Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Ivanhoe của Walter Scott_2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN ====== NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT IVANHOE CỦA WALTER SCOTT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành:

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG

THẾ GIỚI NHÂN VẬT

TRONG TIỂU THUYẾT IVANHOE

CỦA WALTER SCOTT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI - 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG

THẾ GIỚI NHÂN VẬT

TRONG TIỂU THUYẾT IVANHOE

CỦA WALTER SCOTT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

ThS ĐỖ THỊ THẠCH

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới cô giáo - Thạc sĩ Đỗ Thị Thạch

đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện khóa luận

“Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Ivanhoe của Walter Scott”

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn các cô giáo trong tổ Văn học nước ngoài, các thầy cô trong khoa Ngữ văn - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

đã tạo điều kiện thuận lợi và đóng góp những ý kiến quý báu để tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Tác giả khóa luận

Nguyễn Thị Hồng Nhung

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp “Thế giới nhân vật trong tiểu

thuyết Ivanhoe của Walter Scott” là kết quả nghiên cứu của riêng tôi dưới sự

hướng dẫn của cô giáo - Thạc sĩ Đỗ Thị Thạch Kết quả nêu trong này là hoàn toàn trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kì công trình nào khác

Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Tác giả khóa luận

Nguyễn Thị Hồng Nhung

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Bố cục 4

NỘI DUNG 5

Chương 1 CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG IVANHOE CỦA WALTER SCOTT 5

1.1 Đôi nét về Walter Scott và tiểu thuyết hư cấu lịch sử Ivanhoe của Walter Scott 5

1.1.1 Nhà văn Walter Scott 5

1.1.2 Tiểu thuyết Ivanhoe 6

1.2 Cơ sở hình thành thế giới nhân vật trong Ivanhoe 8

1.2.1 Yếu tố lịch sử, thời đại 8

1.2.2 Thế giới quan, nhân sinh quan của nhà văn 10

1.3 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật 11

1.4 Khảo sát và phân loại nhân vật trong Ivanhoe 13

1.4.1 Khảo sát nhân vật trong Ivanhoe 13

1.4.2 Phân loại nhân vật trong Ivanhoe 14

1.4.2.1 Xét từ góc độ thể loại 14

1.4.2.2 Xét từ góc độ phân hóa giai cấp, tầng lớp trong xã hội 16

1.4.2.3 Xét từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật 17

Chương 2 TỔ CHỨC THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG IVANHOE CỦA WALTER SCOTT 21

2.1 Quan hệ tình cảm, nghĩa vụ 21

2.1.1 Quan hệ chủ tớ, vua tôi 21

2.1.2 Quan hệ ruột thịt 24

2.1.3 Quan hệ đồng đội, bạn bè 27

2.1.4 Quan hệ yêu đương 29

2.2 Quan hệ hình thức, tính chất 33

2.2.1 Quan hệ đối chiếu, tương phản 33

2.2.1.1 Dân tộc Saxon và dân tộc Norman 33

2.2.1.2 Người Gia - tô giáo và người Do Thái 35

2.2.1.3 Bạo lực và tình thương 37

2.2.1.4 Thượng võ, dũng cảm và nham hiểm, hèn nhát 39

2.2.2 Quan hệ bổ sung, hỗ trợ 41

2.2.2.1 Quan hệ bổ sung, hỗ trợ tích cực 41

2.2.2.2 Quan hệ bổ sung, hỗ trợ tiêu cực 43

KẾT LUẬN 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Văn học Anh thế kỉ XIX là một trong những nền văn học phát triển rực

rỡ nhất, với nhiều thành tựu lớn khiến thế giới phải kinh ngạc Văn học thời kì này đã phản ánh khá đầy đủ những biến động cách mạng, những tư tưởng lớn của thời đại cũng như tình hình phức tạp của xã hội Anh Trong thời kì này nhiều trào lưu văn học xuất hiện như: trào lưu lãng mạn, trào lưu hiện thực ảnh hưởng đến văn học các nước trên thế giới Tìm hiểu về văn học Anh sẽ giúp ta hiểu rõ hơn về một trong những nền văn học phát triển nhất thế giới

Walter Scott sinh ngày 15/8/1771 tại tỉnh Edinburgh nước Anh Ông là nhà văn lãng mạn tiến bộ Các tác phẩm của ông thể hiện quan điểm dân chủ, đấu tranh chống các thế lực phản cách mạng, quan tâm đến khát vọng của giai cấp công nhân Anh đầu thế kỷ XIX… Ông là một trong những tên tuổi vĩ đại của thể loại tiểu thuyết lịch sử Trong các tác phẩm của mình, Walter Scott thường chọn những thời điểm lịch sử bộc lộ mâu thuẫn và xung đột giai cấp gay gắt nhất từ đó ông thấy rõ vai trò của nhân dân trong các sự biến ấy Nhà thơ Nga Pu-skin xếp ông ngang hàng với Shakespeare; Balzac coi ông như bậc thầy của mình; Bêlinxki coi ông là người đầu tiên viết tiểu thuyết lịch sử

ở Châu Âu

Ivanhoe là tiểu thuyết hư cấu lịch sử nổi tiếng nhất của nhà văn Walter

Scott Tác phẩm lấy bối cảnh là nước Anh thế kỉ XII, một thời kì loạn lạc với những mâu thuẫn cao độ về văn hóa, quan niệm, tín ngưỡng, ngôn ngữ và lối sống Những nhân vật và sự kiện lớn trong truyện chủ yếu dựa trên sự kiện lịch sử có thật, nhưng được xây dựng một cách sinh động, đầy lôi cuốn qua trí tưởng tượng phong phú và ngòi bút lãng mạn của tác giả Tác phẩm đề cao tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và tinh thần thượng võ cao quý của người Anh thời cổ Họ là những con người dũng cảm, cương trực, yêu chuộng

tự do, đặc biệt là có ý thức dân tộc mãnh liệt, căm thù quân xâm lược và sẵn sàng hi sinh vì hòa bình và công lý Với giá trị về lịch sử văn hóa và tính nhân

đạo sâu sắc, Ivanhoe xứng đáng là một trong những tiểu thuyết tiêu biểu cho

nền văn học cổ điển của nước Anh nói riêng và thế giới nói chung Chính nhờ

Ivanhoe mà một năm sau đó, Scott đã được phong tặng tước hiệu Nam tước

và trở thành Sir Walter Scott

Các tác phẩm của Walter Scott nói chung, tiểu thuyết Ivanhoe nói riêng

được sáng tác từ khá lâu vì vậy có rất ít người nghiên cứu, phê bình về tiểu thuyết này; nhiều khía cạnh về nội dung và nghệ thuật cần được khám phá trong tác phẩm đến nay còn bỏ ngỏ Với đề tài “Thế giới nhân vật trong tiểu

thuyết Ivanhoe của Walter Scott”, người viết hi vọng sẽ đóng góp thêm một

tiếng nói, một hướng phân tích mới trong đặc sắc nghệ thuật của cuốn tiểu thuyết, đồng thời khẳng định tên tuổi cũng như tài năng của Walter Scott

2 Lịch sử vấn đề

Walter Scott là tác giả vĩ đại đầu tiên của thể loại lãng mạn lịch sử Hay nói cách khác, ở phương Tây tiểu thuyết lịch sử chính thức ra đời với Walter Scott đầu thế kỉ XIX (1814), cùng thời với chủ nghĩa lãng mạn Trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông đã để lại nhiều tác phẩm được coi là tiêu biểu

cho nền văn học cổ điển Anh như: Ivanhoe, Rob Roy, Trái tim của

Midlothian Walter Scott và những tác phẩm của ông từ lâu đã là niềm say

mê của nhiều thế hệ bạn đọc và giới nghiên cứu thế giới Tuy nhiên, do hạn chế ngoại ngữ nên chúng tôi không có điều kiện tham khảo các tài liệu nước

ngoài Cuốn tiểu thuyết Ivanhoe được in khá phổ biến ở Việt Nam, tuy nhiên

những bài nghiên cứu về nó không nhiều Qua nghiên cứu chúng tôi có thể điểm qua các công trình nghiên cứu như sau:

Trên trang web https://vnwriter.net, tác giả Đông Phương đã nêu cảm

nhận của mình về tiểu thuyết Ivanhoe: “Ivanhoe là một bản anh hùng ca đề

cao tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc và đức tính thượng võ cao quý của người Anh thời Trung Cổ” [12]

Ở trang web ivanhoe-dai-dien-cua-tinh-hiep-si, bài viết với tiêu đề: “Sir Walter Scott, tác

http://www.hocviet.info/sir-walter-scott-tac-gia-cua-giả của Ivanhoe, đại diện của tinh thần hiệp sĩ” có nhắc đến qua về nội dung

cũng như giá trị tư tưởng của tác phẩm: “Cuốn sách chứa đầy những nhân vật

đa dạng, cả hư cấu và lịch sử, cả thượng võ và bỉ ổi: Richard Sư Tử Tâm, Rebecca xinh đẹp, Isaac cha cô, Rowena đáng yêu và kiều diễm, Cedric người

