Rèn đọc thành tiếng cho học sinh lớp 5 trong phân môn tập đọc

Trong môn Tiếng Việt lớp 5, với phân môn Tập đọc học sinh phải biết đọc thành thành tiếng tốc độ tối thiểu 120 tiếng/ phút các loại văn bản khác nhau nghệ thuật, hành chính, khoa học, bá

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ:

1 Lí do chọn đề tài:

Môn Tiếng Việt trong trường phổ thông có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh Năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện

trong bốn dạng hoạt động, tương ứng với chúng là bốn kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết Tập đọc là phân môn của chương trình Tiếng Việt bậc Tiểu học Đây là

phân môn có vị trí đặc biệt trong chương trình vì nó đảm nhiệm việc hình thành

và phát triển cho học sinh kĩ năng đọc, một kĩ năng quan trọng hàng đầu của học sinh bậc Tiểu học

Tập đọc là một phân môn thực hành Nhiệm vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh Năng lực đọc được tạo nên từ bốn kĩ năng

bộ phận cũng là bốn yêu cầu về chất lượng của đọc: đọc đúng, đọc nhanh (đọc lưu loát, trôi chảy), đọc hiểu (thông hiểu nội dung văn bản mình đọc) và đọc hay

(đọc diễn cảm) Năng lực đọc có nhiều mức độ, nhiều tầng bậc khác nhau

Bốn kĩ năng đọc được hình thành trong hai hình thức đọc: đọc thành tiếng

và đọc thầm Chúng được rèn luyện đồng thời hỗ trợ lẫn nhau Sự hoàn thiện kĩ năng này sẽ tác động đến kĩ năng kia Vì vậy đọc đúng là tiền đề của đọc nhanh cũng như cho phép thông hiểu nội dung văn bản Đọc trở thành đòi hỏi đầu tiên đối với mỗi học sinh khi bước vào bậc Tiểu học Tập đọc với tư cách là phân môn của Tiếng Việt ở Tiểu học có nhiệm vụ đáp ứng nhu cầu này

Trong khi đó, ở trường Tiểu học, việc dạy đọc bên cạnh những thành công cũng có nhiều hạn chế, học sinh của chúng ta chưa đọc được tốt như mong muốn Kết quả đọc của các em chưa đáp ứng được yêu cầu của việc hình thành

kĩ năng đọc Các em chưa nắm được công cụ hữu hiệu để lĩnh hội tri thức, tư tưởng, tình cảm của người khác chứa đựng trong văn bản được đọc Giáo viên cũng còn lúng túng khi dạy Tập đọc Cần phải đọc với giọng như thế nào? Làm thế nào để chữa lỗi phát âm cho học sinh? Làm thế nào để các em đọc đúng hơn, hay hơn, diễn cảm hơn? đó chính là trăn trở của mỗi giáo viên trong giờ dạy Tập đọc

Dựa vào nhiệm vụ của phân môn Tập đọc, từ tình hình thực tế lớp, với những điều học hỏi được ở đồng nghiệp cùng kinh nghiệm của bản thân, tôi xin đưa ra một kinh nghiệm nhỏ đã áp dụng vào lớp mình và có kết quả khả quan

“RÈN ĐỌC THÀNH TIẾNG CHO HỌC SINH LỚP 5

TRONG PHÂN MÔN TẬP ĐỌC”

2 Thời gian:

- Năm học 2016 - 2017, từ tháng 9 năm 2016 đến 15 tháng 3 năm 2017

3 Đối tượng:

- Đối tượng nghiên cứu: học sinh lớp 5C trường TH Thanh Xuân Nam

4 Phạm vi nghiên cứu và ứng dụng:

- Phạm vi nghiên cứu trong phân môn Tập đọc lớp 5 và ứng dụng với các học sinh do tôi đang chủ nhiệm và giảng dạy

5 Khảo sát đầu năm:

Thời điểm

Kĩ năng đọc

Đầu năm

Số lượng % Đọc chưa lưu loát, ngọng 38 học sinh – 70,4 %

Đọc đúng, biết ngắt, nghỉ,

tốc độ đọc phù hợp

12 học sinh – 22,2 %

Đọc hay

4 học sinh – 7,4 %

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

A Cơ sở lí luận:

