Thế giới nhân vật trong Đắm thuyền của Rabindranath Tagore_2

Qua đó, tác phẩm thể hiện được cách tư duy của nhà văn qua bút pháp sáng tác độc đáo mà trong đó thế giới nhân vật được xây dựng, tái hiện một cách sống động với những diễn biến tâm lí t

CỦA RABINDRANAT TARGO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI - 2019

CỦA RABINDRANAT TARGO

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

ThS BÙI THÙY LINH

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được khóa luận tốt nghiệp này tôi đã nhận được sự giúp

đỡ, hỗ trợ, từ thầy cô, bạn bè và gia đình

Đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn đến gia đình đã luôn kề bên, động viên

và tạo điều kiện cho tôi có cơ hội được học tập và phát triển Tiếp theo tôi xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô trong khoa Ngữ Văn trường Đại học Sư phạm

Hà Nội 2 suốt 4 năm qua đã dạy dỗ, cung cấp cho chúng tôi chìa khóa của cánh cửa tri thức Cuối cùng tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc nhất tới các thầy cô trong tổ bộ môn Văn học nước ngoài, đặc biệt là ThS Bùi Thùy Linh - người trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài này

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 19 tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Thế Thị Thu Thảo

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành là nhờ công sức của tôi và dưới sự hướng dẫn trực tiếp của ThS Bùi Thùy Linh Tôi xin cam đoan rằng:

- Khóa luận là kết quả nghiên cứu của riêng tôi dựa trên nỗ lực cá nhân với sự hỗ trợ của người hướng dẫn khoa học

- Đề tài và kết quả nghiên cứu không trùng với kết quả của bất kì tác giả nào đã được công bố Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 19 tháng 05 năm 2019

Sinh viên

Thế Thị Thu Thảo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Lí do sư phạm 2

2 Lịch sử vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Bố cục khóa luận 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TIÊU BIỂU TRONG ĐẮM THUYỀN CỦA R TAGORE 7

1.1.Đôi nét về lịch sử, thời đại 7

1.2 Khái niệm nhân vật, thế giới nhân vật 7

1.3 Khảo sát nhân vật trong Đắm thuyền của R Tagore 9

1.4 Phân loại nhân vật trong Đắm thuyền của R Tagore 10

1.4.1 Xét theo tiêu chí kết cấu 10

1.4.1.1 Nhân vật chính 10

1.4.1.2 Nhân vật trung tâm 19

1.4.1.3 Nhân vật phụ 20

1.4.2 Xét theo tiêu chí ý thức hệ 26

1.4.2.1 Nhân vật chính diện 26

1.4.2.2 Nhân vật phản diện 29

Chương 2: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONGĐẮM THUYỀN CỦA R TAGORE 31

2.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả ngoại hình nhân vật 31

2.1.1 Miêu tả ngoại hình nhân vật từ trực tiếp đến gián tiếp 31

2.1.2 Miêu tả ngoại hình nhân vật gắn với thiên nhiên 33

2.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả hành động 34

2.3 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả nội tâm 36

2.3.1 Miêu tả nội tâm qua ngôn ngữ đối thoại 36

2.3.2 Miêu tả nội tâm qua ngôn ngữ độc thoại kết hợp thủ pháp dòng ý thức 38

2.3.3 Miêu tả nội tâm trong mối quan hệ với thiên nhiên 41

2.4 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua tổ chức mối quan hệ giữa các nhân vật 44

2.4.1 Quan hệ gia đình 44

2.4.2 Quan hệ xã hội 50

KẾT LUẬN 53 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Lí do khoa học

Rabindranath Tagore (1861-1941) là một nhà thơ, nhà văn, nhà triết gia

và nhà dân tộc chủ nghĩa lớn của Ấn Độ Ông vinh dự là người Châu Á đầu tiên được nhận giải thưởng Nobel văn chương vào năm 1913 R Tagore là một bậc kì tài của văn học Ấn Độ bởi thành công của ông đều được ghi dấu ở mọi thể loại từ thơ ca, văn xuôi cho đến cả những bộ môn nghệ thuật như hội họa và cả âm nhạc Các sáng tác của R Tagore thường đề cập đến các vấn đề của dân tộc mình: chính trị, xã hội, giáo dục Tagore sinh ra và lớn lên tại mảnh đất Bengal giàu đẹp bên sông Hằng có lịch sử văn hóa lâu đời với truyền thống đấu tranh chống phong kiến Chính mảnh đất ấy đã gợi dòng cảm xúc và trở thành nguồn cảm hứng bất tận trong những sáng tác của R Tagore Đề tài ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên và cuộc sống tươi đẹp của con người cùng tình yêu cứ thế đi vào từng trang viết của ông

R Tagore như ánh sáng mặt trời lan tỏa trong nền văn hóa văn học Ấn

Độ, ngôi sao sáng chói trên bầu trời văn đàn Phục Hưng Nhắc đến R Tagore

người đọc không thể không nhắc đến thơ ca của ông, đặc biệt là tập Thơ

Dâng Tuy nhiên tài năng nghệ thuật của R Tagore không chỉ được thể hiện

qua những sáng tác thơ ca mà còn được khắc họa rõ nét ở thể loại tiểu thuyết

R Tagore ghi dấu ở thể loại tiểu thuyết với 12 bộ tiểu thuyết có dung lượng

dài và vừa khác nhau Trong đó phải kể đến tiểu thuyết Đắm thuyền - một

trong những tác phẩm xuất sắc viết về tình yêu, tình người

Mỗi tác phẩm của R Tagore đều chứng minh nghệ thuật viết văn tuyệt vời và những tình cảm chân thành của một tâm hồn sâu sắc Qua đó, tác phẩm thể hiện được cách tư duy của nhà văn qua bút pháp sáng tác độc đáo mà trong đó thế giới nhân vật được xây dựng, tái hiện một cách sống động với

những diễn biến tâm lí tinh tế Đắm thuyền là câu chuyện tình yêu phức tạp và

khá rắc rối, ở đó thế giới nhân vật được xây dựng làm nổi bật nét đặc sắc trong sáng tác của R Tagore

Nhân vật xuất hiện trong tiểu thuyết là con người nếm trải, được thể hiện qua một quá trình dài, đi qua nhiều cảnh ngộ và được đặt trong nhiều mối quan hệ phức tạp Để xây dựng được thế giới nhân vật ấy, nhà văn cần có một quá trình thai nghén, phải vận dụng hết tư cách nghệ sĩ và năng lực cá nhân Mỗi nhà văn sẽ có những cách xây dựng thế giới nhân vật riêng tùy vào năng lực và khả năng sáng tạo riêng Nhưng nhìn chung nó là yếu tố vô cùng quan trọng của tác phẩm giúp nhà văn thể hiện tư tưởng, quan niệm và ý đồ nghệ thuật của mình

Mỗi tác phẩm đều là đứa con tinh thần của nhà văn Ở đó nhà văn không chỉ tái hiện lại mô hình thu nhỏ của thế giới có thực ngoài đời sống, ca ngợi những phẩm chất tốt đẹp của con người, đề cao khát vọng hạnh phúc mà còn xây dựng một thế giới nhân vật theo ý đồ nghệ thuật riêng Tìm hiểu thế giới nhân vật của một tác phẩm là đã và đang mở ra những mảnh ghép bất ngờ của cảm xúc, tư tưởng và quan niệm Từ lâu thế giới nhân vật trong các sáng tác của R Tagore được xem là đề tài mới mẻ, hấp dẫn đối với những đọc giả say mê tìm hiểu văn chương xứ Bengal Tuy nhiên thế giới nhân vật trong

tiểu thuyết Đắm thuyền cho đến nay vẫn chưa có nhiều công trình trong nước nghiên cứu sâu Bởi thế chúng tôi quyết định tìm hiểu và nghiên cứu đề tài

Thế giới nhân vật trong Đắm thuyền của Rabindranath Tagore

1.2 Lí do sư phạm

Việc nghiên cứu thế giới nhân vật trong sáng tác của R Tagore sẽ góp phần tạo điều kiện cho người dạy có thêm những tri thức, hiểu biết về văn học nước ngoài, đặc biệt là văn học Ấn Độ Từ đó, người giáo viên có cái nhìn toàn diện, sâu sắc hơn về các tác phẩm văn học nước ngoài ở nhà trường phổ thông cũng như có được những tư liệu cần thiết để tự tin giảng dạy, truyền đạt cho học sinh trong quá trình công tác Nhờ đó, người dạy có thể tự tin giúp học sinh có cái nhìn tổng quát và đối sánh giữa văn học Việt Nam và văn học nước ngoài

Một tác phẩm văn chương hay và có giá trị được thể hiện qua rất nhiều phương diện nghệ thuật, trong đó thế giới nhân vật là vấn đề độc đáo và đầy sức hút đối với đông đảo người nghiên cứu Khi tìm hiểu, khai thác đề tài này

người viết không chỉ nắm được nội dung tư tưởng của tác phẩm mà còn thấy được nét độc đáo, tinh tế trong phong cách sáng tác của nhà văn

Từ những lí do đó, chúng tôi chọn đề tài Thế giới nhân vật trong Đắm

thuyền của Rabindrath Tagore với hy vọng sẽ phám phá được phần nào

phong cách tác giả, đóng góp một phần nhỏ vào giá trị của tác phẩm

2 Lịch sử vấn đề

B.M Chaudhuri - nhà phê bình Ấn Độ đã từng nhận định về tài năng của Tagore: “Sự đa dạng và uyên bác là những mặt quan trọng trong thiên tài của ông; để đánh giá được sự vĩ đại của con người này chỉ qua thơ ca và còn