Saxon, Robin Hood và những người đàn ông vui vẻ, hoàng tử John nổi tiếng, hiệp sĩ dòng đền Brian de Bois - Guilbert, Urfried hữu dụng, người phục vụ Gurth trung thành và Wamba hài hước Cuộc chiến mà Ivanhoe phải đối mặt

là giữa những lời thề “cổ xưa” và “hiện đại” - không phải là Norman và Saxon hay người Do Thái với Kitô giáo, mà là vấn đề nhân đạo và vô nhân đạo hoặc đơn giản hơn, cái tốt và cái xấu Đó là một thế giới tưởng tượng vươn tới hiện đại khi đối mặt với những định kiến và sự phóng túng, những đức hạnh và những tệ nạn Cuộc đấu đã diễn ra ở nhiều cấp độ, bất chấp những thách thức và cuối cùng đã thành công tốt đẹp” [11]

Cuốn tiểu thuyết cũng được một số tác giả luận văn Thạc sĩ quan tâm nghiên cứu đó là:

Vũ Thị Thanh Hương, (2008), “Kịch tính trong Ivanhoe của Walter Scott”, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Sư phạm Hà Nội Luận văn này đã tìm hiểu

nghệ thuật tổ chức kịch tính của Scott trong việc tổ chức xây dựng cốt truyện, xây dựng nhân vật và vai trò của nó trong việc tạo nên nét đặc sắc của tác

phẩm Ivanhoe, từ đó đi sâu vào nghiên cứu kịch tính trong tổ chức không

gian, thời gian và đối thoại của tác phẩm [4]

Trần Thị Ngọc, (2018), “Nghệ thuật tổ chức không gian trong Ivanhoe

của Walter Scott”, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Sư phạm Hà Nội Luận văn khai

thác khái niệm không gian và liệt kê, phân tích từng kiểu không gian để giúp người đọc có được những cơ sở lí luận chung nhất về vấn đề tổ chức nghệ thuật không gian Nghiên cứu khái niệm nhân vật và việc tổ chức nhân vật trong các không gian Trên cơ sở đó làm rõ nghệ thuật tổ chức không gian để tạo kịch tính và khẳng định giá trị của nghệ thuật tổ chức không gian trong

tiểu thuyết lịch sử nói chung và tiểu thuyết Ivanhoe nói riêng [6]

Trong những tài liệu mà chúng tôi tìm được, chúng tôi nhận thấy những bài báo, những công trình nghiên cứu đi trước đã đề cập đến khá nhiều

phương diện đặc sắc trong tác phẩm Ivanhoe của Walter Scott Tuy nhiên hầu

hết trong số đó vẫn chưa nghiên cứu một cách quy mô, hệ thống về thế giới

nhân vật trong tiểu thuyết Ivanhoe Vì thế, khóa luận này sẽ đi sâu khai thác phương diện nhân vật trong tiểu thuyết hư cấu lịch sử Ivanhoe Trên cơ sở đó,

góp phần làm rõ hơn về sáng tác của Walter Scott đồng thời khẳng định thêm tính hữu hiệu của việc nghiên cứu văn học từ sự phân tích thế giới nhân vật

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Triển khai đề tài “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Ivanhoe của

Walter Scott”, chúng tôi hướng tới mục đích xác định các kiểu nhân vật và nghệ thuật tổ chức thế giới nhân vật trong cuốn tiểu thuyết này, góp phần

khẳng định giá trị của Ivanhoe và tài năng của nhà văn Walter Scott

Để thực hiện mục đích trên chúng tôi đề ra những nhiệm vụ cụ thể sau:

- Xác định các kiểu nhân vật trong Ivanhoe của Walter Scott

- Chỉ ra nghệ thuật tổ chức thế giới nhân vật của Walter Scott trong tiểu

thuyết Ivanhoe

4 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của khóa luận là thế giới nhân vật trong

tiểu thuyết Ivanhoe của Walter Scott

5 Phạm vi nghiên cứu

Với đề tài: “Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Ivanhoe của Walter Scott”, chúng tôi chỉ tập trung khảo sát các vấn đề về thế giới nhân vật qua

bản dịch của Trần Kiêm, (2018), Ivanhoe, NxbVăn học; còn các vấn đề khác

nếu đề cập tới chỉ làm sáng tỏ luận điểm trên

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện khóa luận này, chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích tổng hợp, so sánh, đối chiếu

- Phương pháp khảo sát - thống kê

7 Bố cục

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, đề tài được triển khai thành 2 chương:

Chương 1: Các kiểu nhân vật trong tiểu thuyết Ivanhoe của Walter

Scott

Chương 2: Tổ chức thế giới nhân vật trong Ivanhoe của Walter Scott

NỘI DUNG Chương 1

CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG IVANHOE CỦA WALTER SCOTT

1.1 Đôi nét về Walter Scott và tiểu thuyết hư cấu lịch sử Ivanhoe của

Walter Scott

1.1.1 Nhà văn Walter Scott

Walter Scott sinh tại tỉnh Edinburgh nước Anh, trong một gia đình trí thức, cha làm chưởng lý tại tòa án Edinburgh, mẹ là con một vị giáo sư y khoa đại học Thời niên thiếu, Scott bị liệt một chân; ông say mê đọc các truyện lịch sử, các tiểu thuyết và loại thơ balat dân gian Ông tốt nghiệp đại học luật ở Edinburgh Scott đi du lịch nhiều nơi trong nước, gần gũi với dân chúng và thích tìm hiểu phong tục tập quán của nhân dân địa phương Năm

1799, ông dịch tác phẩm của Goeth và bắt đầu làm thơ Từ năm 1814, Scott chuyển sang viết tiểu thuyết lịch sử Những tập truyện nổi tiếng nhất của ông

là Truyện Waverly, Thời xưa bất tử, Ivanhoe, Chiếc gậy thần

Ông đã nghiên cứu các tư liệu lịch sử để mô tả chân dung, trang phục, hành vi, thói quen của các nhân vật thuộc nhiều hạng người thời trung cổ: quý tộc, kị sĩ, thầy tu, kẻ cướp… Với trí tưởng tượng bay bổng và cảm hứng lãng mạn, Walter Scott đã xây dựng những tính cách cao thượng, những mối tình trong trắng, những hành động anh hùng đẹp đẽ, những đức tính hi sinh tuyệt vời Chính Scott đã làm cho các nhân vật sống động với những khát vọng, những mộng ước và đam mê của con người thời đại mình Chất anh hùng ca trong các tiểu thuyết của Scott hòa lẫn với lí tưởng đạo đức làm cho người đọc hướng tới một thế giới tốt lành hơn

Công lao của Scott là ở chỗ đầu tiên sáng tạo loại tiểu thuyết lịch sử ở nước Anh: đặt các nhân vật trong bối cảnh lịch sử, thể hiện các biến cố lịch

sử, mô tả tỉ mỉ phong tục tập quán, ngôn ngữ, đời sống xã hội thời trước Nhiều nhà văn ở châu Âu đã học tập thể tiểu thuyết lịch sử của Scott

1.1.2 Tiểu thuyết Ivanhoe

Trong bài viết Về tiểu thuyết lịch sử, Trần Đình Sử nhận định: “Tiểu

thuyết lịch sử là một loại của tiểu thuyết, chuyên viết về những nhân vật và sự kiện có thật trong lịch sử, do đó mà có tên gọi “lịch sử” Đồng thời đó là tiểu thuyết, chứ không phải là truyện sử hay kí sự lịch sử, bởi nó không chỉ kể lại

sự kiện và nhân vật, mà còn tái hiện lại cuộc sống con người với cả không khí thời đại, các chi tiết về tâm hồn, cá tính, trang phục, nhà ở, đồ dùng, lời ăn tiếng nói, bài ca, trò chơi… và đặc biệt miêu tả đời sống cụ thể sinh động của nhân vật lịch sử Tiểu thuyết cũng cung cấp một bức tranh có tính bách khoa

về thời đại mà nhân vật lịch sử của mình sống Và vì thế bên cạnh nhân vật lịch sử, buộc phải hư cấu thêm nhiều những nhân vật khác Bởi vì các tài liệu

sử học mà nhà văn dựa vào thường chỉ nêu các sự kiện chính và nhân vật chính Bản thân sự kiện và nhân vật trong sách sử cũng rất giản đơn, sơ lược, thiếu chi tiết, khi viết buộc nhà văn phải tưởng tượng thêm thắt Nhân vật lịch

sử còn có anh em, họ hàng, có vợ con, người hầu, có bạn bè, tình nhân, hàng xóm, những điều mà các cuốn sử không mấy khi kể đến, mà có kể đến cũng thường không có các chi tiết về khuôn mặt, giọng nói, tính nết Mà không có chi tiết thì không viết tiểu thuyết được Như vậy vai trò sáng tạo của nhà tiểu thuyết không phải là nhỏ và tiểu thuyết lịch sử không chỉ có nhân vật, sự kiện lịch sử mà còn có nhiều nhân vật, sự kiện hư cấu” [14] Nhà văn không chỉ tưởng tượng mà còn đưa những sự kiện của quá khứ trở về thời hiện tại của

nó, cho người đọc sống lại Chính vì thế mà nói chung các tác phẩm lịch sử,

sử kí, sử biên niên tuy đã có từ xưa, nhưng tiểu thuyết lịch sử thì ra đời khá muộn Nó chỉ ra đời trên nền tảng của tư duy tiểu thuyết Nghĩa là khi nhà văn

