18000030 kinh te hoc quan ly

MÔN: KINH TẾ HỌC QUẢN LÝ TIỂU LUẬN CHỦ ĐỀ 3: LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI VÀ ÁP DỤNG VÀO PHÂN TÍCH CHIẾN LƯỢC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỄN THÔNG DI ĐỘNG TẠI VIỆT NAM... Đoàn Ngọc Phúc, tôi đã thực

MÔN: KINH TẾ HỌC QUẢN LÝ

TIỂU LUẬN CHỦ ĐỀ 3: LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI VÀ

ÁP DỤNG VÀO PHÂN TÍCH CHIẾN LƯỢC CỦA CÁC DOANH NGHIỆP VIỄN THÔNG

DI ĐỘNG TẠI VIỆT NAM

-Được sự của hướng dẫn của Giảng viên TS Đoàn Ngọc Phúc, tôi đã thực hiện bài tiểu luận về đề tài “Lý thuyết trò chơi và áp dụng vào phân tích chiến lược của các doanh nghiệp viễn thông di động tại Việt Nam”

Xin chân thành gửi lời cảm ơn đến thầy cùng các anh, chị lớp Thạc sĩ Quản trị kinh doanh 18MB02 đã dành thời gian quý báu của mình để góp ý và cho tôi những lời khuyên quý báu để tôi có thể hoàn thành tốt bài tiểu luận này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện bài tiểu luận này một cách hoàn chỉnh nhất nhưng do bước đầu mới làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, tiếp cận với khảo sát thực tế cũng như có những hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm nên không thể tránh khỏi những sai sót mà bản thân chưa nhận thấy được Tôi mong rằng

sẽ có được sự góp ý của quý thầy, cô giáo và các anh chị cùng lớp để bài tiểu luận được hoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

Danh mục các từ viết tắt 1

LỜI MỞ ĐẦU 2

1 Tính cấp thiết của đề tài: 2

2 Mục tiêu nghiên cứu: 2

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu: 2

4 Phương pháp nghiên cứu: 2

5 Kết cấu đề tài: 3

Chương I: Cơ sở lý luận về lý thuyết trò chơi 3

1.1 Quá trình hình thành và phát triển của lý thuyết trò chơi: 3

1.1.1 Quá trình hình thành của lý thuyết trò chơi 3

1.1.2 Các bước phát triển 3

1.2 Một số nội dung cơ bản về lý thuyết trò chơi 3

1.2.1 Các khái niệm và nội dung về lý thuyết trò chơi trong kinh doanh: 4

1.2.1.1 Mạng giá trị: 4

1.2.1.2 Các yếu tố chiến lược của lý thuyết trò chơi trong kinh doanh: 4

1.2.2 Biểu diễn trò chơi 6

1.2.2.1 Dạng chuẩn tắc 6

1.2.2.2 Dạng mở rộng 7

1.3 Ý nghĩa thực tiễn của lý thuyết trò chơi trong kinh doanh: 7

Chương II: Sử dụng lý thuyết trò chơi trong phân tích chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp viễn thông di động tại Việt Nam: 8

2.1 Điều tra tìm hiểu nhu cầu sử dụng dịch vụ viễn thông di động: 8

2.2 Diễn biến chung của thị trường: 9

2.2.1 Sự mô phỏng trong các hình thức khuyến mại, giảm giá: 9

2.2.2 Sự mô phỏng lành mạnh: 9

2.2.3 Sự mô phỏng không lành mạnh: 11

2.3 Khách hàng trả sau và vai trò với các công ty viễn thông: 12

2.3.1 Vai trò khách hàng trả sau đối với các doanh nghiệp viễn thông đứng dưới góc độ lý thuyết trò chơi: 12

2.3.2 Chiến lược của các hãng viễn thông đối với khách hàng trả sau: 13

2.3.2.1 Những điểm chưa phù hợp: 13

2.3.2.2 Chính sách chăm sóc khách hàng kém: 13

2.3.2.3 Chiến lược phát triển và chăm sóc khách hàng trả sau của các mạng:14 2.4 Sự thành công và thất bại trong chiến lược của một số doanh nghiệp viễn thông di động cụ thể: Viettel xuất hiện phá vỡ thế độc quyền của VNPT: 16

Chương III: Sử dụng lý thuyết trò chơi để dự báo, định hướng và đưa ra các giải pháp cho sự phát triển của các doanh nghiệp viễn thông di động 17

