Tác phẩm hai đứa trẻ

- Phố huyện Cẩm Giàng: một phố huyện nghèo có một cái chợ, cái ga xép đêm đêm có một chuyến tàu chạy qua, lù mù mấy ánh đèn hàng phở, hàng nước chè tươi, … đã in đậm trong tâm trí Thạch

- -

1 Về tác giả

a Cuộc đời:

- Thạch Lam: 1910-1942 Tên khai sinh Nguyễn Tường Vinh, sau đổi là Nguyễn Tường Lân

- Thuở nhỏ, ông sống ở quê ngoại: phố huyện Cẩm Giàng, Hải Dương, sau đó theo cha chuyển sang Thái Bình

- Thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn

- Là người đôn hậu và tinh tế, rất thành công ở truyê ̣n ngắn

b Sự nghiệp:

- Các tác phẩm chính:

+ Gió lạnh đầu mùa: Truyện ngắn 1937

+ Nắng trong vườn: Truyện ngắn 1938

+ Ngày mới: Tiểu thuyết 1939

+ Theo dòng: Bình luận văn học 1941

+ Sợi tóc: Tập truyện ngắn 1942

+ Hà Nội băm sáu phố phường: Bút ký 1943

+ Hà Nội ban đêm: Phóng sự 1936

+ Một tháng ở nhà thương: Phóng sự 1937

LUYỆN THI THPT QUỐC GIA 2018 HAI ĐỨA TRẺ_THẠCH LAM Giáo viên: Hoàng Nhung - 5star.edu.vn

★ ★ ★ ★ ★

Video Bài Giảng và Lời Giải chi tiết chỉ có tại website: online.5star.edu.vn

- Ông chủ yếu khai thác thế giớ i nô ̣i tâm của nhân vâ ̣t với những cảm xúc mong manh,

mơ hồ Mỗi truyê ̣n ngắn như một bài thơ trữ tình

LƯU Ý:

- Tuy là thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn (em ruột của Nhất Linh - Hoàng Đạo), nhưng văn chương của Thạch Lam lại hướng về cuộc sống của tầng lớp tiểu tư sản, tri thức nghèo và người lao động

- Sở trường viết truyện ngắn: Loại truyện tâm tình, truyện không có truyện Hai yếu tố hiện thực và lãng mạn trữ tình luôn đan cài, xen kẽ vào nhau tạo nên nét đặc thù khó lẫn trong phong cách nghệ thuật của ông Mỗi truyện như một bài thơ trữ tình đượm buồn, giọng điệu điềm đạm.Văn ông trong sáng, giản dị mà thâm trầm, sâu sắc

- Thế giới nhân vật thường là tầng lớp tiểu tư sản nghèo tầng lớp nông dân với cuộc sống vất vả, cực nhọc, bế tắc Vì vậy nhân vật thường mang tâm trạng cảm xúc, cảm giác nhiều hơn là tư duy

- Thạch Lam là người đem chất thơ vào văn xuôi Hầu hết các tác phẩm của ông đều được viết với tấm lòng đôn hậu, nhạy cảm, tinh tế với mọi biến thái tâm trạng của lòng người

Ông thường lặng lẽ thể hiện niềm thương cảm chân thành đối với người nghèo Xúc cảm của nhà văn Thạch Lam thường bắt nguồn và nảy nở lên từ những chân cảm đối với những con người ở tầng lớp dân nghèo […] Thạch Lam là nhà văn quý mến cuộc sống, trân trọng trước sự sống của mọi người xung quanh (Thạch Lam, trong Tuyển tập Nguyễn Tuân, tập 3, NXB Văn học, Hà Nội, 1996.)