Tiếng Việt là tiếng nói phổ thông, tiếng nói dùng trong giao tiếp chính thức của cộng đồng các dân tộc sống trên đất nước Việt Nam Bởi thế, dạy Tiếng Việt

có vai trò cực kì quan trọng trong đời sống cộng đồng và đời sống của mỗi con người Trong đào tạo con người, trí dục, sự giáo dục, bồi dưỡng về mặt tri thức, trí tuệ, tư duy là một nhiệm vụ hết sức cơ bản Để hoàn thành tốt nhiệm vụ phát triển tư duy, nhà trường chúng ta cần phải tổ chức tốt việc rèn luyện ngôn ngữ cho học sinh

“ Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của loài người” (Lê

Nin) Không có ngôn ngữ, xã hội không thể tồn tại Mục đích nghiên cứu ngôn ngữ trong nhà trường phải là cho học sinh có thể sử dụng ngôn ngữ làm phương tiện sắc bén để giao tiếp, vì vậy phát triển lời nói là nhiệm vụ quan trọng nhất của dạy học Tiếng Việt trong nhà trường Chúng ta phải lấy hoạt động giao tiếp làm phương tiện để dạy và học Tiếng Việt

Ngôn ngữ luôn luôn gắn bó chặt chẽ với tư duy Tư duy của con người không thể phát triển nếu thiếu ngôn ngữ Do vậy các hệ thống dạy học Tiếng Việt cần đảm bảo mối quan hệ giữa lời nói và tư duy Phải thường xuyên luyện tập cho học sinh khả năng diễn đạt tư tưởng của mình bằng nhiều hình thức ngôn ngữ khác nhau, lời nói cần có nội dung, đó chính là tư duy

Để trẻ em nắm các hiện tượng ngôn ngữ một cách có ý thức, chúng ta cần chú ý đến đặc điểm nhận thức cảm tính của trẻ Các em nhận thức thế giới xung quanh một cách cảm tính bằng mắt, bằng tai, gắn với màu sắc, âm thanh cụ thể

Do đó dạy tiếng phải dựa trên kinh nghiệm sống, kinh nghiệm lời nói của học sinh Những quan sát, ấn tượng sống của trẻ phải là cơ sở cho bài học Tiếng Việt

Quan hệ của phương pháp dạy học Tiếng Việt và tâm lý học , đặc biệt là tâm lý học lứa tuổi rất chặt chẽ Không có kiến thức về quá trình tâm lý ở con người nói chung và ở trẻ em nói riêng thì không thể giảng dạy tốt và phát triển lời nói cho học sinh Trẻ em ở lứa tuổi Tiểu học khả năng chú ý chưa cao nên giáo viên cần quan tâm đến nguyên tắc vừa sức, tổ chức giờ học Tập đọc sao cho gây được sự chú ý cho các em như tổ chức chơi trò chơi, phân vai, đóng

kịch… Nhận thức của các em còn nặng trực quan, cụ thể nên khi dạy học phải đi

từ những vấn đề cụ thể đến khách quan (dạy theo phương pháp trực quan)

Trong môn Tiếng Việt lớp 5, với phân môn Tập đọc học sinh phải biết đọc thành thành tiếng (tốc độ tối thiểu 120 tiếng/ phút) các loại văn bản khác nhau (nghệ thuật, hành chính, khoa học, báo chí,…); biết đọc màn kịch có giọng đọc phù hợp với nhân vật trong tình huống kịch; biết đọc diễn cảm bài thơ, văn Những yêu cầu đó cho thấy việc rèn đọc thành tiếng là vô cùng quan trọng

B Tìm hiểu thực trạng việc đọc của học sinh trong lớp:

Năm học 2016 – 2017, tôi được phân công chủ nhiệm và giảng dạy lớp 5C Đầu năm tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng đọc của lớp và nhận thấy:

* Có khả năng đọc khá tốt hoặc tốt: Học sinh đọc trôi chảy văn bản; có

khả năng thể hiện được tình cảm phù hợp nội dung bài đọc hoặc có khả năng bắt chước bạn và cô giáo để đọc diễn cảm theo nhưng số lượng học sinh đọc được như vậy rất ít

* Đọc khá trôi chảy song chưa chính xác văn bản: Phần nhiều học sinh

mắc lỗi này Do chưa làm chủ được tia mắt nên một số học sinh khi đọc còn

bỏ sót tiếng, thêm tiếng hoặc lạc dòng, đọc không chính xác từ ngữ trong bài văn, đoạn văn Nhiều học sinh có thói quen đọc như đếm từng tiếng một, mỗi tiếng đều có trọng âm như khi đọc chính tả Vì vậy, các em đọc chưa trơn từ, cụm từ, câu được

* Đọc ngắt nghỉ chưa chính xác đặc biệt với những câu dài; đọc chưa có ngữ điệu hoặc đọc ê a: Phần lớn học sinh chỉ ngắt nghỉ đúng khi có chấm, phẩy

và với câu thơ hoặc câu văn ngắn; còn với những câu văn dài thì nhiều em mắc lỗi này

* Ngọng do lỗi về phương ngữ: Với âm r/ d/ gi; ch/ tr; s/ x; vần oong/ ong;

vần ưu/ ươu Lỗi này dễ sửa và số lượng học sinh mắc cũng không nhiều.

* Ngọng do bẩm sinh: Ít em mắc nhưng không phải trường hợp nào cũng

có khả năng sửa được Để luyện cho các em cần có một quá trình lâu dài và kiên trì với cả giáo viên và học sinh

Để giúp học sinh luyện đọc tốt, trước tiên mỗi giáo viên phải nắm được tình hình thực tế của lớp mình và tình hình thực tế lớp tôi như sau:

Tổng số học sinh: 54 em Trong đó:

- Đọc hay: 4 em

- Đọc rõ ràng, rành mạch nhưng chưa diễn cảm: 16 em

- Đọc ngọng (âm đầu l – n; dấu thanh hỏi -> nặng, ngã -> sắc,

vần anh -> ăn, giọng địa phương ): 5 em

- Đọc chưa lưu loát: 29 em

Kết quả khảo sát cho thấy rõ năng lực đọc thành tiếng của học sinh còn yếu Từ thực tế lớp, tôi đã cố gắng tìm ra các biện pháp nhằm khắc phục chất lượng đọc của học sinh lớp mình, tôi cố gắng tìm biện pháp nhằm rèn kĩ năng đọc thành tiếng cho học sinh

C Các biện pháp tiến hành rèn đọc thành tiếng trong phân môn Tập đọc:

Phân môn Tập đọc lớp 5 nhằm giúp học sinh củng cố, phát triển kĩ năng

đọc trơn, đọc thầm đã được hình thành ở các lớp dưới; tăng cường tốc độ đọc, khả năng đọc lướt; khả năng đọc diễn cảm Chính vì thế việc giúp các em đọc

thành tiếng tốt là việc làm hết sức quan trọng Với đề tài "Rèn đọc thành tiếng cho học sinh lớp 5 trong phân môn Tập đọc", trong mỗi giờ Tập đọc, tôi đã tiến

hành các biện pháp sau:

1 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh khi dạy và học Tập đọc

2 Tiến hành rèn đọc thành tiếng cho HS trong giờ Tập đọc gồm:

a Rèn đọc nối tiếp

b Sửa lỗi phát âm

c Rèn đọc đúng câu, đoạn

d Luyện đọc diễn cảm

Biện pháp cụ thể như sau:

1 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh khi dạy và học Tập đọc:

* Giáo viên:

Giờ dạy đạt hiệu quả cao hay thấp tuỳ thuộc vào sự chuẩn bị của giáo viên Chính vì vậy, trước mỗi bài dạy, giáo viên phải có sự đầu tư, chuẩn bị kĩ; phải nghiên cứu mục đích, yêu cầu của bài Tập đọc, soạn giáo án cẩn thận; đọc thêm

các tài liệu có liên quan để phục vụ cho bài dạy Giáo viên phải xác định rõ yêu cầu, vị trí của mỗi bài Tập đọc trong hệ thống chương trình để từ đó giáo viên luôn làm chủ được bài dạy của mình