đã biết lấy con người làm trung tâm, và chấp nhận sự hư cấu trong sáng tác

Alexandre Dumas khẳng định: “Lịch sử chỉ là cái đinh để tôi treo bức tranh của mình” Từ những quan niệm ấy, có thể hiểu rằng yếu tố hư cấu trong các tiểu thuyết lịch sử chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng! Tuy nhiên, cần hiểu thế nào về vai trò của hư cấu - khả năng tái hiện lịch sử chân thực theo cách hình dung gần đúng nhất với logic tâm lý và logic sự kiện, bổ sung các khuyết thiếu, phục dựng các khuất lấp Và “bức tranh” của nhà văn chỉ

có thể khơi mở những vấn đề ẩn khuất và lay động con người khi treo mắc

chắc chắn trên “cái đinh” chính sử - mảng lịch sử được kiểm chứng qua thời gian và được khẳng định trong tâm thức dân tộc! Hư cấu chỉ giúp lịch sử đầy đặn, đa chiều, gần gũi và chân thực, khiến hôm qua trở nên hữu ích với hôm nay, hư cấu tuyệt đối không đồng nghĩa với xuyên tạc, bóp méo, đổi trắng thay đen lịch sử, xúc phạm chiều sâu văn hoá dân tộc

Có thể chia các tác giả tiểu thuyết lịch sử làm hai loại: một loại viết tiểu thuyết như một cách tìm lại lịch sử, tái hiện lịch sử, lấy lịch sử làm mục đích hướng tới; một loại chỉ coi lịch sử như một chất liệu, một phương tiện để qua

đó phục vụ cho mục đích sáng tạo nghệ thuật, thể hiện chủ đề tư tưởng của

mình Tiểu thuyết Ivanhoe của Walter Scott được viết theo cách thứ hai Tác giả đã dựa vào một bi kịch cũ, ít giá trị, là Runnamede của Logan nhưng thay

hẳn cốt truyện và lồng vào một chủ đề mới Câu chuyện xảy ra vào khoảng thế kỉ XII, dưới triều đại vua Richard đệ nhất, tóm tắt như sau:

Ivanhoe là con trai lão Cedric, một nhà quý tộc Saxon Chàng yêu tiểu thư Rowena, dòng máu cuối cùng của hoàng tộc Saxon từng trị vì nước Anh Cedric nhận là người đỡ đầu cho Rowena, lão yêu quý cô như con đẻ Mối tình hai người không làm hài lòng lão Cedric vì ông có hoài bão giành lại ngôi vua Anh về cho hoàng tộc Saxon, lúc này thuộc về chủng tộc Norman

Để đạt mục đích ấy, ông dự định xe duyên Rowena cho Athelstane một quý tộc Saxon lớn tuổi và đuổi con trai ra khỏi nhà Ivanhoe đã tham gia cuộc Thập Tự Chinh với vua Richard I ở Palestine (Đây là cuộc Thánh Chiến nhiều năm trời trong thế kỉ XII do những đoàn quân Thập tự châu Âu kéo về Trung Đông ra sức đánh chiếm vùng đất Palestine - “Đất Thánh” nơi chúa Jesus ra đời…) Vua Richard bị bắt làm tù binh, giam ở nước Áo Nhiều người dân Anh tín nhiệm ông lo sợ ông không trở về Anh nữa Hoàng thân John em ruột Richard cầm quyền nhiếp chính ở nhà, tranh thủ thời cơ phản bội anh nhằm cướp hẳn ngôi vua Một thời gian sau, Richard và Ivanhoe bí mật trở về nước, cải trang dự hội đấu võ, đánh bại tất cả các hiệp sĩ tay chân của hoàng tử John Ivanhoe bị thương nặng, chàng được cô Rebecca xinh đẹp cứu chữa (con gái lão Isaac đã từng được chàng bảo vệ che chở) Đỉnh cao xung đột là khi Cedric, Athelstane, Rowena, hai cha con Rebecca và cả hiệp sĩ Ivanhoe đều bị phe Norman bắt giam ở tòa lâu đài kiên cố Torquilstone Vua Richard

Sư Tử Tâm cùng với các hiệp sĩ lục lâm Locksley (nguyên mẫu Robin Hood nhân vật truyền thuyết), tu sĩ Tuck và những người yêu công lý sống ngoài vòng pháp luật đã kéo đến công phá lâu đài Những người bị giam được giải thoát, trừ Rebecca Bois - Guilbert vì say mê nàng đã mở đường máu phá vòng vây đem nàng đi nhốt vào một tu viện Bị cự tuyệt ái tình, gã hiệp sĩ Thánh Chiến này muốn trả thù liền ghép nàng vào tội phù thủy sử dụng tà thuật, sẽ đem nàng thiêu sống trên giàn lửa… Ivanhoe thách y quyết đấu để cứu nàng Chàng dốc hết sức lực chiến đấu, cứu được Rebecca Bè đảng của hoàng tử John bị tiêu diệt Ivanhoe cưới Rowena, còn hai cha con Rebecca rời

bỏ nước Anh trở về sống ở Palestine

Những nhân vật và sự việc lớn trong tiểu thuyết như: Richard, John, cuộc Thập Tự Chinh, việc Richard bị cầm tù, cuộc hội võ, sự áp bức, bóc lột của bọn quý tộc, tình trạng xã hội hỗn độn, đen tối… đều là những sự thực lịch sử Tác giả đã mô tả đúng những phong tục, tập quán, những cách trang phục và cả ngôn ngữ của thời đại Bên cạnh giá trị lịch sử, tác phẩm còn có một giá trị nhân đạo sâu sắc Qua những nhân vật Cedric, Richard, Gurth… Scott cũng tỏ thái độ chống áp bức và đề cao tự do Đồng thời tác giả còn đề cao những đức tính cao quý như tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tinh thần ưa chuộng công lí, lòng vị tha, đức hi sinh, lòng dũng cảm, tính cương trực dưới hình thức phong tục mã thượng đẹp đẽ thời cổ Như vậy, Walter Scott đã phát huy tối đa vai trò sáng tạo của mình Bên cạnh những nhân vật lịch sử vĩ đại, to lớn luôn tồn tại những nhân vật hư cấu làm phông nền, bên cạnh những sự kiện lịch sử quan trọng luôn tồn tại những sự kiện bình thường chỉ mang ý nghĩa cá nhân Tất cả quyện nhuần nhuyễn với nhau trong một kết

cấu khắng khít, tạo nên sự thành công của tác phẩm Ivanhoe

1.2 Cơ sở hình thành thế giới nhân vật trong Ivanhoe

1.2.1 Yếu tố lịch sử, thời đại

Lịch sử Vương quốc Anh bắt đầu hình thành cách đây 500.000 năm, trải qua nhiều thăng trầm Trong lịch sử nước Anh có một giai đoạn vô cùng đen tối, mở đầu bằng cuộc xâm chiếm của người Norman năm 1066 Quận công William xứ Normandy (Bắc Pháp) có họ xa với vua nước Anh, đã vin

vào một lời hứa truyền ngôi vu vơ, đem quân đổ bộ lên Anh quốc năm 1066, đánh thắng quân đội Anh ở trận Hastings và lên làm vua William lên ngôi, cùng người Bắc Pháp lập chính quyền mới Họ sử dụng khá bừa bãi đất đai chiếm của người Saxon để phong tước cho chiến hữu và làm phần thưởng cho bạn bè Các quý tộc Norman ngày càng chiếm đất, đánh thuế nặng vào dân chúng, bắt họ làm việc Sự bất bình giữa hai chủng tộc ngày càng lớn Quý tộc Bắc Âu ăn chơi phè phỡn, vui thú săn bắn, rượu chè và xung đột lẫn nhau Nhiều cuộc giao đấu xảy ra do mâu thuẫn nội bộ

Một thế lực khác có uy quyền khá lớn ở Anh là Giáo hội Giáo hội rất giàu có, chiếm nhiều đất đai Một số chức sắc cao của giáo hội chỉ lo ăn chơi hưởng lạc hơn là cầu nguyện và hành đạo Một số gia đình Do Thái sinh sống và làm giàu ở Anh quốc, thường bị các quý tộc Bắc Âu vay tiền Người Do Thái bị thành kiến buôn bán và cho vay lãi nên họ không được thiên hạ ưa chuộng

