Nhân vật trong tiểu thuyết cuộc cờ của tác giả phạm quang long

Tác giả Phạm Quang Long là một cây bút trẻ, mới nổi lên trong giai đoạn gần đây nênnhững nghiên cứu xoay quanh các tác phẩm còn rất ít trong đó đặc biệt phải kể đến tiểu thuyết Cuộc cờ n

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ THU THỦY

NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT

CUỘC CỜ CỦA PHẠM QUANG

LONG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

HÀ NỘI - 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA NGỮ VĂN

======

NGUYỄN THỊ THU THỦY

NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT

CUỘC CỜ CỦA PHẠM QUANG

LONG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lí luận văn học

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ KIỀU ANH

HÀ NỘI - 2019

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sự tri ân sâu sắc đối với các Thầy,

Cô trong khoa Ngữ văn, đặc biệt là cô Nguyễn Thị Kiều Anh đã luôn giúp đỡ

em về tài liệu tham khảo để em có thể hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp

Em cũng xin chân thành cảm ơn cô đã nhiệt tình hướng dẫn em trong việc lựachọn đề tài nghiên cứu, hướng tiếp cận và giúp em chỉnh sửa những thiếu sótkhi thực hiện đề tài nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, khó tránh khỏisai sót, rất mong các Thầy, Cô bỏ qua và giúp em hoàn thiện hơn Đồng thời

do trình độ lý luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn của em còn hạn chế nênkhóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được ýkiến đóng góp từ phía Thầy, Cô để em học thêm được nhiều kinh nghiệm và

LỜI CAM ĐOAN

Tôi Nguyễn Thị Thu Thủy xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp này là thành quả từ sự nghiên cứu hoàn toàn thực tế và được thực hiện theohướng dẫn của giáo viên hướng dẫn Khóa luận được thực hiện hoàntoàn mới, là thành quả của riêng tôi, không sao chép bất cứ một côngtrình nghiên cứu nào Mọi sự tham khảo sử dụng trong khóa luận đều đãđược trích dẫn các nguồn tài liệu và đưa vào danh mục tài liệu thamkhảo Mọi sao chép không hợp lệ, vi phạm quy chế của nhà trường, tôixin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2019

Sinh viên

Nguyễn Thị Thu Thủy

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của khóa luận 4

6 Đóng góp của khóa luận 4

7 Bố cục của khóa luận 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC VÀ QUAN NIỆM SÁNG TÁC CỦA PHẠM QUANG LONG 6

1.1 Cơ sở lí luận chung về nhân vật 6

1.1.1 Khái niệm nhân vật văn học 6

1.1.2.Phân loại nhân vật 7

1.1.3 Một số kiểu cấu trúc nhân vật 10

1.2 Quan niệm sáng tác của tác giả Phạm Quang Long 12

CHƯƠNG 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CUỘC CỜ 15

2.1 Nhân vật tha hóa 15

2.2 Nhân vật cơ hội 21

2.3 Nhân vật bi kịch 22

2.4 Nhân vật cô đơn 25

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CUỘC CỜ 28

3.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả ngoại hình 28

3.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua hành động 29

đồi bại, đi ngược lại với luân thường đạo lí, chuẩn mực mà xã hội đề ra 31

3.3 Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua ngôn ngữ nhân vật 31

3.3.1 Ngôn ngữ đối thoại 32

3.3.2 Ngôn ngữ độc thoại nội tâm 35

KẾT LUẬN 41 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.2 Trong các nhà văn tiêu biểu của nền văn học đương đại Việt Nam,Phạm Quang Long nổi lên như một “hiện tượng của văn học nước nhà” vớinhững áng văn chương chính luận về đề tài chính trị- một khía cạnh khá nhạycảm mà thường các nhà văn ít dám đề cập đến Bằng lối viết thẳng thắn, sâusắc và gần gũi với cuộc sống, con người hiện tại, ông đã viết về những vấn đềgai góc nhất của giới quan chức cũng như những vấn đề chính trị nhạy cảm,

làm độc giả ấn tượng và nhớ mãi khi nhắc đến như Nợ non sông, Lạc giữa cõi người, và mới đây nhất là tiểu thuyết Cuộc cờ.

1.3 Nhân vật là yếu tố không thể thiếu đối với một tác phẩm văn học,bởi đó là hình thức cơ bản để qua đó, văn học miêu tả thế giới một cách hìnhtượng Với hệ thống tính cách, hành động, sự phát triển tâm lí, cá tính riêng,cuộc đời, yếu tố nhân vật làm nên bản sắc của tác phẩm Nhân vật trong tiểuthuyết của Phạm Quang Long chủ yếu xoay quanh các nhân vật chính trị,nhưng không vì thế mà nó tẻ nhạt, bởi mỗi con người tuy cùng nằm trong bộmáy công quyền nhưng lại khác nhau về cá tính, mục đích cũng như hànhđộng Họ có những cái nhìn về các vấn đề khác nhau, nhưng tất cả được nhàvăn thể hiện sinh động qua ngòi bút được uốn nắn hóa bởi những cách tânnghệ thuật hiện đại, đa dạng, nhiều chiều

Bởi những lí do trên, chúng tôi muốn tìm hiểu một khía cạnh trong sáng

tác của ông, một khía cạnh mà theo tìm hiểu thì chưa có ai đi sâu nghiên cứu,

đó là đi vào nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc cờ của tác giả Phạm Quang

Long Qua nhân vật ta có thể thấy được sự am hiểu sâu sắc, tinh tế của nhàvăn về cuộc sống, xã hội và con người Việt Nam trong công cuộc cải cáchnền hành chính đất nước

