Quản ly van hoa với phat triển du lịch

Với ngành du lịch đang được chú trọng và tập trung đẩy mạnh để trở thành ngànhkinh tế mũi nhọn, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Việt Nam đặc biệt trởthành nguồn tài nguyên

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP HCM



BÀI TIỂU LUẬN:

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP QUẢN LÝ CÁC DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ/PHI VẬT THỂ TRONG PHÁT TRIỂN DU

LỊCH VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn : TS Mai Hà Phương

Sinh viên thực hiện : Đỗ Mạnh Tuấn

MSHV : 1741890029

TP Hồ Chí Minh, năm 2018

  NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

Tp HCM, ngày tháng năm 2018

Chữ ký giảng viên

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học môn “Quản lý văn hóa với phát triển du lịch” và được sự

hướng dẫn tận tình của TS Mai Hà Phương, tôi chọn đề tài“ Thực Trạng Và Giải

Pháp Quản Lý Các Di Sản Văn Hóa Vật Thể/Phi Vật Thể Trong Phát Triển Du Lịch Việt Nam ”

Để hoàn thành khóa học và đạt được kết quả tốt cho tương lai sau này, tôi

xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến nhà trường và Thầy TS Mai Hà Phương, đã tận tình chỉ dạy và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để tôi có thể hoàn

3.1Di sản văn hóa vật thể

3.2Di sản văn hóa phi vật thể

4 TỔ CHỨC NÀO CÔNG NHẬN DI SẢN VẬT THỂ VÀ PHI VẬT

THỂ, NÓ ĐƯỢC XUẤT HIỆN TỪ BAO GIỜ, ĐIỀU KIỆN

CÔNG NHẬN LÀ NHƯ THẾ NÀO? 8

5. THỰC TRẠNG TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ BẢO

TỒN,DUY TRÌ VÀ PHÁT TRIỂN VỀ DI SẢN VĂN HÓA VẬT

THỂ/ PHI VẬT THỂ Ở VIỆT NAM: 11

Việt Nam, quốc gia với nền văn hoá lịch sử lâu đời, có nhiều di sản văn hóa vật thể

và phi vật thể giá trị Điều đó được thể hiện ở những con số: 85 di tích được xếp hạng ditích quốc gia đặc biệt, 3.329 di tích quốc gia và 9.875 di tích cấp tỉnh, hàng chục nghìn ditích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh khác, bên cạnh đó là những lễ hội văn hoá đặcsắc, làng nghề truyền thống, tiết mục nghệ thuật dân gian… gắn bó với đời sống người

dân Việt Nam từ hàng ngàn năm nay Đặc biệt, Việt Nam đã có 5 di sảnvăn hoá vật thể và

1 di sản hỗn hợp văn hoá – thiên nhiên được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới, đó

là Quần thể tích Cố đô Huế, Thánh địa Mỹ Sơn, Phố cổ Hội An, Khu di tích trung tâmHoàng thành Thăng Long, Thành Nhà Hồ và Quần thể danh thắng Tràng An Và 11 di sảnvăn hoá phi vật thể được UNESCO công nhận là kiệt tác của nhân loại: Nhã nhạc cungđình Huế, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, Dân ca quan họ Bắc Ninh, Catrù, Lễ hội Đền Gióng, Hát Xoan, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, Đàn ca tài tử Nam

Bộ, Dân ca ví dặm Nghệ Tĩnh, Kéo co, Tín ngưỡng thờ Tam Phủ

Với ngành du lịch đang được chú trọng và tập trung đẩy mạnh để trở thành ngànhkinh tế mũi nhọn, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể của Việt Nam đặc biệt trởthành nguồn tài nguyên vô cùng quý giá để phát triển du lịch.Tiềm năng của các di sảnvăn hóa đã và đang phát huy mạnh mẽ, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đấtnước, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc

Vậy làm thế nào để bảo tồn, quản lý và phát huy các di sản văn hóa vật thể/ phi vậtthể ở Việt Nam Sau đây, bài tiểu luận này sẽ tìm hiểu về thực trạng và đưa ra một số giảipháp về vấn đề này

2 BẢNG DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT:

Stt Từ viết tắt Diễn nghĩa

1 UNESCO United Nation Education Scientific Cultural Organization (tổ

chức giáo dục, khoa học , văn hóa của liên hợp quốc)