* Học sinh:

Học sinh phải đọc trước bài Tập đọc nhiều lần; chuẩn bị bài bằng cách trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa Điều này sẽ giúp học sinh có tâm thế tốt khi bước vào tiết Tập đọc

2 Rèn đọc thành tiếng cho HS trong giờ Tập đọc:

2.1 Rèn đọc nối tiếp cho học sinh khi đọc thành tiếng:

Mục đích của giờ Tập đọc là luyện đọc cho học sinh vì thế học sinh phải được luyện đọc nhiều, nhiều học sinh cùng được luyện đọc Cho học sinh đọc luân phiên nhau theo một hình thức giáo viên đã chọn sẵn chính là đọc nối tiếp

Trong mỗi giờ Tập đọc, hình thức đọc nối tiếp là Đọc nối tiếp đoạn

Cần cho học sinh đọc nối tiếp đoạn để rèn học sinh kĩ năng đọc đúng số lượng câu nhiều Hình thức này thường được tiến hành ở phần đầu giờ Tập đọc Học sinh nối tiếp, mỗi học sinh đọc theo trình tự một đoạn trong bài (lặp lại 2 vòng, sao cho nhiều học sinh trong lớp được đọc) Giáo viên kết hợp sửa lỗi cách đọc cho các em Luyện đọc nối tiếp đoạn còn kèm với việc giáo viên tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm: đọc trong nhóm, đọc thi giữa các nhóm Điều này rất cần thiết trong việc kiểm tra chất lượng đọc trong nhóm của các

em, và để giúp các em có khả năng nhận xét, đánh giá khả năng đọc của bạn từ

đó tự các em sẽ cố gắng đọc tốt hơn để được các bạn bình chọn, được cô giáo tuyên dương

Ví dụ:

- Bài “Những con sếu bằng giấy” (Tiếng Việt 5/1) chia làm 4 đoạn thì 4 học sinh đọc nối tiếp

- Bài “Luật tục xưa của người Ê-đê” (Tiếng Việt 5/2) có 3 đoạn, nhưng để tránh cho một học sinh phải đọc đoạn quá dài thì đoạn 3 giáo viên có thể chia thành 2 phần và sẽ có 4 học sinh được đọc nối tiếp

Riêng với thơ thì tuỳ thuộc và số lượng khổ thơ trong bài để giáo viên có

thể cho lượng học sinh đọc nối tiếp phù hợp.

Ví dụ:

- Bài thơ "Tiếng đàn ba-la-lai-ca trên sông Đà" (Tiếng Việt 5/1) có 3 khổ, giáo viên sẽ mời 3 em đọc nối tiếp

- Bài thơ “Đất nước” (Tiếng Việt 5/2) gồm 5 khổ, 5 học sinh đọc nối tiếp theo từng khổ

Đây là một hình thức rất tốt để nhiều học sinh được luyện đọc và đồng thời cũng rèn khả năng tập trung sự chú ý của học sinh vào bài đọc của bạn, vào bài Tập đọc; có thế các em mới có khả năng đọc đúng và đọc tốt

2.2 Sửa lỗi phát âm cho học sinh khi đọc thành tiếng:

Trước khi luyện đọc cho học sinh, giáo viên cần đọc mẫu hoặc gọi một học sinh đọc tốt đọc trước, yêu cầu học sinh cả lớp chú ý theo dõi; đây là việc làm hết sức quan trọng vì nó sẽ giúp các em phần nào định hình giọng đọc, theo dõi

và xác định đúng chính tả văn bản Tuy nhiên trong quá trình đọc thành tiếng; học sinh không thể tránh được những lỗi vi phạm Mục tiêu của chúng ta là rèn luyện và khắc phục những lỗi đó Sau đây là một số cách sửa lỗi cho học sinh khi đọc:

- Sửa khi học sinh đọc nối tiếp: Trong khi học sinh đọc nối tiếp; giáo viên theo

dõi Phát hiện học sinh mắc lỗi, giáo viên để học sinh hoàn thành câu hoặc đoạn trước rồi yêu cầu học sinh đọc lại những tiếng đã đọc sai; nếu học sinh đọc vẫn chưa chuẩn, giáo viên sẽ đọc mẫu rồi yêu cầu đọc lại, kèm những lời động viên, nhắc nhở giúp học sinh rút kinh nghiệm

- Nhiều học sinh cùng sai một số tiếng, từ khó thì giáo viên viết lên bảng và

yêu cầu nhiều học sinh đọc lại Số lượng từ, tiếng khó trong trường hợp này tuỳ thuộc từng bài

Ví dụ:

+ Bài “Lòng dân” (Tiếng Việt 5/1): Giáo viên cần hướng dẫn học sinh đọc

đúng phương ngữ Nam bộ hổng thấy, thiệt, quẹo vô.

+ Bài “Hộp thư mật” (Tiếng Việt 5/2): chữ V (chữ vê), bu-gi, cạy.

+ Bài "Lớp học trên đường" (Tiếng Việt 5/2) cần giúp học sinh đọc đúng tên

riêng nước ngoài: Vi-ta-li, Ca-pi, Rê-mi.

- Khi học sinh đọc nhóm giáo viên cần định hướng trước các em trong nhóm

phải theo dõi bạn đọc và sửa kịp thời cho bạn

- Nhận xét và bình chọn bạn đọc tốt cũng là một cách giúp các em phát hiện

tiếng từ khó từ đó tự sửa khi mình đọc để tránh cái sai mà bạn đã mắc phải

2.3 Rèn đọc đúng câu, đoạn văn:

Ngoài tìm tiếng, từ khó đọc, dễ sai trong phát âm cần phải luyện đọc, sửa sai ở phần trên; trong một giờ dạy Tập đọc, giáo viên cần xác định được và chọn

ra đâu là câu khó đọc, câu dài để hướng dẫn học sinh luyện đọc cho phù hợp Trước tiên giáo viên yêu cầu học sinh nêu cách ngắt và nghỉ hơi trong câu (Ngắt hơi sau dấu phẩy, nghỉ hơi sau dấu chấm) Sau đó giáo viên hướng dẫn thêm ngắt hơi trong câu văn dài, câu khó để học sinh đọc cho thuận tiện mà không bị sai nội dung văn bản

- Luyện đọc đúng còn bao gồm cả việc luyện đọc đúng tiết tấu, ngắt nghỉ hơi đúng Học sinh phải biết dựa vào nghĩa, dựa vào quan hệ ngữ pháp giữa các

tiếng, từ để ngắt hơi cho đúng Học sinh không được đọc tách một từ làm hai

+ Ví dụ không đọc:

“Trước mặt là Ngã Ba Hạc, nơi gặp gỡ giữa ba dòng sông lớn tháng năm mải miết đắp / bồi phù sa cho đồng bằng xanh mát.”

(Phong cảnh đền Hùng - Tiếng Việt 5/2)

+ Không tách động từ – hệ từ “là” với danh từ sau nó

Ví dụ không đọc:

“Trời xanh đây là / của chúng ta” (Đất nước - Tiếng Việt 5/2)

mà cần đọc:

“Trời xanh đây / là của chúng ta”

+ Dựa vào quan hệ cú pháp, học sinh phải biết ngắt hơi đúng ranh giới của cụm từ

Ví dụ không đọc:

“Người ra đi đầu không ngoảnh lại

Sau lưng thềm / nắng lá rơi đầy.”

(Đất nước - Tiếng Việt 5/2)

mà đọc:

“Người ra đi / đầu không ngoảnh lại

Sau lưng /thềm nắng / lá rơi đầy.”