Tiểu thuyết Ivanhoe lấy bối cảnh thế kỉ XII, dưới triều vua Richard I

cuộc xung đột hai chủng tộc Saxon và Norman ngày càng gay gắt Điều này lí giải vì sao trong tác phẩm tình hình chính trị - xã hội ở Anh được miêu tả “tuy rằng không có chiến tranh khởi nghĩa, song dân tộc Saxon và dân tộc Norman vẫn luôn luôn cách biệt nhau, vì giữa hai giống người có sự khác biệt về chủng tộc, về địa vị; đối với người Saxon, vết thương của sự chiến bại vẫn còn rớm máu vì họ luôn luôn so sánh tình trạng nô dịch hiện tại với quá khứ

tự do của họ” [7-tr.11] Có thể nói tình hình xã hội ngột ngạt, mâu thuẫn chủng tộc gay gắt ở nước Anh thế kỉ XII là yếu tố quan trọng hình thành nên

thế giới nhân vật trong Ivanhoe Walter Scott đã cho thấy tinh thần yêu nước,

lòng tự hào dân tộc và đức tính thượng võ của người Anh thời cổ thông qua việc xây dựng hình tượng các nhân vật: Cedric, Ivanhoe, anh chăn lợn Gurth, thậm chí Locksley là đầu lĩnh một bọn cướp Bên cạnh vấn đề chủng tộc, đẳng

cấp, tác giả còn đề cập đến vấn đề tôn giáo Tác phẩm Ivanhoe đã đề cập đến

một vấn đề vô cùng nhức nhối trong lịch sử thế giới là chủ nghĩa bài Do Thái Chủ nghĩa bài Do Thái là sự thù địch hoặc thành kiến, hay phân biệt đối xử đối với người Do Thái với danh nghĩa một nhóm chủng tộc và tôn giáo Nó có thể

ở nhiều mức độ, từ sự căm ghét cá nhân cho đến các hành động khủng bố bạo

lực được thể chế hóa Trong tác phẩm Ivanhoe, sự thù ghét giống Do Thái đã

ăn sâu vào suy nghĩ của cả bốn giống người Norman, Saxon, Đan Mạch và Briton, điều đó đã đẩy cha con người Do Thái Isaac - Rebecca và những người

Do Thái khốn khổ khác phải chịu sự đe dọa, kì thị, khinh bỉ

Những vấn đề nóng bỏng trong lịch sử, xã hội Anh thế kỉ XII góp phần

hình thành thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Ivanhoe khiến những nhân vật

trong tác phẩm trở nên vô cùng chân thực, sinh động, phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội lúc bấy giờ

1.2.2 Thế giới quan, nhân sinh quan của nhà văn

Thế giới quan có thể hiểu đơn giản là cái nhìn về các mặt của thế giới,

là bức tranh toàn cảnh về mối quan hệ của con người và tự nhiên, của con người và con người Thế giới quan bao gồm những nguyên tắc, quan điểm, niềm tin, khái niệm, biểu tượng về toàn bộ thế giới, sự vật, hiện tượng, những quy luật chung, là sự chỉ dẫn phương hướng hoạt động của con người

Nhân sinh quan là một phạm trù dùng để chỉ những quan niệm, quan điểm mang tính định hướng của con người về mối quan hệ của họ với gia đình, xã hội và môi trường tự nhiên

Walter Scott đặc biệt say mê truyện cổ và thơ ca dân gian vùng Border (một khu vực gần biên giới Anh và Scotland) Ông dành nhiều thời gian cho việc sưu tầm và khám phá những giá trị văn hóa, văn học của vùng đất này Scott trải qua thời thơ ấu ở Sandy - Know, nơi đó, bà nội nhà văn đã kể cho ông nghe truyền thuyết về những anh hùng hiệp sĩ của dân tộc ngày xa xưa Chịu ảnh hưởng từ những truyện kể của bà, Walter Scott đã xây dựng lên hình tượng nhân vật Ivanhoe là một mẫu hình hoàn hảo cho một hiệp sĩ chân chính, hội đủ những đức tính tốt đẹp trong người

Walter Scott sống ở thế kỉ XIX Thế kỉ XIX, giai cấp tư sản ở nhiều nước Tây Âu lần lượt giành thắng lợi và củng cố chính quyền sau cuộc Cách mạng tư sản Pháp 1789 Tại Pháp, cuộc đảo chính ngày 18 tháng Sương mù (9/11/1799) đã chuyển chính quyền sang tay Napoleon thiết lập chế độ Tổng tài (1799) và nền Ðế chế I (1804) Ðế chế Napoleon đã tiến hành chiến tranh xâm lược châu Âu và hầu hết các nước châu Âu đều bị đặt dưới quyền cai trị của đế quốc Pháp “Liên minh thần thánh” châu Âu gồm các nước Anh, Phổ,

Áo, Nga, Tây Ban Nha đã chống lại Napoleon I Quân đội Pháp thực hiện đường lối xảo quyệt của Napoleon đã tham gia vào việc làm suy yếu các chế

độ phong kiến ở châu Âu, tạo điều kiện cho giai cấp tư sản ở nước đó một cơ hội phát triển Tuy vậy, chế độ áp bức của Napoleon đã thức tỉnh tinh thần dân tộc và sự nổi dậy của phong trào giải phóng dân tộc Walter Scott là người chịu ảnh hưởng không nhỏ của tinh thần cách mạng của nhân dân Anh thế kỷ XIX khi giai cấp tư sản phát triển mạnh mẽ và Anh quốc vừa chiến thắng Napoleon đệ nhất sau nhiều năm cuộc xâm lăng của vị hoàng đế độc tài này đã kiềm nén và “bảo hộ” Anh cũng như các nước Châu Âu Chính vì vậy

chủ đề xuyên suốt của tác phẩm Ivanhoe là phản ánh tinh thần của nhân dân

nước Anh trong khoảng thế kỷ XIX, đó là tư tưởng yêu nước, yêu tự do, căm thù quân xâm lược và bất khuất không chịu đầu hàng, mang trong mình tinh thần thượng võ cao quý của người Anh cổ từ thời Anglo Saxon Nhân vật Cedric là một trong những đại diện tiêu biểu nhất cho những người Sacxon thuần túy, có ý thức dân tộc mãnh liệt, đương đầu với bọn quý tộc Norman là đại diện cho bọn xâm lược

Huy động hiểu biết về lịch sử, xã hội Anh thế kỉ XII, những trải nghiệm

ở quê hương và những mảnh kí ức của mình, Walter Scott đã sáng tác nên một kiệt tác cho văn học nhân loại Trong đó, một thế giới nhân vật chân thực, sống động hiện lên với các nhân vật tiêu biểu như: Richard, Cedric, Ivanhoe, Rebecca, Rowena, Isaac, John, Bois - Guilbert đã làm say mê biết bao thế

hệ bạn đọc

1.3 Khái niệm nhân vật và thế giới nhân vật

Nói đến tác phẩm văn học là nói đến nhân vật, vì nhân vật chính là phương tiện cơ bản để nhà văn khái quát hiện thực một cách hình tượng Nói như nhà văn Tô Hoài: “Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy, giải quyết hết thảy một sáng tác” [3-tr.62] Nhân vật chính là yếu tố dẫn dắt người đọc vào thế giới đời sống được phản ánh qua lăng kính của tác giả Nói đến nhân vật là nói đến con người được miêu tả cụ thể bằng các phương tiện văn học

Đó là một hiện tượng mang tính nghệ thuật, ước lệ khá cao Thông qua việc sáng tạo nhân vật, nhà văn thể hiện nhận thức, suy nghĩ của mình về một vấn

đề nào đó trong xã hội

Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học, Lại Nguyên Ân đề xuất một cách

nhìn khác Ông xem xét nhân vật trong mối tương quan với cá tính sáng tạo, phong cách nhà văn, trường phái văn học: “Nhân vật văn học là một trong những khái niệm trung tâm để xem xét sáng tác của một nhà văn, một khuynh hướng, trường phái hoặc dòng phong cách Nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi còn là các con vật, các loài cây, các sinh thể hoang đường được gán cho những đặc điểm giống con người” [1-tr.24]

Theo cuốn Từ điển thuật ngữ văn học, nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần

Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi định nghĩa: “Nhân vật là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn học có thể có tên riêng, cũng có thể không có tên riêng… Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hình tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người trong đời sống” [2-tr.235]

Như vậy giới nghiên cứu trong nước đã đưa ra những quan niệm cụ thể

về nhân vật văn học trên cơ sở tìm hiểu những nét nổi bật về nhân vật Song xét một cách chung nhất, các ý kiến đều gặp nhau trong sự khẳng định: nhân vật văn học là thành tố quan trọng trong tác phẩm, là phương tiện để nhà văn phản ánh đời sống và được nhà văn xây dựng bằng những yếu tố nghệ thuật độc đáo Nghiên cứu về tác phẩm văn chương cần phải tiếp cận nhân vật để chỉ ra cái mới trong ngòi bút nhà văn và đưa ra kết luận về những đóng góp riêng của nhà văn đó