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Phạm Quang Long là một cây bút tuy già về tuổi đời nhưng lại rất trẻ vềtuổi nghề, ông vốn không phải là một cây bút lấy nghề viết làm kế sinh nhai,nghề ban đầu của ông là một thầy giáo, là giảng viên của trường đại học Quốcgia Hà Nội, sau đó trở thành một quan chức làm việc trong Sở văn hóa và dulịch của thành phố Hà Nội Tuy công việc bộn bề với bao nỗi vất vả, lo toannhưng đến lúc gần về hưu ông lại quay về với văn chương như một niềm vuithích thú để bản thân mình được đắm chìm trong văn chương, đắm chìm trongdòng chảy của những sáng tạo nghệ thuật, của một cái tôi nghệ sĩ

Do trẻ về tuổi nghề nên các sáng tác của ông không nhiều, trong mấy

năm trở lại đây ông cho ra đời một số các tác phẩm văn học như: Nợ non sông (kịch bản văn học, 2014), Lạc giữa cõi người (văn xuôi phi hư cấu, 2016), Bạn bè một thuở (tiểu thuyết, 2017) và Cuộc cờ (tiểu thuyết, 2018) Ngoài ra, còn một bản thảo tiểu thuyết Lốc xoáy đã “lạc trôi” qua nhiều nhà xuất bản vì

chạm đến vấn đề nhạy cảm cải cách ruộng đất; thêm mấy chục trang đầu mộtbản thảo tiểu thuyết khác đang nằm trên bàn viết của chủ nhân ngay sau khi

Cuộc cờ được Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành vào đầu tháng 2/2018 Tác giả

Phạm Quang Long là một cây bút trẻ, mới nổi lên trong giai đoạn gần đây nênnhững nghiên cứu xoay quanh các tác phẩm còn rất ít trong đó đặc biệt phải

kể đến tiểu thuyết Cuộc cờ như đã nói ở trên tác phẩm này được xuất bản từ

đầu năm 2018 được Nhà xuất bản Hà Nội ấn hành, chính vì thế mà nó còn rất

là mới mẻ đối với công chúng bạn đọc cũng như các nghiên cứu khoa học liênquan đến tác phẩm này, đặc biệt là về vấn đề nhân vật trong tác phẩm vănhọc Tính đến thời điểm hiện tại chưa có một công trình nghiên cứu nào liên

quan đến nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc cờ của Phạm Quang Long một cách

Bài Đối mặt với lương tri của tác giả Đăng Bảy đăng trên báo Văn hóa

và Nghệ An ở mục Góc nhìn văn hóa, thứ ba, ngày 17 tháng 4 năm 2018

người viết có tìm hiểu kĩ hơn về nhân vật nhưng cũng chỉ dừng lại ở việc giớithiệu về các nhân vật đó và nhìn các nhân vật từ góc độ của văn hóa chứkhông đi sâu nghiên cứu cơ sở lí luận về nhân vật, những vấn đề lí thuyếtcũng như cơ sở để xậy dựng nên nhân vật trong tác phẩm Một yếu tố khôngnhỏ góp phần làm nên sự thành công của tác phẩm

Xuất phát từ sự kế thừa, tiếp thu, phát triển những ý kiến, nhận định ở

những bài viết trên chúng tôi mạnh dạn đặt vấn đề nghiên cứu Nhân vật

trong tiểu thuyết Cuộc cờ của Phạm Quang Long Với đề tài này, chúng tôi

hy vọng sẽ góp thêm tiếng nói về một tác giả mà những đóng góp của ông sẽcòn mãi giá trị lâu bền

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu

+Tìm hiểu khám phá thế giới nhân vật, nghệ thuật xây dựng nhân vật

trong tiểu thuyết Cuộc cờ của Phạm Quang Long.

+ Khẳng định tài năng, những đóng góp của tác giả trong dòng chảy của

văn xuôi Việt Nam đương đại

- Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Tìm hiểu những vấn đề lý luận cơ bản về nhân vật văn học

+ Vận dụng những kiến thức lý luận vào việc đánh giá nhân vật và nghệ

thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc cờ của Phạm Quang Long.

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp trong đó chú trọng đến cácphương pháp:

- Phương pháp tiếp cận thi pháp học

- Phương pháp thống kê – phân loại

- Phương pháp phân tích – tổng hợp

- Phương pháp so sánh đối chiếu

- Phương pháp loại hình

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của khóa luận

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc cờ của Phạm Quang Long.

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Ở đề tài này, chúng tôi sẽ đi nghiên cứu tiểu thuyết Cuộc cờ của Phạm

Quang Long Trong quá trình nghiên cứu vấn đề, chúng tôi có đối sánh vớicác sáng tác của một số nhà văn khác cùng viết về vấn đề này

6 Đóng góp của khóa luận

- Nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về nhân vật và nghệ thuật xâydựng nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc cờ của Phạm Quang Long

- Đánh giá nét riêng trong sáng tác và những đóng góp của Phạm QuangLong đối với nền văn học Việt Nam đương đại

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung của khóaluận được triển khai thành ba chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về nhân vật văn học và quan niệm sáng tác củaPhạm Quang Long

Chương 2: Các kiểu nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc cờ

Chương 3: Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc cờ

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ NHÂN VẬT VĂN HỌC

VÀ QUAN NIỆM SÁNG TÁC CỦA PHẠM QUANG LONG

1.1 Cơ sở lí luận chung về nhân vật

1.1.1 Khái niệm nhân vật văn học

Nhà văn học người Nga, Maxim Gorki đã từng nói rằng: “Văn học lànhân học” thật vậy trong mỗi sáng tác của mình mỗi nhà văn thông qua cáctác phẩm của mình để phản ánh lên tâm tư, tình cảm, cách cảm, cách nghĩ vềcon người, về xã hội, thời đại lúc bấy giờ và một phương tiện để truyền tảinhững thông điệp đó mà được các nhà văn hay sử dụng nhất đó là hình tượngvăn học hay cũng có thể nói khác đi đó là nhân vật trong tác phẩm Khái niệmnhân vật có thể nói là một thuật ngữ quen thuộc được nói đến hàng ngày khichúng ta tiếp xúc với các tác phẩm văn học Cho đến nay có khá nhiều địnhnghĩa khác nhau lí giải về thuật ngữ nhân vật văn học này như theo từ điển

