NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG dạy học tác PHẨM HAI đứa TRẺ của THẠCH LAM (NGỮ văn 11 cơ bản) THEO đặc TRƯNG THỂ LOẠI TÍCH hợp GIÁO dục kĩ NĂNG SỐNG CHO học SINH THPT

MỤC LỤCSỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT LÊ LỢI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TÁC PHẨM HAI ĐỨA TRẺ CỦA THẠCH LAM NGỮ VĂN 11- CƠ BẢN THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠ

MỤC LỤC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT LÊ LỢI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TÁC PHẨM HAI ĐỨA TRẺ CỦA THẠCH LAM (NGỮ VĂN 11- CƠ BẢN) THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI TÍCH HỢP GIÁO DỤC

KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THPT

Người thực hiện: Hoàng Thị Hạnh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Ngữ Văn

THANH HÓA, NĂM 2018

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 1

4 Phương pháp nghiên cứu 1

4.1 Phương pháp đọc tài liệu……… ……2

4.2 Phương pháp loại hình 2

4.3 Phương pháp đối chiếu so sánh……… ………2

B NỘI DUNG 3

1 Cơ sở lí luận 3

1.1 Quan niệm chung về thể loại văn học 3

1.2 Đặc trưng thể loại truyện ngắn 3

1.3 Một số kĩ năng sống cơ bản dạy trong nhà trường thổ thông… …… ……4

1.3.1 Kĩ năng tự nhận thức……… ……5

1.3.2 Kĩ năng giao tiếp……… 5

2.Thực trạng dạy học truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam và tích hợp kĩ năng sống trong nhà trường THPT hiện nay……… 5

3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 5

3.1 Xác định đặc trưng thể loại trong tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam 6

3.1.1 Hai đứa trẻ mang đặc trưng của truyện ngắn lãng mạn 6

3.1.2 Hai đứa trẻ mang đặc trưng của truyện ngắn hiện thực………….…… 6

3.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi theo đặc trưng thể loại 7

3.3.Giáo dục kĩ năng tự nhận thức và kĩ năng giao tiếp khi dạy Hai đứa trẻ 9

3.3.1 Giáo dục kĩ năng tự nhận thức khi dạy Hai đứa trẻ……… ……9

3.3.2 Giáo dục kĩ năng giao tiếp khi dạy Hai đứa trẻ ………9

3.4 Giáo án minh hoạ 10

4 Kết quả đạt được……… ……19

C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ… ……… 20

1 Kết luận……… 20

2 Kiến nghị……… 20

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong nhà trường việc dạy tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại làvấn đề đang được quan tâm, bởi mỗi tác phẩm văn học tồn tại dưới một hìnhthức thể loại nhất định, đòi hỏi một cách thức, một phương pháp giảng dạy phùhợp.Vì thế vấn đề thể loại trong trường phổ thông không những là vấn đề trithức mà còn là một vấn đề phương pháp.Trong chuyên đề bồi dưỡng thườngxuyên cho giáo viên (GV) Ngữ văn các nhà sư phạm luôn coi việc dạy học tácphẩm văn chương theo đặc trưng thể loại là một hướng dạy quan trọng Nắmvững thi pháp thể loại, người dạy không chỉ hiểu đúng, hiểu sâu mà còn có khảnăng thiết kế trong hoạt động giảng dạy hướng dẫn học sinh (HS) cách thức đọchiểu tác phẩm giúp người học giải mã những tác phẩm cùng thể loại

Đổi mới phương pháp dạy học đang là mục tiêu lớn của ngành giáo dục

và đào tạo nước ta hiện nay Một trong những mục tiêu đó là nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện, ngoài việc trang bị kiến thức khoa học cho người họcngành giáo dục còn chú trọng vào kĩ năng sống (KNS) Những năm gần đây,giáo dục KNS cũng đã được lồng ghép tích hợp vào một số môn học và hoạtđộng giáo dục trong nhà trường trong đó có môn Ngữ văn Tuy nhiên, trongthực tế GV chưa thực hiện nhiều Là một GV dạy văn, tôi nhận thấy môn vănhiện nay vẫn còn nặng về khai thác nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, ngườidạy chưa dành nhiều thời gian để liên hệ giáo dục KNS từ tác phẩm văn họcgiúp người học nhận thấy sự gần gũi và giá trị mà các tác phẩm văn học manglại

Với những lí do trên đã thúc đẩy tôi quyết tâm nghiên cứu đề tài: “NÂNGCAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TÁC PHẨM HAI ĐỨA TRẺ CỦA THẠCHLAM (NGỮ VĂN 11- CƠ BẢN) THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI TÍCH HỢPGIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THPT”