2 DSVH Di sản văn hóa

3 Bộ VTTTDL Bộ Văn Hóa Thể Thao Du Lịch

4 Viện VHNTQG Viện Văn Hóa Nghệ Thuật Quốc Gia

3. KHÁI NIỆM DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ VÀ PHI VẬT THỂ:

Trong VHVT, người ta sử dụng nhiều kiểu phương tiện: tài nguyên năng lượng,dụng cụ lao động, công nghệ sản xuất, cơ sở hạ tầng sinh sống của con người, phươngtiện giao thông, truyền thông, nhà cửa, công trình xây dựng phục vụ nhu cầu ăn ở, làmviệc và giải trí, các phương tiện tiêu khiển, tiêu dùng, mối quan hệ kinh tế Tóm lại, mọiloại giá trị vật chất đều là kết quả lao động của con người.

3.2 Di sản văn hóa phi vật thể:

Di sản văn hóa phi vật thể được hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện, biểuđạt, tri thức, kỹ năng và kèm theo đó là những công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và các khônggian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng và các nhóm và trong một số trường hợp là

cá nhân công nhận là một phần di sản văn hóa của họ Được chuyển giao từ thế hệ nàysang thế hệ khác, di sản văn hóa phi vật thể được cộng đồng, các nhóm không ngừng táitạo để thích nghi với môi trường và mối quan hệ qua lại giữa cộng đồng với tự nhiên vàlịch sử của họ, đồng thời hình thành trong họ ý thức về bản sắc và sự kế tục, qua đó khích

lệ thêm sự tôn trọng đối với sự đa dạng văn hóa và tính sáng tạo của con người

4 TỔ CHỨC NÀO CÔNG NHẬN DI SẢN VẬT THỂ VÀ PHI VẬT

THỂ, NÓ ĐƯỢC XUẤT HIỆN TỪ BAO GIỜ, ĐIỀU KIỆN CÔNG

UNESCO có 3 chức năng hoạt động chính phục vụ cho mục đích của tổ chức, bao gồm:

- Khuyến khích sự hiểu biết và thông cảm lẫn nhau giữa các dân tộc thông qua nhữngphương tiện thông tin rộng rãi; khuyến nghị những hiệp định quốc tế cần thiết để khuyếnkhích tự do giao lưu tư tưởng bằng ngôn ngữ và hình ảnh:

- Thúc đẩy mạnh mẽ việc giáo dục quần chúng và truyền bá văn hóa bằng cách:

o Hợp tác với các nước thành viên trong việc phát triển các hoạt động

giáo dục theo yêu cầu của từng nước;

o Hợp tác giữa các quốc gia nhằm thực hiện từng bước lý tưởng bình

đẳng về giáo dục cho mọi người, không phân biệt chủng tộc, nam nữhoặc bất cứ sự khác biệt nào khác về kinh tế hay xã hội;

o Đề xuất những phương pháp giáo dục thích hợp để luyện tập thiếu

nhi toàn thế giới về trách nhiệm của con người tự do;

- Duy trì, tăng cường và truyền bá kiến thức bằng cách:

o Bảo tồn và bảo vệ di sản thế giới về sách báo, tác phẩm nghệ thuật

và các công trình lịch sử hay khoa học, khuyến nghị với các nướchữu quan về các Công ước quốc tế cần thiết;

o Khuyến khích hợp tác giữa các quốc gia về tất cả các ngành hoạt

động trí óc, trao đổi quốc tế những người có kinh nghiệm trong lĩnhvực giáo dục, khoa học và văn hóa kể cả trao đổi sách báo, tác phẩmnghệ thuật, dụng cụ thí nghiệm và mọi tư liệu có ích;

o Tạo điều kiện thuận lợi cho các dân tộc tiếp xúc với các xuất bản

phẩm của mỗi nước thông qua các phương pháp hợp tác quốc tếthích hợp

Thời điểm xuất hiện và điều kiện được công nhận:

Di sản văn hóa vật thể hay còn gọi rộng hơn là: Di sản thế giới là di chỉ hay di tích

của một quốc gia như rừng, dãy núi, hồ, sa mạc, tòa nhà, quần thể kiến trúc hay thànhphố do các nước có tham gia Công ước di sản thế giới đề cử cho Chương trình quốc tế

