bài giảng giáo dục học

Tuy nhiên, giáo dục không phải là vạn năng, mà giáo dục chỉ vạch ra chiều hướng, tổ chức và dẫn dắt quá trình hình thành và phát triển nhân cách, vì giáo dục chỉ là tác động một chiều củ

Đề bài

Trong các tài liệu Giáo dục học đều khẳng định: “Giáo dục có vai trò chỉ đạo đối với sự hình thành và phát triển nhân cách” Theo anh (chị), có khi nào giáo

dục không dẫn đến sự phát triển hoặc phản phát triển?

Bài làm

Từ xưa đến nay, Đảng và nhà nước ta luôn đặt giáo dục lên làm quốc sách hàng đầu Đặc biệt trong giai đoạn phát triển nền kinh tế tri thức ngày nay thì vai trò chủ đạo của giáo dục càng thêm được khẳng định, bởi lẽ khi đất nước ta bước vào thời kỳ hội nhập, xã hội đòi hỏi phải có những con người vừa có đức vừa có tài để đưa đất nước sánh kịp các nước bạn Và suy cho cùng, Đảng và nhà nước ta đã khẳng định giáo dục là con đường ngắn và an toàn nhất có khả năng làm được điều đó Thật vậy, thực tế đã chứng minh rằng giáo dục đào tạo ra những con người tài giỏi hơn, đó là một điều hiển nhiên Còn “đức” thì sao? Như chúng ta đã thấy, trong các tài liệu giáo dục học đều khẳng định: “Giáo dục có vai trò chủ đạo đối với sự hình thành và phát triển nhân cách” Tuy nhiên, giáo dục không phải là vạn năng, mà giáo dục chỉ vạch ra chiều hướng, tổ chức và dẫn dắt quá trình hình thành và phát triển nhân cách, vì giáo dục chỉ là tác động một chiều của người làm công tác giáo dục đến người được giáo dục Vì vậy cùng với việc thông qua tình hình giáo dục và thực trạng xã hội hiện nay, thì chúng ta có thể cho rằng vẫn có trường hợp giáo dục không dẫn đến sự phát triển hoặc phản phát triển Để tìm

hiểu về vấn đề này, trước tiên chúng ta phải đi tìm hiểu : Giáo dục là gì? Nhân cách là gì?

Nhưng chúng ta đã biết, trong xã hội luôn có các hiện tượng xã hội khác nhau xảy ra Trong đó có một hiện tượng xã hội đặc biệt : Thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau những kinh nghiệm, thế hệ sau sử dụng kinh nghiệm này để lao động sản xuất, chinh phục tự nhiên, đấu tranh xã hội, tham gia vào đời sống Hiện tượng đó được gọi là giáo dục

Trên thực tế có nhiều cách quan niệm khác nhau về nhân cách

- Theo Tâm lý học: Nhân cách là tổ hợp tất cả những đặc điểm, những thuộc tính của tâm lý của cá nhân, biểu hiện sắc thái và giá trị của xã hội của con người

- Theo Giáo dục học: Nhân cách là tổng thể tất cacr các nét, các mặt, các phẩm chất có ý nghĩa xã hội trong một con người Những thuộc tính này được hình thành trong quá trình tác động qua lại giữa cá nhân đó với những người khác trong xã hội

Như vậy có thể thấy rằng giáo dục có vai trò rất quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách Tuy nhiên ngoài giáo dục ra thì sự hình thành và phát triển nhân cách còn chịu ảnh hưởng của một số yếu tố khác như: Bẩm sinh, di truyền, môi trường, hoạt động cá nhân… Vậy giáo dục phản phát triển được thể hiện ở đâu? Thực tế, giáo dục không dẫn đến sự phát triển

được thể hiện ở rất nhiều trường hợp khác nhau, nhưng thể hiện ở: mục đích

giáo dục; nội dung giáo dục; phương pháp giáo dục; phương tiện giáo dục vì đây là

những nội dung cốt lõi gây ra các trường hợp phản phát triển của giáo dục Điều đó được thể hiện cụ thể như sau:

- Mục đích giáo dục: Là một vấn đề vô cùng quan trọng trong giáo dục,

vì không những nó chi phối, ảnh hưởng một cách toàn diện và sâu sắc đối với những yếu tố quan trọng khác, mà còn chi phối, ảnh hưởng một cách toàn diện, sâu sắc về mọi mặt đến nền giáo dục của một đất nước Và vì vậy nó ảnh hưởng đến toàn thể xã hội Giáo dục nước ta

có hai mục đích chính là mục đích vì xã hội và mục đích vì chính bản thân người học Nhưng trong giai đoạn hiện nay, nền giáo dục nước

ta chỉ chú trọng đến mục đích “vì kỹ thuật” Đó là mục đích đào tạo

ra những con người như là sản phẩm theo yêu cầu của xã hội, để phục vụ sự phát triển của xã hội loài người Đây là mục đích lấy xã hội làm trung tâm, vai trò cá nhân không được quan tâm, mỗi người chỉ như là một bộ phận của cỗ máy xã hội mà thôi Trong trường hợp này, xã hội và ngành giáo dục chỉ quan tâm tới việc trang bị những kiến thức cho người học sinh, để sau này ra làm việc phục vụ xã hội, phục vụ nhu cầu phát triển của xã hội về kinh tế, khoa học, kỹ thuật,

… Nghĩa là chỉ quan tâm tới việc phát triển trí thông minh toàn diện Còn trí thông minh căn bản và trí thông minh tổng hợp thì không được biết tới Ở đây việc giáo dục nhân cách, giáo dục làm người bị coi nhẹ và đôi khi gần như bị lãng quên Nền giáo dục này chủ yếu hướng về giáo dục con người là đào tạo con người, nó thiếu tính nhân văn Sau khi đã hoàn thành chương trình, người học chưa chắc sẽ có bản lĩnh làm người bình tĩnh, tự tin, lạc quan vào cuộc sống,… Họ dễ

bị suy sụp khi gặp khó khăn trắc trở trong cuộc sống Con người được giáo dục theo mục đích này sẽ có hai cuộc sống độc lập và tách biệt

nhau Thời học sinh thì có cuộc sống đời thường và cuộc sống trong lúc học tập (ở nhà hoặc ở trường); còn khi đi làm thì có cuộc sống đời thường và cuộc sống trong lúc đi làm việc như: những lúc dạy học, kinh doanh, nghiên cứu khoa học,… Theo mục đích này thì nhà trưởng chỉ dạy cho học sinh học tập trong cuộc sống học tập, và chỉ chú trọng dạy những kiến thức để sau này phục vụ cho cuộc sống trong công việc, còn cuộc sống đời thường thì lơ là và gần như nhiều lúc bị bỏ qua Do đó, khi ra đời thì nhân cách của bộ phận cá nhân bị suy thoái, không có lòng nhân ái, mặc dù tài giỏi, tạo ra được nhiều của cải cho xã hội nhưng lại không làm xã hội phát triển toàn diện,

mà đôi khi vì thành quả mà có thể gây ra những tệ nạn xã hội như: quan liêu, tham nhũng, gây ra tội ác đánh mất nhân tính, ……

- Nội dung giáo dục: Có rất nhiều nội dung giáo dục được thông qua

và đưa vào áp dụng trong các trường học Tuy các nội dung đó đã được nghiên cứu, thử nghiệm và cho kết quả rất tích cực, nhưng khi những nội dung đó được triển khai thực hiện một cách rộng rãi thì lại xuất hiện một số kết quả tiêu cực ngoài dự tính, cụ thể là: Rõ ràng, chương trình giáo dục đạo đức được xuyên suốt từ bé đến lớn Bậc mầm non là giáo dục lễ giáo, bậc tiểu học là môn đạo đức, bậc trung học là môn Giáo dục công dân Dạy đạo đức trong nhà trường mặc dù vẫn được coi là một trong những hướng đi quan trọng để chống cự sự xuống cấp đạo đức của một bộ phận học sinh Nhưng chương trình sách giáo khoa quá ôm đồm, nặng về lý thuyết không gắn liền với đời sống thực, thiếu kỹ năng sống, không tạo được dấu ấn để hình thành