ít đầy đủ hơn nữa là chỉ qua những bài thơ mang cảm hứng tôn giáo và đầy sự hiến dâng của ông chỉ vì lí do là nhờ chúng mà ông đạt giải Nobel thì quả là một sự khiếm khuyết rất lớn” Thật vậy, văn xuôi là một trong những mảng nổi bật của R Tagore nhưng nó lại chưa thật sự chiếm được một vị trí quan tâm xứng đáng nơi người đọc Qua quá trình khảo sát và tìm hiểu về việc nghiên cứu tiểu thuyết của R Tagore, chúng tôi tập hợp được một số ý kiến sau đây:

Nhà nghiên cứu Cao Huy Đỉnh trong cuốn Rabindranath Tagore, NXB

Văn hóa Hà Nội, năm 1961, đã phần nào đó đề cập đến tiểu thuyết Goda, nhưng sự quan tâm lại được chú trọng ở phương diện nội dung của tác phẩm

Đó là cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân Ấn Độ chống lại ách áp bức của thực dân Trong tác phẩm, tiểu thuyết Goda chưa được tác giả xem xét và khai thác nhiều ở phương diện thi pháp nghệ thuật

Trong cuốn Tagore - Văn và người (2005, NXB Văn hóa Thông tin),

giáo sư Đỗ Thu Hà khẳng định tiểu thuyết của Tagore đã đóng góp rất lớn vào

sự phát triển của văn học Ấn Độ, khái quát được các nét chính về một số tiểu thuyết tiêu biểu của Tagore Qua đó, người đọc có cái nhìn hệ thống về cuộc đời, tư tưởng và các giai đoạn sáng tác của Tagore Theo tác giả, hành trình

sáng tác của Tagore được chia thành 3 giai đoạn gắn với cột mốc là tập Thơ

Dâng: Thời kì trước Thơ Dâng, thời kì sáng tác Thơ Dâng và thời kì sau Thơ Dâng

Đến chuyên luận Rabindranath Tagore với thời đại phục hưng Ấn Độ

(2006, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội), Nguyễn Văn Hạnh đã làm rõ những nét về thời đại mà Tagore sống, những thủ pháp nghệ thuật được Tagore thường xuyên vận dụng và chứng minh qua một số tập thơ, tiểu thuyết tiêu biểu Đánh giá về tiểu thuyết của Tagore, ông cho rằng đó là “Một sự thể nghiệm thành công tiểu thuyết dòng ý thức mà trước đó chưa từng được biết đến trong văn xuôi Ấn Độ” [4-Tr.117] Căn cứ vào việc khảo sát toàn bộ các sáng tác của Tagore, tác giả chỉ đưa ra những đánh giá hết sức khái quát, gợi

mở chứ không đi sâu phân tích chi tiết, cụ thể từng sáng tác của Tagore

Một số khóa luận tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ cũng đã phần nào khám

phá tác phẩm Đắm thuyền dưới góc độ nghệ thuật như:

Đề tài nghiên cứu Nghệ thuật miêu tả tâm lý qua nhân vật Ramesh

trong tiểu thuyết Đắm thuyền của Tagore (1994, Trường Đại học Sư phạm Hà

Nội I) của cử nhân Trần Thị Loan Người nghiên cứu đã đi sâu phân tích những diễn biến tâm lí phức tạp của nhân vật Ramesh Bên cạnh đó, các biện pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật Ramesh cũng được người nghiên cứu phân tích và đưa ra dẫn chứng cụ thể

Nguyễn Thị Huân (1999, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường

Đại học Sư phạm) đã nghiên cứu đề tài: Thời gian nghệ thuật, không gian

nghệ thuật trong tiểu thuyết Đắm thuyền của Tagore Trong luận văn, tác giả

đã đi sâu phân tích các kiểu thời gian và không gian tồn tại trong tác phẩm Nhờ đó người đọc có thể tiếp cận tác phẩm đa diện hơn dưới các góc nhìn không gian, thời gian khác nhau

Hình tượng người phụ nữ Ấn Độ trong tiểu thuyết Đắm thuyền của đại thi hào R Tagore (2004, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Đại

học Quốc gia Hà Nội) là đề tài nghiên cứu của cử nhân Nguyễn Thị Tuyết Nhung Khóa luận đã đi sâu phân tích những đặc điểm của hai nhân vật nữ chính: Kamala và Hemnalini Qua đó, phân tích, đối sánh tìm ra điểm tương đồng và khác biệt giữa các nhân vật

Nguyễn Thị Huệ đã nghiên cứu đề tài Nghệ thuật kể chuyện trong tiểu

thuyết Đắm thuyền của Rabindranath Tagore (2009, Trường Đại học Sư

phạm Thành phố Hồ Chí Minh) Công trình đã đi vào phân tích những nét khái quát về hành trình Tagore bắt đầu con đường mới cho văn xuôi Ấn Độ, phân tích được những đặc sắc về nhân vật trần thuật, không gian, thời gian nghệ thuật

Những bài nghiên cứu này phần nào đã làm nổi bật được một vài khía cạnh đặc sắc trong nghệ thuật tiểu thuyết của Tagore Tuy nhiên tác phẩm là một chỉnh thể nghệ thuật phong phú vì thế cần khai thác nó ở nhiều phương diện khác nhau Qua sự nghiên cứu, tìm hiểu các công trình đi trước về tiểu thuyết của R Tagore, trong hướng nghiên cứu cụ thể của đề tài, chúng tôi sẽ

đi sâu khảo sát, phân tích những đặc điểm của nghệ thuật xây dựng thế giới

nhân vật trong tiểu thuyết Đắm thuyền của Tagore

3 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nhằm mục đích khám phá, phân tích thế giới nhân vật trong tiểu

thuyết Đắm thuyền của R Tagore Qua đó thấy được tài năng của R Tagore

và những đóng góp lớn lao của nhà văn cho nền văn học Ấn Độ nói riêng và kho tàng văn học thế giới

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Với đề tài này chúng tôi khảo sát hệ thống nhân vật trong tiểu thuyết

Đắm thuyền, sau đó phân tích, so sánh, đối chiếu chỉ ra đặc điểm của từng

nhân vật và làm nổi bật những đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng thế giới nhân vật của Tagore Qua đó, chúng tôi hy vọng sẽ giúp người đọc có thêm những tri thức và hiểu biết về vấn đề nghiên cứu, khẳng định tài năng của Tagore trong nghệ thuật xây dựng thế giới nhân vật

5 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Thế giới nhân vật trong tiểu thuyết Đắm thuyền của R Tagore

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Tiểu thuyết Đắm thuyền (Tập I, II) của R Tagore do Lưu Đức Trung,

Trương Thị Thu Vân và Hoàng Dũng dịch, NXB Văn học, 1989

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, chúng tôi đã sử dụng các phương pháp như:

- Phương pháp tiếp cận xã hội lịch sử

- Phương pháp so sánh văn học

- Phương pháp thống kê

7 Bố cục khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khóa luận gồm hai chương:

Chương 1: Các kiểu nhân vật tiêu biểu trong Đắm thuyền của R Tagore Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong Đắm thuyền của R Tagore

NỘI DUNG Chương 1 CÁC KIỂU NHÂN VẬT TIÊU BIỂU TRONG

ĐẮM THUYỀN CỦA R TAGORE

1.1 Đôi nét về lịch sử, thời đại

Ấn Độ cuối thế kỉ XIX ngày càng bị thực dân Anh xiết chặt ách thống trị Chúng tăng cường lực lượng, đàn áp các cuộc đấu tranh của nhân dân Ấn

Độ Bên cạnh đó chúng còn thay đổi một số chính sách phù hợp để làm yên lòng dân Mặt khác, thực dân Anh tìm cách lôi kéo tầng lớp phong kiến bằng cách trao cho họ những quyền lợi đặc biệt và biến họ trở thành tay sai đắc lực Chúng cấu kết với bọn lãnh chúa vơ vét, cướp đoạt đất đai, tài sản, bóc lột nhân dân bằng cách tăng thuế ruộng để phục vụ cho chính quốc Chính vì hành động này mà 25 năm cuối thế kỉ XIX, Ấn Độ rơi vào nạn đói và số người chết lên đến 26 triệu người

Bước sang thế kỉ XX, ở Bắc Ấn Độ lại xảy ra xung đột tôn giáo giữa Hồi giáo và Ấn Độ giáo Lợi dụng tình hình mâu thuẫn gay gắt về tôn giáo, thực dân Anh khoét sâu vết nứt mâu thuẫn và tìm cách chia cắt Bengan thành hai Trước âm mưu và hành động thâm độc, nhân dân vùng Bengan - Ấn Độ đã nổi dậy Ngọn lửa đấu tranh bùng cháy mạnh mẽ trong nhân dân Trước tình hình đó, các văn nghệ sĩ cũng không đứng ngoài cuộc mà nhanh chóng lao

vào trận địa mới Tagore cũng hòa mình vào không khí đấu tranh ấy Nguyễn

Văn Hạnh đã từng khẳng định vai trò to lớn, tầm vóc và ảnh hưởng của R Tagore đối với văn hóa, văn học Ấn Độ: “Là người mở đầu cho một thời đại mới, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa hai nền văn hóa Đông - Tây, đưa văn hóa Ấn Độ hội nhập vào thế giới hiện đại” [4-Tr.9]

1.2 Khái niệm nhân vật, thế giới nhân vật

Cho đến nay có rất nhiều những quan niệm khác nhau về nhân vật văn học:

Trong cuốn 150 thuật ngữ văn học, nhân vật được định nghĩa như sau:

“Nhân vật văn học là một trong những khái niệm trung tâm để xem xét sáng tác của một nhà văn, một khuynh hướng, trường phái hoặc dòng phong cách Nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những

dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ” [1-Tr.24] Như vậy, nhân vật được xem là cơ sở chính để các nhà nghiên cứu xem xét, đánh giá một tác phẩm, khuynh hướng hoặc trường phái văn học Nhân vật có thể là con người nhưng cũng có thể là con vật, cây cối, được gắn cho những đặc điểm của con người

Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học ta lại bắt gặp một cách định nghĩa

khác về nhân vật: “Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn học có thể có tên riêng, cũng có thể không có tên riêng Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ một con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hiện tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm”

Theo cuốn Lí luận văn học, nhóm tác giả Trần Đình Sử, La Khắc Hòa,

Phùng Ngọc Kiếm, Nguyễn Xuân Nam đưa ra cách hiểu về nhân vật như sau:

“Nhân vật văn học là khái niệm dùng để chỉ hình tượng các cá thể con người trong tác phẩm văn học - cái đã được nhà văn nhận thức, tái tạo, thể hiện bằng các phương tiện riêng của nghệ thuật ngôn từ” [11-Tr.114]

Dù mỗi nhà nghiên cứu có những quan niệm khác nhau về nhân vật văn học nhưng tựu chung đều gặp gỡ nhau ở một điểm: Nhân vật văn học là một hình tượng nghệ thuật mang tính ước lệ Thông qua nhân vật, nhà văn sẽ khái quát lên một đời sống xã hội theo quan điểm riêng của mình cùng những bài học, những triết lí, tư tưởng cá nhân Bởi thế việc xây dựng nhân vật trong tác phẩm theo cách nào luôn là điều mỗi nhà văn trăn trở

Thế giới nhân vật là thế giới con người được nhà văn xây dựng trong tác phẩm qua lăng kính và tài nghệ cá nhân của mình Nó phản ánh một cách chân thực đời sống qua sự hư cấu, tưởng tượng độc đáo của nhà văn Để xây dựng được một thế giới nhân vật sống động người nghệ sĩ phải vận dụng tất

cả các phương tiện nghệ thuật

Thế giới nhân vật trong tác phẩm là sản phẩm mà nhà văn tạo dựng để thể hiện những quan điểm nhất định về con người và cuộc sống Nhà văn hào Đức W Goethe có nói: “Con người là điều thú vị nhất đối với con người, và con người cũng chỉ hứng thú với con người” Con người trở thành trung tâm

và nội dung quan trọng nhất của văn học Qua thế giới nhân vật, mỗi nhà văn

sẽ gửi gắm những tư tưởng, tình cảm cá nhân

Thế giới nhân vật trong tác phẩm rất đa dạng và phong phú Thông qua việc cắt nghĩa, lí giải từng nhân vật người đọc có thể hiểu hơn về cuộc sống

xã hội cũng như hiểu hơn về chính con người tác giả Một tác phẩm thành công là khi mà thế giới nhân vật được xây dựng một cách độc đáo và không

có sự trùng lặp với các tác phẩm khác

1.3 Khảo sát nhân vật trong Đắm thuyền của R Tagore

Khảo sát tiểu thuyết Đắm thuyền của Tagore, chúng tôi đã thống kê các

nhân vật theo các tiêu chí giới tính, đẳng cấp, tôn giáo và qua hệ với các nhân vật khác trong tác phẩm (Bảng khảo sát chi tiết nằm ở phần phụ lục của khóa luận) Những nhân vật mà chúng tôi liệt kê là những nhân vật có lời thoại, hành động, có quan hệ chặt chẽ với các nhân vật khác trong tác phẩm, đóng vai trò xây dựng nội dung cốt truyện Những nhân vật không được gọi tên cụ thể hoặc chỉ xuất hiện qua lời miêu tả gián tiếp của các nhân vật khác chúng tôi không liệt kê trong bảng khảo sát

Đắm thuyền tuy là một cuốn tiểu thuyết với dung lượng vừa nhưng số

lượng nhân vật trong tác phẩm lại không nhiều so với các tiểu thuyết khác có cùng dung lượng:

Xét theo tiêu chí giới tính, tiểu thuyết gồm có 18 nhân vật tróng đó 6/18

là nhân vật nữ, 12/18 là nhân vật nam Các nhân vật xuất thân từ các gia đình với những tôn giáo khác nhau: đạo Hindu, phái Brahmo Samaj, và thuộc nhiều đẳng cấp khác nhau: Kayastha, Brahman,

Trong đó có: 10 nhân vật thuộc đẳng cấp Kayastha, 6 người thuộc đẳng cấp Brahman và 2 người thuộc đẳng cấp khác (Trong tác phẩm họ là những người giúp việc) Có thể thấy só người thuộc đẳng cấp Brahman và đẳng cấp thấp hơn chiếm một tỉ lệ không nhỏ trong tác phẩm (44,44%) Một trong những nét nổi bật trong các sáng tác của Targore là tính nhân văn thấm nhuần

được thể hiện qua sự đề cao giá trị con người Đỗ Thu Hà trong cuốn Tagore -

Văn và người đã từng viết : “Trong những tác phẩm của Tagore, tâm hồn con

người luôn tìm kiếm, khao khát và vươn lên, hòa nhập và hòa tan trong một tình yêu thương mang tính vũ trụ và lòng trắc ẩn đối với sự tồn tại của mọi sinh linh” [2-Tr.271] Nhân vật được Tagore trân trọng là những người nông dân hiền lành, chất phác, những người giúp việc lương thiện,

Bên cạnh đó số lượng nhân vật thuộc đẳng cấp cao hơn - Kayastha, chiếm số lượng lớn hơn cả những đẳng cấp thấp (10 nhân vật với tỉ lệ

55,56%) Tuy nhiên những nhân vật này trong tác phẩm được Tagore xây dựng là những con người sống có trách nhiệm, giàu tình yêu thương và có lí tưởng sống cao đẹp Qua đó thể hiện tư tưởng, quan niệm của nhà văn về cuộc đời và con người

Một điểm đáng lưu ý là các nhân vật trong tác phẩm được đặt trong rất nhiều mối quan hệ khác nhau: cha - con, mẹ - con, vợ - chồng, bạn bè, Chính những mối quan hệ này đã tạo nên sự liên kết mật thiết giữa các nhân vật từ đó tạo nên sự liên kết của cốt truyện

1.4 Phân loại nhân vật trong Đắm thuyền của R Tagore

1.4.1 Xét theo tiêu chí kết cấu

1.4.1.1 Nhân vật chính

Tác phẩm tự sự cỡ lớn thường có nhiều nhân vật hơn so với các tác phẩm tự sự cỡ vừa và nhỏ Tuy nhiên nhân vật trong mỗi tác phẩm lại có vai trò và vị trí khác nhau trong việc xây dựng kết cấu và cốt truyện “Nhân vật chính là nhân vật đóng vai trò chủ chốt, xuất hiện nhiều, giữ vị trí then chốt của cốt truyện hoặc tuyến cốt truyện Đó là con người liên can đến các sự kiện chủ yếu của tác phẩm, là cơ sở để tác giả triển khai đề tài cơ bản của mình”

[11-Tr.126] Trong Đắm thuyền Tagore đã xây dựng được một hệ thống nhân

vật chính: Ramesh, Kamala, Hemnalini, Nalinaksha Các nhân vật chính được đặt vào những tình huống éo le để bộc lộ rõ nét tính cách, vẻ đẹp tâm hồn Qua đó, nhà văn truyền tải được những thông điệp, lời nhắn gửi tới bạn đọc

Nhân vật trí thức xuất hiện trong các trang viết của Tagore rất đa dạng

và phong phú từ bác sĩ, sinh viên, thầy giáo cho đến luật sư, Xây dựng nhân vật trí thức ấy, Tagore như muốn gửi gắm niềm khát khao về một thế hệ mới biết đấu tranh chống lại chế độ phân biệt đẳng cấp, tôn giáo hà khắc, lạc hậu bấy lâu vẫn tồn tại trong xã hội Ấn Độ như một vấn nạn đầy nhức nhối Một thế hệ mới sống có trách nhiệm với xã hội và không ngừng khao khát tình yêu

Trong tác phẩm, Ramesh được biết đến là một chàng trai tài giỏi bởi việc anh thi đỗ luật Nữ thần Học Vấn chẳng ai mảy may nghi ngờ Trong những cuộc tranh luận bên bàn trà Ramesh luôn tỏ ra là một con người có học thức và bảo vệ lẽ phải Khi Akshay lập luận chê bai dè bỉu trí tuệ của đàn bà,

Hemnalini đã im lặng trước luận điểm phi lí: “Trí tuệ đàn ông như thanh kiếm, ngay cả khi lưỡi không sắc thì sức nặng của nó vẫn đủ làm cho nó trở thành một vũ khí ghê gớm, còn cái khôn ngoan của đàn bà như con dao nhíp -

tuy sắc bén như ta muốn thật đấy, nhưng chẳng thể làm được việc gì ra trò”

