Văn 9 - Tiết 104: Các TPBL

Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu.. Ghi nhớ: Thành phần gọi đáp là một trong những thành phần biiệt lập của câu, đ

KÝnh chµo quý thÇy c« Cïng c¸c em häc sinh

Nêu ý nghĩa của các thành phần biệt lập đã học (tình thái từ và cảm thán)? Cho ví dụ minh họa.

Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu

Ví dụ: Có lẽ, trời mưa.

Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của người nói (vui, buồn, mừng, giận, )

Ví dụ: Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

( “ Lặng lẽ Sa Pa”, Nguyễn Thành Long)

Đáp án:

Những từ ngữ xếp theo trình tự tăng dần độ tin cậy (hay độ chắc chắn):

chắc là(5), chắc hẳn(6), chắc chắn(7).

Bài tập 2 (sgk):

Hãy xếp những từ ngữ sau đây theo trình tự tăng dần

độ tin cậy (hay độ chắc chắn):

Chắc là, dường như, chắc chắn, có lẽ, chắc hẳn, hình như, có vẻ như.

Môn Ngữ Văn 9

Tiết 104 , Bài 20

a) - Này, bỏc cú biết

mấy hụm nay sỳng nú bắn ở đõu mà nghe rỏt

thế khụng?

b) - Cỏc ụng, cỏc bà ở đõu

ta lờn đấy ạ?

ễng Hai đặt bỏt nước xuống chừng hỏi Một người đàn bà mau miệng

trả lời:

- Thưa ụng, chỳng chỏu ở Gia Lõm lờn đấy ạ.

I Thành phần gọi -đáp

1.Ví dụ :

2 Nhận xét

a Từ: “Này” dùng để gọi -> thiết lập quan hệ giao tiếp trong câu

b Cụm từ: “Thưa ông” dùng để đáp -> duy trì quan hệ giao tiếp

=> Các từ in đậm trên không tham gia vào sự diễn đạt nghĩa của các sự việc trong câu

- Ví dụ:

+ Bác ơi, cho cháu hỏi chợ Thanh Quang ở đâu? -> Tạo lập quan hệ

giao tiếp

+ Vâng, con sẽ về. -> Duy trì quan hệ giao tiếp

3 Ghi nhớ:

Thành phần gọi đáp là một trong những thành phần biiệt lập của câu,

được dùng để tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp

Bài tập nhanh:

Đặt câu với những từ: kìa, vâng, bác ơi,

Ví dụ:

- Kìa , trời mưa các con về cẩn thận nhé!

chào cô Chúng con về ạ!

a) Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của

anh – và cũng là đứa con duy

nhất của anh, chưa đầy một

tuổi

(Nguyễn Quang Sáng,“Chiếc lược ngà”)

b) Lão không hiểu tôi, tôi nghĩ vậy,

và tôi càng buồn lắm

( Nam Cao, “Lão Hạc”)

a) Lúc đi, đứa con gái đầu lòng của anh chưa đầy một tuổi

b) Lão không hiểu tôi và tôi càng buồn lắm

( Nam Cao, “Lão Hạc”)

II Thµnh phÇn phô chó

1 Ví dụ - NhËn xÐt:

C V

C V

2 Ghi nhớ:

Thành phần phụ chú được dùng để :

- Bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu

-Thành phần phụ chú thường được đặt giữa hai dấu gạch ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn hoặc giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy

- Nhiều khi thành phần phụ chú còn được đặt sau dấu hai chấm

D

A

C

1) Thành phần phụ chú có quan hệ thế nào với từ ngữ trước đó?

Trong câu “ Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con

bé sẽ đứng yên đó thôi.”

( trích “ Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng)

Trong câu “ Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con

bé sẽ đứng yên đó thôi.”

( trích “ Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng)

Quan hệ bổ sung.

Quan hệ nguyên nhân.

Quan hệ điều kiện.

Quan hệ tương phản.