nhân cách học sinh Chương trình học rất nhiều nhưng lại rất khó nhớ, khó nhập tâm Chương trình sách giáo khoa môn giáo dục công dân bậc phổ thông chưa có những thay đổi quyết liệt, nhiều kiến thức mang tính triết học, hàn lâm, mang tính áp đặt, nhồi nhét, khô cứng, thiếu vắng việc hình thành những thói quen đạo đức đúng đắn, chưa tạo dấu ấn trong tâm hồn học sinh, khiến học sinh dễ bị tác động bởi những thói hư, tật xấu của xã hội Trong khi, Bộ Giáo dục và đào tạo triển khai đưa môn giáo dục nhân cách học sinh phát triển theo hướng tích cực, thì lại có một quan điểm sai lầm cả về phía giáo viên

và các học sinh trong các nhà trường phổ thông cho rằng, môn giáo dục công dân là môn phụ không ảnh hưởng gì đến tương lai sau này nên chỉ cần có đề cương học thuộc thi qua qua là được Và do đó giáo viên lơ là việc dạy hoặc dạy một cách máy móc, còn học sinh thì không quan tâm, chú ý, rồi khi kết thúc môn học thì không đọng lại một chút bài học nào trong các em Chúng ta biết rằng, kiến thức trong những môn học nào cũng mang tính giáo dục cả, vậy mà người dạy không biết lồng trong mỗi bài học để định hướng tư tưởng cho học sinh Hoặc là một số giáo viên có khả năng làm được điều đó nhưng do chạy theo thành tích mà bỏ qua để chú tâm vào chất lượng giáo dục bài giảng, đó là do trong các nội dung giáo dục được đưa ra

có nội dung thi đua giáo viên dạy giỏi, các đơn vị trường, lớp đạt thành tích, mà điều đó lại được đánh giá qua kết quả học lực của học sinh Do đó, người dạy vẫn nặng về dạy chữ, nhẹ về dạy người, chỉ lo truyền giảng kiến thức chuyên môn, không có thời giờ để uốn nắn

chỉnh sửa những sai trái của học sinh Vẫn còn một số ít cán bộ, giáo viên chỉ tập trung vào công tác chuyên môn, quan tâm đến tỷ lệ học sinh tốt nghiệp thế nào và coi đó là nhiệm vụ trọng tâm, nên chưa quan tâm đúng mức đến công tác giáo dục đạo đức cho học sinh có khó khăn trong rèn luyện đạo đức, thậm chí coi giáo dục đạo đức là nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm, của Đoàn Thanh niên, của Ban giám hiệu Nhà trường, các cấp quản lý chỉ lo chạy theo thành tích, xem thường kết quả thực chất của giáo dục, dẫn đến căn bệnh nói dối ngày một trầm kha

Trong thực tế, chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, Bộ Giáo dục và đào tạo đã có những yêu cầu đối với cơ sở giáo dục, thầy

cô giáo trong việc lồng ghép một cách linh hoạt những nội dung giáo dục nhân cách, hành vi ứng xử, hoặc khơi gợi năng lực tư duy, sáng tạo, kỹ năng vận dụng làm việc theo nhóm hoặc tự giải quyết vấn đề của học sinh Nhưng trên thực tế thì một số giáo viên lại bị gây áp lực bởi nội dung này Ví dụ: Một giáo viên trường tiểu học Quang Trung (Hà Nội) chia sẻ: “Thời gian đầu chúng tôi cứ “cố” để đưa bằng được nội dung kỹ năng sống vào bài học Ví dụ, sau bài học “Ai có lỗi” trong môn tiếng việt lớp ba, cả cô và trò đều căng thẳng vì không biết học sinh nào đã hiểu được các kỹ năng sống mà yêu cầu lồng ghép của Bộ GD-ĐT đặt ra như: ứng xử văn hóa, thể hiện sự cảm thông và kiểm soát cảm xúc, … hay chưa” Qua thực tế giảng dạy, một số thầy

cô giáo cũng cho rằng dạy lồng ghép chưa mang lại hiệu quả cao, vì thời gian dành cho giáo dục kỹ năng sống không nhiều, nếu sa đà quá