Wiki: “Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm

văn học Nhân vật văn học có thể có tên gọi cụ thể là những tên riêng (LãoHạc, chị Dậu, Tấm, Cám, bé Hồng), cũng có thể đó không phải là những tênriêng mà chỉ dùng để gọi, để nói nên nghề nghiệp của nhân vật như Tú Bà, Sở

Khanh, thằng bán tơ, một mụ đào trong Truyện Kiều Trong các câu truyện cổ

tích, ngụ ngôn, đồng thoại, thần thoại được đưa ra để nói chuyện với conngười Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ,không chỉ một con người cụ thể nào cả, mà chỉ một hiện tượng nổi bật trong

tác phẩm Chẳng hạn có thể nói: nhân dân là nhân vật chính trong Đất nước đứng lên của Nguyên Ngọc, nhân vật “ta” với “mình” trong bài Việt Bắc của

Tố Hữu là đại diện cho các chiến sĩ cộng sản và nhân dân Việt Bắc, hay đồng

tiền là nhân vật chính trong Ơ-giê-ni Gơ-răng-đê của Ban- dắc” [19].

Một định nghĩa khác về nhân vật trong cuốn Lí luận văn học 2 (Tác

phẩm và thể loại văn học) của ThS Phan Văn Tiến và TS Nguyễn Thị HồngHạnh biên soạn: “Nói đến nhân vật văn học là nói đến con người được nhà

văn miêu tả thể hiện trong tác phẩm, bằng phương tiện văn học” [13;31] cũngtương tự như từ điển WiKi trong cuốn sách này các tác giả cũng cho rằngnhân vật có những khi được gọi tên một cách cụ thể như Từ Hải, Thúy Kiều,Lục Vân Tiên, Kiều Nguyệt Nga, nhưng cũng có lúc họ là những con ngườikhông tên như tên lính lệ, người hầu gái hay một số nhân vật xưng “tôi” trong

các truyện ngắn, tiểu thuyết hiện đại, như mình- ta trong ca dao và thơ ca Điểm khác biệt giữa từ điển WiKi với cuốn Lí luận văn học 2 của ThS Phan

Văn Tiến và TS Nguyễn Thị Hồng Hạnh là ở chỗ trong cuốn sách này tác giảcòn gắn khái niệm về nhân vật gắn với khái niệm về con người được hiểu mộtcách rộng rãi trên hai phương diện cả số lượng và chất lượng: “Về số lượng,hầu hết các tác phẩm từ văn học dân gian đến văn học hiện đại đều tập trungmiêu tả số phận con người Về chất lượng, dù nhà văn miêu tả thần linh, maquỷ, đồ vật,… nhưng lại gán cho nó những phẩm chất của con người Nhânvật trong văn học có khi là loài vật, một đồ vật hoặc một hiện tượng nào đócủa thế giới tự nhiên, mang ý nghĩa biểu trưng cho số phận, cho tư tưởng, tìnhcảm của con người Có thể nói nhân vật là phương tiện để phản ánh đời sống,khái quát hiện thực” [13;31]

Khác hoàn toàn với hai định nghĩa ở trên, trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán chủ biên có định nghĩa: “Nhân vật văn học là một đơn

vị nghệ thuật đầy tính ước lệ không thể đồng nhất nó với con người có thậttrong đời sống” [4;202] Có thể hiểu đơn giản là nhân vật trong tác phẩm lànhững con người được các tác giả xây dựng nên có thêm thắt nhiều yếu tố chứkhông phải là một con người cụ thể nào trong đời sống xã hội

Như vậy có thể thấy có nhiều ý kiến khác nhau về nhân vật văn họcnhưng có thể hiểu đơn giản nhân vật văn học là những con người cụ thể đượctác giả xây dựng trong tác phẩm và được thể hiện thông qua các phương tiệnnghệ thuật

1.1.2.Phân loại nhân vật

Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi đó chính là phương tiện cơ bản đểnhà văn khái quát hiện thực một cách hình tượng Nhà văn sáng tạo nhân vật

để thể hiện nhận thức của mình về một cá nhân nào đó, một loại người, mộtvấn đề nào đó của hiện thực Vì thế, nhân vật chính là người dẫn dắt ngườiđọc vào một thế giới riêng của đời sống trong một thời kì lịch sử nhất định.Nhân vật trong tác phẩm văn học là một hiện tượng nghệ thuật mang tínhước lệ, đó không phải là sự sao chụp đầy đủ mọi chi tiết biểu hiện của conngười mà chỉ là sự thể hiện của con người qua những đặc điểm điển hình vềtiểu sử, nghề nghiệp, tính cách, Nhân vật văn học là một hiện tượng hết sức

đa dạng Chính vì vậy để nắm bắt được thế giới nhân vật đa dạng, phong phú,

ta có thể tiến hành phân loại chúng ở nhiều góc độ khác nhau

- Xét từ góc độ hệ tư tưởng, quan hệ đối với lí tưởng

Xét từ góc độ hệ tư tưởng, về quan hệ đối với lí tưởng, có thể chia nhânvật làm hai loại nhân vật chính diện và nhân vật phản diện

Nhân vật chính diện hay còn gọi là các nhân vật tốt, đặc điểm chung củacác nhân vật này là đều có những phẩm chất tốt đẹp, mang trong mình lítưởng, quan điểm tư tưởng cao đẹp là các nhân vật thường được tác giả đề cao

và khẳng định, nó gắn chặt với quan điểm chung của thời đại Khi nhân vậtchính diện được xây dựng với những phẩm chất hoàn hảo, có tính chất tiêubiểu cho tinh hoa của một giai cấp, một dân tộc, một thời đại, mang nhữngmầm mống lí tưởng với nhân vật lí tưởng trong cuộc sống, có thể được coi

là nhân vật lí tưởng

Nhân vật phản diện là nhân vật đối lập với nhân vật chính diện về tínhcách Nếu nhân vật chính diện được tác giả ca ngợi thì nhân vật phản diệnnằm trong sự phê phán, phủ định của tác giả, đó là những nhân vật mang

phẩm chất xấu xa, trái với đạo lí và lí tưởng Ví dụ trong truyện Lục Vân Tiên

của Nguyễn Đình Chiểu, đó là nhân vật cha con Võ Thể Loan, Bùi Kiệm,

Trịnh Hâm Hay trong truyện Tấm Cám, nhân vật chính diện là cô Tấm còn

nhân vật phản diện là Cám và bà dì ghẻ

Khi phân biệt nhân vật đó là nhân vật phản diện hay chính diện thì cầnđặt nó vào một phạm trù nhất định, đặc biệt là xét nó chủ yếu trong khuynh

hướng xã hội và phẩm chất cơ bản của nó.

