Tieu luan cua van hoa nam bo

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINHTRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN LƯU GIAI NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HÓA NGƯỜI MINH HƯƠNG ĐỐI VỚI VĂN HÓA NAM BỘ VIỆT NAM TIỂU LUẬN CUỐI KỲ C

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LƯU GIAI

NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HÓA NGƯỜI MINH HƯƠNG ĐỐI

VỚI VĂN HÓA NAM BỘ VIỆT NAM

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ CHUYÊN ĐỀ: VĂN HÓA NAM BỘ

GVHD: TS LÝ TÙNG HIẾU MSHV:

LỚP: CAO HỌC NGÀNH VĂN HÓA HỌC KHÓA: 2018 ĐỢT 1

THÁNG 1 NĂM 2019

LƯU GIAI

NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HÓA NGƯỜI MINH HƯƠNG

ĐỐI VỚI VĂN HÓA NAM BỘ VIỆT NAM

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ CHUYÊN ĐỀ: VĂN HÓA NAM BỘ

THÁNG 1 NĂM 2019

1 Lý do chọn đề tài 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1

Chương 1 Qúa trình hình thành văn hóa người Minh Hương ở Nam Bộ

6

1.Quá trình nhập cư và biến đổi văn hóa của người Minh Hương ở Nam Bộ

6

1.2 Sự biến đổi văn hóa của người Minh Hương ở Nam bộ 7

2 Đặc điểm văn hóa của người Minh Hương ở Nam Bộ 9

Chương 2 những ảnh hưởng của văn hóa người Minh Hương ở Nam Bộ

10

1 Những ảnh hưởng của văn hóa Minh Hương đối với Nam Bộ trên phương

KẾT LUẬN 13

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Việt Nam là một trong những nước láng giềng quan trọng nhất đối với Trung Quốc, từ xưa đến nay, hai nước thì giữ gìn mối quan hệ hữu nghị và giao lưu với nhau Ngoại giao lưu của chính phủ nhà nước ra, dân chúng của hai nước cũng vãng lai với nhau Trong lịch sử của hai nước, mỗi triều đại đều có người Trung Quốc di chuyển đến Việt Nam và định cư ở đây, đặc biệt là sau khi Trịnh Hòa ra biển, hiện tượng này thì càng ngày càng phổ biến hơn Từ nhà Minh, nhà Thanh bắt đầu, người Trung Quốc đã di chuyển sang Đông Nam Á rất có quy mô, hình thành một nhóm rất đặt biệt, người ta gọi họ là “người Hoa” Đối với Việt Nam mà nói, trong nhóm của người Hoa thì càng có một chi nhánh đặc biệt hơn, họ chính là người Minh Hương Người Minh Hương không chỉ sống ở Việt Nam, mà còn đem lại văn hóa gốc của mình, làm cho văn hóa của cả hai nước tiếp xúc với nhau, giao lưu với nhau, cuối cùng ảnh hưởng và tiếp biến với nhau Tiển luận này khái quát về văn hóa người Minh Hương, tìm kiếm sự ảnh hưởng của văn hóa người Minh Hương đối với văn hóa Nam Bộ Việt Nam Trong khi tìm hiểu biết văn hóa của người Minh Hương, thì cũng có thể đi hiểu sâu vào văn hóa Nam Bộ của Việt Nam

2 Mục đích nghiên cứu

Tiêu luận này sẽ giới thiệu về quá trình nhập cư và biến đối văn hóa của người Minh Hương, trên cơ sở đó phân tích những ảnh hưởng của văn hóa người Minh Hương ở Nam bộ Việt Nam, làm cho mọi người cùng hiểu biết về văn hóa người Minh Hương cũng nhũ văn hóa Nam Bộ của Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đới tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu về sự ảnh hưởng của văn hóa người Hương đối với văn hóa Nam

bộ Việt Nam trên phương diện văn hóa vật thể và phi vật thê Tuy nhiên do hạn chế của nguồn tư liệu và thời gian, tiểu luận này không có tham vọng đi sâu vào nghiên cứu một cách chi tiết, sâu sắc, mà chỉ giới thiệu và phân tích cơ sở trên những nét

chủ yếu.

Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vị không gian: phạm vi nghiên cứu của tiểu luận này là vùng Nam Bộ của Việt Nam

Phạm vi thời gian: pham vi thời gian của tiểu luận là từ người Minh Hương xuất hiện ở vùng Nam Bộ cho đến nay

4 Lịch sử nghiên cứu

4.1 Lịch sử nghiên cứu của Việt Nam

Trong phạm vi hiểu biết hiện nay của chúng tôi, Việt Nam đã có nhều nhà

nghiên cứu nghiên cứu về người Minh Hương, như bài văn Về lịch sử người Minh

Hương và người Hoa ở Nam Bộ của Nguyên Đức Hiệp, ông lấy những nhân vật

(người Minh Hương và người Hoa) có công ở vùng Nam Bộ làm đầu mối chính, miểu tả về lịch sử của người Minh Hương và người Hoa cũng như những ảnh hưởng

của người Minh Hưng và người Hoa đối với Nam Bộ Việt Nam Bài văn Người

Minh Hương thời triều Nguyễn của Huỳnh Ngọc Đáng đã giới thiệu lịch sử của

người Minh Hương trong thời Nguyễn một cách toàn vẹn, hơn nữa, tác giả còn giới thiệu và phân tích những chính sách của triều Nguyễn đối với người Minh Hương

Có những bài văn đề cấp đến những ảnh hưởng của người Minh Hương đối với

văn hóa Nam Bộ Việt Nam, như: bài văn Vùng văn hóa Nam Bộ: định vị và đặc

trưng văn hóa của Lý Tùng Hiếu, cũng như cuốn sách của Lý Túng Hiếu là Nam Bộ-văn hóa và ngôn ngữ, ông đã miểu tả rất toàn vẹn về văn hóa Nam Bộ Việt Nam,

bao gồm những ảnh hưởng của người Minh Hương đối với văn hóa Nan Bộ Việt Nam

So với người Minh Hương thì những nghiên cứu về người Hoa càng nhiều

hơn Những tác phẩm đại diện như Những khuynh hướng cơ bản phát triển kinh tế,

xã hội và chính trị tộc người của cộng động người Hoa ở Việt Nam và Vai trò của người Hoa trong nền kinh tế các nước Đông Nam Á của tác giả Trần Khánh Tác giả

Nguyễn Duy Bính với một loạt công trình nghiên cứu về người Hoa như Lịch sử

hình thành cộng động người Hoa ở Việt Nam và Hoạt dộng kinh tế của người Hoa

ở Việt Nam Những tác phảm này có ý nghĩa gợi mở đối với tiểu luận nay.

Nhìn chung, những nghiên cứu về người Hoa ở Việt Nam đã đi vào con đường hoàn thiện, nhưng nghiên cứu về người Minh Hương nói chung, ảnh hưởng của người Minh Hương nói riêng, cũng còn ít, chưa được phân tích đầy đủ Mặc dụ người Minh Hương đã góp phần đáng kể làm sự phát triển của vùng Nam Bộ Việt Nam

4.2 Lịch sử nghiên cứu của Trung Quốc

Ở Trung Quốc có một số nhà nghiên cứu quan tâm đến một tập thể đặc thù, đó

là người Hoa, nhưng thành quả nghiên cứu của người Hoa không nhiều lắm, tác phẩm về nguười Minh Hương càng ít hơn

Những tác phẩm chuyên bàn về người Minh Hương có Minh Hương Việt Nam

và Minh Hương Xã Tác giả là Lý Khánh Tân Bài này nghiên cứu về lịch sử và quá

trình hình thành của người Minh Hương từ khía cạnh khác nhau Trong bài người

Minh Hương của Việt Nam, Từ Kiệt Thuấn đã miêu tả lịch sử của người Minh

Hương cũng như sự ảnh hưởng đối với Việt Nam một cách tỷ mỷ Vấn đề về việc

nhận động dân tộc đối với người Minh Hương và người Hoa của Việt Nam và sự khác nhau sau khi cư trú ở Việt Nam, là một bài văn của học giả Đài Loan Tưởng Vi

Văn, bài này tìm sâu sắc về lịch sử và quá trình bản thổ hóa của người Minh Hương

và người Hoa

Về tác dụng của người Hoa, những tác phẩm có giá trị tham khảo có như: việc

-Thanh, bài này chủ yếu nghiên cứu về tác dụng của người Hoa trong quá trình khải

khẩn Nam Kỳ Việt Nam Tác giả Từ Thiện Phúc với công trình Hoa Kiệu Nam Bộ

-việc giáo dục Việt Nam, bài này coi trọng miểu tả mặt tinh thần Long Vĩnh Hàng

với bài văn sự ảnh hưởng và việc di cư của Hoa Kiệu Việt Nam trong giữa thế kỷ

đến đầu thế kỷ

Kiệu và những ảnh hưởng đối với xã hội Việt Nam.