một chút sẽ lại ảnh hưởng đến môn học chính Đó là chưa kể môn đó cần hài hòa, nhẹ nhàng, thú vị mới giúp các em có hứng thú và tiếp thu hiệu quả Một chuyên gia của Bộ GD-ĐT cho hay: “Trong mười giáo viên hiện nay chỉ có hai ba người đáp ứng được yêu cầu giảng dạy kỹ năng sống, đa số giáo viên còn lại dù rất tâm huyết nhưng không phải ai cũng dạy được vì họ chưa được đào tạo Vì lẽ đó mà bà Nguyễn Thị Mai Lan – Viện nghiên cứu con người- đã nhận định:

“Những kỹ năng sống mà học sinh được học trong nhà trường hiện nay còn mang tính hình thức” Do đó khi thực hiện nội dung lồng ghép này các em học sinh rất căng thẳng khi đến trường và dần dà đã cảm thấy chán học, không còn hứng thú đi đến trường Từ đó, các em

dễ vướng vào cạm bẫy của xã hội Bên cạnh đó, Bộ GD-ĐT còn đưa ra những nội dung cho bậc mầm non quá nhiều và quá nặng đối với cả giáo viên và học sinh Các em học sinh ở bậc mầm non còn quá nhỏ,

đã quen được nuông chiều, vui chơi thỏa thích, mà bây giờ lại bị bắt phải tiếp thu quá nhiều kiến thức, giáo viên thì bị áp lực từ việc thi đua giành thành tích gây ra ấn tượng xấu về nhà trường, giáo viên được hình thành trong đầu bé những phẩm chất bon chen, bức ép ngay từ nhỏ Một số giáo viên do quá căng thẳng khi chịu áp lực nên khi bé không nghe lời đã dùng đến roi vọt, từ đó hình thành nên hình ảnh bạo lực trong đầu các bé, làm cho các bé xuất hiện tính cách không lành mạnh, nuôi tính thù hằn, thích dùng bạo lực để giải quyết vấn đề Và hậu quả của việc đó là vô cùng nghiêm trọng, nó đang trở

thành vấn đề nhức nhối của nền giáo dục ngày nay Đó chính là nạn bạo lực học đường

Còn nội dung giáo dục giới tính cho học sinh mặc dù đã được đề cập lồng ghép trong các nội dung học nhưng chưa thật sự được coi trọng bởi vẫn còn quan niệm cho rằng: “Đó là vấn đề tế nhị, thầm kín

và chính giáo viên cũng có một bộ phận ngại nói, ngại truyền đạt những hiểu biết của mình đến các em.” Do đó, việc giảng dạy về giới tính chưa trang bị đầy đủ thông tin cho tất cả các học sinh, các em chỉ nắm được kiến thức qua loa, lờ mờ không đâu vào đâu Có những vấn đề cực kỳ quan trọng, chẳng hạn về việc sinh sản, các bệnh truyền nhiễm qua con đường liên quan đến giới tính cũng không được “tải” đến học sinh một cách thấu đáo, nghiêm túc để các em hiểu rõ, nắm sâu về gốc rễ của kiến thức Điều này khiến các em có tâm lý “không biết hỏi ai” dẫn đến tò mò Từ đó xảy ra rất nhiều trường hợp dở khóc

dở cười cho các em và gia đình khi sự việc đã xảy ra Ví dụ: Bé mười

ba tuổi mang bầu mà không hề hay biết gì … Những sự việc đáng tiếc này phần lớn lỗi đến từ phía giáo dục, giáo dục đã đưa nội dung giáo dục giới tính vào chương trình học của học sinh nhưng lại không đưa ra các biện pháp để giáo dục triệt để mà để ở tình trnagj dang dở càng khiến các em tò mò, muốn hiểu cho thấu đáo, … Kết quả là để lại hậu quả đau lòng cho xã hội và nền giáo dục nói chung, gia đình và bản thân nói riêng