Ramesh đã lên tiếng cất lời ca ngợi những người phụ nữ và hăng hái nói về thuyết nam nữ bình quyền Đất nước Ấn Độ những năm đầu thế kỉ XIX bao trùm trong một không khí ngột ngạt nặng nề của quá khứ Con người sống bảo thủ và thỏa mãn với quá khứ bởi thế gánh nặng quá khứ đã đè lên cuộc sống của mỗi người Đó cũng là lí do mà những vấn nạn xã hội tồn tại và phát triển lâu dài ở Ấn Độ Một trong những vấn nạn ấy là những tập tục hà khắc đối với người phụ nữ Mặc dù hành động lên tiếng tranh luận bảo vệ, bênh vực những người phụ nữ của Ramesh tuy không được nhắc đến nhiều nhưng

nó cũng phần nào thể hiện được phẩm chất đạo đức của một luật sư tương lai

Đó là một người dám lên tiếng, dám đấu tranh để bảo vệ lẽ phải và loại trừ những suy nghĩ, thói quen bảo thủ, lạc hậu Là một con người luôn hướng đến những điều tốt đẹp nên Ramesh đã nổi giận khi chứng kiến Umesh ăn cắp rau

củ: “Mày chỉ lấy một ít thì không phải ăn cắp kia đấy! Đồ bất lương! Đem

những thứ này mà cút đi cho khuất mắt tao!” [10-Tr150] Đối với chàng hành

vi ăn cắp là không thể chấp nhận dù lí do có chính đáng đến đâu

Không chỉ là một người thông minh, biết đấu tranh cho những điều tốt đẹp, Ramesh còn là một người đàn ông có trách nhiệm và yêu thương con người Sau cơn bão kinh hoàng, Ramesh lạc vào một đảo cát và anh đã gặp Kamala Trong màn đêm tối, hai con người, một cảnh ngộ và họ đã ứa những giọt nước mắt đồng cảm Trước nỗi sợ hãi của Kamala, Ramesh hiểu chỉ những lời an ủi không thôi thì chưa đủ, anh ngồi sát lại bên nàng: Ramesh cầm lấy tay cô gái, dịu dàng kéo nàng về phía mình Dù chỉ là những hành động rất đỗi đơn giản nhưng nó thực sự cần thiết và khiến Kamala tiêu tan tất

cả bản năng, tin cậy nép mình trong vòng tay anh Phải là một con người biết

sẻ chia, biết quan tâm thì Ramesh mới có thể có những hành động ấm ấp như vậy Lòng yêu thương che chở những con người bất hạnh của chành luật sư trẻ lại càng được bộc lộ rõ hơn khi anh biết được Kamala không phải cô dâu

mà cha anh đã chọn Một lần nữa với trí thông minh, sự khéo léo của mình

Ramesh đã tập hợp được một số thông tin về cuộc đời của Kamala Lắng nghe Kamala kể về cuộc đời và số phận bất hạnh của mình, thay vì ý định đùn trả Kamala về gia đình như ban đầu suy tính Ramesh quyết nghĩ ra một kế hoạch hành động tương lai Trong dòng suy nghĩ của Ramesh luôn có sự trăn trở, lo lắng cho số phận của Kamala Ngay lúc này, người đang chứng kiến sự thật đau đớn và phải giải quyết nó là Ramesh nhưng anh đã vượt lên sự ích kỉ của bản thân để lo lắng cho Kamala Tình yêu của Ramesh dành cho Hemnalini rất lớn nhưng lúc này đây trách nhiệm anh cần gánh vác cũng không nhỏ Ramesh đã quyết định cưu mang Kamala và vẫn giữ trong lòng tình yêu say đắm với Hemnalini Chàng luật sư không chỉ dành tình yêu thương cho những người phụ nữ bất hạnh mà tình yêu thương ấy dành cho tất cả những con người có số phận khổ đau, cuộc đời chịu nhiều mất mát Dù cuộc sống của Ramesh và Kamala còn rất nhiều khó khăn chưa thể giải quyết nhưng trước hoàn cảnh tội nghiệp của cậu bé Umesh, Ramesh đã đồng ý dẫn theo Umesh đến Ghazipur Ramesh được Tagore xây dựng là nhân vật chính, nhân vật trung tâm của tác phẩm Ở người luật sư trẻ ấy ta thấy rõ sự thông minh khéo léo Anh sẵn sàng tranh luận chống lại những đánh giá sai lầm về người phụ

nữ Tất cả đều xuất phát từ một trái tim yêu thương con người, đặc biệt là những con người lao động nghèo khổ (Umesh), những phụ nữ có số phận bất hạnh (Kamala)

Một trong những nhân vật đại diện cho tầng lớp trí thức trong tác phẩm

là người bác sĩ mộ đạo Dù đang ở cái tuổi đẹp nhất của cuộc đời nhưng bác sĩ Nalinaksha luôn sống như một nhà tu khổ hạnh Ngay từ lần đầu xuất hiện trong tác phẩm (chương 41) qua lời nhận xét của Jogendra: “Nhưng anh ta thần bí quá! Một nửa điều anh ta nói, tớ không tài nào hiểu nổi”, Nalinaksha

đã có những dấu hiệu của một người sùng đạo Buổi gặp mặt đầu tiên với cha con Babu Annađa, Nalinaksha đã không uống trà vì điều ấy sẽ làm mẹ anh vui lòng: “Trước kia đã có một thời tôi rất hay uống trà, nay tôi vẫn còn thích hương vị của nó, cho nên tôi đồng cảm với cô về ở thích uống trà Tuy vậy, có

lẽ cô không bết, mẹ tôi rất khắt khe về chuyện giữ cho lễ nghi được thuần khiết; quả thực nếu không có tôi mẹ tôi không có ai nữa trên đời Tôi phải tránh làm điều gì tổn hại tình thân thiết giữa hai mẹ ncon Và vì thế nay tôi

kiêng uống trà” [13-Tr.53] Dù bản thân vẫn còn rất thích hương vị của những chén trà nhưng Nalinaksha luôn ép buộc mình không được làm điều mình thích Nalinaksha đang bó buộc mọi sở thích, thói quen của mình vào trong khuôn khổ mà anh thì lại đang che giấu đi con người thực sự của mình Sau lời giải thích về việc uống trà, những lời nói của Nalinaksha khiến Hemnalini

sửng sốt và có những cảm nhận khác lạ: “Nàng thấy rõ ràng anh không bộc lộ

con người thật của mình trước người nghe, mà chỉ cố che đậy bản ngã thật của mình trong những lời nói thao thao bất tuyệt Nàng không hiểu rằng anh vốn không thể nói chuyện với người là mà lại không rụt rè, và lần đầu gặp ai, tính ngượng ngập cũng đều đẩy anh đến chỗ làm ra vẻ quả quyết, vốn xa lạ với bản chất thật của anh” [13-Tr.53] Chẳng bao lâu, mối quan hệ giữa gia đình Babu Annađa với bác sĩ Nalinaksha trở nên thân tình Hemnalini luôn nghĩ sẽ không thể nào nói chuyện với bác sĩ Nalinaksha về những câu chuyện thường ngày Sự quen biết lâu ngày khiến họ có thể hoàn toàn trò chuyện với nhau một cách nhẹ nhàng nhưng Hemnalini vẫn luôn cảm thấy Nalinaksha có một sự cách biệt, mơ hồ

Trong từng câu nói, Nalinaksha luôn đưa kèm vào những triết lí sâu sa, khó hiểu Trước cơn bột phát bất lịch sự của Jogendra khi phê phán những người có lối sống mộ đạo, luôn làm mọi việc theo đúng nghi lễ, Nalinaksha đã đáp lại bằng những triết lí của mình: “Nói chung đối với tất cả các loại gươm, phần giấu trong vỏ là phần chủ yếu của thứ vũ khí này Còn cái cán chính là nơi người thợ trổ tài khéo léo độc đáo của mình bằng bất cứ hoa văn nào anh

ta thích Cũng vậy con người tìm kiếm một phạm vi bên ngoài cái vỏ của xã

hội để phô bày tài nghệ riêng của mình” [13-Tr.56] Cuộc tranh luận diễn ra

khi Jogendra cố gắng tỏ ra phản đối lối sống của Nalinaksha Nalinaksha một lần nữa lại dùng những lí lẽ của mình để bảo vệ lối sống của những người mộ đạo và của chính anh: “Vài kẻ chỉ làm sầy da, những kẻ khác gây thương tích Bảo một người là điên rồ hay trẻ con cũng chẳng hại gì, nhưng bảo anh ta là tay cuồng tín, kết tội, rằng anh ta tự nhận là nhà tiên tri đang cố tập hợp đồ đệ chung quanh mình, thì tất cả tiếng cười trên đời này cũng không đủ để cười

cái lời buộc tội không có căn cứ ấy!” [13-Tr.58] Những lời Nalinaksha nói ra

đều được cha con Babu Annađa lắng nghe và cho là đúng Cha con Babu

Annađa đang dần dần thay đổi cuộc sống từ một người bình thường sang một lối sống cải đạo: “Không chỉ Hemnalini đã trở thành người nhiệt thành cải đạo theo những lời chỉ dạy của Nalinaksha, mà cả cái ông già Babu Annađa đầu bạc cũng ngồi dưới chân anh, lắng nghe những khuôn vàng thước ngọc của anh với vẻ sùng kính đó chỉ xứng với những lời thiện khải của một đấng tiên tri” [13-Tr.94] Điều này khiến bà Kshemankari cảm thấy vô cùng buồn cười Đôi lúc bà ước con trai mình biểu lộ chút ích kỉ và tính nông nổi của mình thay vì cứ mãi giữ gìn những lễ nghi quá mức Tất cả những hành động của Nalinaksha làm cho bà Kshemankari lo lắng: “Chỉ mới vừa rồi đây nó còn theo thiên hướng của nó Còn thuỗn mặt ra nếu nghe trích dẫn một đoạn kinh

Nó cứ dẫn mình theo cách ấy thì bác mới vui, cho nên bác sợ một ngày gần đây nó sẽ thành ra một ẩn sĩ hoàn toàn mất” [13-Tr.95]

Xây dựng nhân vật Nalinaksha, Tagore không dành nhiều trang viết cho nhân vật Nhân vật chỉ xuất hiện chủ yếu qua những lời nhận xét, lời kể trực tiếp của các nhân vật khác Sự xuất hiện của Nalinaksha có chăng cũng chỉ chiếm một số lượng nhỏ trong tác phẩm Tuy nhiên nhân vật này lại có sức ảnh hưởng lớn đến những người xung quanh Những lời nói, hành động của anh đã làm thay đổi lối sống của cha con Babu Annađa Nalinaksha mang những nét đại diện cho tầng lớp tín đồ mộ đạo Ấn Độ Qua hình ảnh người bác sĩ mộ đạo Tagore muốn làm nổi bật lên sự sùng đạo và lối sống quá nghi thức theo những truyền thống lạc hậu Qua đó nhà văn gửi gắm niềm hy vọng

về một thế hệ trí thức với tư tưởng mới: vừa giữ gìn được những nét truyền thống Ấn Độ vừa hài hòa trong nền văn hóa của các quốc gia khác