Những tác phẩm khác về người Hoa còn có Nam Dương Hoa Kiệu Thông sử của Ôn Hùng Phi, Hoa Kiệu của Việt Nam Trong thời Thanh của Trịnh Thụy Minh,

sự cống hiến của người Hoa đối với sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam vào

thời Nguyễn của Đồng Thị, thế hệ văn hóa của Hoa Kiệu Việt Nam của tác giả Từ

Thiện Phúc, nghiên cứu về tín ngưỡng dân gian của người Hoa của Lý Thiên Tứ

Còn có nhiều tác phẩm chuyên nghiên cứu về người Hoa của Việt Nam, ở đây thì không liệt kê nữa

Nhìn chung, ở Trung Quốc, nhiều nhà nghiên cứu nghiên cứu về người Hoa chủ yếu tập trung vào lịch sử và quá trình hình thành của người Hoa, nghiên cứu đơn nhât Còn nghiên cứu về người Minh Hương thì rất ít Thường trong các tác phẩm chỉ nhắc một chút maf thôi, không đi sâu vào nghiên cứu

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp ly thuyết: ứng dụng lý thuyết của văn hóa học để tìm hiểu những khái niệm liên quan

- Phương pháp biện chứng: sử dụng phương pháp biên chứng, em đăc được đối tượng nghiên cứu là sự ảnh hưởng của văn hóa người Hương đối với văn hóa Nam

bộ Việt Nam trên phương diện văn hóa vật thể và phi vật thê

- Tham khảo tài liệu Internet: Vì đề tài này chưa có nhiều người nghiên cứu, nên em phải vừa tham khảo những sách hiện có, vừa tham khao những tư liệu trên mạng

6 Cấu trúc tiểu luận

Tiểu luận này chia thành hai chương và một phần kết:

Chương 1: Quá trình hình thành văn hóa người Minh Hương ở Nam Bộ Việt Nam

Chương 2: Những ảnh hưởng của văn hóa Người Minh Hương ở Nam Bộ KẾT LUẬN

PHẦN NỘI DUNG

Chương 1 Quá trình hình thành văn hóa người Minh Hương ở Nam Bộ

1 Quá trình nhập cư và biến đổi văn hóa của người Minh Hương ở Nam

Bộ

1.1 Qúa trình nhập cư của người Minh Hương

Khoảng năm 1664, thủ lĩnh của nông dân quân là Lý Tự Thành tiến vào Bắc Kinh, vua Sùng Trinh tự tử, nhà Minh mất nước Ngô Tam Quế lãnh đạo quân đội đánh với nông dân quân, chẳng bao lâu nữa, quân nhà Minh được đánh thắng và dời kinh đô ở Bắc Kinh Từ đó bắt đầu, nhà Minh mất hẳn và nhà Thanh bắt đầu cai quản Trung Quốc Sau khi nhà Minh mất, những người làm quan và binh lính thì trốn vào các nơi, hình thành một lực lượng đối kháng với nhà Thanh Trong khi đó, cũng có một số hoàng gia, quan viên, binh lính và nạn nhân trốn vào Việt Nam và nước khác của Đông Nam Á

Từ giữa thế kỷ 16 bắt đầu cho đến cuối thế kỷ 18, Việt Nam do hai nhà chủ là nhà Trịnh và nhà Nguyễn cùng cai quản Nhà Trịnh cai quản phía Bắc và nhà Nguyễn cai quản phía Nam Hội An lúc đó là một hải cảng rất quan trọng, nhà Nguyên tận dụng hải cảng này chuyên làm buôn bán quốc tế Thời đó, người Minh cũng thường đi tàu đến Hồi An để làm buôn bán Sau khi nhà Minh mất, càng ngày càng có nhiều người Minh di chuyển đến Hồi An Lúc đó, tuy nhà Trịnh không hạn chế người Minh di chuyển đến Bắc bộ, nhưng nhà Trịnh đặt ra những chế độ để cai quản người Minh, muốn thông qua những chế dộ này việt hóa người Minh Vì sợ mai sau nhà Thanh can thiệp So với nhà Trịnh, thì nhà Nguyên rất hoan nghênh người Minh Không những cho người Minh nơi cư trú mà còn phong cho những người có bản lĩnh quan chức, làm cho người Minh có thể cùng với người Việt góp phần vào việc thúc đẩy sự phát triển của nhà Nguyễn Cũng trong thời gian này, dưới sự lãnh đạo của Dương Ngạn Địch và Trần Thượng Xuyên, có khoảng ba nghàn nạn nhân vẫn trung thành với nhà Minh cùng đi tàu chiến với họ, di chuyển đến Cao Miên( Nam bộ Việt Nam hiện nay) Khoảng vào năm 1671, Mạc Cửu dẫn hơn 400 người dân đi vào phía nam để khai khẩn Khoảng năm 1708, Mạc cửu thần phục với nhà Nguyễn của Việt Nam, tiếp tục khai khẩn và cai quản Nam bộ Những người trung thành với nhà Minh cuối cùng đều định cư ở Viêt Nam, đa số lấy cưới