Thế giới nhân vật trong tác phẩm văn học là hình ảnh những con người trong cuộc sống bước vào tác phẩm thông qua sự hư cấu và tưởng tượng của nhà văn Bởi lẽ, xét đến cùng mọi tác phẩm chân chính đều hướng đến mục đích biểu hiện đời sống con người, hướng con người đến những giá trị của chân - thiện - mĩ Nói thế không có nghĩa nhân vật trong tác phẩm đồng nhất với con người ở ngoài đời thật Bởi lẽ xét đến cùng, thế giới nhân vật giúp nhà văn bộc lộ quan niệm về cuộc đời và con người Đồng thời, nó cũng giúp người đọc lí giải cắt nghĩa cuộc đời và con người của nhà văn

Tuy nhiên, mỗi một thể loại văn học có một cách thể hiện thế giới nhân vật riêng Ở thi ca, thế giới nhân vật biểu hiện qua cái tôi trữ tình Trong kịch, thế giới nhân vật được xây dựng thông qua các xung đột Ở văn xuôi nói chung, thế giới nhân vật lại được tạo ra bởi các hình tượng nhân vật có cuộc đời, tính cách, tâm trạng

Bên cạnh đó, thế giới nhân vật của mỗi nhà văn cũng được hình thành

từ quan niệm nghệ thuật về con người Thế giới nhân vật ấy lại mang những đặc điểm tương ứng của từng thời đại văn học Song chung quy lại, các nhà văn đều tạo dựng thế giới những con người trong quá trình tranh đấu với ngoại cảnh và bản thân

1.4 Khảo sát và phân loại nhân vật trong Ivanhoe

1.4.1 Khảo sát nhân vật trong Ivanhoe

Khảo sát tiểu thuyết Ivanhoe, chúng tôi đã thống kê các nhân vật theo

các tiêu chí giới tính, giai cấp, tầng lớp, địa vị trong xã hội (Bảng khảo sát chi tiết nằm ở phần phụ lục) Ở bảng khảo sát này chúng tôi chỉ thống kê các nhân vật có lời thoại, hành động, có quan hệ chặt chẽ nhất đến nội dung cốt truyện Những nhân vật chỉ xuất hiện thoáng qua với tên gọi, hay thông qua lời kể của các nhân vật khác, chúng tôi không liệt kê trong bảng này

Tiểu thuyết Ivanhoe không phải là một tác phẩm đồ sộ nhưng có số

lượng nhân vật khá phong phú

Qua thống kê ta thấy có 46 nhân vật trong đó có 41/46 nhân vật là nam, 5/46 nhân vật là nữ Các nhân vật thuộc đủ mọi giai cấp, tầng lớp, địa vị trong

xã hội: vua, quý tộc, hiệp sĩ, tu sĩ, nông nô, lục lâm hay các nghề nghiệp khác (thương nhân, thầy thuốc)

Trong đó có: 1 vua, 16/46 quý tộc, 16/46 hiệp sĩ, 9/46 tu sĩ, 14/46 nông

nô, 7/46 lục lâm, 3/46 nhân vật hành nghề khác Trong số lượng những nhân vật đã liệt kê ở trên, số lượng hiệp sĩ chiếm phần lớn hơn cả (chiếm 34,8%)

Có những người vừa là quý tộc vừa là hiệp sĩ, có những người vừa là lục lâm vừa là hiệp sĩ, và đặc biệt hơn cả là những nhân vật vừa là tu sĩ vừa là hiệp sĩ

Sở dĩ có trường hợp này vì trong xã hội châu Âu lúc bấy giờ, hiệp sĩ được cho

là những người lính mang áo giáp cưỡi ngựa, trở thành một đẳng cấp được

chính thức công nhận và được gọi là esquire Bởi vì trang bị cho bản thân trên

chiến trường với ngựa và áo giáp là rất đắt so với thời ấy cho nên cũng liên quan đến gia tài của họ Dần dà, những nhà quý tộc, những người lãnh đạo trong thời chiến, bắt đầu phản ứng bằng cách gia nhập vào đẳng cấp mới hình thành ấy Từ đó trở đi, tất cả những người quý tộc nam đều mong đợi sẽ trở thành một hiệp sĩ Ngoài ra, các hiệp sĩ cưỡi chiến mã oai dũng được coi là lực lượng tinh nhuệ nhất trong quân đội các vương quốc Họ đóng vai trò quan trọng trong các cuộc Thập Tự Chinh và các cuộc chiến tranh khác Trong các cuộc Thập Tự Chinh, một số hiệp sĩ thề nguyện đi tu để giữ lòng trinh bạch, thanh bần và họ gia nhập các dòng tu hiệp sĩ: dòng đền (Templar),

dòng Cứu tế Chính vì vậy trong tác phẩm Ivanhoe có 6/16/46 nhân vật vừa là

hiệp sĩ vừa là tu sĩ Điều này chứng tỏ những nhân vật mà Walter Scott đề cập đến chủ yếu là hiệp sĩ với các hội thi, các cuộc đấu võ và tinh thần mã thượng của họ

Bên cạnh các nhân vật hiệp sĩ, số lượng các nhân vật quý tộc cũng chiếm khối lượng vô cùng lớn (chiếm 34,8%), với 10/16/46 quý tộc người Norman, 6/16/46 quý tộc người Saxon Nhìn qua về tương quan lực lượng ta

có thể thấy, số lượng quý tộc người Norman áp đảo Số lượng này cũng phần nào thể hiện rõ tình hình chính trị của nước Anh lúc bấy giờ, đó là sự xung đột trong nội bộ xã hội Anh, không chỉ giữa tầng lớp thống trị cầm quyền với tầng lớp bị trị, mà còn giữa hai dân tộc Saxon và Norman

1.4.2 Phân loại nhân vật trong Ivanhoe

Để nắm bắt được thế giới nhân vật đa dạng, phong phú, ta có thể tiến hành phân loại chúng ở nhiều góc độ khác nhau

1.4.2.1 Xét từ góc độ thể loại

Ivanhoe thuộc thể loại tiểu thuyết hư cấu lịch sử Chính vì vậy bên cạnh

hệ thống nhân vật hư cấu bao giờ cũng phải có một hệ thống nhân vật lịch sử

Hệ thống nhân vật lịch sử là một hệ thống tập hợp các nhân vật lịch sử có tên tuổi, quê quán, công trạng, chiến tích được ghi chép rõ ràng trong chính sử

Nhân vật lịch sử trong Ivanhoe là vua Richard I, hoàng tử John

Vua nước Anh - Richard I hay còn gọi là Richard Sư Tử Tâm (1157 - 1199),

con Henry II, nổi danh vì tính dũng cảm và tài chinh chiến, rất mộ đạo Gia - tô

Là một vị vua, tham vọng cao nhất của Richard là tham gia cuộc Thập Tự Chinh lần thứ ba - sau khi Jerusalem bị Saladin chiếm đóng năm 1187 Tháng 6/1191 ông tới Jerusalem và tháng 7 tới Acre Đến tháng 9, ông giành thắng lợi tại trận Arsuf, giúp quân Thập Tự Chinh chiếm được Joppa Mặc dù Richard đã tiến đến rất gần mục tiêu chính của cuộc Thập Tự Chinh, Jerusalem vẫn ở ngoài tầm với Hơn nữa, mối bất hòa sâu sắc giữa quân đội Pháp, Đức và Anh còn phát sinh thêm nhiều rắc rối Sau một năm bế tắc, Richard và Saladin đạt được một thỏa thuận ngừng bắn, và Richard bắt đầu trở về quê nhà Do thời tiết xấu, ông bị trôi dạt vào bờ biển gần Venice và bị Công tước Leopold của Áo bắt giữ Sau đó ông bị giao cho hoàng đế Đức Henry VI, người ra giá khoản tiền chuộc lớn cho Richard: 150.000 mark Tháng 2/1194, Richard được thả Ông lập tức quay lại Anh và lên ngôi lần thứ hai, do lo sợ khoản tiền chuộc ràng buộc sự phụ thuộc của mình Tuy vậy một tháng sau đó, ông tới Normandy và không bao giờ trở lại Năm năm cuối đời ông chứng kiến những cuộc chiến tranh gián đoạn chống lại Philip II Trong cuộc bao vây lâu đài Chaluz ở miền trung nước Pháp, Richard bị thương nặng

và qua đời vào ngày 6 tháng 4 năm 1199 Người em trai John kế vị ngai vàng sau nhiều năm âm mưu chống lại Richard khi ông vắng bóng ở quê nhà