3.1 Sự biến động của cấu trúc thị trường 17

3.2 Dự báo xu hướng cạnh tranh 21

3.2.1 Xu hướng cạnh tranh về chất lượng: 21

3.2.2 Xu hướng sát nhập các hãng viễn thông 22

Kết Luận 23

Danh mục tài liệu tham khảo 23

Danh mục các từ viết tắt

cổ phần dịch vụ bưu chính viễn thông Sài Gòn

LỜI MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết, quan điểm “Thương trường là chiến trường” từ lâu đã hình thành trong suy nghĩ của đa số những nhà kinh doanh Thế nhưng nhà tài phiệt ngân hàng hàng đầu thế kỷ XX, Benard Baruch lại khuyên mọi người: “Không cần phải thổi tắt ngọn nến của người khác để mình tỏa sáng” Thị trường không chỉ đơn thuần là chiến trường, nó là một cuộc chơi, không nhất thiết phải dẫn tới kết quả thắng – bại tuyệt đối mà đôi khi có thể cùng thắng, cùng thua Việc nghiên cứu lý thuyết trò chơi và vận dụng lý thuyết trò chơi trong chiến lược kinh doanh sẽ giải quyết triệt để bài toán mâu thuẫn trên

Thị trường viễn thông của Việt Nam với bản chất là thị trường độc quyền nhóm, mỗi quyết định của các doanh nghiệp này đều ảnh hưởng mạnh đến quyết định của các doanh nghiệp còn lại, hiện đang rất sôi động với cuộc cạnh tranh khốc liệt, mà chủ yếu là giữa hai đại gia VNPT và Viettel Cuộc cạnh tranh đó đôi khi diễn ra nóng bỏng đến mức không cần thiết, dễ dẫn đến sự phát triển lệch lạc sau này của cả thị trường

Nhận thấy sự cấp thiết của thực tế, em quyết định chọn đề tài: “Lý thuyết trò chơi và áp dụng vào phân tích chiến lược của các doanh nghiệp viễn thông di động tại Việt Nam”

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài nhằm sử dụng lý thuyết trò chơi để phân tích những thành công và thất bại của các doanh nghiệp trên thị trường viễn thông di động những năm gần đây Từ đó đưa ra các dự báo và định hướng phát triển đúng đắn cho thị trường

Đối tượng nghiên cứu: Các doanh nghiệp viễn thông tại Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung vào phân tích chiến lược của các doanh nghiệp viễn thông di động từ năm 2004 khi Viettel bước chân vào thị trường đến nay

và dự báo diễn biến thị trường những năm tiếp theo

Phương pháp: thu thập thông tin, tổng hợp, phân tích số liệu từ điều tra thực

tế, internet, các bài báo, các bài nghiên cứu

5 Kết cấu đề tài:

Ngoài các mục mở đầu, kết luận, danh mục từ viết tắt, tài liệu tham khảo và phụ lục, đề tài gồm có ba phần chính:

Chương I: Cơ sở lý luận về lý thuyết trò chơi

Chương II: Sử dụng lý thuyết trò chơi trong phân tích chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp viễn thông di động tại Việt Nam

Chương III: Sử dụng lý thuyết trò chơi để dự báo, định hướng và đưa ra các giải pháp cho sự phát triển của các doanh nghiệp viễn thông di động

Chương I: Cơ sở lý luận về lý thuyết trò chơi

1.1 Quá trình hình thành và phát triển của lý thuyết trò chơi:

1.1.1 Quá trình hình thành của lý thuyết trò chơi

Lý thuyết trò chơi giai đoạn hình thành chỉ đơn thuần là một nhánh của Toán học ứng dụng Nội dung chủ yếu của lý thuyết trò chơi là nghiên cứu các tình huống chiến thuật, trong đó mỗi người chơi lựa chọn các chiến lược khác nhau dựa trên các chiến thuật của những người chơi khác để cố gắng làm tối đa kết quả nhận được

1.1.2 Các bước phát triển

Ban đầu lý thuyết trò chơi được phát triển như là một công cụ để nghiên cứu hành vi kinh tế học, ngày nay Lý thuyết trò chơi được sử dụng trong nhiều ngành khoa học, từ Sinh học tới Triết học

Lý thuyết trò chơi đã có sự phát triển lớn từ khi John von Neumann là người đầu tiên hình thức hóa trong thời kỳ trước và trong Chiến tranh Lạnh, chủ yếu áp dụng trong chiến lược quân sự, nổi tiếng nhất là khái niệm đảm bảo phá hủy lẫn nhau (mutual assured destruction) Bắt đầu từ những năm 1970, Lý thuyết trò chơi bắt đầu được áp dụng cho nghiên cứu về hành vi động vật, trong đó có sự phát triển của các loài qua chọn lọc tự nhiên Do các trò chơi hay như Song đề tù nhân (prisoner's dilemma), trong đó lợi ích cá nhân làm hại cho tất cả mọi người, Lý thuyết trò chơi đã bắt đầu được dùng trong Chính trị học, Đạo đức học và Triết học Cuối cùng, Lý thuyết trò chơi gần đây đã thu hút được sự chú ý của các nhà Khoa học máy tính do ứng dụng của nó trong Trí tuệ nhân tạo và Điều khiển học