Nội dung giáo dục hướng nghiệp: Tiến tới một xã hội phát triển, công tác hướng nghiệp đã và đang được đặt lên hàng đầu trong chính

sách giáo dục của nhiều nước trên thế giới Thế nhưng ở nước ta, do nhiều nguyên nhân mà công tác hướng nghiệp của ta chưa được đặt đúng vị trí trong hệ thống giáo dục, nên chưa được các cấp, các ngành quan tâm chỉ đạo, cũng như đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất thích đáng Trước mỗi cuộc thi tuyển, nhiều học sinh, sinh viên thường lúng túng, không biết chọn ngành nào cho phù hợp Do việc đào tạo đội ngũ hướng nghiệp cũng chưa được chú trọng, cơ chế chính sách

về hướng nghiệp còn nhiều bất cập,….nên hiệu quả hoạt động của giáo dục hướng nghiệp, tư vấn hướng nghiệp còn nhiều hạn chế, cũng như công tác phân luồng học sinh các cấp ra trường vẫn chưa hợp lý Chương trình hoạt động giáo dục – hình thức quan trọng nhất cũng bị cắt đến 2/3 số tiết nên việc tổ chức hoạt động này ở các trường phổ thông gặp rất nhiều khó khăn Thực tế cho thấy nhiều trường bỏ qua khâu tổ chức hoạt động này, hoặc nếu tổ chức cũng chỉ cho có lệ Hậu quả là đa số học sinh học hết THPT chỉ biết chọn con đường duy nhất là đi thi đại học, trong khi chưa hiểu biết về ngành nghề mình sẽ học, không biết khả năng của mình có phù hợp với ngahnhf nghề đó hay không, nhu cầu xã hội đối với ngành đó ra sao? … Ngoài ra, việc thiếu thông tin về dự báo nhu cầu nhân lực các ngành nghề cũng gây khó khăn không nhỏ cho học sinh Giáo dục hướng nghiệp nước ta mới chỉ quan tâm đến đối tượng phổ thông mà chưa chú ý đến đối tượng THCS, sinh viên và người lớn Thực chất, tư vấn hướng nghiệp của ta mới chỉ dừng lại ở mức chỉ dẫn, còn lĩnh vực tư vấn, tham vấn hướng nghiệp chưa phát triển, đặc biệt là đối với đối tượng là sinh

viên và học sinh trong các trường trung cấp chuyên nghiệp Đã vậy đội ngũ chuyên gia về công tác hướng nghiệp còn khá mỏng, cho đến nay cả nước mới chỉ mở được một lớp đào tạo Thạc sỹ Tâm lý hướng nghiệp mà thôi Thực tế ở các trường THPT cho thấy giáo viên dạy giáo dục hướng nghiệp là giáo viên chủ nhiệm hoặc giáo viên đang thiếu tiết, trong khi thời gian đầu tư cho chuyên môn và các công việc

sổ sách đã chiếm rất nhiều thời gian của giáo viên Vì thế mà chẳng mấy ai đầu tư tâm huyết cho bộ môn mới mẻ này Một số trường học còn có hiện tượng giáo viên xin tiết giáo dục hướng nghiệp để dạy môn của mình, mạnh ai nấy xin, mạnh ai nấy cho Thế nên mới có kết quả đáng buồn là hơn 70% học sinh THPT không được giáo dục hướng nghiệp (Theo số liệu thống kê của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) Phía Bộ GD-ĐT cũng gần như đang bỏ quên dần hai loại hình đào tạo cao đẳng và công tác dạy nghề, trung cấp chuyên nghiệp Những chương trình hỗ trợ hầu như đều gắn chặt với hai chữ đại học Nội dung giáo dục hướng nghiệp được đưa ra nhưng chưa được quan tâm thích đáng dẫn đến tình trạng thừa thầy, thiếu thợ Mặt khác, quan niệm “lấy cho được bằng Đại học cái đã, sau đó tính tiếp” đã làm cho thị trường lao động đang ở trong tình trạng “chắp vá”, nghĩa là người tốt nghiệp đại học nhưng ra trường làm không đúng ngành, đúng nghề, đặt sai vị trí, không phát huy hết khả năng của mình Nhiều trường hợp mang danh nghĩa là “thầy” nhưng thực chất công việc lại không khác gì “thợ”, thậm chí hiệu quả còn kém xa

“thợ” do không được đào tạo bài bản về nghiệp vụ …