với người Việt Nam, và dần dần bị Việt Hóa, hình thành một chủ thể đặc biệt của Việt Nam, người ta thường gọi họ là “ người Minh Hương”

Những người di chuyển đến Việt Nam vào nhà Thanh, có quy mô lớn và có tổ chức, đa số người đều có ý thức dân tộc mạnh mẽ, họ mặc quần áo nhà Minh, đeo khăn nhà Minh, nhấn mạnh huyết thống Trung Quốc và văn hóa Trung Quốc Bất cứ

xã hội phát triển thế nào, họ vẫn cố gắng duy trị văn hóa bản gốc của Trung Quốc Thế là nơi cư trú của họ được người ta gọi là Minh Hương Xã

Về thời gian xuất hiện của “ người Minh Hương” và “ Minh Hương Xã”, không ít học giả cho rằng là vào đầu thế kỷ 17 hoặc là càng sớm hơn Chẳng hạn như học giả Việt Nam Nhuyễn Thiệu Lâu cho rằng xuất hiện vào đầu thế kỷ 17, thậm chí càng sớm hơn Do người Trung Quốc sáng lập, dưới sự hội nhập của người Hoa mà dần dần hình thành Nên Minh Hương Xã nên xuất hiện vào đầu thế kỷ 17 (Lý Khánh Tân, 2009, chương 2) Những quan điểm này thiếu sức thuyết phục, vì chưa đưa ra một thời gian cụ thể, làm cho người khác rất mô hô

Có thể khẳng định là người Minh Hương và làng xã Minh Hương là do nhà Thanh thay thế nhà Minh mà tạo ra Nên thời gian xuất hiện của nó chắc không sớm hơn năm 1644 Trần Kinh Hòa, một học giả của Trung Quốc cho rằng, “ Minh Hương Xã”（（（（（thiết lập vào khoảng giữa năm 1645-1653

1.2 Sự biến đổi văn hóa của người Minh Hương ở Nam bộ

Theo sự phát triển của Minh Hương Xã, văn hóa của người Minh Hương được tiếp xúc với văn hóa Việt Nam, sau đó lại giao lưu với văn hóa Việt Nam Giao lưu văn hóa (cultural interchange) là sự trao đổi các sản phẩm và giá trị văn hóa để thỏa mãn một số nhu cầu vật chất hoặc tinh thần của một bên hoặc cả hai bên tham gia việc giao lưu (Lý Tùng Hiếu, 2018, tr 59) Giao lưu văn hóa có tính tích cực là đem lại các nền văn hóa ngoại sinh để từ điều chỉnh và phát triển Cho nên, trong khi văn hóa của người Minh Hương được giao lưu với văn hóa Việt Nam thì văn hóa người của Minh Hương cũng được phát triển

Về quá trình giao lưu văn hóa thì gồm có: các phương thức “chọn lọc” các yếu

tố vay mượn hoặc “phản ứng ” lại sự vay mượn; các hình thức hội nhập các yếu tố này vào mô thức văn hóa gốc; các cơ chế tâm lý tạo điều kiện dễ dàng hay không cho việc hội nhập văn hóa (Lý Tùng Hiếu, 2018, tr 59) Người Minh Hương di chuyển đến Việt Nam, muốn hòa nhập với cuộc sống của Việt Nam thì chắc chắn phải tiếp thu văn hóa của Việt Nam Vị bản gốc là người Trung Quốc, để bảo tồn văn hóa bản bản gốc và tích hợp với văn hóa Việt Nam, người Minh Hương vay mượn và hội nhập những yếu tố văn hóa của nền văn hóa Việt Nam với văn hóa mình, hình thành một nền văn hóa đặc biệt, đó chính là văn hóa của người Minh Hương