1.2 Một số nội dung cơ bản về lý thuyết trò chơi

Lý thuyết trò chơi nghiên cứu các quyết định được đưa ra trong một môi trường các đối thủ tương tác với nhau Nói cách khác, Lý thuyết trò chơi nghiên cứu

cách lựa chọn hành vi tối ưu khi chi phí và lợi ích của mỗi lựa chọn là không cố định

mà phụ thuộc vào lựa chọn của các cá nhân khác

1.2.1 Các khái niệm và nội dung về lý thuyết trò chơi trong kinh doanh:

1.2.1.2 Các yếu tố chiến lược của lý thuyết trò chơi trong kinh doanh:

Lý thuyết trò chơi được phát triển nhằm giải thích hành vi của người chơi tham gia cuộc chơi mà ở đó lợi ích của người chơi thường là trái ngược nhau Nhìn vào sơ đồ mạng giá trị ở trên, có thể thấy người chơi ở đây là các công ty , khách hàng, nhà cung cấp, người bổ trợ, đối thủ cạnh tranh

Một mối quan hệ khác trên giản đồ của mạng giá trị là mối quan hệ giữa khách hàng và nhà cung cấp theo chiều thẳng đứng Các nguồn lực như lao động và nguồn

nguyên liệu thô từ nhà cung cấp về phía công ty, còn sản phẩm dịch vụ từ công ty đưa đến khách hàng Dòng tiền chuyển động theo chiều ngược lại, từ khách hàng đến công

ty và từ công ty đến nhà cung cấp

b Giá trị gia tăng

“Giá trị gia tăng” chính là chìa khóa để hiểu ai là người thực sự nắm giữ quyền lực trong bất cứ trò chơi nào Giá trị gia tăng là những gì mà người chơi mong muốn đạt được khi tham gia cuộc chơi

Luật chơi đặt ra cấu trúc của trò chơi Trong kinh doanh luôn tồn tại các quy định bất thành văn Một luật chơi có thể phát sinh từ luật pháp, từ quy định của hải quan, từ hợp đồng hay thậm chí từ thực tế Người chơi có thể xem xét và đặt thêm luật mới bổ sung vào các luật đang có nhằm tạo thêm lợi thế cho mình

Trong thực tế, số luật này có thể tăng thêm từ các quy định của hải quan, luật pháp hay hợp đồng Phổ biến nhất là các luật dựa trên các điều khoản cạnh tranh Những luật này đưa ra cách thức đàm phán giữa kẻ mua và người bán Ví dụ như khi siêu thị đính giá trên hàng hóa của mình, điều đó có nghĩa là họ để khách hàng tự quyết định lấy hay bỏ đi mà không cần mặc cả Hoặc người mua sẽ là người công bố giá bán thay vì người bán sẽ làm như vậy Đó là trong trường hợp người sử dụng lao động định mua dịch vụ từ ai đó, họ thường xác định rõ các điều kiện, mức lương cho công việc và hầu như không thể đàm phán lại để thay đổi các điều kiện đó

Chiến thuật trong trò chơi, chính là chiến lược mà người chơi lựa chọn cho từng người chơi cụ thể Chiến lược được hiểu là một kế hoạch theo tình huống đầy đủ bao gồm cả tầm nhìn, mục tiêu, mục đích và các nguồn lực mà các người chơi có thể thực hiện trong trò chơi

Theo lý thuyết trò chơi, việc lựa chọn chiến thuật là vô cùng quan trọng Ví

dụ, trong một thị trường độc quyền nhóm gồm 2 hãng, nếu một trong hai hãng tăng chi phí quảng cáo, hãng kia cũng phải nỗ lực tăng quảng cáo của mình Và đó là “cuộc chiến tranh quảng cáo” Hậu quả của cuộc chiến tranh này là lợi nhuận của 2 hãng giảm xuống Do đó, không sớm thì muộn hai hãng này này cũng phải thông đồng với nhau dưới hình thức nào đó để tránh những thiệt hại có thể có