- Xét từ góc độ kết cấu

Xem xét về tầm quan trọng, chức năng và vị trí của nhân vật trong tácphẩm, có thể chia nhân vật thành các loại như nhân vật chính, nhân vật trungtâm, nhân vật phụ

Nhân vật chính theo từ điển Wiki là “ nhân vật then chốt của cốt truyện,giữ vị trí trung tâm trong việc thể hiện đề tài, chủ đề và tư tưởng của tácphẩm, nhân vật chính thường xuất hiện nhiều lần trong tác phẩm và được nhàvăn khắc họa đầy đặn bằng nhiều loại chi tiết” [18] Ví dụ như Thúy Kiều là

nhân vật chính của Truyện Kiều, Chí Phèo là nhân vật chính của truyện Chí Phèo hay truyện Lục Vân Tiên thì nhân vật chính là Kiều Nguyệt Nga và Lục

Vân Tiên,

Trong tác phẩm văn học có thể xuất hiện nhiều nhân vật chính thì nhânvật chính quan trọng nhất có yếu tố quyết định đến sự xuyên suốt của toàn tácphẩm được gọi là nhân vật trung tâm

Nhân vật phụ theo Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán chủ biên:

“Nhân vật phụ là nhân vật giữ vị trí thứ yếu so với nhân vật chính” [4;199],

nó có vai trò kết nối các phần liên quan đến diễn biến của truyện Ví dụ nhânvật bà cô Thị Nở là người đã ngăn cấm Thị đến với Chí, nó đã đẩy Chí đến bờvực tuyệt vọng để rồi Chí Phèo đưa ra quyết định giết kẻ đã khiến hắn trởthành như vậy và hơn nữa là giải thoát cho bản thân đó là vác dao đến nhà BáKiến để đâm lão Tuy giữ tính chất không quan trọng nhưng không thể xemnhẹ nhân vật phụ Nó là một bộ phận không thể thiếu trong toàn bộ tác phẩm

mà nó

được thể hiện qua giọng điệu, cảm xúc, trong cách cảm, cách

nghĩ

Nhân vật tự sự là những nhân vật được miêu tả cả bên trong lẫn bênngoài, tức là từ ngoại hình bên ngoài lẫn tâm tư, tình cảm, vẻ đẹp tâm hồn cáibên trong

Nhân vật trong kịch thường chứa đựng những cuộc đấu tranh nội tâm,dằn vặt, đau khổ Nhân vật kịch thường gắn bó chặt chẽ với các xung đột xảy

bật” [15] Ví dụ trong truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao, có rất nhiều nhân

vật nhưng chỉ có một số nhân vật như Bá Kiến, Chí Phèo, Lí Cường, Thị Nở,Binh Chức, Năm Thọ, mới là nhân vật có tính cách Trong các tính cách ấychỉ có Bá Kiến và Chí Phèo mới là nhân vật điển hình

Nhân vật tính cách điển hình theo sách Lý luận văn học 2 là: “nhân vật

có tính cách đã đạt đến độ thực sự sâu sắc, là sự thống nhất giữa cái chung vàcái riêng, cái khái quát và cái cá thể” [13;38] Ví dụ nhân vật Bê - li - cốp

trong tác phẩm Người trong bao của Sê - Khốp là kiểu nhân vật tính cách điển

hình của những người trong bao lúc nào cũng lo sợ mọi việc mà sống thumình, thụ động trước mọi vấn đề của cuộc sống

1.1.3 Một số kiểu cấu trúc nhân vật

Trong quá trình lịch sử văn học đã xuất hiện và cùng tồn tại nhiều kiểucấu trúc nhân vật đa dạng Để hiểu đúng nội dung nhân vật, cần tìm hiểu một

số cấu trúc của nó Nếu căn cứ vào các phương thức cấu trúc nhân vật văn học

ta có các loại hình nhân vật sau đây:

- Nhân vật chức năng (nhân vật mặt nạ)

Loại nhân vật chức năng không được miêu tả nội tâm, các phẩm chất đặcđiểm nhân vật cố định, không thay đổi từ đầu đến cuối Sự tồn tại của nó chỉnhằm thực hiện một số chức năng, một số vai trò nhất định Ví dụ ông Bụt,ông Tiên trong truyện cổ tích có chức năng thực hiện các phép màu, thử tháchcon người, ban phúc cho người tốt, trừng phạt kẻ xấu xa, độc ác Các anhhùng trong truyện cổ tích thường có chức năng giết yêu quái, cứu người đẹp.Còn các cô công chúa thì thường bị lâm nạn, được cứu và trở thành phầnthưởng cho các anh hùng

- Nhân vật loại hình

Nhân vật loại hình là nhân vật thể hiện tập trung các phẩm chất xã hội,đạo đức của một loại người nhất định của một thời Đó là nhân vật nhằm kháiquát cái chung về loại của các tính cách và nhờ vậy mà được gọi là điển hình

Ví dụ như các nhân vật trong kịch của Môlie được xem là nhân vật loại hình

Ácpagông trong Lão hà tiện là biểu hiện tập trung của thói keo kiệt Táctuýp

là tên đạo đức giả, giở mọi mánh khoé giả nhân giả nghĩa để cướp đoạt cả congái lẫn vợ kế trẻ tuổi, nhà cửa, gia tài to lớn của Orgông Hạt nhân của loạinhân vật này là một nét nào đó của tính cách được tô đậm hơn các nét khác vàthường là trở thành tên gọi về loại của nhân vật đó