Giao lưu văn hóa không chỉ tác động đến một mặt, mà là hai nền văn hóa tương tác với nhau Người Minh Hương định cư ở Việt Nam, cũng đem lại văn hóa Trung Quốc cho Viêt Nam Trịnh Hoài Đước, một người Minh Hương đã ghi lại những phong tục tập quán của Nam kỳ trong cuốn sách Gia Định thành thông chí, ông cho rằng người Việt Nam cũng có lễ tết như tết Đoan Ngọ, Tết Trung Thu v v những thình bày ở trên là tiếp thu biến đổi chủ động, còn có biến đổi tiếp thu thụ động

Vào thế kỷ 19, sau khi Việt Nam trở thành thuộc địa của người Pháp, người Pháp đã dùng những cách để đồng hóa ngưởi Minh Hương Tháng 2 năm 1867 ra lệnh đối xử người Minh Hương giống như Người Việt Nam Theo thời gian trôi qua, dưới sự ảnh hưởng bên trong và bên ngoại, người Minh Hương dần dần việt hóa dẫn đến sự biến đổi văn hóa của người Minh hương

Để thích hợp với văn hóa Việt, người Minh Hương đã chủ động tiếp thu văn hóa Việt, sau khi thực dân Pháp đến Việt Nam, thì đặt ra những chế độ để việt hóa người Minh Hương, nên họ chỉ được bỏ phần lớn văn hóa bản gốc đi, tiếp thu nhiều văn hóa Việt.Có thể nói là trước thực dân Pháp sang đến Việt Nam, văn hóa người Minh Hương là biến đổi về lượng, sau khi bọn thẳng đến thì văn hóa người Minh Hương biến đổi về chất

2 Đặc điểm văn hoá của người Minh Hương ở Nam Bộ

Vị quá trình và nguyên nhân hình thành của văn hóa người Minh Hương khác với văn hóa Việt Nam, nên văn hóa của người Minh Hương cũng mang những đặc điểm của riêng mình

Thứ nhất là bảo tồn những văn hóa bản gốc của Trung Quốc Có nhiều nguyên nhân dẫn đến người Minh Hương ra khỏi Trung Quốc di chuyển đến Việt Nam, ví

dụ như là không thỏa mãn với sự thống trị của triều định, chiến tranh, nghèo khổ đến một mức độ không sống được, nên di chuyển đến nơi khác để kiếm sống Có thể nói, sự di chuyển, sự ra khởi quê của mình không phải là tự nguyện, là không đắc dĩ Nên khi người Minh Hương đến Việt Nam thì thường xuyên nhớ quê của mình Để đáp ứng với niệm nhớ của mình, người Minh Hương thì luôn giữ gìn một thói quên của quê mình Nên văn hóa người Minh Hương thì mang nét đặc trưng của văn hóa Trung Quốc

Thứ hai là tiếp thu những yếu tố của văn hóa Việt Khi sống ở Việt Nam, những điều kiện của Việt Nam đều có khắc biệt với Trung Quốc, ví dụ điệu kiện địa

lý, điều kiện khí hầu v v nên những thói quen của người Minh Hương đã có biến đổi Do những chính sách yêu cầu cũng để sinh hoạt tốt hơn ở Việt Nam, nhiều người Minh Hương dần dần việt hóa Trong quá trình kiếm sống, họ luôn giao lưu với người Việt, tiếp thu những thói quen và văn hóa của người Việt Theo sự phát triển, người Minh Hương chỉ bảo tồn lại những văn hóa bản gốc, còn văn hóa khác thì hoàn toàn giống với người Việt

Có thể nói, văn hóa của người Minh Hương là sự tổng hòa của nhiều yếu tố, được hình thành từ sự tương tác với văn hóa Việt Nam Nên văn hóa của người Minh Hương mang hai đặc trưng rã rét là đặc trưng văn hóa của Trung Quốc và Việt Nam

Chương 2 Những ảnh hưởng của văn hóa người Minh Hương ở Nam Bộ

Ở quê cũ Trung Hoa, người Minh Hương cũng làm các ngành nghệ như trồng trọt, buôn bán, dịch vụ, thủ công v v Sau khi đến Việt Nam, người Minh Hương cũng làm những nghề cũ như ở Trung Quốc Hơn nữa, họ càng hưởng lợi từ chính