Hoàng tử John là con trai út của Vua Henry II của Anh và Quận nương Eleanor xứ Aquitain, em trai ruột của vua Richard Sau khi lên ngôi Richard tập trung tiền bạc cho những cuộc viễn chinh và trao quyền cho hội đồng Giám mục, tuy nhiên các Giám mục được Richard ủy quyền lại là những người chống đối người Anh Đất đai và của cải của chính quyền bị rơi vào tay người nhà của các Giám mục làm dấy lên làn sóng căm thù trong nhân dân, nắm bắt cơ hội đó cộng với sự hậu thuẫn to lớn từ gia đình người vợ Hadwisa, John tự tôn vinh mình là người hùng trên đất nước lừa lọc John tranh thủ sự vắng mặt của Richard đã chiếm lấy các lâu đài ở Nottingham từ tay những Nam tước Trong khoảng thời gian Richard rời đất nước để tham gia Thập Tự Chinh và bị vua nước Áo bắt làm tù binh, tận dụng cơ hội John nhận lời bắt tay với giám mục quấy phá tình hình chính trị nước Anh Đồng thời John cũng bắt tay với vua Phillip dẫn quân đánh chiếm vài lâu đài và tiến về London Sau diễn biến nước Áo đồng ý trả tự do cho vua Richard, các Nam tước thân

Richard tại London quay lại dồn sức đánh đuổi John và bao vây John tại Normandy Tháng 3 năm 1194 Richard được trả tự do và trở về trận đánh ở Normandy để xoa dịu tình hình nội chiến cùng những rắc rối mà John đã gây

ra Richard buộc tội John phản quốc và cho John thời hạn 40 ngày để nộp phạt, tận dụng lòng nhân từ của Richard và sự khốn khéo của mình John đã lấy lòng Richard và một năm sau ông ta lấy lại được danh hiệu Bá tước Mortain và Gloucester Sau khi Richard I chết, John được tôn lên làm vua nước Anh

Trong Ivanhoe, các sự kiện lịch sử: Richard I tham dự trận Thánh

Chiến lấy lại Đất Thánh ở Jerusalem, việc Richard I bị phe địch lừa bắt và cầm tù ở Vienna (nước Áo), John âm mưu chống lại Richard I khi ông vắng bóng ở quê nhà, sự kiện Richard I bỏ mình trong trận tấn công lâu đài Chaluz, gần Limoges đều được tác giả Walter Scott nhắc đến trong tác phẩm của mình Lấy lịch sử làm đối tượng miêu tả trực tiếp nên nhà văn Walter Scott không hoàn toàn hư cấu trong việc miêu tả các nhân vật, hành động, biến cố

có liên quan đến lịch sử được đề cập trong tác phẩm Các thông tin thuộc về tính cách nhân vật, nguyên nhân diễn biến và điểm kết thúc câu chuyện trong tác phẩm có sự tương thích nhất định với các thông tin liên quan đến nhân vật

và sự kiện lịch sử vốn được nêu ra trong chính sử

Bên cạnh những nhân vật lịch sử có thật, Walter Scott còn hướng ngòi bút của mình đến những con người bình thường, hoàn toàn không có tên trong chính sử Họ là những nhân vật hư cấu hoàn toàn, được tác giả xây dựng nhằm làm sáng đẹp thêm về tài năng, lí tưởng và phẩm hạnh đạo đức của cá nhân người anh hùng, cũng như làm nổi bật chủ đề tư tưởng của tác phẩm Trong

Ivanhoe, các nhân vật hư cấu là: Cedric, Ivanhoe, Locksley, Isaac, Rebecca 1.4.2.2 Xét từ góc độ phân hóa giai cấp, tầng lớp trong xã hội

Ivanhoe là cuốn tiểu thuyết lấy bối cảnh xã hội Anh thế kỉ XII - thời kì

Trung Đại Lúc này trong xã hội Anh phân hóa thành 5 giai cấp, tầng lớp, đẳng cấp cơ bản: vua, quý tộc, hiệp sĩ, tu sĩ, nông nô

Vua là người đứng đầu tối cao, thực tế hoặc biểu tượng của một chính quyền; trực tiếp hoặc gián tiếp có danh dự, quyền cai trị, cầm quyền một quốc

gia Trong Ivanhoe, vua nước Anh là Richard I

Quý tộc là một tầng lớp, giai cấp xã hội, có những đặc quyền, quyền

lực hoặc địa vị cao trọng được công nhận so với các tầng lớp khác trong xã hội, địa vị này thường được lưu truyền trong gia đình từ đời này sang đời

khác Trong Ivanhoe, tầng lớp quý tộc bao gồm: hoàng tử John, Athelstane

Coningsburgh, Cedric Rotherwood, công nương Rowena Hargottstandstede, quận công Henry Bohun, Reginald Đầu Bò, Philip de Malvoisin…

Hiệp sĩ là một từ dùng để chỉ một địa vị của xã hội châu Âu, chỉ những chiến binh được đào tạo chiến đấu trên lưng ngựa Tầng lớp hiệp sĩ cũng không phải những người chỉ biết đánh nhau; họ được coi là những người ưa chuộng lẽ phải, chuộng danh dự, giúp đỡ kẻ yếu và bênh vực người nghèo

Trong Ivanhoe, tầng lớp hiệp sĩ chiếm số lượng khá nhiều bao gồm: Ivanhoe,

Locksley, Bois - Guilbert, Richard,

Tu sĩ là một phần không thể thiếu trong cấu trúc quyền lực phong kiến

ở Anh thế kỉ XII Trong suốt thời kì này, giáo hội hoạt động rất tốt Giáo hội được hiến tặng đất đai, châu báu, của cải và có thể duy trì được sự giàu có

liên tục Trong Ivanhoe, tầng lớp tăng lữ, tu sĩ bao gồm: chánh xứ Aymer

Jorvaulx, cha chánh xứ Botolph, tu sĩ Tuck

Nông nô là những người bị tước đoạt ruộng đất hoặc những nô lệ được giải phóng, nhưng phải lệ thuộc lãnh chúa do nhận ruộng đất của lãnh chúa và nộp tô cho lãnh chúa Ngoài ra họ còn phải nộp nhiều thứ thuế khác như: thuế thân, thuế cưới xin… Họ là lực lượng sản xuất chính trong các lãnh địa

Trong Ivanhoe, tầng lớp nông nô bao gồm: Gurth, Wamba, Oswald

Bên cạnh 5 giai cấp, đẳng cấp cơ bản trên, ở xã hội Anh lúc này xuất hiện một nhóm người gọi là lục lâm thảo khấu Lục lâm thảo khấu là từ chỉ kẻ cướp ở nơi rừng núi hẻo lánh “Vì không chịu nổi ách áp bức của chúa phong kiến, vì những luật lệ quá khe khắt về việc săn bắn trong rừng, họ không sống nổi bèn tự lập thành những đảng cướp lớn, chiếm cứ những cánh rừng hoặc những bãi

hoang, sống ngoài vòng cương tỏa của pháp luật” [7-tr.77] Trong Ivanhoe, lục

lâm thảo khấu bao gồm: Locksley, Miller, Allan-a-Dale, Gilbert,…

1.4.2.3 Xét từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật

Xét từ góc độ nội dung tư tưởng hay phẩm chất nhân vật, có thể chia nhân vật làm hai loại: nhân vật chính diện và nhân vật phản diện Theo cuốn

Lí luận văn học, Nxb Đại học Sư phạm, 2012, Trần Đình Sử (chủ biên), các

tác giả định nghĩa: “Nhân vật chính diện và phản diện là những phạm trù lịch

sử Nhân vật chính diện mang lí tưởng, quan điểm tư tưởng, đạo đức tốt đẹp của tác giả và của thời đại Đó là người mà tác phẩm khẳng định và đề cao như những tấm gương về phẩm chất cao đẹp của con người một thời Họ là người dám đương đầu với cái chết để chiến đấu cho công bằng và lẽ phải Trái lại, nhân vật phản diện lại mang những phẩm chất xấu xa, trái với đạo lí

và lí tưởng, đáng lên án và phủ định Như vậy, hai loại nhân vật này luôn luôn đối kháng nhau như nước với lửa” [8-tr.129]

Trong Ivanhoe, nhân vật chính diện là những nhân vật đại diện cho tính

cách yêu chuộng tự do, công bằng, thượng võ, yêu quê hương đất nước, tiêu biểu như: hiệp sĩ Ivanhoe, hoàng đế Richard I, ngài Cedric, công nương Rowena, nàng Rebecca, Gurth

Ivanhoe là nhân vật trung tâm của tác phẩm, vừa mang tư tưởng của tác giả, vừa mang khát vọng của độc giả Là một hiệp sĩ, chàng có khí phách, sự dũng cảm, thích chinh phục Đối với nhà vua, Ivanhoe là một bề tôi trung thành, tận tụy; đối với ý trung nhân của mình Rowena, chàng hết lòng yêu thương Ivanhoe đã đóng vai trò là người mang chân lí và sức mạnh chính nghĩa, có tính chất quyết định trong mạch truyện Xuất hiện dưới biệt danh