Phạm vi là yếu tố cuối cùng trong trò chơi, nó chỉ ra những giới hạn của trò chơi Về nguyên tắc, các trò chơi không có một ranh giới nào cả Luôn có một trò chơi lớn xuyên qua toàn bộ không gian, thời gian, qua các thế hệ khác nhau Tuy nhiên, đó chỉ là về nguyên tắc Một trò chơi không có giới hạn thì việc phân tích cực kỳ phức tạp Trên thực tế, người ta tự vẽ ra những giới hạn để giúp họ phân tích dễ dàng hơn Người chơi có thể mở rộng nó bằng cách kết nối với các trò chơi khác hoặc thu hẹp nó bằng cách cắt rời các kết nối Bên cạnh đó, việc phân tích các trò chơi độc lập riêng lẻ với nhau sẽ không cho ra kết quả tin cậy

1.2.2 Biểu diễn trò chơi

Các trò chơi được nghiên cứu trong lý thuyết trò chơi là các đối tượng toán học được định nghĩa rõ ràng Một trò chơi bao gồm một tập các người chơi/đấu thủ, một tập các nước đi (hoặc chiến lược) mà người chơi có thể chọn, và một đặc tả về cơ chế thưởng phạt cho mỗi tổ hợp của các chiến lược Có hai cách biểu diễn trò chơi thường thấy trong các tài liệu

Đấu thủ 2 chọn cột trái

là mức thưởng phạt cho đấu thủ chơi theo cột (trong ví dụ là Đấu thủ 2) Giả sử Đấu thủ 1 chơi hàng trên và Đấu thủ 2 chơi cột trái Khi đó, Đấu thủ 1 nhận 4 điểm và Đấu thủ 2 nhận 3 điểm

Khi một trò chơi được biểu diễn bằng dạng chuẩn tắc, người ta coi rằng mỗi đấu thủ hành động một cách đồng thời, hoặc ít nhất không biết về hành động của

người kia Nếu các đấu thủ có thông tin về lựa chọn của các đấu thủ khác, trò chơi thường được biểu diễn bằng dạng mở rộng

Một trò chơi dạng mở rộng

Các trò chơi dạng mở rộng cố gắng mô tả các trò chơi có thứ tự quan trọng Ở đây, các trò chơi được biểu diễn bằng cây (như trong hình bên trái) Mỗi đỉnh (hoặc nút) biểu diễn một điểm mà người chơi có thể lựa chọn Người chơi được chỉ rõ bằng một số ghi cạnh đỉnh Các đoạn thẳng đi ra từ đỉnh đó biểu diễn các hành động có thể cho người chơi đó Mức thưởng phạt được ghi rõ tại đáy cây

Trong trò chơi trong hình, có hai người chơi Đấu thủ 1 đi trước và chọn F hoặc U Đấu thủ 2 nhìn thấy nước đi của Đấu thủ 1 và chọn A hoặc R Giả sử Đấu thủ 1 chọn

U và sau đó Đấu thủ 2 chọn A Khi đó, Đấu thủ 1 được 8 điểm và Đấu thủ 2 được 2 điểm

Các trò chơi mở rộng còn có thể mô tả các trò chơi đi-đồng-thời Hoặc có một đường chấm chấm hoặc một đường tròn vẽ quanh hai đỉnh khác nhau để biểu diễn rằng chúng đều thuộc cùng một tập hợp thông tin (nghĩa là, người chơi không biết họ đang ở điểm nào)

1.3 Ý nghĩa thực tiễn của lý thuyết trò chơi trong kinh doanh:

Lý thuyết trò chơi từ lâu đã trở thành một lĩnh vực quan trọng của kinh tế học nói chung Nó được sử dụng để phân tích các hiện tượng kinh tế, trong đó có đấu giá, mặc cả, độc quyền song phương và độc quyền tập đoàn, các tổ chức mạng lưới tài chính, ngân hàng, tài chính, chính trị, khoa học quân sự…

Bất kể ai khi tham gia kinh doanh đều biết rằng “thương trường là chiến trường” Trong cạnh tranh, bạn phải tỏ ra khôn ngoan hơn đối thủ để loại trừ đối thủ cạnh tranh, giành giật quyết liệt thị phần, khuyến trương thương hiệu sản phẩm, khống chế nhà cung cấp và khóa chặt khách hàng Theo quan điểm đó, sẽ luôn có người thắng và kẻ thua trong kinh doanh Cách nhìn về một kết cục thắng – thua được Gore