Hay không đọc:

“Bầm ra ruộng / cấy bầm run”

(Bầm ơi - Tiếng Việt 5/2)

mà đọc là:

“Bầm ra ruộng cấy/ bầm run”

- Việc ngắt hơi phải phù hợp với dấu câu: Nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu ở dấu

chấm Ngoài việc ngắt, nghỉ đúng sau dấu câu thì học sinh còn phải biết ngắt hơi ngắn sau một số cụm từ ở những câu dài

Chẳng hạn:

+ “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không,/ dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang/ để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không,/ chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em.//”

(Thư gửi các học sinh - Tiếng Việt 5/1)

+ Bài “Quang cảnh làng mạc ngày mùa” (Tiếng Việt 5/1): cần hướng dẫn ngắt câu như sau:

“Mùa đông,/ giữa ngày mùa,/ làng quê toàn màu vàng/ những màu vàng rất khác nhau.// Có lẽ/ bắt đầu từ những đêm sương sa/ thì bóng tối đã hơi cứng/ và sáng ngày ra/ thì trông thấy màu trời có vàng hơn thường khi.//”

+ Bài “Tà áo dài Việt Nam” (Tiếng Việt 5/2): Giáo viên cần hướng dẫn học sinh đọc ngắt nghỉ hơi đúng:

“Chiếc áo dài tân thời/ là sự kết hợp hài hòa giữa phong cách dân tộc tế nhị,/ kín đáo/ với phong cách phương Tây hiện đại,/ trẻ trung.//”

- Không chỉ đối với văn xuôi, đặc biệt các bài thơ trong chương trình, ngoài

cách ngắt nhịp phổ biến theo từng thể loại thơ ra thì mỗi bài thơ có đặc thù riêng, mỗi bài thơ mang sắc thái biểu cảm riêng, chính vì thế giáo viên cần lưu ý chọn ra các câu thơ khó đọc, mang đặc điểm biểu đạt riêng để ngắt nhịp thơ cho đúng

Ví dụ: Đọc đúng, ngắt nhịp đúng:

“Sáng mát trong/ như sáng năm xưa

Gió thổi mùa thu/ hương cốm mới

Tôi nhớ những ngày thu/ đã xa.//

Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội

Những phố dài/ xao xác hơi may

Người ra đi/ đầu không ngoảnh lại

Sau lưng/ thềm nắng/ lá rơi đầy.//

(Đất nước - Tiếng Việt 5/2)

“Chắt trong vị ngọt/ mùi hương

Lặng thầm thay/ những con đường ong bay.//

Trải qua mưa nắng vơi đầy

Men trời đất/ đủ làm say đất trời.//

Bầy ong giữ hộ cho người

Những mùa hoa/ đã tàn phai tháng ngày.//”

(Hành trình của bầy ong - Tiếng Việt 5/1)

2.4 Luyện đọc diễn cảm:

Đọc diễn cảm là một yêu cầu đọc thành tiếng Đó là khả năng làm chủ ngữ điệu, tốc độ, cao độ, cường độ của giọng, để biểu đạt đúng ý nghĩa và tình cảm

mà tác giả đã gửi gắm vào bài đọc, đồng thời thể hiện sự thông hiểu, khả năng cảm thụ của người đọc Đọc diễn cảm chỉ thể hiện được trên cơ sở đọc đúng và lưu loát vì thế giáo viên cần đưa ra nội dung và yêu cầu đọc phù hợp với khả năng của học sinh Ngoài ra, đọc diễn cảm được quy định bởi cảm xúc của bài đọc vì vậy muốn dạy học sinh đọc diễn cảm, trước hết giáo viên phải giúp các

em hiểu, hoà nhập được với bài văn, bài thơ; cũng chính vì vậy, phần luyện đọc diễn cảm được đưa vào phần luyện đọc lại sau khi tìm hiểu bài

Để luyện đọc diễn cảm cần làm các công việc sau:

* Xác định giọng đọc chung của toàn bài:

Giáo viên đưa ra hoặc học sinh đàm thoại, xác định thể loại của văn bản, nội dung chính của bài để xác định giọng đọc chung cho cả bài

Ví dụ

- Bài “Quang cảnh làng mạc ngày mùa” (Tiếng Việt 5 tập 1) giọng chậm rãi, dàn trải, nhẹ nhàng; nhấn giọng những từ ngữ tả những màu vàng khác nhau của cảnh vật

- Bài “Phong cảnh đền Hùng” (Tiếng Việt 5/2) cần đọc với giọng trang trọng, tha thiết