- Trong tiểu luận Theo dòng, TL viết: Đối với tôi, văn chương không phải là một cách đem đến cho người đọc sự thoát li hay sự quên, trái lại, văn chương là một thứ khí giới thanh cao và đắc lực mà chúng ta có, để vừa tố cáo và thay đổi một cái thế giới giả dối

và tàn ác, vừa làm cho lòng người được thêm trong sạch và phong phú hơn Và ở chỗ khác, TL khẳng định: Thiên chức của nhà văn cũng như những chức vụ cao quý khác là phải nâng đỡ những cái tốt để trong đời có nhiều công bằng, thương yêu hơn

2 Về tác phẩm

a) Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác

- Xuất xứ: In trong tập Nắng trong vườn 1938, tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn Thạch Lam

- Phố huyện Cẩm Giàng: một phố huyện nghèo có một cái chợ, cái ga xép đêm đêm có một chuyến tàu chạy qua, lù mù mấy ánh đèn hàng phở, hàng nước chè tươi, … đã in đậm trong tâm trí Thạch Lam - sau này trở thành không gian nghệ thuật cho nhiều sáng của nhà văn trong đó tiêu biểu là “Hai đứa trẻ”

b) Bố cục:

- Là loại truyện không có cốt truyện Truyện xoay quanh một sự kiện: Liên và An cố thức để đợi tàu, nhưng theo trình tự miêu tả có thể chia tác phẩm thành 3 phần:

+ Phần 1: Từ đầu đến “tiếng cười khanh khách nhỏ dần về phía làng”: Phố huyện lúc chiều tàn

+ Phần 2: Tiếp theo đến “cho sự sống nghèo khổ hàng ngày của họ”: phố huyện khi đêm xuống

+ Phần 3: Còn lại: Phố huyện lúc về khuya khi đợi tàu

c) Tóm tắt:

- Truyện kể về cảnh sinh hoạt ở một phố huyện nghèo khi chiều xuống Sau một ngày lao động vất vả những người như chị Tí, bác phở Siêu, gia đình bác xẩm…lại tiếp tục buôn bán kiếm sống nhưng chả kiếm được bao nhiêu Cùng với họ còn có những đứa trẻ lang thang nhặt nhạnh những thanh nứa, thanh tre nơi bãi chợ và chị em Liên phụ giúp mẹ trông coi cửa hàng tạp hóa Cứ thế, đêm nào cũng như đêm nào, họ- cả người lớn lẫn trẻ con- vừa bán hàng vừa trò chuyện, vừa cố thức để được nhìn chuyến tàu đêm đi qua - con tàu như đem một chút thế giới khác đi qua, một thế giới tưng bừng, náo nhiệt và đầy ánh sáng Khi chuyến tàu đi khỏi cũng là lúc mọi công việc kết thúc

II ĐỌC HIỂU TÁC PHẨM

1 Phố huyện lúc chiều tàn:

1.1 Bức tranh phố huyện:

a Thời gian: Thời gian chiều tối, thời gian kết thúc của một ngày và mở ra đêm tối

- Chi tiết:

+ Tiếng trống thu không để gọi buổi chiều

+ Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn

+ Chiều, chiều rồi

 Chiều tà chuyển dần vào tối đêm

 Tác dụng: tạo cho người đọc cảm giác bâng khuâng, thương nhớ, man mác buồn (thời gian nghệ thuật)

 Tác phẩm mở đầu bằng âm thanh tiếng trống thu không gọi buổi chiều cùng những đám mây hồng ở phương Tây như hòn than sắp tàn…rồi kết thúc bằng đêm khuya, con người đi ngủ, cả phố huyện yên tĩnh và đầy bóng tối Sự lựa chọn thời gian nghệ thuật này của nhà văn không phải ngẫu nhiên Trong truyện Gió lạnh đầu mùa, Thạch Lam viết về một buổi sáng đầu thu, còn ở Dưới bóng hoàng lan là một trưa

hè nóng nực mà dịu êm… Chọn thời điểm chiều tà chuyển vào đêm khuya cho câu chuyện tác giả tạo cho người đọc cảm giác bâng khuâng, thương nhớ, man mác buồn Đó là những cảm giác đẫm chất thơ như nhiều bài thơ lãng mạn đương thời

b Không gian:

- Âm thanh:

+ Tiếng trống thu không: từng tiếng

+ Tiếng ếch nhái, tiếng muỗi: văng vẳng

+ Tiếng trò chuyện của con người: Liên – An, Liên – chị Tý

+ Tiếng trống cầm canh

+ Âm thanh của đoàn tàu chạy qua

+ Tiếng chó sủa

- Hình ảnh và màu sắc:

+ Phương tây đỏ rực như lửa cháy

+ Những đám mây ánh hồng như hòn than sắp tàn

+ Dãy tre làng đen lại

 Bức tranh phố huyện: yên tĩnh, đẹp nhưng buồn Bức tranh phố huyện: yên tĩnh, thanh bình, tuy buồn nhưng thơ mộng.Ngòi bút của nhà văn: hiện thực + lãng mạn, thể hiện tình yêu quê hương của tác giả

 Phải là người gắn bó với con người và cảnh vật quê hương sâu đậm tác giả mới có thể nắm bắt được những diễn biến tinh vi và nhỏ nhẹ của thiên nhiên nơi đây.Trong bức tranh phố huyện đó, có thể nói ấn tượng đối với người đọc chính là những con người, cảnh đời được tác giả miêu tả, đó cũng chính là điểm sáng của bức tranh nơi phố huyện

1.2 Hình ảnh con người, cuộc sống nơi phố huyện

* Cảnh chợ tàn:

- Chợ họp giữa phố vãn từ lâu

- Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn và lá mía

- Một vài người bán hàng về muộn

- Những đứa trẻ con nhà nghèo ở ven chợ cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi

- Một mùi ẩm bốc lên, hơi nóng ban ngày lẫn với mùi cát bụi

=> Cảnh buồn vắng, tiêu điều - không gian làng quê Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám Chợ là bộ mặt kinh tế, tập trung sức sống của một vùng Miêu tả cảnh chợ tàn,

* Con người phố huyện lúc chiều tàn:

- Mấy người bán hàng về muộn

- Mấy đứa trẻ con nhà nghèo ven chợ đang hi vọng tìm kiếm chút gì cho sự sống

- Bà cụ Thi hơi điên xuất hiện và biến mất đột ngột

- Mẹ con chị Tí với chõng hàng nước ế ẩm

- Chị em Liên – cảnh nhà sa sút, đang tuổi ăn tuổi chơi nhưng phải phụ giúp mưu sinh

=> Con người đủ mọi lứa tuổi, lứa tuổi nào cũng nặng gánh mưu sinh, nhọc nhằn, vất

vả Cuộc sống của họ tù túng, bế tắc, tội nghiệp, nhàm chán và đơn điệu

=> Cuộc sống ấy cứ đều đều, đơn điệu, lặp đi lặp lại buồn tẻ, nhàm chán đối với người dân phố huyện Tất cả họ đang mong đợi một cái gì đó tươi mát thổi vào cuộc đời họ

=> Nét vẽ âm thanh, ánh sáng, con người của bức tranh phố huyện tưởng chừng rời rạc, nhưng nó hoà quyện cộng hưởng trong hệ thống u buồn, trầm mặc, xót xa Điểm thêm vào cuộc sống ấy là ngọn đèn dầu cùng bóng tối bao phủ, càng gợi sự nghèo khổ lay lắt đến tội nghiệp

-Tâm trạng của Liên

+Lòng buồn man mác trước giờ khắc của ngày tàn

+Cảm nhận mùi riêng của đất của quê hương này

+Động lòng thương bọn trẻ con nhà nghèo

=>Liên là một cô bé có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế có lòng trắc ẩn, yêu thương con người

Tiểu kết:

*Nghệ thuật:

+Những câu văn êm dịu có nhịp điệu chậm rãi, vừa giàu hình ảnh nhạc điệu vừa uyển chuyển tinh tế