Vidal viết như sau: “Chỉ thành công thôi chưa đủ Phải làm cho kẻ khác thất bại nữa” Cạnh tranh khốc liệt mang tính tiêu diệt chỉ dẫn đến một đại dương đỏ đầy máu của những địch thủ tranh đấu trong một bể lợi nhuận đang cạn dần Hậu quả thường thấy sau các cuộc cạnh tranh khốc liệt là sự sụt giảm mức lợi nhuận ở khắp mọi nơi Mục đích của nhà kinh doanh khi thực hiện chiến lược này là luôn luôn mang lại những điều có lợi cho doanh nghiệp mình Đôi khi đó là sự trả giá của người khác Đây là tình huống “cùng thua” (lose – lose)

Tuy nhiên, các biện pháp thông thường (tìm cách đánh bại đối thủ cạnh tranh thông qua việc tạo dựng một vị thế phòng thủ trật tự trong ngành) và lối tư duy chiến lược kiểu truyền thống (chỉ tập trung vào các khía cạnh làm thế nào để khai thác được

ưu điểm và tính độc đáo của mình, hoặc tìm kiếm những lợi thế so sánh với các đối thủ) đã ít nhiều thay đổi Trong bối cảnh thương trường ở đây là một thương trường toàn cầu hóa trong một thế giới đang đi trên một tiến trình không thể đảo ngược của hội nhập Thế giới hội nhập là một thế giới cạnh tranh Các bức tường bị hạ xuống, các loại rào chắn bị dở bỏ Trên một sân chơi “đang được làm phẳng” – nói theo thuật ngữ của Thomas Friedman, các nguồn lực của thế giới đang tranh nhau để được sử dụng theo cách tốt nhất, cách tốt nhất nghĩa là phải trả chi phí thấp hơn nhưng có sản phẩm tốt hơn Đó chính là ý nghĩa tích cực của một môi trường vừa cạnh tranh vừa hợp tác trên một sân chơi ngang bằng Trong kinh doanh, thành công của doanh nghiệp không nhất thiết đòi hỏi phải có những kẻ thua cuộc Thực tế là hầu hết các doanh nghiệp chỉ thành công khi những người khác thành công Đây là sự thành công cho cả đôi bên nhiều hơn là cạnh tranh làm hại lẫn nhau Tình huống này được gọi là “cùng thắng” (win – win) Kinh doanh không phải là “chiến tranh” và cũng không phải là “hòa bình” Chiến lược kinh doanh không còn là những động thái của tình huống, không phải chỉ là những hành động mang tính thời điểm mà là cả tiến trình tiếp diễn không ngừng, khi đó các doanh nghiệp đều phải đua nhau để phục vụ tốt nhất khách thì điều

đó có nghĩa là không có giá trị gia tăng nào có thể giữ nguyên và tồn tại vĩnh viễn mà

có sự biến đổi mới lạ

Chương II: Sử dụng lý thuyết trò chơi trong phân tích chiến lược kinh doanh của các doanh nghiệp viễn thông di động tại Việt Nam:

2.1 Điều tra tìm hiểu nhu cầu sử dụng dịch vụ viễn thông di động:

Đề phục vụ cho phần phân tích này nhóm nghiên cứu đã thực hiện cuộc điều tra tìm hiểu về nhu cầu sử dụng dịch vụ viễn thông di động Lượng mẫu tiến hành là

300 Nhóm nghiên cứu đã tiến hành điều tra 3 khu vực: thành phố Hà Nội, thành phố Hải Phòng, và một làng ở Bắc Ninh Qua kiểm tra cho thấy tỉ lệ chọn các phương án của khách hàng là tương đương nhau ở các khu vực đối với từng câu hỏi

2.2 Diễn biến chung của thị trường:

2.2.1 Sự mô phỏng trong các hình thức khuyến mại, giảm giá:

Trên thị trường viễn thông di động Việt Nam, một điều có thể dễ dàng nhận thấy là các hãng phản ứng rất nhanh trước các chiêu thức khuyến mại, giảm giá và các dịch vụ giá trị gia tăng của đối thủ Có thể nói từ khi Viettel bắt đầu cuộc chơi đến khi các tiểu gia khác như HTmobile, Gtel… bước chân vào thị trường thì cuộc chiến về giá diễn ra hết sức nóng bỏng và khốc liệt

lượng

Người khác tư vấn

Lí do khác

vì lí do giá cả Tuy nhiên, theo nhận định của chúng tôi thì nếu survey này thực hiện từ cách đây 3 đến 4 năm về trước thì tỉ lệ khách hàng chọn lí do giá cả còn lớn hơn nhiều

Khi Viettel bắt đầu giảm giá, hãng sẽ thu hút được một lượng khách hàng từ đối thủ VNPT và các khách hàng mới gia nhập thị trường Kết quả là trong vòng chưa đầy 1 năm đã đạt được mốc 1 triệu thuê bao Đối với VNPT, giờ đây thị trường viễn