“hiệp sĩ Bị Ruồng Bỏ” Ivanhoe đã đánh bại tay chân của hoàng tử John, đã nâng cao tinh thần của người dân Anh chân chính Và khi xuất hiện là một Ivanhoe chân chính, Ivanhoe đã thể hiện sự dũng cảm và tinh thần nghĩa hiệp, bất chấp tính mạng để đòi lại sự công bằng cho người vô tội

Vua Richard Sư Tử Tâm là một người được thần dân rất yêu quý vì có nhiều đức tính tốt, lại nổi tiếng về tài chiến trận Không chỉ là một hiệp sĩ can đảm, vũ dũng; vua Richard còn là một người nghệ sĩ tài ba, vừa biết đàn vừa biết hát lại vô cùng hài hước, hóm hỉnh Ông cũng là một vị vua nhân từ khi tha chết cho De Bracy, Waldemar Fitzurse

Cedric người Saxon là một người vô cùng kiêu hãnh về nòi giống của mình, ông đã suốt đời chiến đấu cho những quyền lợi bị xâm phạm của dân tộc mình

Rowena - một công nương Saxon hay Rebecca - cô gái người Do Thái

là hai nhân vật tiêu biểu cho những người phụ nữ vô cùng kiêu hãnh, xinh đẹp, lại có bản tính cao quý, và độ lượng Bên cạnh đó, họ còn có tinh thần tự tôn dân tộc, tình yêu quê hương đất nước; tinh thần phản kháng quyết liệt chống lại những hành động áp bức của kẻ thù; đấu tranh để bảo vệ sự trong trắng và hạnh phúc của mình Sự chung thủy của Rowena với Ivanhoe hay tình yêu cao thượng của Rebecca, sẵn sàng hi sinh hạnh phúc cá nhân chỉ cần chàng Ivanhoe được bình yên, vui vẻ thật đáng khâm phục

Gurth là một anh chăn lợn, một người đầy tớ trung thành với chủ, có khát khao được thoát khỏi khỏi ách nô lệ, luôn tiềm tàng tinh thần phản kháng, sẵn sàng đứng lên chống lại những hành động áp bức, bạo tàn

Nhân vật phản diện là những kẻ hèn nhát, tàn bạo, nham hiểm tiêu biểu như: hoàng tử John, Bois - Guilbert, Waldemar Fitzurse, De Bracy, chánh xứ Aymer Jorvaulx

Hoàng tử John là một nhân vật phản diện điển hình nhất, hội tụ đủ mọi thói hư tật xấu: vừa có cái tự đắc, nham hiểm của kẻ có quyền thế; vừa có sự gian xảo, thô tục của một tên lưu manh; vừa có cái tính hay thù vặt, thủ đoạn nhỏ nhen của một kẻ tiểu nhân Hoàng tử John xuất hiện trong tiểu thuyết là một tay phong tình đàng điếm được che giấu sau vẻ đẹp trai, lịch thiệp:

“miệng cười toe toét với bọn theo hầu, chẳng cần giữ gìn thể diện liếc mắt nhìn khắp mặt đám phụ nữ có nhan sắc ngồi trong khán đài” [7-tr.82] John có thái độ cao ngạo và xem thường người khác: “Mấy lão nhà quê Saxon nằm dài ra thế kia kìa” [7-tr.84] và ngoài đó là tính tham lam, hèn nhát

Brian de Bois - Guilbert là một chiến sĩ Thánh Chiến tiêu biểu nhất có tính cách kiêu căng, hung hăng, tàn bạo, độc ác, dâm bôn… Là kì phùng địch thủ của Ivanhoe trong mọi tình huống Lão vũ sĩ là tác nhân chủ yếu trong việc đả thương Ivanhoe trong hội võ ở Ashby, kẻ chủ mưu trong việc bắt cóc bọn người của Cedric

Waldemar Fitzurse là viên cận thần thân tín và thủ đoạn của hoàng tử John

De Bracy là một trong những trụ cột của đảng loạn do hoàng tử John cầm đầu Aymer Jorvaulx là một kẻ háo sắc, xa xỉ; đội lốt thầy tu để thỏa mãn thú tính đê tiện và lòng tham không đáy

Tiểu kết

Như vậy, bằng việc vận dụng nhiều nguồn tư tưởng lớn của thời đại kết hợp với trí tưởng tượng sáng tạo của mình, Walter Scott đã xây dựng thành công một thế giới nhân vật đa dạng; thế giới ấy vừa thực vừa kì lạ, đúng với thực tế lịch sử, song rộng lớn hơn, phong phú hơn, hấp dẫn hơn Mỗi người mang một nét riêng biệt khác nhau tạo thành một bức tranh đa sắc về đời sống

Ở đó ta bắt gặp những nhân vật lịch sử có thật; những nhân vật được hư cấu; những nhân vật được phân hóa theo đẳng cấp, giai cấp, tầng lớp trong xã hội; những tâm hồn cao thượng, nhân ái, yêu chuộng tự do , và những nhân vật tàn bạo, nham hiểm, hèn nhát Tuy vậy các kiểu nhân vật đều mang một mẫu số chung: tất cả đều hướng về phản ánh bức tranh hiện thực xã hội Anh thế kỉ XII Mặt khác thế giới nhân vật phong phú và đa dạng phần nào đã cho thấy tầm khái quát hiện thực rộng lớn và tài năng sáng tạo độc đáo của Walter Scott

Chương 2

TỔ CHỨC THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG IVANHOE

CỦA WALTER SCOTT

Tổ chức nói rộng ra là cơ cấu tồn tại của sự vật Sự vật không thể tồn tại mà không có một hình thức liên kết nhất định các yếu tố thuộc nội dung Khi người ta nói đến tổ chức nhân vật thì đã xem mối liên kết giữa các nhân vật để tạo nên một chỉnh thể thế giới nhân vật trong tác phẩm như một công trình kiến trúc Ở đó, các nhân vật, dù có diện mạo riêng, tính cách riêng nhưng lại có sự gắn kết chặt chẽ cùng hướng tới một mục đích là tạo nên một thế giới nhân vật hoàn chỉnh Như vậy nhiệm vụ của nhà văn là nhào nặn vốn sống để xây dựng thành các sinh mệnh nghệ thuật - tái hiện những bức tranh đời sống giàu tính khái quát Trong các tác phẩm văn học, hệ thống hình tượng là toàn bộ mối quan hệ qua lại của các yếu tố cụ thể, cảm tính tạo nên hình tượng nghệ thuật mà trung tâm là mối quan hệ của các nhân vật Nghệ thuật tổ chức nhân vật cũng chính là sự tổ chức các mối quan hệ giữa các nhân vật một cách khéo léo, hợp lí bởi nói đến thế giới nhân vật là nói đến sự

tổ chức các quan hệ nhân vật cụ thể của tác phẩm Thế giới nhân vật là sự tổ hợp nhân vật làm cho chúng phản ánh nhau, tác động nhau, soi sáng nhau…

để cùng phản ánh đời sống Đối với tiểu thuyết, khi mà số lượng nhân vật xuất hiện đông đảo thì việc xây dựng lên một thế giới nhân vật hoàn chỉnh, sinh động phụ thuộc lớn vào nghệ thuật tổ chức nhân vật của nhà văn Với

Ivanhoe, Walter Scott cũng rất khéo léo trong việc đặt nhân vật trong nhiều

mối quan hệ để tạo nên sự gắn kết, tác động giữa các nhân vật với nhau

2.1 Quan hệ tình cảm, nghĩa vụ

2.1.1 Quan hệ chủ tớ, vua tôi

Quan hệ chủ tớ, vua tôi là mối quan hệ cơ bản trong xã hội phong kiến Quan hệ chủ tớ, vua tôi được thể hiện rõ nét nhất ở: quan hệ giữa Richard - Ivanhoe, quan hệ giữa Cedric - Wamba, Gurth

Đầu tiên là quan hệ giữa Richard - Ivanhoe Richard là vua nước Anh người Norman Ivanhoe là hiệp sĩ tùy tùng thân tín đã cùng vua tham gia cuộc Thập Tự Chinh ở Palestine Richard vô cùng tin tưởng và coi trọng Ivanhoe

Trong cuộc tổ chức công phá lâu đài Torquilstone để giải phóng đoàn người nhà Cedric, khi được một trong những kẻ chủ mưu là De Bracy thông báo rằng Ivanhoe hiện cũng có mặt trong lâu đài, chàng đang bị thương nặng, nếu không cứu ngay sẽ bị thiêu sống, Richard vô cùng tức giận kêu lên: “Wilfred Ivanhoe! Bị giam và bị thiêu sống! Nếu cháy một sợi tóc nhỏ của chàng, ta sẽ tiêu diệt tất cả bọn bay không sót lại một đứa” [7-tr.378] Lúc này lửa cháy mỗi lúc một to nhưng Richard vẫn quyết đi tìm Ivanhoe Sau khi cứu được chàng, Richard đã mang anh đến nhà thờ xứ đạo thánh Botolph để dưỡng thương Khi biết được mối quan hệ căng thẳng giữa hai cha con Cedric, nhà vua đã cố gắng trở thành cây cầu nối hòa giải giữa hai người Dựa vào một lời hứa của vị hào trưởng người Saxon rằng sẽ tặng Hiệp sĩ Áo Đen một món quà