“Tagore là con người tự do Thông qua tác phẩm của mình như truyện ngắn, kịch, tiểu thuyết , ông đi tìm lời giải đáp cho những câu hỏi lớn của mình về cuộc đời, đưa ra những lời bình luận xác đáng, là tiếng vọng của những lời kêu cầu của những người có vị trí thấp kém trong xã hội, những người bị phân biệt đối xử hay đè nén áp bức và bóc trần những mặt xấu xa của xã hội vốn được chia thành nhiều giai tầng nhiều đẳng cấp của Bengal Những người phụ nữ bị áp bức và khinh miệt dưới danh nghĩa của tôn giáo và truyền thống đã làm cho ông phải hao tổn tâm trí rất nhiều và đã đi vào những trang viết bất hủ của ông” [3-Tr.298] Khi còn trẻ, Tagore đã đi du học ở

những mảnh đất mà ở đó người phụ nữ được tự do và sống cuộc đời hạnh phúc Nhìn lại số phận của những người phụ nữ trên đất nước, quê hương mình Tagore không khỏi ngạc nhiên Sự ngạc nhiên ấy đi cùng với sự thức tỉnh về khát khao tự do hạnh phúc của người phụ nữ Vốn là một người nhạy cảm, giàu tình yêu thương con người, Tagore không thể không đau xót, lo lắng và đồng cảm với số phận bất hạnh của những người phụ nữ Ấn Độ Ông trở thành người phát ngôn cho hạnh phúc và quyền lợi của người phụ nữ - nạn nhân xã hội đương thời Người phụ nữ trong các sáng tác của Tagore đã trở thành một đề tài lớn và xuyên suốt hành trình sáng tác của ông

Kamala xuất hiện ngay từ chương 3 của tác phẩm trong vai trò cô dâu mới của Ramesh Tuy nhiên cô dâu xinh đẹp ấy lại có một số phận đầy bất hạnh: cô mồ côi cả cha lẫn mẹ từ nhỏ và chuỗi ngày cực nhục sống ở nhà ông cậu kéo dài cho đến khi đám cưới diễn ra Vụ đắm thuyền khiến cô gặp Ramesh và nghĩ anh là chồng mình Sự thật này Kamala không hề hay biết, bởi thế cô vẫn một lòng tận tụy, chăm sóc Ramesh, làm tròn bổn phận của một người vợ Sau ba tháng lo liệu tang lễ xong, Ramesh đã quyết định gửi Kamala vào trường học Nữ nội trú, dù không muốn, tuyệt vọng, hoảng hốt nhưng nàng phải đau đớn chấp nhận sự sắp xếp ấy Đợt nghỉ hè đến, Ramesh vẫn sắp xếp cho Kamala ở lại trường khiến nàng buồn và khóc rất nhiều Khóa học kết thúc, Kamala trở về và khiến Ramesh vô cùng sửng sốt, bị thu hút bởi vẻ rực rỡ mới Vẻ đẹp của Kamala khiến Ramesh không thể chống lại khi chưa có một sự phòng bị nào Kamala vốn đã đẹp nhưng vẻ đẹp ấy càng nổi bật hơn trong cái nhìn say đắm của Ramesh khi nó sáng bừng lên bởi ánh nắng đầy thơ mộng của mùa thu

Kamala hiện lên không chỉ là một cô gái đẹp có số phận bất hạnh mà nàng còn vô cùng ngây thơ, trong sáng và thành thật Trước những câu hỏi dò của Ramesh để khám phá ra Kamala là vợ của ai, nàng thành thật chia sẻ về hoàn cảnh bất hạnh của mình, tên mình, tên ông cậu và cả tên làng Sự ngây thơ trong sáng ấy còn được thể hiện qua sự tò mò của Kamala khi lắng nghe câu chuyện mà Ramesh đã bịa ra trên chuyến tàu rời Calcutta để ngầm nói với

cô sự thật Trước câu chuyện không có thật ấy, Kamala tỏ ra hào hứng chú ý lắng nghe và đặt ra hàng loạt những câu hỏi khiến Ramesh ngập ngừng và giải

thích bằng những điều đôi lúc còn chưa rõ ràng Kamala cảnh giác phát hiện

ra những mâu thuẫn khác nhau nhưng tất cả đã được Ramesh dàn xếp, những điều không nhất quán được kể thành một câu chuyện mà cái kết dở dang Kamala chăm chú lắng nghe câu chuyện như một đứa trẻ và tỏ ra trách móc khi Ramesh không kể hết câu chuyện Nàng tin câu chuyện ấy là có thật và không mảy may nghĩ ngợi đến điều mà Ramesh muốn thầm ám chỉ trong câu chuyện Có lẽ xuất thân trong một hoàn cảnh bất hạnh, tuổi đời còn quá trẻ nên tư tưởng làng quê như bao trùm toàn bộ suy nghĩ của Kamala khiến cô trở nên trong sáng, thuần khiết

Điểm nổi bật ở nhân vật Kamala không phải vẻ đẹp ngoại hình, cũng không phải sự ngây thơ trong sáng mà là ở sự thủy chung, tận tụy với chồng

Tagore đã từng quan niệm: “Cái đẹp ẩn chứa trong sự sùng đạo và tận tụy hi

sinh vì đức tin và tình yêu” Quan điểm này được thể hiện rõ nét ở nhân vật Kamala Ramesh luôn tạo ra khoảng cách với Kamala khiến cô gái trẻ nhiều lần cảm thấy cô đơn và đau khổ Nỗi niềm của Kamala như thấm vào thiên nhiên đất trời: “Một nỗi đau âm ỉ trong tâm hồn Kamala, nàng không thể đoán được căn nguyên Tại sao buổi sáng mùa thu mờ sương này lại có vẻ ảm đạm đến như vậy? Từ đâu đến những tiếng thổn thức ngập tràn lồng ngực làm nàng nghẹn ngào và suýt ứa nước mắt? Tại sao giờ đây nàng lại suy ngẫm về tình trạng cô đơn của mình?” [12-Tr.145] Hàng loạt những câu hỏi độc thoại nội tâm đan chồng, chất chứa khiến cô gái trẻ cảm thấy sự vô nghĩa của bản thân mình Vượt qua những giằng xé, đau khổ trong nội tâm, Kamala vẫn chăm sóc Ramesh hết lòng Nàng quan tâm cho Ramesh từ giấc ngủ của

chàng: “Nửa đêm nàng đã lén ra cạnh anh để quạt cho anh” Những ngày dài

trên chuyến tàu, Kamala luôn là người nấu nướng, chuẩn bị những bữa ăn cho Ramesh Sự thiếu thốn trên con tàu càng tô đậm sự đảm đang của Kamala:

“cô tỏ ra thích thú với việc khắc phục những dụng cụ chưa quen”; qua lời khen của Ramesh: “Chà, em nấu ngon tuyệt!”;

Khi đến Ghazipur, Kamala đã tìm được cho mình một người bạn là Sailaja - con gái của bác Chakrabrlti Sau những ngày dài cô đơn không người tâm sự trên chuyến tàu, Kamala đã tìm được một người bạn tâm giao Hai người trò chuyện mải miết, Sailaja kể một cách say sưa về người chồng của

mình như những âm thanh vang lên rõ ràng Ngược lại, Kamala chẳng có gì

để nói về Ramesh: “Trong lúc con thuyền của Sailaja chất đầy niềm vui hớn

hở xuôi dòng thì con thuyền rỗng không của Kamala mắc kẹt thảm hại ở chỗ nước nông” [12-Tr.186] Chưa bao giờ như lúc này đây Kamala lại ý thức

một cách sâu sắc khoảng cách rõ ràng giữa nàng và Ramesh trong suốt những ngày qua Lại một lần nữa vượt lên trên những thắc mắc, những mơ hồ khó giải thích, Kamala lại chăm chút cho tổ ấm mới Đó là một căn nhà mà bác Chakrabrlti đã thuê cho Ramesh và Kamala Ramesh trở về và bắt gặp Kamala đang dọn dẹp ngôi nhà mới Công việc trong nhà đã làm bộc lộ tất cả

sự đa đạng và duyên dáng của một người phụ nữa ở Kamala Đây là lần đầu tiên Ramesh cảm thấy Kamala hiện lên như một bà chủ của gia đình thực sự Kamala như đã bước vào trái tim Ramesh khiến anh say đắm, rạo rực Có lẽ chính sự chăm sóc tận tụy, sự thủy chung của Kamala đã khiến trái tim Ramesh rung động

Nhưng khi mà Ramesh đã chấp nhận quên đi Hemnalini và trở thành chồng của Kamala thì cũng là lúc Kamala phát hiện ra sự thật mà bấy lâu nay

cô không hề hay biết Kamala vô tình đọc được lá thư mà Ramesh đã thú nhận mọi chuyện với Hemnalini Nỗi tủi hổ, bàng hoàng, đau đớn đã dẫn người con gái xinh đẹp đến bên bờ sông Hằng với ý định tự tử Có lẽ khi con người ta thực sự muốn tiến tới cái chết để giải tỏa mọi khúc mắc thì cũng là lúc họ khao khát sống hơn bao giờ hết Trong những giây phút đau đớn như tê dại