- Nhân vật tính cách

Nhân vật được miêu tả như một nhân cách, một cá nhân có cá tính nổibật Khác với nhân vật loại hình lấy khái niệm loại làm hạt nhân, nhân vậttính cách có hạt nhân là cá tính, hiện ra trong tác phẩm như một nhân cách màcác yếu tố tâm lí, khí chất có vai trò quan trọng trong cấu trúc nhân vật Trongnhân vật tính cách, cái quan trọng không chỉ là cái đặc điểm, thuộc tính xã hộinày nọ mà người ta có thể liệt kê ra được Tính cách còn thể hiện ở tươngquan của các thuộc tính đó với nhau, tương quan giữa các thuộc tính đó vớimôi trường, tình huống Nó thường có những mâu thuẫn nội tại, những nghịch

lí, những chuyển hóa, và chính vì vậy tính cách thường là một quá trình tựphát triển, nhân vật không đồng nhất vào chính nó Ví dụ nhân vật Anđrây

Bôncônxki của L Tônxôi, vừa có vẻ ngoài kiêu kì, lạnh lùng, tự cao, nhưngbên trong lại là con người có lòng tự trọng, sống có lí tưởng và rất có tráchnhiệm,…

- Nhân vật tư tưởng

Nhân vật tư tưởng là loại nhân vật tập trung thể hiện một ý thức, một tưtưởng nào đó mà theo tác giả, loại ý thức, tư tưởng ấy rất đáng chú ý trong đờisống xã hội Giăng - Van - giăng là nhân vật tư tưởng nhân đạo, thể hiện lòngyêu thương con người vô bờ bến, thậm chí thương và tha thứ cho kẻ thù củamình Gia - ve là con người của tư tưởng phụng sự pháp luật Nhà nước Nhân

vật người điên trong Nhật kí người điên của Lỗ Tấn thể hiện tư tưởng lên án

lễ giáo phong kiến, cái lễ giáo nhân nghĩa ăn thịt người của xã hội trung cổ

Nhân vật Độ (Đôi mắt - Nam Cao) là thể hiện quan niệm về lối sống, cái nhìn,

trách nhiệm của hai kiểu nhà văn

1.2 Quan niệm sáng tác của tác giả Phạm Quang Long

Tác giả Phạm Quang Long sinh năm 1952, quê ở Thái Bình Ông tốtnghiệp Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1975 Tuy đãtròn 40 năm trong nghề làm thầy, gần nửa thời gian đó, ông không có maymắn được trực tiếp đứng lớp, do được phân công đảm nhiệm nhiều chức danhquản lý như: Chủ nhiệm Khoa Ngữ văn gần trọn một nhiệm kì (1992-1996),Phó Hiệu trưởng, rồi Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhânvăn (1996-2001), Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội (2001-2005), Giámđốc Sở Văn hóa Hà Nội (2005-2013),… Và bây giờ khi đã gần kề đến tuổinghỉ hưu ông lại thêm cho mình một cái thú vui nữa đó là viết sách, làm văn.Tận dụng thế mạnh của một nhà nghiên cứu về văn học, Phạm Quang Long

đã viết hàng chục vở kịch, trong đó nhiều vở đã được dàn dựng biểu diễn trênsân khấu, có vở được nhận giải A trong Hội diễn sân khấu toàn quốc năm

2005 Những vở kịch của Phạm Quang Long đúng là “mạch ngầm” của mộtông thầy đọc nhiều, quan sát rộng, nghĩ sâu sắc, bởi nó chứa đựng nhiều tâm

sự về nhân tình thế thái trong cả những vấn đề về lịch sử lẫn hiện tại Các vở

kịch tiêu biểu của ông như vở Cao Bá Quát, Nguyễn Công Trứ, Nợ non sông,

Những khoảnh khắc Hồ Chí Minh, Sắm vai, Người trở về, Quỷ mặt người, Quan thanh tra,…, toăn lă những đề tăi “gai góc” Không chỉ sâng tâc ở thể

loại kịch mă thể loại tiểu thuyết cũng được ông ít nhiều động đến vă cũng gđy

được dấu ấn riíng như Bạn bỉ một thuở, Lạc giữa cõi người vă mới đđy nhất

lă tiểu thuyết Cuộc cờ.

Khảo sât qua một số câc tâc phẩm của Phạm Quang Long để thấy được ítnhiều quan điểm sâng tâc của ông, ta thấy được phần lớn những nhđn vật mẵng chọn lăm đề tăi đều lă những người có thđn thế sự nghiệp, ai cũng có

những dấu ấn riíng Vở Nguyễn Công Trứ vă Cao Bâ Quât của Phạm Quang

Long bâm khâ sât với cuộc đời thực của hai vị quan tăi năng năy NguyễnCông Trứ lận đận với văi lần thi cử, văi lần thăng, giâng chức Nhất lă khi ôngbính nhđn dđn nghỉo khổ trong cuộc nổi dậy của Phan Bâ Vănh ở Thâi Bình.Triều đình đê bắt tội khi ông thả một thủ lĩnh của cuộc khởi nghĩa vă đăy ông

đi biín ải Còn câi khâc người ở Cao Bâ Quât người đê dâm tuyín ngôn: Nhất sinh đí thủ bâi hoa mai Trong trường đời thật giả, đê khiến nhđn vật trở

thănh kẻ đối nghịch với nhă vua vă triều đình Văn Cao Bâ Quât khẳng khâi,cương trực Vốn dĩ đời thì cong vă trắc ẩn, mă suy nghĩ của ông thẳng nhưmũi tín, lăm sao không rước họa văo thđn