+Mỗi câu văn như một nét vẽ đơn sơ nhưng lại gợi được cái hồn của cảnh vật Lần lượt mỗi câu văn mở ra một cảnh, cảnh trong câu trước như gợi dậy cảnh ở câu sau

*Nội dung: Ngòi bút tinh tế, điềm đạm của Thạch Lam đã vẽ nên bức tranh cảnh phố huyện lúc chiều tàn đầy buồn thương, ám ảnh

- Thiên nhiên phố huyện đã được miêu tả với sự hòa hợp giữa hình ảnh, màu sắc, âm thanh, ánh sáng và cả bóng tối trong những câu văn êm ả như thơ

- Đặt trong ánh mắt quan sát tinh tế và sự cảm nhận mơ mộng của Liên, bức tranh thiên nhiên hiện lên vừa êm đềm, vừa man mác u buồn, thấm đượm cảm xúc trìu mến, nâng niu của con người với cảnh sắc quê hương

2 Phố huyện khi đêm xuống:

2.1 Bức tranh cuộc sống, con người

a, Âm thanh, ánh sáng

-Ngập chìm trong bóng tối mênh mông

+Tối hết cả….sẫm đen hơn nữa”/98

+Đường phố và các ngõ con dần dần chứa đầy bóng tối

-Ánh sáng yếu ớt nhỏ bé: ở một vài cửa hàng, cửa chỉ hé ra một khe ánh sáng +Quầng sáng thân mật quanh ngọn đèn của chị Tí

+Chấm lửa nhỏ ở bếp lửa của Bác Siêu +Ngọn đèn của Liên thưa thớt từng hột sáng loạt qua phiên nứa

b, Nhịp sống con người

-Nhịp sống của những người dân lặp đi lặp lại một cách đơn điệu buồn tẻ

+Vẫn những động tác quen thuộc: chị Tí dọn hàng, Bác phở Siêu thổi lửa, gia đình bác xẩm xuất hiện với cái thau trước mặt

+Vẫn những suy nghĩ và mong đợi như mọi ngày Người nhà cậu Thừa, cụ Tục

đi gọi người đánh tổ tôm

+Vẫn tiếng đàn bầu bần bậc của bác Xẩm ế khách

+ “Đêm nào Liên và em cũng phải ngồi trên chiếc chõng tre dưới gố cây bàng với cái tối của quang cảnh phố chung quanh”

=>Tác giả trở đi trở lải nhiều lần hình ảnh ngọn đèn con của hàng nước chị Tí chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ: hình ảnh biểu tượng cho người dân phố huyện

=>Tương quan giữa bóng tối- ánh sáng, bóng tối bao trùm dày đặc >< ánh sáng nhỏ nhoi mong manh đến tội nghiệp

=>Biểu tượng cho những kiếp người nhỏ bé vô danh sống leo lắt trong bóng tối mênh mông của xã hội cũ

-Ước mơ mong đợi trong bóng tối: “chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái gì đó tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ”/99

+Ước mơ rất mơ hồ: càng cho thấy tình cảnh tội nghiệp của những người sống mà không biết số phận mình rồi sẽ ra sao

+Dù vậy họ vẫn không mất hết hi vọng và niềm tin vào cuộc sống: trong hoàn cảnh nào con người vẫn không thôi ước mơ những điều tốt đẹp Sống là phải biết ước mơ và hy vọng

- Giọng văn đều đều, chậm buồn tha thiết

+Nỗi bật tâm trạng Liên: buồn bã, nuối tiếc xa xăm +Thể hiện niềm xót thương da diết của Thạch Lam với những người dân nghèo phố huyện

- Những nét vẽ về âm thanh, ánh sáng và con người trong bức tranh phố huyện của tác giả như rời rạc nhưng lại hoà quyện cộng hưởng trong 1 hệ thống u buồn, trầm mặc, xót xa

2.2 Biểu tượng bóng tối và ngọn đèn dầu nơi phố huyện:

a, Biểu tượng bóng tối:

- Lặp hơn 20 lần trong tác phẩm

 bóng tối bao trùm tất cả, tràn ngập trong tác phẩm, tạo nên một bức tranh u tối

- Bóng tối được miêu tả nhiều trạng thái khác nhau, có mặt suốt từ đầu đến cuối tác phẩm

 Gợi cho người đọc thấy một kiếp sống bế tắc, quẩn quanh của người dân phố huyện nói riêng và nhân dân trước cách mạng tháng Tám nói chung

 Đó là biểu tượng của những tâm trạng vô vọng, nỗi u hoài trong tâm thức của một kiếp người

- Bóng tối ấy có liên quan đến từng con người có một cuộc đời vất vả, lam lũ:

+ Tối đến mẹ con chị Tý dọn hàng nước

+ Đêm về bác phở Siêu xuất hiện

+ Trong bóng tối gia đình bác hát Sẩm kiếm ăn

+ Khi bóng tối tràn ngập là lúc bà cụ Thi điên đến mua rượu uống

+ Đêm nào Liên cũng ngồi lặng ngắm phố huyện và chờ tàu

 Bóng tối trở thành biểu tượng nghệ thuật gợi nhiều cảm xúc cho người đọc

- Ngọn đèn dầu được nhắc hơn 10 lần trong tác phẩm

 Tất cả không đủ chiếu sáng, không đủ sức phá tan màn đêm, mà ngược lại nó càng làm cho đêm tối trở nên mênh mông hơn, càng gợi sự tàn tạ, hắt hiu, buồn đến nao lòng

 Biểu tượng về kiếp sống nhỏ nhoi, vô danh, vô nghĩa, lay lắt

3 Phố huyện lúc về khuya

- Khung cảnh phố huyện lúc về khuya được đặc tả qua cảnh đợi tàu của chị em Liên và những người dân phố huyện

- Sự xuất hiện của người gác ghi (đèn ghi: đèn báo hiệu chuyển xe lửa chạy sang đường ray khác) là dấu hiệu đầu tiên cho sự xuất hiện của con tàu:

-> ngọn lửa xanh biết

-> tiếng còi xe lửa từ đâu vang lại (Liên đánh thức em)

-> tiếng dồn dập, tiếng xe đứt mạnh vào ghi

-> làn khói bừng trắng từ xa

-> tiếng hành khách ồn ào

-> tàu rầm rộ đi tới

-> các toa đèn sáng trưng (Liên dắt An đứng dậy để nhìn)

Biểu tượng chuyến tàu lặp bao nhiêu lần trong tác phẩm? Có ý nghĩa gì?

- Hình ảnh con tàu lặp 10 lần trong tác phẩm

 Đó là biểu tượng cho một cuộc sống sôi động, nhộn nhịp, vui vẻ, hiện đại

- Dù chỉ trong giây lát nó cũng đưa cả phố huyện thoát ra khỏi cuộc sống tù đọng, u

ẩn, bế tắc

- Ý nghĩa:

+ Mang đến một thế giới khác: ánh sáng xa lạ, âm thanh nao nức, tiếng ồn ào của khách >< nhịp điệu buồn tẻ nơi phố huyện

+ Chuyến tàu ở Hà Nội về: chở đầy ký ức tuổi thơ của hai chị em Liên

=> Là biểu tượng của một thời gian thật đáng sống: sức sống mạnh mẽ, sự giàu sang

và rực rỡ ánh sáng Nó đối lập với cuộc sống mòn mỏi, nghèo nàn, tồi tàn và quẩn quanh của những kí ức tuổi thơ êm đềm

+ Được nhìn thấy những gì khác với cuộc đời mà hai chị em Liên đang sống

+ Con tàu mang đến một kỷ niệm, đánh thức hồi ức về kỷ niệm mà chị em cô đã từng được sống