ấy, hình ảnh người chồng mà Kamala chưa được gặp đã xuất hiện trong tâm trí cô Nó là sợi dây duy nhất kéo Kamala khỏi bờ vực của nỗi đau khổ Cô đã

từ bỏ ý định tự tử quyết định đi tìm chồng để phủ phục và hầu hạ chàng Nalinaksha như ánh đèn trong đêm tối đưa bước chân Kamala chạy dọc bờ sông Hằng và khi đã quá mỏi mệt nàng ngủ gục bên gốc cây đa Sáng sớm hôm sau khi tỉnh giấc nàng đã gặp mụ Nalinaksha và được mụ ta đưa về nhà làm giúp việc với giá rẻ mạt, bị quản lí chặt chẽ Những ngày tháng sống ở nhà mụ, Kamala chẳng khác nào một con cá bị cầm tù trong vũng nước nhỏ đầy bùn lầy Con đường duy nhất mà nàng có thể lựa chọn lúc này chỉ có thể

là bỏ trốn Nhưng thoát ra khỏi nơi này, Kamala cũng không biết đi đâu về đâu Những ngày dài đen tối của Kamala cứ tiếp nối nhau cho đến một ngày

khi nàng nghe thấy cái tên bác sĩ Nalinaksha Tâm hồn Kamala bỗng nhiên bừng tỉnh, cái tên mà nàng nghe được như một nguồn sáng thắp bừng hy vọng tìm lại người chồng thực sự của Kamala Kamala bị ngăn cấm, bị cùm lại trong bốn bức tường nhà mụ Nalinaksha Thậm chí nàng còn bị mụ chửi rủa

và đối xử khiếm nhã Nhưng tất cả đối với nàng không còn quan trọng bởi điều mà Kamala quan tâp lúc này chính là cơ hội được gặp Nalinaksha Cuối cùng Kamala cũng đã có cơ hội gặp Nalinaksha nhưng hai người chưa kịp nói

gì với nhau Kamala đau đớn, chỉ biết khóc khi mình phải tới một nơi cách xa Nalinaksha hàng trăm dặm Trên chuyến tàu Kamala đã gặp lại Umesh và cuộc hội ngộ đầy xúc động với bác Chakrabrlti, Sailaja diễn ra Sau một hành trình dài, Kamala đã được sống đúng với tâm nguyện của mình Bằng những cách của mình, Kamala được bác Chakrabrlti gửi đến nhà bác sĩ Nalinaksha

và làm những công việc mà cô muốn làm cho người chồng thực sự của mình Kamala được bà Kshemankari vô cùng yêu quý Bà đã đồng ý cho Kamala thay bà chuẩn bị bữa ăn trong gia đình, quét dọn phòng đọc sách của Nalinaksha Khi bà Kshemankari bị ốm, Kamala chăm sóc bà tận tình, chu đáo Với Kamala, đó là trách nhiệm, là bổn phận mà nàng phải làm Khi biết tin Nalinaksha sắp cưới Hemnalini, Kamala lo lắng, buồn khổ nhưng nàng quyết giữ im lặng mà không nói ra sự thật Kamala vui vẻ chuẩn bị bữa cơm đón tiếp Babu Annađa và Hemnalini Lúc này, điều Kamala có thể làm và phải làm chỉ có thể là làm tốt mọi công việc nhà để giúp đỡ Nalinaksha Tình

yêu với Kamala là sự tôn thờ: “Sau đó nàng mở chiếc tủ quần áo kê sát tường,

đặt những bông hoa còn lại vào đôi guốc của anh rồi cúi đầu, phủ phục trước đôi guốc Khi làm như thế, nàng ứa nước mắt vì nghĩ đôi guốc này là tất cả những gì nàng có được ở trên đời và chẳng bao lâu nữa, thậm chí nàng sẽ không còn được thờ phụng đôi bàn chân của anh nữa” [13-Tr.166] Đến cuối tác phẩm, các nút thắt dần được tháo gỡ, Kamala đã trở về bên cạnh

Nalinaksha: “Kalinaksha đứng thẳng dậy, rồi lại phủ phục một lần nữa trước

mặt Nalinaksha trong niềm tôn kính sâu xa Khi nàng đứng lên, nỗi hổ thẹn xót xa không còn làm nàng bận tâm nữa Niềm vui của nàng không ào ạt mà chỉ có một sự bình yên thanh thản tột bậc tràn ngập con người nàng như nắng mai trong sáng: một cảm giác dâng hiến hoàn toàn chan chứa khắp tâm hồn nàng và cả đất trời như tỏa ra khói trong lư hương dành cho buổi lễ của

nàng.”[13-Tr.214] Dường như chưa bày tỏ được hết lòng sùng kính đối với Nalinaksha: “Nàng đi đến phòng ngủ của Nalinaksha, lấy vòng hoa trên cổ ra, rồi tôn kính đặt vào chỗ cũ.” [13-Tr215] Hôm sau nàng lại tiếp tục các công

việc nhà như đang chăm sóc một vị thần linh, “mỗi công việc nàng hoàn

thành như một lời cầu nguyện bay lên trời bằng đôi cánh của niềm vui”

Trong tác phẩm Hemnalini được Tagore xây dựng cũng mang trong mình những nỗi đau như Kamala Ngay từ khi mới ba tuổi, Hemnalini đã mất

đi tình yêu thương của người mẹ May mắn hơn Kamala, Hemnalini lại được sống trong tình yêu thương của cha và anh trai Tuy nhiên bất hạnh lại một lần nữa đến với cô khi Ramesh bất ngờ hoãn lại đám cưới Những lời bàn tán của

xã hội, những lời trách móc của anh trai bao vây lấy nàng Hạnh phúc nhỏ nhoi mà Hemnalini mong đợi đã vụt mất Hemnalini u uất trong nỗi đau từ ngày này qua ngày khác Lẽ ra, Hemnalini đã có một cuộc sống hạnh phúc bên người mình thương yêu Tagore đã đặt nhân vật vào những nút thắt và để nhân vật tự khẳng định tình yêu mãnh liệt, niềm khát khao hạnh phúc

1.4.1.2 Nhân vật trung tâm

“Trong các nhân vật chính của tác phẩm lại có thể nhận thấy nổi lên những nhân vật trung tâm xuyên suốt tác phẩm từ đầu đến cuối về mặt ý nghĩa, Đó là nơi quy tụ các mối mâu thuẫn của tác phẩm, là nơi thể hiện vấn

đề trung tâm của tác phẩm” [10-Tr.127] Trong hệ thống nhân vật chính của Đắm thuyền nổi bật lên nhân vật trung tâm là Ramesh

Xưa nay sự phân biệt đẳng cấp, tôn giáo ở Ấn Độ vẫn được coi là một trong những cách để duy trì trật tự xã hội nhưng Tagore đã khéo léo đặt những người sinh viên có xuất thân khác nhau gần nhau và để họ chia sẻ, quan tâm, giúp đỡ nhau Nhân vật trung tâm trong tác phẩm là Ramesh, con trai của Babu Braja Mohan theo đạo Hindu Ramesh đỗ trường luật Nữ thần Học vấn và sống ở một căn nhà thuê gần trường học Bạn của Ramesh là Jogenđra sống ở ngay cạnh nhà anh Cha của Jogendra lại là một người theo phái - chủ trương cải cách đạo Hinđu và xã hội Cuộc sống sinh viên xa nhà khiến Ramsesh thường xuyên đến nhà Jogendra chơi và các cuộc trò chuyện quanh bàn trà diễn ra Ramesh đã quen Hemnalini em gái của Jogendra và thầm yêu Hemnalini Các cuộc trò chuyện diễn ra sôi nổi và không thể thiếu

phần của Akshay - một cậu sinh viên không may mắn với các kì thi nhưng lại không bao giờ chịu thua Dù mỗi nhân vật xuất thân từ những hoàn cảnh khác nhau xong ở họ điều ấy không trở thành rào cản Những sinh viên trẻ ấy vẫn thường xuyên tổ chức các cuộc tranh luận như một thói quen thường nhật Và

đó là sợi dây kết nối để họ trở thành những người bạn của nhau Để cuộc sống bớt tẻ nhạt mỗi nhân vật đã tìm đến cho mình những niềm vui riêng: Akshay hát và đệm đàn violong; Ramesh quyết định học đánh đàn dù việc ấy giống

như “Một người không biết bơi rơi xuống hồ, vùng vẫy chân tay một cách điên dại dù trong trường hợp của anh nước chỉ ngập tới đầu gối”

[12-Tr.47,48]; hay Hemnalini học may vá sau khi chuyện thi cử đã hoàn thành Tất cả góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của những người sinh viên trẻ Qua đó, người đọc thấy hiện lên trong tác phẩm là hình ảnh những con người lạc quan yêu đời Có thể thấy, Ramesh là sợi dây gắn kết mọi người Và cũng chính từ những hành động, cách ứng xử của Ramesh mà

số phận, tính cách mỗi nhân vật được bộc lộ, thể hiện rõ hơn trong tác phẩm

1.4.1.3 Nhân vật phụ

Ngoài các nhân vật chính, hệ thống nhân vật phụ là yếu tố quan trọng,

là phương tiện góp phần làm nổi bật nhân vật chính “Nhân vật phụ mang các tình tiết, sự kiện, tư tưởng có tính chất phụ trợ, bổ sung Nhưng không thể coi nhẹ nhân vật phụ Chúng chẳng những là bộ phận không thể thiếu của bức tranh chung, mà nhiều khi, nhân vật phụ hàm chưa những tư tưởng quan trọng

của tác phẩm” [10-Tr.128] Hệ thống các nhân vật phụ trong Đắm thuyền

gồm: Bà Kshemankari, gia đình bác Chakrabrlti, Umesh, vợ chồng bà Nabinkali, Babu Annađa, Jogendra, Akshay,