Dõi theo câch nhìn vă câch chọn đề tăi của Phạm Quang Long, thấy rõđược khuynh hướng tư tưởng vă thẩm mĩ của tâc giả Ông đối chất với câixấu, câi thấp hỉn, soi rọi vă nđng niu những phẩm chất ẩn kín trong số phậncủa nhđn vật Nhất lă khi ông chọn Cao Bâ Quât, Nguyễn Công Trứ vă sau

năy lă vở Nợ non sông về nhđn vật Phan Thanh Giản để viết Hay trong tiểu thuyết Cuộc cờ với nhđn vật ông Đảo, nhđn vật Trang vă Diệu, Đứng trước

sự thoâi hóa biến chất của con trai mình lă nhđn vật Đô, ông Đảo đê rất nhiềulần đau khổ, bứt rứt về sự đổi thay của con mình ngay trong chính tâc phẩm

đê có hẳn một chương nói về những tranh cêi gay gắt giữa Đô vă ông Đảo vềquan niệm sống, câch lăm việc Hơn thế nữa thông qua nhđn vật Diệu - congâi Đô, người đê dâm đứng lín chống trả quyết liệt, dâm nói ra những suynghĩ của mình về bố, Diệu có thể coi lă đại diện cho thế hệ những tri thức trẻđem sức mình xđy dựng lín một đất nước ngăy căng phât triển

Những tác phẩm này của ông tuy viết về những con người với những sựviệc và các mối quan hệ trong xã hội nhưng nó ít nhiều mang đậm dấu ấnchính trị trong đó Các nhân vật đó đều là những con người cá tính và mạnh

mẽ, họ dùng dằng giữa tư tưởng trung quân và tư tưởng vì dân, họ là nhữngtrí thức phong kiến, những bộ đội Cụ Hồ khi về với thời bình hay một vị quan

từ những năm sau chiến tranh, nhiều lúc họ thấy đúng, thấy phải, thấy có lợicho dân, cho nước là họ hành động Xét về lý lẽ, họ vì cái gốc (tư tưởng dĩdân vi bản) chứ không vì cái ngọn

Tác phẩm của Phạm Quang Long hay và buồn như một bản trường ca,một tiếng thở dài của thời cuộc Chủ đề có thể không có tính ngụ ý, nhưng cáctác phẩm vẫn tự nó tạo cho người xem một sự so sánh nhẹ nhàng, giữa nhâncách của các nhà nho xưa với trí thức ngày nay Khi mà danh dự, lòng tựtrọng, giá trị căn bản của văn hóa, thứ có thể cứu rỗi xã hội, đang mờ nhạttrong xu thế xuống cấp của đạo đức Việc xây dựng các tác phẩm xoay quanhnhững đề tài gắn với vận mệnh đất nước, Phạm Quang Long đã thể hiện cáchnhìn rất thẳng về xã hội hiện tại, các tác phẩm của ông không nói vòng vo màđôi khi còn quá trực tiếp nhưng chính điều đó đã làm nên phong cách riêngcho sáng tác của nhà văn

CHƯƠNG 2

CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT CUỘC CỜ

Như đã trình bày ở chương 1, về phân loại nhân vật có rất nhiều tiêu chí

để phân chia Trong khóa luận này, căn cứ vào đặc điểm cũng như số phận

cuộc đời của nhân vật chúng tôi tạm chia nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc cờ

của Phạm Quang Long thành bốn kiểu nhân vật: Nhân vật tha hóa, nhân vật

cơ hội, nhân vật bi kịch và nhân vật cô đơn

2.1 Nhân vật tha hóa

Nhân vật tha hóa là nhân vật văn học, do nhà văn hư cấu, tưởng tượngxây dựng nên nhằm phản ánh hiện thực xã hội mục ruỗng, xấu xa đã làm biếnđổi bản chất con người

Nhân vật tha hóa là sản phẩm của chủ nghĩa hiện thực Sự ra đời của chủnghĩa hiện thực tạo ra một bước ngoặt trong việc khám phá con người Chủnghĩa hiện thực luôn gắn với con người, hoàn cảnh, môi trường Tính cáchnhân vật bị quy định bởi hoàn cảnh và biến đổi theo hoàn cảnh Do đó, tất cảcác loại người trong xã hội, đặc biệt là loại người xấu xa, kệch cỡm, biến chấtđều được nhà văn quan tâm phản ánh

Khi tiếp cận với tác phẩm tôi nhận thấy rằng kiểu nhân vật tha hóa là

kiểu nhân vật không thể thiếu khi nghiên cứu nhân vật trong tiểu thuyết Cuộc

cờ của Phạm Quang Long Các nhân vật tiêu biểu đại diện cho kiểu nhân vật

tha hóa đó là Thân - Chủ tịch tỉnh Bình Nguyên, Đô - Giám đốc sở Kế hoạchđầu tư và Lân - chủ một doanh nghiệp liên doanh mới nổi nhưng nắm tai tiếnghay Minh - Giám đốc sở Văn hóa,

Lệ thường, khi đọc một tác phẩm văn học về đề tài đương đại, người đọc

vô hình trung liên tưởng đến nhiều điều: na ná chuyện này mình đã thấy ởđâu, nhân vật nọ có nguyên mẫu nào trong thực tế đời sống, và từ những ẩn

dụ, ví von, ngụ ý, tác giả có thái độ đúng hay sai, Tiểu thuyết Cuộc cờ của

tác giả Phạm Quang Long với bốn trăm trang có lẻ do Nhà xuất bản Hà Nội

ấn hành từ đầu năm 2018 đương nhiên nằm trong điểm ngắm ấy Câu chuyện

về dự án “đổi đất lấy cơ sở hạ tầng” ở một địa phương với những thành công

và hệ lụy của nó đang là hiện thực ấm nóng Diễn biến số phận của một dự án

từ nghị quyết, quy hoạch đến triển khai - dưới sự điều hành của giới chức sắc

sở tại, đó là cả một cuộc cờ ly k và gay cấn làm sao Mà giới chức sắc đóđược tác giả Phạm Quang Long không ngại gọi thẳng tên: họ ở cấp tỉnh vàtrên nữa