Di sản thế giới, được công nhận và quản lý bởi UNESCO

Sau đó, chương trình quốc tế Di sản thế giới sẽ lập danh mục, đặt tên và bảo tồnnhững vị trí nổi bật về văn hóa hay đặc điểm tự nhiên cho di sản nhân loại chung Những

vị trí được đưa vào danh sách di sản thế giới có thể được nhận tiền từ Quỹ Di sản thế giớitheo một số điều kiện nào đó Chương trình này được thành lập bởi Công ước về Bảo vệ

di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, gọi tắt là Công ước di sản thế giới, nó được Đạihội đồng UNESCO chấp nhận ngày 16 tháng 11 năm 1972

Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại hay Kiệt tác truyền khẩu và phi vật thểnhân loại là danh sách được UNESCO đưa ra để công nhận giá trị của các di sản văn hóaphi vật thể trên thế giới Danh sách này được bắt đầu năm 2001 với 19 di sản, năm 2003

danh sách có thêm 28 di sản Danh sách tiếp theo được lập vào ngày 25 tháng 11 năm

2005

Mỗi di sản văn hóa phi vật thể muốn có tên trong danh sách phải được một hoặcnhiều quốc gia đề cử cho UNESCO trước khi được một ủy ban của tổ chức này xem xétkhả năng đưa vào danh sách

5 THỰC TRẠNG TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ BẢO TỒN,DUY TRÌ

VÀ PHÁT TRIỂN VỀ DI SẢN VĂN HÓA VẬT THỂ/ PHI VẬT THỂ Ở VIỆT NAM:

- Công tác bảo tồn, bảo vệ các di tích lịch sử văn hóa được triển khai trong phạm vi cảnước với nhiều hình thức và cấp độ khác nhau Tổng kết 15 năm thực hiện chương trìnhmục tiêu về văn hóa đã có thêm 978 di tích được xếp hạng cấp quốc gia, đưa tổng số ditích quốc gia lên 3.174 và 7.484 di tích cấp tỉnh, thành phố Nhưng, việc tu bổ, trùng tucũng như xếp hạng các di tích trong giai đoạn hiện nay vẫn chỉ ưu tiên cho việc chốngxuống cấp là chính, tu bổ, tôn tạo và xây mới đứng hàng thứ yếu Trong số các di tíchnày, một số lượng nhỏ di tích được đại trùng tu, số còn lại chủ yếu được hỗ trợ để chốngxuống cấp, tiến hành thực nghiệm chống mối mọt bằng phương pháp sinh học cho 94 ditích của 16 tỉnh, thành phố… Đặc biệt, chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa còn bốtrí số kinh phí hơn 16 tỷ đồng cho việc triển khai Dự án thực nghiệm tu bổ đình ChuQuyến (làng Châu Chàng, xã Chu Minh, Ba Vì, Hà Nội) Hiện nay, 65 di tích đã đượcThủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt

Bảng tổng số các di tích (Nguồn Cục Di sản văn hóa, Bộ VHTTDL.)

- Các bảo tàng trực thuộc trung ương, tỉnh đã từng bước sưu tầm, lưu giữ được rất nhiềuhiện vật, di tích, di vật góp phần không nhỏ vào việc phát huy giá trị các DSVH trong đờisống hiện tại Hệ thống, bao gồm 135 bảo tàng, trong đó có 120 bảo tàng công lập (thuộc

Bộ VHTTDL, một số tỉnh, thành và các bộ, ngành) và 15 bảo tàng ngoài công lập, đã sưutầm được gần 3 triệu tài liệu, hiện vật, trong đó có nhiều hiện vật quý hiếm và bảo vậtquốc gia Đã có 88 trong tổng số 120 bảo tàng công lập ở Việt Nam đã được xếp hạng,gồm 14 bảo tàng hạng I, 59 bảo tàng hạng II và 15 bảo tàng hạng III Hệ thống bảo tàng