Ta bắt gặp trong Đắm thuyền hình ảnh một người anh trai trẻ hết lòng

vì hạnh phúc của em gái - Jogendra Ngay khi biết việc Ramesh hủy hôn, Jogendra đã lập tức lên đường tìm cho bằng được Ramesh để được nghe một lời giải thích: “Tình yêu thương và lòng trắc ẩn đối với em gái đã thắng thế, anh cười thầm, nghĩ: “ Các cô có học thức chẳng biết gì về cuộc đời; cô ấy học được nhiều điều trong sách vở; nhưng khi xảy ra chuyện gì đáng ngờ là

cô ấy khờ khạo như đứa con nít” Rồi Jogendra đối chiếu sự chân thực hồn hậu của nàng với cái tính tò mò hai mặt của Ramesh Anh trở nên nhẫn tâm đối với Ramesh, quyết tâm buộc hắn ta phải nói ra “lý do” của hắn trở nên

mạnh mẽ hơn bao giờ hết” Dù ban đầu rất quý mến và ca ngợi Ramesh hết lời nhưng sau khi bắt gặp Ramesh và Kamala, Jogendra đã ngay lập tức phủ nhận mọi điều tốt đẹp về Ramesh Jogendra không còn tin tưởng vào Ramesh nhưng Hemnalini thì lại không vậy Hemnalini vẫn tin tưởng một cách tuyệt đối vào tình yêu của Ramesh Trước sự đau khổ của Hemnalini, Jogendra tỏ

ra tức giận và càng ám chỉ những điều không hay về Ramesh Sự tức giận của Ramesh là điều dễ hiểu Tất cả những điều Jogendra làm chỉ muốn Hemnalini được hạnh phúc, muốn cô quên đi một người như Ramesh

Hạnh phúc của em gái bị lôi ra làm chủ đề bàn tán khiến Jogendra đã đi tới những hành động tiếp theo Jogendra đã cùng Akshay lập ra một kế hoạch giúp Hemnalini quên đi Ramesh Đó là đám cưới với một người khác- bác sĩ Nalinaksha Qua sự tiếp xúc ban đầu, Jogendra tỏ ra không thích Nalinaksha

và thường xuyên có những lời nói đụng chạm đến Nalinaksha Nhưng sau tất

cả anh lại hoàn toàn không phản đối đám cưới của Hemnalini và Nalinaksha

Từ sâu trong trái tim nồng ấm của một người anh trai, Jogendra mong rằng Nalinaksha sẽ giúp Hemnalini quên đi Ramesh và đem lại cho em gái anh một cuộc sống hạnh phúc Sống với trách nhiệm, bổn phận của một người anh, một người con; sống lo lắng cho hạnh phúc của em gái; sống quả quyết nói là lên kế hoạch và thực hiện ngay Tất cả làm nên một chàng trai trí thức trẻ yêu đời và yêu người

Xưa nay trong truyền thống Ấn Độ, người cha là người nắm mọi quyền hành trong gia đình, thường ra các mệnh lệnh và các thành viên trong gia đình phải tuân theo Tuy nhiên Babu Annađa hiện lên trong tác phẩm lại đi ngược hoàn toàn với truyền thống ấy Babu Annađa là một người theo đạo Hindu, vợ ông mất khi Hemnalini - con gái ông, mới ba tuổi Chính điều này đã khiến Babu Annađa dành hết thảy mọi tình cảm cho đứa con gái bé bỏng của mình Cũng giống như bà Kshemankari và tấm lòng của những người làm cha mẹ, Babu Annađa luôn mong muốn con gái sớm tìm được bến đỗ của cuộc đời bên cạnh một người chồng tốt Trước những lời ca ngợi của Jogendra và sự tiếp xúc của mình, Babu Annađa đã yêu quý và đề cập đến chuyện kết hôn giữa Ramesh và Hemnalini Ông hăng hái vui mừng chuẩn bị mọi thứ cho đám cưới sắp tới Nhưng khi mọi thứ đã sẵn sàng thì Ramesh lại đột ngột xin

hoãn lại đám cười, Babu Annađa vô cùng tức giận và yêu cầu anh phải giải quyết mọi chuyện khi thiếp mời đã phát đi hết Chuyện hoãn lại đám cưới khiến Hemnalini tái nhợt, mắt nàng tìm kiếm khuôn mặt của người mình yêu

Nó như một mũi tên cắm sâu đến tận tim Hemnalini và không có cách nào có thể xóa bỏ được sự thực phũ phàng ấy Babu Annađa giả vờ đọc báo nhưng bao nhiêu những ý nghĩ lung tung xuất hiện trong lòng người cha già Việc Ramesh hoãn đám cưới là cái cớ để Babu Annađa đưa ra những đòi hỏi quá quắt của mình: “Cháu biết đấy, nó là con gái duy nhất của bác, bác và nó không bao giờ sống xa nhau mà thấy vui đấy là lí do bác muốn cháu chọn một nơi tốt cho sức khỏe” [ 12-Tr.75] Những đòi hỏi ấy sâu sa xuất phát từ tình yêu vô bờ của Babu Annađa dành cho Hemnalini Ông mong muốn được ở gần và chứng kiến cuộc sống hạnh phúc của đứa con gái yêu quý

Mọi thứ hoàn toàn thay đổi khi Jogendra từ miền nội địa trở về Trước

sự trì hoãn đám cưới của Ramesh và những lời bàn tán của mọi người, Jogendra đã trách mắng Babu Annađa và Hemnalini đã để cho Ramesh đi khi chưa biết lí do là gì Jogendra ngay lập tức đi tìm Ramesh Trên đường đi anh

đã gặp Akshay và hai người cùng đi tìm Ramesh Sự xuất hiện bất ngờ của hai nhân vật khiến Ramesh choáng váng chưa kịp hồi tỉnh Trước những lời chất vấn và những yêu cầu của Jogendra, Ramesh không hề giải thích hay biện minh Thái độ của Ramesh càng khiến Jogendra bực tức và bỏ đi Trong lúc chờ đợi Jogendra, Babu Annađa không ngừng cầu nguyện Jogendra sẽ đem về một tin lành và mọi hiểu lầm sẽ tan biến hết Trước thái độ của Jogendra và Akshay khi bước vào, Babu Annađa tỏ ra lo lắng và kinh ngạc khi nghe chính Jogendra nói ra điều mà anh cho là sự thật Sự thật ấy đến với Hemnalini khiến nàng nhợt nhạt khác thường, cố hết sức đứng vững và một lúc sau thì đổ sụp xuống ngất xỉu Điều mà nàng đang nghe không chỉ như một mà nó là cả trăm mũi tên đang tàn phá khốc liệt trái tim của cô gái có vẻ ngoài yếu đuối Nàng bừng tỉnh trong nỗi rùng mình, kinh sợ, cố nén nỗi khổ đau không thể kiềm chế nổi Trước nỗi đau của con, Babu Annađa đau đớn đến tội nghiệp, người cha ấy chỉ biết ôm con vào lòng mà an ủi: “Sao thế này con ơi? Sao thế này? Đừng tin gì lời chúng nó! Nói dối cả thôi mà” Trước sự gục ngã, tiều tụy của con gái, nỗi tự trách đã dậy sóng trong lòng người cha

già: “Ông nhớ lại mẹ của Hemnalini mất đi lúc con gái mới ba tuổi ông nhớ lại sự tận tụy, lòng kiên nhẫn và tính tình bao giờ cũng vui vẻ của bà Tim ông thắt lại vì lo lắng cho cô con gái mà bao nhiêu năm nay ông đã thay bà chăm

sóc và cô lớn lên giống hệt người đã mất” [12-Tr.109] Từ nỗi tự trách, tiếng

lòng của người cha yêu thương con sâu sắc đã vang lên lời cầu nguyện đầy thiết tha: “Con ơi, cha cầu trời gạt bỏ tất cả các chướng ngại trên đường con

đi, cầu cho con suốt đời hạnh phúc Cha cầu sao cho trước lúc đi gặp mẹ con, cha được thấy con sung sướng, toại nguyện, êm ấm chung đôi với người con

yêu!” [12-Tr.109] Người cha già bất lực lấy mép áo lau đôi mắt ứa lệ

Trong suốt những ngày dài Hemnalini trầm mình trong nỗi đau khổ, Babu Annađa luôn bên cạnh quan sát, động viên con Mỗi đêm Hemnalini trằn trọc, Babu Annađa lo lắng hỏi han, nó khiến ông ngủ không yên và cho đến gần sáng mới ngủ được Tỉnh giấc ông lại hấp tấp đi tìm con gái nhưng không thấy nàng trong phòng, ý nghĩ con vẫn vò võ một mình lại khiến trái tim ông đau đớn Lo lắng cho con mà ông quên cả những bệnh tật của bản thân để vỗ về Hemnalini: “Một ông già cứng cỏi như cha có thể chịu đựng được phiền, nhưng cha e rằng cơn choáng ấy có lẽ quá nặng nề đối với một người còn non dại như con” [13-Tr.14] Cuộc đời của mỗi người luôn có sự đan xen của đau khổ và hạnh phúc Những đau khổ và hạnh phúc của Babu Annađa bắt nguồn từ chính tình yêu thương con Có thể nói rằng, trong toàn tác phẩm chi tiết gây ấn tượng mạnh mẽ nhất nơi người đọc về tình phụ tử là

chi tiết Babu Annađa lên sân thượng tâm sự với con gái: “Và một lần nữa hai

cha con lại mê mải chuyện trò về quá khứ Hemnalini dồn dập hỏi cha hàng lô câu hỏi về hình dáng thói quen của mẹ, về cuộc sống của gia đình hồi ấy, còn ông thì cố hết sức mà trả lời Trong khi họ chuyện trò thì trời đã xế tà, bầu trời chuyển sang xin xỉn màu đồng Cái giây phút giao cảm thầm lặng tren sân thượng giữa bao ồn ào náo động của thành phố lớn nói lên lòng yêu thương nhau giữa cha và con, giữa già và trẻ Họ nấn ná mãi cho đến khi nhập nhòa

bóng tối và những giọt sương êm ái rơi xuống mặt như những giọt nước mắt”