để đền ơn cứu mạng, Richard đã “yêu cầu ông tha thứ và thu dung vị hiệp sĩ Wilfred Ivanhoe đây với tình cảm thân thiết của một người cha” [7-tr.550] Nhà vua làm điều này không chỉ để chấm dứt sự chia rẽ trong hàng ngũ thần dân của mình mà còn vì “hạnh phúc của bạn ta” [7-tr.550] Đáp lại tình cảm

và lòng yêu mến của nhà vua, Ivanhoe cũng vô cùng kính trọng và trung thành với Richard Sau khi đi thăm nom vết thương của chàng hiệp sĩ, sáng hôm sau Richard dự định lên đường tiếp tục cuộc hành trình Mặc dù vết thương của chàng chưa khỏi hẳn nhưng đã vội đi tìm nhà vua, sẵn sàng túc trực và bảo vệ ngài Thấy vua Richard máu me đầy người Ivanhoe vô cùng bàng hoàng sửng sốt, lo lắng: “Tâu chúa thượng, tại sao người cứ thích coi thường hiểm nguy một người một ngựa phiêu lưu như vậy, khiến cho kẻ thần

tử trung thành này phải lo lắng thay cho tính mệnh của Người ” [7-tr.533]

Thứ hai là quan hệ giữa Cedric - Wamba, Gurth Guth là con trai Beowulph, Wamba là con trai Witless, họ đều là nô lệ của Cedric ở Rotherwood Gurth là một anh chăn lợn, còn Wamba là một anh hề Cả hai đều rất trung thành với chủ của mình Trong một lần đi chăn lợn về, hai người

đã gặp đoàn người do chánh xứ Aymer Jorvaulx và lão vũ sĩ Thánh Chiến Brian de Bois - Guilbert dẫn đầu, bọn chúng là người Norman hỏi đường đến nhà Cedric người Saxon xin nghỉ trọ một đêm Thấy những kẻ hỏi đường không phải người tốt, Wamba đã cố tình chỉ sai đường, không muốn họ đến Rotherwood kịp trong đêm: “Tôi có ngu gì mà đem mỡ đến miệng mèo”,

“Lão Aymer mà nhìn thấy cô Rowena nhà ta thì thật rầy rà Mà cái lão vũ sĩ này đến Rotherwood thì thế nào chẳng sinh chuyện lôi thôi với ông Cedric, ấy mới thật rắc rối” [7-tr.24] Khi đoàn người nhà Cedric bị bọn quý tộc Norman tập kích trong rừng, Wamba đã tỏ ra vô cùng can đảm, tên nô lệ giật ngay lấy gươm của một tên gia nhân vung tít quanh người, khí thế mạnh mẽ như vũ bão, anh ta đã đánh lui được nhiều kẻ địch và định xông vào cứu chủ nhưng

vô hiệu Thấy bọn địch quá mạnh, Wamba nhảy xuống ngựa lao vào bụi rậm

và thừa lúc hỗn độn trốn thoát được Đứng trước cơ hội được tự do và việc quay lại chịu chung số phận với chủ, anh ta ngần ngừ suy tính mãi “Ta vẫn nghe nhiều người nói tự do sung sướng vô cùng, bây giờ ta được tự do rồi đây; nhưng giá có người nào khôn ngoan mách ta dùng cái tự do của ta làm gì thì hay quá” [7-tr.218] Cuối cùng, sự trung thành đã chiến thắng tính ích kỉ Nghĩ đến hình ảnh chủ mình bị bắt, bị trói, anh hề rơi nước mắt thương chủ Lại nói đến Gurth lúc này sau một thời gian trốn nhà đi làm tùy tùng chăm sóc cho con trai của Cedric là hiệp sĩ Ivanhoe, anh ta bị chủ hiểu lầm là chạy trốn và bị bắt trói Trong lúc nóng tính Cedric đã phóng lao làm thương con chó Fangs của Gurth Giận chủ vì ông “đã bỏ mặc cậu chủ của chúng ta, cậu Wilfred, nằm trên vũng máu Ngoài cậu chủ tôi, chỉ còn con Fangs đối với tôi

là còn có chút tình Vậy mà hôm nay ông ta lại toan giết nốt ngay trước mặt tôi” [7-tr.208], Gurth đã chạy trốn và thề rằng không bao giờ tha thứ cho ông Tuy nhiên khi gặp lại Wamba trong rừng, nghe anh hề kể lại tình hình, Gurth ngay lập tức suy nghĩ đến việc đi cứu chủ “ Ta chỉ có hai người thôi, nhưng

ta sẽ thắng vì ta có quyết tâm Đi theo tôi” [7-tr.219] Khi hiệp sĩ Áo Đen (người lãnh đạo bọn lục lâm Saxon công phá lâu đài để giải phóng đoàn người nhà Cedric) nêu ý kiến rằng cần có một người cải trang làm thầy tu lọt vào trong lâu đài và dò xem số phận của các tù nhân hiện ra sao, Wamba đã xung phong nhận nhiệm vụ nguy hiểm này Khi gặp được Cedric, Wamba đã cứu chủ mình bằng cách tráo đổi y phục với ông: “Ngài hãy mặc quần áo này

và buộc sợi dây này vào lưng rồi ngài cứ việc ung dung đi ra ngoài lâu đài, còn tôi sẽ mặc áo choàng, thắt dây lưng của ngài và ở lại đây thay vào chỗ của ngài” [7-tr.297], “Thôi, vĩnh biệt ông chủ ” [7-tr.299] Việc tráo đổi như vậy nếu bị bọn quý tộc Norman phát hiện ra nhất định chúng sẽ rất tức giận, và có

thể giết chết luôn anh hề, nhưng Wamba đã vượt qua được nỗi sợ hãi, xả thân cứu chủ mình Đối với sự trung thành của Wamba và Gurth, Cedric vô cùng cảm động Sau khi đổi xong trang phục để Cedric thoát ra ngoài, trước khi đi ông quay lại nhìn Wamba, khóe mắt long lanh mấy giọt lệ mà nói rằng ông sẽ tìm được cách cứu thoát anh Khi cứu được Wamba, Cedric đã ôm lấy anh hề

mà hôn, nói: “ thằng hề đáng thương của ta, ta biết thưởng công ngươi cái gì cho xứng?” [7-tr.391], vị hào trưởng cục mịch vừa nói vừa rưng rưng nước mắt Để thưởng cho sự trung thành của anh chăn lợn Gurth, Cedric đã giải phóng cho anh thoát khỏi thân phận nô lệ Thậm chí lão còn cấp cho Gurth một mảnh đất trong cánh đồng Walbrugham, quyền sở hữu trao vào tay anh vĩnh viễn

2.1.2 Quan hệ ruột thịt

Quan hệ ruột thịt là mối quan hệ giữa những người có cùng huyết thống trong gia đình: quan hệ cha mẹ - con cái, quan hệ anh, chị - em

Quan hệ ruột thịt trong tiểu thuyết Ivanhoe được thể hiện rõ nét nhất ở:

quan hệ cha con Cedric - Ivanhoe, quan hệ cha con Isaac - Rebecca, quan hệ cha con nhà Đầu Bò, quan hệ anh em Richard - John

Đầu tiên là quan hệ cha con Cedric - Ivanhoe Wilfred Ivanhoe là con trai của vị hào trưởng người Saxon Cedric Rotherwood Dù không thuộc dòng dõi hoàng gia nhưng Cedric lại rất thiết tha với vấn đề giải phóng dân tộc Chính vì vậy ông đã tự nguyện hi sinh cả hạnh phúc gia đình của bản thân và

hi sinh cả quyền lợi của chính con trai ông nữa Để mưu đồ một cuộc cách mạng lớn lao có quan hệ đến vận mệnh dân tộc Anh, người dân Saxon cần đoàn kết lại và thống nhất hành động dưới sự lãnh đạo của thủ lĩnh chung Athelstane thuộc dòng dõi hoàng đế cuối cùng của Anh quốc nên rất được Cedric tôn trọng Tuy nhiên về mặt tài cán và khả năng tinh thần thì Athelstane chưa đủ tư cách làm một lãnh tụ Và đa số nhân dân Saxon lại muốn tôn Rowena là minh chủ vì nàng thuộc dòng dõi vua Alfred, cha nàng xưa kia là một vị thủ lĩnh nổi danh Để chấm dứt sự chia rẽ trong nhân dân Saxon, Cedric muốn tác thành mối nhân duyên giữa Rowena và Athelstane Chính vì vậy sau khi phát hiện Rowena và Ivanhoe có tình cảm với nhau, ông