đã có một đội ngũ cán bộ chuyên môn đông đảo, được đào tạo một cách hệ thống

Từ năm 1993 đến nay, Việt Nam đã có 8 DSVH và thiên nhiên thế giới đượcUNESCO công nhận là DSVH thế giới và 3 di sản tư liệu thuộc chương trình Ký ức thếgiới của UNESCO Nhà nước đã đầu tư tu bổ cho các di sản được thế giới công nhậnthông qua chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa từ năm 2006 - 2012 là 211,3 tỷđồng

Những thành tựu đạt được của công tác bảo tồn di tích lịch sử văn hóa đã gópphần không nhỏ trong việc giáo dục cho thế hệ trẻ về bản sắc văn hóa dân tộc, về tính cốkết cộng đồng của cộng đồng quốc gia dân tộc Việt Nam Thông qua công tác sưu tầm,trưng bày, hệ thống các bảo tàng đã khẳng định được vị thế của mình trong toàn bộ hệ

1 Tổng số di tích được xếp hạng Quốc Gia 978

2 Tổng số di tích Quốc Gia 3.174

3 Tổng số di tích cấp tỉnh và thành phố 7.484

thống thiết chế văn hóa Những thành tựu này còn giáo dục truyền thống yêu nước, ý thứcgiữ gìn, tự hào và tôn vinh bản sắc văn hóa của dân tộc, đáp ứng nhu cầu và nâng cao đờisống văn hóa tinh thần của quần chúng nhân dân.

5.2 Di sản văn hóa phi vật thể:

Ngày 7/12/2017, tại Phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ

di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 12 của UNESCO diễn ra tại Jeju, Hàn Quốc, di sảnNghệ thuật Bài Chòi Trung Bộ Việt Nam đã chính thức được UNESCO ghi danh tại Danhsách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Tiếp đó, ngày 8/12/2017, HátXoan Phú Thọ đã chính thức được UNESCO đưa ra khỏi Danh sách Di sản văn hóa phivật thể cần bảo vệ khẩn cấp và ghi danh tại Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diệncủa nhân loại Đến nay Việt Nam đã có 12 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO vinhdanh là DSVH phi vật thể đại diện của nhân loại và cần thiết được bảo vệ khẩn cấp Cảnước đã có 202 DSVH phi vật thể được Bộ trưởng Bộ VHTTDL quyết định đưa vàoDanh mục DSVH phi vật thể quốc gia DSVH phi vật thể chủ yếu được lưu truyền cho đờisau bằng hình thức truyền khẩu, vì vậy, nghệ nhân dân gian - chủ thể nắm giữ DSVH - cómột vai trò quan trọng trong sự hồi sinh, phát triển của loại hình văn hóa này

Ra đời từ quá khứ, vận hành cùng lịch sử cho đến ngày nay, dù ở giai đoạn nào,văn hoá phi vật thể cũng luôn đồng hành và có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống tinhthần của mỗi cộng đồng, dân tộc Do đó, muốn phát huy ý nghĩa tích cực của văn hóa phivật thể trong xã hội hiện đại thì trước hết, cần quan tâm việc bảo tồn nó như thế nào

Văn hóa nói chung, nhất là văn hóa phi vật thể, đều là của cộng đồng (gia tộc, làng

xã, địa phương, tộc người), nhưng tiềm ẩn trong trí nhớ và tâm thức của từng con người

cụ thể, qua sự tiếp nhận và thể hiện của từng con người, cho nên nó mang dấu ấn cá nhân

và vai trò sáng tạo của cá nhân rất rõ rệt Bởi thế sự sáng tạo, bảo tồn và trao truyền của

tính bền chắc (tiềm ẩn trong tâm thức dân tộc) lại vừa mỏng manh dễ bị biến dạng (phụ thuộc cuộc sống của một cá nhân với bao may rủi, bất ngờ).