Ngay từ đầu sách, tác giả đã tạo nên một tình huống rất gợi tò mò: đangngủ với bồ non tại một khách sạn xa vắng thì nhận được điện của thượng cấphẹn gặp, Thân liền có cách ứng phó khôn ngoan: mất liên lạc với cậu lái xeriêng thì thuê xe ngoài, về ngay trong đêm, vừa che giấu được hành tung, vừachiều nịnh được thượng cấp Rồi tiếp theo, qua từng chương từng chươngmột, bạn đọc lần lượt mục kích hàng loạt nhân vật là “con đẻ của thời buổi”

Đó là Thân - Chủ tịch tỉnh Bình Nguyên người đứng vào chân thứ nhất,thứ hai của tỉnh Với thượng cấp, Thân cài đặt điện thoại cho “tiếng chuôngcủa anh thật khác để khi anh gọi, em nhận ra ngay” [7;5] Thân luôn rất khônkhéo khi tiếp xúc giao tiếp với mọi người xung quanh, đặc biệt với cấp trênThân luôn tỏ rõ mình là một người trung thành biết việc, luôn cố gắng mócnối làm thân Với thuộc hạ thì “cứ làm ra vẻ lành lạnh, vẫn giữ cái khoảngcách trên dưới vừa đủ để không có lý do xích lại gần hơn” [7;12], không chỉthế để có thẻ kiểm soát và chi phối mọi việc trong tỉnh Thân đã cài nhữngngười tin cậy của mình vào những sở chính có tác động đến toàn hoạt độngcủa tỉnh nhà Thân sống theo phương châm “Cứ ẩn mình đi, đừng để lộ ra làkhôn ngoan nhất Nhô lên trước lắm kẻ dòm Lùi lại sau cũng có người để ý.Vậy thì cứ giữa đám đông mà đứng lẫn vào mọi người, cứ tan vào đám đôngnhư thế, chả ai nhận ra mình là khôn ngoan nhất” [7;11] Điều này thể hiện rõnhất khi Thân có cơ hội thăng chức lên chức Bí thư tỉnh ủy thay cho Nhànnhưng hắn đã từ chối và xin cho Nhàn tiếp tục đương chức đến khi về hưu thế

là hắn vừa được tiếng, vừa không lo sợ vì đã có tấm bình phong làm lá chắncho mình

Đó là Đô - Giám đốc Sở Kế hoạch đầu tư, có tính thích cái gì là sẽ làm

cái ấy Thuở thiếu thời sống với ông bố “gà trống nuôi con”, nhưng khi được

ra nước ngoài làm tiến sĩ, Đô tìm hiểu và tổ chức đám cưới luôn bên ấy chogọn, khi về nước dứt khoát không cầm đồng nào của bố, mà tự túc tự tác ratậu nhà ở riêng Đô không chỉ sống lạnh nhạt với ông Đảo mà với mọi người,bao giờ Đô cũng giữ những khoảng cách nhất định, thậm chí ngay cả với vợcũng vậy Đô quan niệm phải sống cho mình là trước hết Trong công việclàm ăn, Đô còn là một con người có cá tính riêng: “không bao giờ chê tiềnnhưng lại phải rõ ràng Tiền người ta cám ơn mình hay tiền chia chác vì côngviệc lại đi một nhẽ Tiền cám ơn nhiều hay ít phải tùy thuộc vào những việc

Đô làm cho họ Còn tiền chia chác thì lại phải sòng phẳng” [7;123]

Hai nhân vật này đáng được liệt vào hàng quái kiệt, cùng với một “chânkiềng” của họ là chủ đầu tư Lân Từ một tay chuyên gia “đánh hàng” ở Đông

Âu, Lân về làm việc cho nhà nước thời gian ngắn, nhảy ra mở công ty tưnhân, buôn bán ô tô giá rẻ rồi mở rộng đầu tư sang lĩnh vực địa ốc, ngân hàng,khai mỏ Nghe lời anh Hai (vị này không lộ diện, chỉ biết là thượng cấp củaThân và hợp cạ với Đô), Lân “liên doanh, liên kết với một cơ quan nhà nướcnào đó, phối hợp làm ăn Mà chỉ dựa được vào hai chỗ thôi Dựa vào anh, tức

là dựa vào thể chế, chính quyền Thứ hai là dựa vào ngân hàng Chính quyềncho ta quyền được hành động, cho ta cơ chế Ngân hàng cung cấp cho ta tiền

để hoạt động” [7;71] Lân làm ăn kín cạnh mà cũng bí hiểm, cửa nào cũng lọt

Họ hợp thành bộ ba, là đầu trò của vụ biến báo nghị quyết của Tỉnh ủy và Hộiđồng Nhân dân khóa trước, thay đổi mục đích sử dụng gần ngàn hecta đất vàrừng sang dự án Thành phố Bình Minh, chia lô xây biệt thự để bán, nhưngđằng sau đó là khai thác gỗ rừng và đá đỏ ở núi Sằn, nơi có trữ lượng và chấtlượng không thua kém gì ở Qu Hợp và Yên Bái

Ngoài Thân, Đô và Lân thì còn có thêm Minh - Giám đốc sở Văn hóa vàThông tin là tay chân của Thân được coi như chân sai vặt của Thân hắn giúpThân thực hiện kế hoạch sao cho thuận lợi

Các nhân vật trong sáng tác của Phạm Quang Long tuy có tên gọi khácnhau, tích cách quan điểm sống khác nhau nhưng họ có chung một nhân thân:

đều là những người không phải bỏ tiền nhà đi du học tự túc, mà được cửtuyển ra nước ngoài học tập, rồi mang bằng cấp trở về làm việc và hiện đượcgiao trọng trách ít ra cũng đứng đầu ngành ở tỉnh Chính vì họ là những conngười được cắt cử ra nước ngoài học tập nên trước tiên ta phải công nhận rằng

họ đều là những con người có đầu óc, có năng lực, họ nắm bắt cơ hội rấtnhanh hơn thế việc được tiếp xúc với nền giáo dục tiên tiến khiến họ ít nhiềuchịu sự chi phối bởi quan điểm tư sản, họ ham muốn làm giàu và tìm mọicách làm giàu mà nghề nhanh nhất có tiền là đi buôn thì ở cả Đô và đặc biệt làLân cũng từng làm khi còn ở nước ngoài du học Có lẽ vì thế mà ngay từ lúcnày họ ít nhiều hình thành cho mình sự lươn lẹo Khi về nước, họ đều xin vàonhững công việc nghe thì rất oách nhưng theo như Lân nghĩ công việc này

“có tiếng mà chả có miếng” Chính vì vậy nhờ sự khôn khéo móc nối họ đều

đã tìm được cho mình một chỗ đứng nhất định, sau khi công việc đã đâu vàođấy, có một chỗ đứng vững chắc, có chỗ dựa ở cấp cao họ bắt đầu tính đếncách làm sao kiếm thật nhiều tiền, đều là những con người tinh ranh họ nhậnngay ra chỗ nào là chỗ hái ra tiền và theo hướng dẫn, chỉ điểm của nhân vậtanh Hai, họ đã vạch ra cho mình một kế hoạch hết sức chu toàn và thống nhấtvới nhau về cách ăn chia phần trăm

Đọc tiểu thuyết Cuộc cờ, ta thấy bụng dạ của nhóm nhân vật cán bộ tham

lam, mánh lới như vậy, độc giả không tránh khỏi cảm giác buồn nôn và rơivào tâm trạng bi đát

Điển hình của con người tha hóa phải kể đến nhân vật Thân, chủ tịchtỉnh, nhân vật này xuất hiện ngay mở đầu tác phẩm với chi tiết đang nằm ngủvới gái ở nhà nghỉ, chỉ thông qua hình ảnh này ta đã thấy rõ ít nhiều sự đồi bạicủa hắn, đường đường là một quan lớn đứng vào bậc thứ nhất, thứ hai củatỉnh lại dính vào tệ nạn gái gú Nhưng đó chỉ là một phần nhỏ đối với conngười Thân, sự tha hóa biến chất của Thân thể hiện rõ nét nhất trong nhữngtoan tính của hắn để làm sao có thể thực hiện được kế hoạch thuận lợi nhất

Từ việc xây dựng một hệ thống đàn em làm tay sai cho hắn, trong tỉnh Thânđặt những người tin cậy vào những vị trí mấu chốt của tỉnh để khi muốn làmviệc gì hoặc muốn nắm bắt thông tin, thì Thân sẽ là người rõ nhất

Không chỉ vậy Thân còn tinh ranh đến độ có đi công tác xa hay đi chơi ởđâu, hắn sẽ sắp xếp cho những ông chủ của doanh nghiệp, những giám đốcngân hàng,… những người liên quan trực tiếp ít nhiều đến chính quyền đitheo để phục dịch, hầu hạ cho hắn, chả thế mà khi nhân vật Đô có thắc mắc vềchuyến đi này, Thân trả lời hết sức ráo hoảnh: “Ông này lạ nhỉ Đi để xúctiến, để mở mang quan hệ cơ mà Thì cứ đi đã Có ai bắt bẻ rằng ông đi nhưthế có xúc tiến được gì không ” [7;125], hay “Còn ông đi với tôi đợt này là đểanh em mình hiểu nhau hơn Đã làm việc với nhau mãi nhưng ta cũng chưa códịp nào bàn kỹ về việc của chúng mình cả” [7; 125] Đáng sợ hơn nữa là khigặp một vấn đề nào đó bị điều tra Thân sẽ sẵn sàng thí ra một con tốt thí mạngthay hắn, chả thế mà những người lỡ đắc tội với hắn thì không sớm thì muộnđều có kết quả chung là bị luân chuyển công tác, nghe thì có vẻ sang nhưngthực chất là giáng chức hoặc chuyển sang một bộ phận nào đấy không đượcchú trọng mà như dân trong nghề hay gọi là chỗ hái ra tiền hoặc chỗ ngon.Thân như một tên tướng hắn tính hết cả đường đi nước bước cho mình cái nàothuận lợi và đem lại kết quả tốt nhất thì hắn làm Khi Đô lo lắng về việc nhânvật Nhàn - Bí thư tỉnh ủy về hưu muộn sẽ ảnh hưởng đến Thân, Thân đã nóilên quan điểm của mình cho thấy sự tinh ranh, khôn ngoan của hắn: “Biết thếnào là lỡ hay không Anh ấy còn ở đây, tôi còn có ích cho công việc của

chúng mình Tái ông thất mã, mà ông còn lạ gì Ông ấy ngồi đấy tôi có chỗ

dựa Ông ấy nghỉ, tôi lên thay chứ còn ai vào đây nữa Nhưng như thế sẽ khócho mình vì sẽ có lắm kẻ soi Anh Nhàn còn ngồi đó thì sự dòm dỏ, bắt bẻchuyện A, chuyện B sẽ ít đi Như chuyện coi chùa ăn oản ấy Có người ngồiche chắn cho ta thì còn mong gì hơn ” [7;127] Không chỉ tính chuyện thăngquan tiến chức của mình, mà ngay đến cả chuyện thăng quan tiến chức củanhân viên hắn cũng tính: “Tôi tính rồi Cậu ngồi ở cái ghế giữ quyền lo việcphát triển của cả tỉnh, không chỉ tôi yên tâm mà các cụ cũng không ai thắcmắc gì” [7;129], “tôi còn cần cậu ngồi đó để làm chỗ dựa cho thằng Lân, đểchèo chống công việc của chúng ta chứ mình thằng Lân dễ sơ hở lắm” [7;129]hay “cậu lên chức Phó chủ tịch trong tầm tay nhưng thằng nào lên thay cậu nó

có làm gì hại cho việc của mình hay không, chưa biết Vậy thì không dại gì