một trình tự phù hợp với cảnhđược tả Tả từ trên xuống hay từ dưới lên, tả từ phải sang trái hay từ ngoài vàotrong,… một phần phụ thuộc vào được đặc điểm của mỗi cảnh

b Văn tả người

Trong chương trình Tiểu học, những bài văn tả người thường lấy đốitượng miêu tả là những người thân quen, gần gũi, thân thuộc và để lại nhiều ấntượng đối với các em: Tả một người thân của em; Tả một em bé đang ở tuổi tập

đi, tập nói; Tả một bạn học của em; Tả một người đang làm việc; Tả thầy (cô)giáo),

Để tả người, trước hết học sinh phải tập trung quan sát trực tiếp ngườiđịnh tả Tìm ra những nét đặc trưng về ngoại hình và tính cách của người đó.Khi viết bài, học sinh phải nhớ lại những gì đã quan sát được về người đó Khiquan sát, phải hình thành những nhận xét về người định tả Quan sát phải tìm ýgắn với tìm lời để diễn tả điều quan sát được

Quan sát trực tiếp là điều quan trọng nhất nhưng cũng có khi ta cần phảidùng cách quan sát gián tiếp, thông qua sự liên tưởng và tưởng tượng dựa vào trínhớ của mình về người đó, cũng có thể thông qua nhận xét của những ngườixung quanh về người đó để có thể tả về tính cách một cách chân thực và kháchquan nhất

Ví dụ : Tả một em bé đang tập đi, tập nói.

Khi quan sát, giáo viên cùng học sinh hệ thống một số câu hỏi:

- Em bé em định tả là ai? bao nhiêu tuổi, tầm vóc ra sao, khuôn mặt, máitóc, đôi mắt, mũi, miệng, làn da …?

- Quần áo thường ngày mặc như thế nào?

- Dáng đi đứng, giọng nói, có gì đặc biệt? (Lưu ý là bé đang tập đi và tập nói)

- Hoạt động thường ngày của em bé như thế nào? (Chủ yếu quan tâm đến cácbước đi chập chững và giọng nói bi bô của bé)

- Em bé gây cho em ấn tượng gì sâu sắc? Tình cảm của em với bé như thế nào?

Em bé đang tập đi, tập nói

2.3.2 Giúp các em cảm nhận cách quan sát của các nhà văn:

Giáo viên hướng dẫn các em học cách quan sát của các nhà văn, từ nhữnghình ảnh thân quen hằng ngày, cách quan sát từ bên ngoài và bên trong để đoạnvăn miêu tả thêm sinh động, gợi cảm, gây được sự chú ý, cuốn hút người nghe

- Quan sát phải gắn liền với sự so sánh liên tưởng: Phải tìm ra được nhữngnét tương đồng, độc đáo của các sự vật hiện tượng gắn liền với tình yêu và thái

độ của người quan sát

Ví dụ: “Những bông hoa đủ màu sắc, cánh hoa mỏng manh như những

cánh bướm đang dập dờn trước gió ”

- Điều đặc biệt quan trọng và cần lưu ý là trong quá trình quan sát họcsinh phải có sự lựa chọn, không nên thấy cái gì tả cái đó mà phải tìm ra được nétđặc trưng của sự vật, hiện tượng, tránh liệt kê, kể lể một cách vô hồn, khô khan

2.3.3 Giúp học sinh phát huy khả năng liên tưởng và tưởng tượng:

Bên cạnh việc quan sát thực tế bằng các giác quan thì việc tưởng tượngđóng vai trò hết sức quan trọng Nhờ có tưởng tượng mà những hình ảnh, âmthanh, màu sắc đều được thể hiện sống động hơn Người viết có thể tạo nênnhững hình ảnh lung linh, rực rỡ hơn

Đây là một yêu cầu tương đối khó đối với học sinh, vì học sinh phải tưduy ở mức độ cao

Vì vậy, muốn phát triển được trí tưởng tượng, khả năng liên tưởng chohọc sinh, giáo viên cần phải hướng cho học sinh nắm được thực tế, biết thể hiện

cá tính và cách nhìn của riêng mỗi cá thể Để phát huy được khả năng này vớihọc sinh, giáo viên cần giúp cho học sinh tiếp cận dần dần, thực hiện từng bước

từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp

Giáo viên cần cho học sinh tham khảo nhiều ví dụ các bài văn, bài tập đọc

để học sinh thấy rõ về cách tưởng tượng Đặc biệt là với học sinh vùng núi, cảnhbiển thật xa vời với các em Các em muốn miêu tả được bằng cách tưởng tượnglại những lần được đi biển Còn với những em chưa được tận mắt nhìn thấy biểnthì việc quan sát chủ yếu bằng tranh ảnh và tham khảo các bài văn viết về biển