[13-Tr.15,16] Chỉ bằng vài nét phác họa, một bức tranh sống động về tình phụ tử như hiển hiện rõ nét với những đường nét tinh tế của thiên nhiên và sự rung cảm hòa nhịp của tâm hồn con người Hiểu những đau khổ mà con phải

trải qua nên trước những yêu cầu của Jogendra, Babu Annađa luôn tìm cách truyền đạt đến Hemnalini một cách nhẹ nhàng nhất để cô có thể hiểu Trước những lời đả kích đầy ác ý của cả Jogendra và Akshay về Ramesh, Hemnalini chỉ biết câm lặng, khóc trong nỗi chua xót khôn cùng Babu Annađa luôn đứng ra, tìm cách bảo vệ và giúp Hemnalini tránh mặt Akshay và Jogendra Khi bị Jogendra bắt phải yêu cầu Hemnalini lấy chồng mới, Babu Annađa đã nói dối Jogendra và tìm một thời cơ thích hợp hơn để nói với cô Rõ ràng, dù trong bất kì hoàn cảnh nào hình ảnh một người cha với những mệnh lệnh tuyệt nhiên không xuất hiện Thay vào đó là một Babu Annađa hiểu con sâu sắc, đau chung nỗi đau của con và trở thành một người mà Hemnalini tin tưởng, chia sẻ mọi nỗi phiền muộn

Bên cạnh Kamala, nhân vật bà Kshemankari cũng được xây dựng với những bất hạnh riêng Sinh ra trong một gia đình mộ đạo nên ngay từ nhỏ nhân vật Kshemankari đã sống theo lối sống của một nhà tu hành khắc khổ

Bà hầu như suốt ngày cầu nguyện với lễ bái, ăn uống chỉ mỗi một bữa với sữa

và trái cây Bà luôn giữ gìn đúng nghi lễ truyền thống Điều này được thể hiện qua nhận định của bác sĩ Nalinaksha khi đến nhà Babu Annađa chơi lần đầu :

“Tuy vậy, có lẽ cô không biết, mẹ tôi rất khắt khe về chuyện giữ cho lễ nghi

được thuần khiết ” [13-Tr.53] Với bà sự thuần khiết trong lễ nghi luôn được

chú trọng Bởi thế, bà không thể nhận bất kì thuốc men và thức ăn từ một cô gái theo đạo Brahmo hay không chịu thuê bất cứ một người đầy tớ nào về để giúp bà những việc riêng dù bà đã kiệt sức vì đau ốm Bà đã quen tự nấu ăn

và khi bà ốm thì chuyện nấu nướng, dọn dẹp các bữa là do Nalinaksha làm Điều này khiến cho người mẹ già đau đớn vì cảm thấy mình trở thành gánh nặng cho con trai của mình Nó trở thành nỗi dằn vặt trong tâm hồn người mẹ già ấy

Nhân vật bà Kshemankari hiện lên trước hết là một người mẹ rất mực yêu thương con Việc giữ gìn lễ nghi của mình khiến bà cảm thấy bản thân trở thành gánh nặng cho Nalinaksha Điều này khiến cho người mẹ già đau đớn:

“Đã đến lúc mẹ nhắm mắt tắt hơi rồi Tại sao? Trời lại bắt mẹ sống chỉ để thành gánh nặng cho con?” [13-Tr.91] Câu hỏi như một lời tự trách đầy chua xót của một người mẹ đang bất lực trước những cơn bạo bệnh của tuổi tác Dù

yêu thương con vô bờ nhưng không thể làm gì khác được Bà sống trong những chuỗi ngày buồn bã kéo dài Điều duy nhất mà người mẹ già ấy có thể làm cho đứa con trai yêu quý của mình là tìm cho chàng một nàng dâu - người

sẽ thay bà chăm sóc anh khi bà hoàn toàn khuất bóng trong cuộc đời anh sau này Bà cho rằng việc tìm cho con trai mình một nàng dâu là bổn phận, là điều

bà mắc nợ con nên bà phải sống để hoàn thành nó Điều này đã khiến bà Kshemankari sau nhiều lần tránh gặp mặt Babu Annađa đã chủ động đến tận nơi Babu Annađa đang nghỉ dưỡng để đề cập tới chuyện kết hôn giữa Hemnalini và Nalinaksha Chính tình yêu thương con vô bờ bến đã dẫn bước người mẹ già đang đau ốm đến đây và nói ra tâm nguyện cuối cùng của mình

Bà chỉ thật sự yên lòng, thanh thản ra đi khi con trai bà đã thực sự tìm được bến đỗ hạnh phúc

Không chỉ yêu thương con mà nhân vật Kshemankari còn thấu hiểu con

sâu sắc Sự thấu hiểu con của bà được thể hiện qua những lời nói về con:

“Cháu cho thằng Nalin là một thứ nhà tu khổ hạnh suốt ngày suốt đêm chỉ cúng với bái, nên cháu thấy mình không bao giờ kết hôn với nó được Dù nó

là con bác, bác vẫn phải nhìn thẳng vấn đề ấy Chỉ nhìn nó bên ngoài cứ tưởng nó không thể nào yêu được nhưng như thế là người ta nhầm Bác đã biết nó từ bé đến lớn nên cháu phải tin lời bác Nó có thể xúc cảm mạnh mẽ

đến nỗi nó đâm sợ phải cố kiềm chế khắt khe tình cảm của mình” [13-Tr.164]

Chỉ bằng một vài lời giải thích nhưng ta có thể cảm nhận được sự thấu hiểu của trái tim người mẹ Bà hiểu tất cả những gì con làm tất thảy chỉ để vui lòng

bà Khuất lấp phí trong sự mộ đạo ấy là một con người ấm áp, nồng nhiệt Đôi

khi người mẹ ấy còn tự hào, hãnh diện về đứa con yêu dấu của mình: “Cháu

đang nghĩ bác đã bắt đầu nói về thằng Nalinaksha là chẳng bao giờ chịu thôi Bởi vì nó là đứa con duy nhất của bác, cháu yêu quý ạ, và cũng không phải

nhiều bà mẹ có con như Nalin đâu” [13-Tr.161] Trong những ngày đau ốm

bà vẫn cố gắng tìm cách và tác hợp Nalinaksha với Hemnalini như một sự giải tỏa Bà hy vọng Hemnalini sẽ thay mình chăm sóc, yêu thương Nalinaksha Khi đối diện với đau ốm bệnh tật, cái người mẹ quan tâm không phải là cái chết đang chờ đợi mà là hạnh phúc của con Vì hiểu con, thương

con người mẹ ấy không muốn ép buộc ra lệnh cho con mà tha thiết: “Con hãy

làm ơn theo lời mẹ con hãy cưới vợ đi!”, phân trần về nỗi lo lắng: “Con yêu quý của mẹ, con hiểu cái thân già này của mẹ chẳng còn sống được mấy nỗi

Mẹ sẽ chết không nhắm mắt nếu chưa thấy con thành gia thất Đã có lúc mẹ mong con cưới một cô gái ngây thơ cho mẹ tự dạy dỗ Mẹ đã mơ đến chuyện

ăn mặc cho con dâu đúng với ý mình Nhưng đợt ốm vừa qua đã mở mắt cho mẹ” [13-Tr.97] Trong lời phân trần ta thấy một viễn cảnh tương lai tươi đẹp trong mơ ước của người mẹ già Nhưng tương lai đẹp bao nhiêu thì thực tại lại càng làm lòng người mẹ se lại Nó trở thành sức mạnh thúc đẩy người mẹ hăm hở, vui mừng sắp đặt cuộc hôn nhân Đến đây ta có thể cảm nhận sâu sắc một tình mẫu tử thiêng liêng mà nhẹ nhàng, tinh tế mà sâu sắc

1.4.2 Xét theo tiêu chí ý thức hệ

1.4.2.1 Nhân vật chính diện

Xuất hiện bất ngờ trong tác phẩm nhưng gia đình ông Chakrabrlti lại

có vai trò to lớn trong việc giúp đỡ những con người nghèo khổ - Kamala, Usmesh Chakrabrlti tình cờ gặp Ramesh và Kamala trên chuyến tàu nhưng ông đã nhiệt thành mời họ về nhà của mình, về mảnh đất mà ông được gọi là

“Bác Chakrabrlti của toàn bộ miền Tây” sinh sống Dù chưa được thông báo trước nhưng trước những vị khách lạ Chakrabrlti mang về, vợ con ông đón tiếp tận tình chu đáo Căn nhà nhỏ của gia đình ông đang sửa chữa nên cả nhà phải sống tạm ở đây - một nơi thiếu tiện nghi nhưng họ vẫn nồng nhiệt chào đón vợ chồng Ramesh Tại đây, sau bao ngày cô đơn trống vắng khi ở bên Ramesh, Kamala đã tìm thấy cho mình một người bạn - Sailaja Họ coi nhau như chị em và thường xuyên tâm sự với nhau những điều thầm kín Sailaja như một chỗ dựa tinh thần để Kamala chút bầu tâm sự Không chỉ vậy, ông Chakrabrlti đã tận tình giúp đỡ tìm thuê giúp đôi vợ chồng trẻ một căn nhà nhỏ bằng gỗ Nhờ có nơi ở mới mà Kamala mới có cơ hội bộc lộ hết vẻ dịu dàng của một nữ chủ nhân trong gia đình Trước hình ảnh ấy, Ramesh say đắm và cảm tưởng như Kamala đã thực sự phá vỡ bức tường ngăn cách và đi vào thế giới của anh: “Suốt cả ngày anh mong ngóng đến tối được ở trong ngôi nhà riêng bé nhỏ của mình và đã mường tượng ra cảnh Kamala thẹn

thùng mỉm cười bên cạnh anh dưới ánh đèn khi anh thổ lộ tình yêu với nàng”

[12-Tr.204]