+ Giúp Liên nhìn thầy rõ hơn sự ngưng đọng tù túng của cuộc sống phủ đầy bóng tối hèn mọn, nghèo nàn của cuộc đời mình

 Thạch Lam đã đánh thức những tâm hồn mệt mỏi và cam chịu, nâng niu, trân trọng những ước mơ cao đẹp của họ, khơi dậy ở họ niềm khát khao sống một cuộc sống đúng nghĩa

*Tâm tư sầu kín của hai đứa trẻ và thông điệp tư tưởng của nhà văn

+Thạch Lam trân trọng nâng niu khát vọng vươn ra ánh sáng, vượt thoát ra khỏi cuộc sống tù túng, quẩn quanh, không cam chịu cái hiện tại tầm thường nhạt nhẽo, đang vây quanh mình của hai đứa trẻ

+Đừng bao giờ để cuộc sống con người chìm trong cuộc đời phẳng lặng Con người phải sống cho ra sống, phải không ngừng khát khao và xây dựng một cuộc sống có ý nghĩa

+Những con người đang phải sống một cuộc sống tối tăm, mòm mỏi, tù túng hãy cố vươn ra ánh sáng hướng tới một cuộc sống tươi đẹp

III TỔNG KẾT

1 Nghệ thuật

-Truyện không có cốt truyện

-Ngôn ngữ súc tích, giàu tính biểu cảm, giàu chất thơ

- Đan xen yếu tố lãng mạn và hiện thực

-Miêu tả tâm lí đặc sắc

2 Nội dung

-Thạch Lam thể hiện một cách nhẹ nhàng mà thấm thía niềm xót thương đối với những kiếp người sống cơ cực, quẩn quanh, bế tắc ở phố huyện nghèo trước

CM Đồng thời, ông cũng thể hiện sự trân trọng đối với những mong ước tuy còn

mơ hồn của họ

*Một số câu hỏi củng cố:

Câu 1: Hai đứa trẻ là truyện ngắn tiêu biểu của Thạch Lam, yếu tố lãng mạn xen lẫn yếu tố hiện thực?

gợi ý:

- Yếu tố hiện thực: phản ánh cuộc sống tàn tạ, tù túng của những kiếp người lam lũ, quẩn quanh, không ánh sáng, không tương lai trong xã hội cũ

- Yếu tố lãng mạn: thể hiện khát vọng của những con người bình thường, bé nhỏ được sống dù chỉ trong phút giây với một thế giới khác đầy đủ, tươi sáng hơn

=> Hai đứa trẻ là bài ca quê hương, bài ca về thiên nhiên đất nước

Câu 2: Đóng góp mới của ngòi bút Thạch Lam cho tư tưởng nhân đạo trong văn học Việt Nam giai đoạn 1930-1945?

gợi ý:

- Thạch Lam không đi vào tố cáo xã hội tàn ác, bọn người vô lương tâm bóc lột hành

hạ những người thấp cổ bé họng, những người nông dân đói khổ mà đi vào miêu tả cuộc sống những người xung quanh những cảnh đời tội nghiệp, buồn chán nơi phố huyện nghèo

- Nhà văn xót xa trước cuộc sống vô nghĩa quẩn quanh không chỉ ở những con người nghèo khổ tối tăm mà ngay cả cuộc sống tẻ nhạt đơn điệu của hai chị em Liên, đồng thời gợi lên sự khát khao về cuộc sống đẹp đẽ hơn tuy vẫn chỉ là trong mong ước

Câu 3 : So sánh Hai đứa trẻ với Tắt đèn, Lão hạc, Gió lạnh đầu mùa ( đã học ở chương trình THCS) để thấy con người và xã hội trong những năm trước cách mạng tháng Tám năm 1945?

+ Điểm chung: Cái nhìn hiện thực và nhân đạo đối với xã hội VN đang chìm đắm trong cảnh nô lệ, lầm than

+ Nét riêng: Phong cách và bút pháp nghệ thuật của các nhà văn: Hiện thực-Lãng mạn