Trắc nghiệm kiến thức:

A

D

A

C

2) Thành phần phụ chú trong đoạn thơ sau có ý nghĩa gì?

Cô gái nhà bên ( có ai ngờ)

Cũng vào du kích Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích Mắt đen tròn ( thương thương quá đi thôi).

( Giang Nam, “ Quê hương”)

Cô gái nhà bên ( có ai ngờ)

Cũng vào du kích Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích Mắt đen tròn ( thương thương quá đi thôi).

Miêu tả về cô gái

Kể về cuộc gặp gỡ bất ngờ của tác giả và cô gái

Bộc lộ rõ thái độ của tác giả đối với sự việc và hình ảnh cô gái.

Thể hiện rõ mối quan hệ giữa tác giả và cô gái

Trắc nghiệm kiến thức:

C

III Luyện tập

Bài tập 1: Tỡm thành phần gọi - đỏp trong đoạn trớch sau đõy và cho biết từ nào

được dựng để gọi, từ nào được dựng để đỏp Quan hệ giữa người gọi và người đỏp là

quan hệ ( trờn – dưới hay ngang hàng, hay thõn - sơ)?

trốn Chứ cứ nằm đấy, chốc nữa họ vào

thỳc sưu, khụng cú, họ lại đỏnh trúi thỡ

khổ Người ốm rề rề như thế, nếu lại phải

một trận đũn, nuụi mấy thỏng cho hoàn

hồn.

- Võng, chỏu cũng đó nghĩ như cụ Nhưng

để chỏo nguội, chỏu cho nhà chỏu ăn lấy

vài hỳp cỏi đó Nhịn suụng từ sỏng hụm

qua tới giờ cũn gỡ.

( Ngụ Tất Tố, “Tắt đốn”.)

b.Hoàng ơi, chiều nay học Toán phải không?

- ừ, cậu gọi mình với nhé!

Đáp án:

-Này-> từ dùng để gọi -Vâng- từ dùng để đáp

=> Quan hệ trên dưới– .

b) - Hoàng ơi -> Từ dùng để gọi

- ừ-> từ dùng để đáp

=> Quan hệ ngang bằng

Bài tập 2: Tỡm thành phần gọi – đỏp trong cõu ca dao sau và

cho biết lời gọi – đỏp đú hướng đến ai?

Bầu ơi thương lấy bớ cựng, Tuy rằng khỏc giống, nhưng chung một giàn.

( Ca dao)

Đáp án:

- Bầu ơi -> Từ dùng để gọi

- Hướng tới mọi đối tượng ( Cả Người đọc và người viết)

Bài tập 3 + 4: Tìm thành phần phụ chú trong các đoạn trích sau và cho biết chúng

a) Chúng tôi, mọi người – kể cả anh, đều tưởng con bé sẽ đứng yên đó thôi.

( Nguyễn Quang Sáng, “ Chiếc lược ngà”)

b) Giáo dục tức là giải phóng Nó mở ra cánh cửa dẫn đến hòa bình, công bằng và công lí Những

người nắm giữ chìa khóa của cánh cửa này – các thầy, cô giáo, các bậc cha mẹ, đặc biệt là những người mẹ - gánh một trách nhiệm vô cùng quan trọng, bởi vì cái thế giới mà chúng ta để lại cho các

thế hệ mai sau sẽ tùy thuộc những trẻ em mà chúng ta để lại cho thế giới ấy.

(Phê-đê-ri-cô May-o, “Giáo dục-chìa khóa của tương lai”).