Cũng chính vì đặc trưng nêu trên, văn hóa phi vật thể không chỉ phụ thuộc từng cá nhân, mà còn phụ thuộc các nhóm xã hội khác nhau (nông thôn, đô thị, già, trẻ, nam, nữ, trí thức, nông dân), Tính cá nhân và tính nhóm xã hội đã khiến cho văn hóa phi vật thể phong phú và đa dạng hơn nhiều, nói cách khác tính dị bản của nó cao hơn so với văn hóavật thể

Từ những đặc tính trên ta thấy vai trò to lớn của giáo dục gia đình và cộng đồngđối với việc trao truyền và tiếp nhận của mỗi cá nhân đối với các di sản văn hóa phi vậtthể, mà nhiều nhà nghiên cứu đã ví nó như là một hình thức của "gien di truyền xã hội"

Sự phân biệt văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể là một sự giả định chủ quancủa con người, giúp con người có thể nhận thức bản chất thực tại khách quan Văn hóavới tư cách là khách thể, tồn tại và phát triển trên cơ sở kết hợp hữu cơ giữa mặt vật thể

và mặt phi vật thể Mặt này là tiền đề tồn tại của mặt kia và ngược lại Do vậy, trong tưduy cũng như trong hoạt động thực tiễn, tránh sự cô lập, đối lập một cách tuyệt đối giữamặt vật thể và phi vật thể của một hiện tượng văn hóa

Văn hóa truyền thống nói chung, văn hóa phi vật thể nói riêng của các tộc người ởnước ta, nhất là với các dân tộc thiểu số ở vùng núi còn chưa được chú ý sưu tầm, nghiêncứu Hơn thế nữa, các hiện tượng văn hóa phi vật thể này lại đang đứng trước nguy cơmai một, mất đi vĩnh viễn bởi thử thách của thời gian, bởi sự phá hoại vô ý thức củachính con người

Công tác sưu tầm một số hiện tượng văn hóa dân gian tiêu biểu ở Tây Nguyên gầnđây như về sử thi và luật tục cho thấy, đối với các hiện tượng ngữ văn truyền miệng này,nếu không nhanh chóng điều tra, sưu tầm thì sẽ mất đi vĩnh viễn Những người còn nhớ

được hàng chục bộ sử thi đồ sộ dài hàng vạn câu, hiện nay số lượng có thể đếm trên đầungón tay và đều ở độ tuổi khoảng 70.

Như đã phân tích, văn hóa phi vật thể vừa mang tính bền chắc lại vừa mang tínhmỏng manh, dễ bị thương tổn Những đặc tính này gợi cho chúng ta những cách thức hữuhiệu trong việc sưu tầm và bảo tồn các hiện tượng văn hóa phi vật thể này Những nămvừa qua, ngành văn hóa đã có cố gắng lớn trong việc sưu tầm, nghiên cứu các hiện tượngvăn hóa phi vật thể như ngữ văn dân gian, diễn xướng dân gian, ứng xử và quan hệ xãhội, tri thức dân gian Tuy nhiên, việc sưu tầm, nghiên cứu còn chưa tuân thủ các phươngpháp khoa học nghiêm túc và chặt chẽ, do vậy chất lượng công tác sưu tầm và nghiên cứuchưa cao

Thí dụ, việc sưu tầm, nghiên cứu các hiện tượng văn hóa phi vật thể chưa tuân thủnguyên tắc diễn xướng một trong những môi trường cần thiết để các hiện tượng văn hóaphi vật thể từ chỗ tiềm ẩn trong tiềm thức, tâm thức con người bộc lộ ra như là một thựcthể Hay việc sưu tầm ca dao, dân ca, truyện cổ, thành ngữ, tục ngữ của các dân tộc thiểu

số vẫn chưa tuân thủ nguyên tắc song ngữ, tức là được thể hiện bằng ngôn ngữ mẹ đẻ củachủ thể sáng tạo ra các hiện tượng văn hóa đó và ngôn ngữ phổ thông

Ngày nay, việc bảo tồn các hiện tượng văn hóa cổ truyền, trong đó có văn hóa phivật thể, cần được quan tâm nhiều hơn nữa trước nguy cơ bị mất đi nhanh chóng trong sựbiến đổi xã hội theo hướng CNH, HÐH Có nhiều cách bảo tồn, nhưng chung quy có haihướng chủ yếu:

Bảo tồn trong dạng "tĩnh": Tiến hành điều tra, sưu tầm, thu thập các dạng thức văn hóaphi vật thể như nó hiện có theo quy trình khoa học nghiêm túc, chặt chẽ, "giữ" chúngtrong sách vở, các ghi chép, mô tả trong các băng hình (vi-đê-ô), băng tiếng (audio),ảnh

Tất cả các hiện tượng văn hóa phi vật thể này có thể lưu giữ trong các kho lưu trữ,