đầy hành trang bằng những điểm mạnh, vứt bỏ những điểm yếu Muốn vậy thì khâu đầu tiên, có ý

nghĩa quyết định là hãy làm cho lớp trẻ - những người chủ thực sự của đất nước trong thế kỉ tới –

Bài tập tổng hợp: Tìm các thành phần biệt lập đã học trong đoạn văn sau:

Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ là truyện thứ

16/20 truyện, có nguồn gốc từ truyện cổ tích “ vợ chàng Trương” (Kho

tàng truyện dân gian Việt Nam) Vũ Thị Thiết, người con gái quê ở Nam Xương Một phụ nữ bình dân nhưng mang đầy đủ vẻ đẹp của một con người lí tưởng: “ Tính đã thùy mị, nết na, lại thêm tư dung tốt đẹp” Than

ôi! Nàng lại có một cuộc đời éo le, ngang trái và bất hạnh Tất cả bởi

chiến tranh, bởi cái tính đa nghi, độc đoán của chàng Trương Giá như nàng được sống trong xã hội ngày nay thì có lẽ nàng sẽ có một cuộc đời hạnh phúc

Vâng, đúng như thế! Cuộc sống hiện nay đã và đang bình đẳng giữa nam và nữ Hơn nữa, với xu thế phát triển của xã hội ngày nay thì những cuộc chiến tranh phi nghĩa sẽ bị xóa bỏ và đẩy lùi để thế giới ngày càng hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn Đó là mơ ước của mỗi con người

Bài tập củng cè (Về nhà)

1, Tìm thành phần gọi - đáp trong những câu ca dao sau

và cho biết lời gọi - đáp hướng đến ai:

a) Con ơi nhớ lấy câu này:

Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan.

b) Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang, Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu.

2, Bài tập 5: Viết đoạn văn Về việc thanh niên chuẩn bị hành

trang bước vào thế kỉ mới, có sử dụng thành phần phụ chú.

Đoạn văn gợi ý b ài tập 5 :

Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là

mùa xuân vĩnh cửu của nhân loại và tuổi trẻ bao giờ cũng hướng tới tương lai! Tương

lai – đó là những gì chưa có trong hôm nay, nhưng chính vì thế mà nó lại có sức hấp dẫn ghê gớm đối với con người , nếu không nói rằng nhờ có niềm hi vọng vào tương lai mà con người có thể vượt qua mọi khó khăn trở ngại để tiếp tục sống một cách có ích hơn Tuy nhiên, người ta, nhất là thanh niên không thể thụ động chờ đợi tương lai, càng không thể đi tới tương lai với hai bàn tay trắng; nghĩa là phải chuẩn bị cho mình một hành trang cần thiết, đặc biệt là hành trang tinh thần để có thể vững bước tới

tương lai Hành trang tinh thần – đó là tri thức, kĩ năng, thói quen; được coi là điều kiện cần và đủ để thanh niên có thể tự tin trước mạng thông tin toàn cầu, trước hội nhập kinh tế thế giới với tính kỉ luật và cường độ lao động cao.

Muốn có hành trang tinh thần như vậy thì hơn bao giò hết, thanh niên phải là những người đi tiên phong trong học tập và học tập có hiệu quả; nhanh chóng nắm vững tri thức và kịp thời vận dụng các tri thức ấy vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Chỉ có như vậy thì chúng ta mới nhanh chóng thoát khởi tình trạng nghèo đói, lạc hậu để hội nhập kinh tế với khu vực và thế giới một cách bình đẳng, phát triển đất nước một cách bền vững Và cũng chỉ có như vậy, thanh niên mới

- Các thành phần gọi – đáp và phụ chú cũng là những thành phần biệt lập.

- Thành phần gọi – đáp được dùng để tạo lập hoặc để duy trì quan hệ giao tiếp

- Thành phần phụ chú được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của câu Thành phần phụ chú thường được đặt giữa hai dấu gạch ngang, hai dấu phẩy, hai dấu ngoặc đơn hoặc giữa một dấu gạch ngang với một dấu phẩy Nhiều khi thành phần phụ chú còn được đặt sau dấu hai chấm

Ch©n thµnh c¶m ¬n quý thÇy c« gi¸o vµ

c¸c em !