2 Mục đích nghiên cứu

- Thực hiện đề tài này tôi muốn đưa ra một vài kinh nghiệm dạy học tác phẩmHai đứa trẻ bằng cách hướng dẫn HS đọc hiểu tác phẩm ở góc độ đặc trưng thểloại và qua đó hình thành kĩ năng nhận thức và giao tiếp (chủ yếu về mặt tìnhcảm đạo đức) cho HS

- Giúp HS nhận thấy giá trị giáo dục của môn Văn đối với thế hệ trẻ hiện nay

- Khơi gợi sự hứng thú cho HS phát huy tính chủ động, tích cực

3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu hoạt động dạy và học tác phẩm văn chương, vận dụngcách thức tiếp cận tác phẩm văn chương theo đặc trưng thể loại kết hợp giáo dụcKNS vào dạy truyện ngắn hai đứa trẻ cho HS lớp 11 (ban cơ bản)

4 Phương pháp nghiên cứu.

4.1 Phương pháp đọc tài liệu

Là phương pháp nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến những vấn đềcần nghiên cứu, tập hợp các dữ kiện có liên quan đến đề tài này

4.2 Phương pháp loại hình

Đề cập đến loại truyện ngắn trữ tình, vì thế cần vận dụng phương pháploại hình để tìm ra những đặc trưng của tác phẩm

4.3 Phương pháp đối chiếu so sánh

Qua một thời gian nghiên cứu, GV tiến hành so sánh, đối chiếu số liệu cũvới số liệu mới để thấy kết quả nghiên cứu của đề tài

B NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

1.1 Quan niệm chung về thể loại văn học

Trong Từ điển thuật ngữ văn học do Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, NguyễnKhắc Phi (đồng chủ biên) xác định thể loại văn học như sau: Thể loại văn học làdạng thức của tác phẩm văn học (TPVH), được hình thành và tồn tại tương đối

ổn định trong quá trình phát triển lịch sử văn học, thể hiện ở sự giống nhau vềcách thức tổ chức tác phẩm, về đặc điểm của các loại hiện tượng đời sống đượcmiêu tả và về tính chất của mối quan hệ của nhà văn đối với các hiện tượng đờisống ấy (Tr125) [5]

Lí luận văn học dựa vào các yếu tố ổn định mà chia TPVH thành các loại

và các thể Loại rộng hơn thể, thể nằm trong loại Loại và thể mang tính chấtbiện chứng của cái biểu đạt và cái được biểu đạt Về phương diện cấu trúc nộidung của TPVH thì loại là chất mà thể là hình thức biểu hiện cụ thể của loại,không có thể thì loại không không biểu hiện ra được Nhưng khi đã biểu hiện rathành thể thì nó lại có tính độc lập tương đối Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng có

ba loại: loại trữ tình, loại tự sư và loại kịch Mỗi loại bao gồm một số thể nhỏ

Loại trữ tình biểu hiện trực tiếp thế giới chủ quan của con người Trongtác phẩm trữ tình, tình cảm, cảm xúc, tâm trạng, suy nghĩ được trình bày trựctiếp và làm thành nội dung chủ yếu của tác phẩm

Loại tự sự: phản ánh đời sống trong tính khách quan của nó qua conngười, hành vi, sự kiện được kể lại bởi một người kể chuyện nào đó Tác phẩm

tự sự hầu như không bị hạn chế bởi không gian và thời gian Nó có thể kể vềnhững khoảnh khắc hay những sự kiện xảy ra hàng trăm năm Tầm bao quátcuộc sống trong tác phẩm rộng lớn Nhân vật tự sự được khắc họa đầy đặn nhiềumặt: bên trong, bên ngoài, cả điều nói ra và không nói ra, cả ý nghĩ và cả cáinhìn, cả cảm xúc, tình cảm, ý thức và vô thức, cả quá khứ, hiện tại và tương lai.Tác phẩm tự sự nào cũng có hình tượng người trần thuật

Sự giao thoa của thể loại trữ tình và tự sự: Trên thực tế, ít có một tácphẩm văn học nào chỉ phản ánh một tính chất: tự sự, trữ tình, kịch Mỗi tácphẩm đều chứa trong nó một hoặc hai hay cả ba tính chất của ba loại văn học tuyvậy vẫn có tính chất của một loại tiêu biểu và xuyên suốt tác phẩm Ta thấy thơvẫn mang yếu tố tự sự, vẫn có thể kể về một cuộc đời ai đó Và ngược lại truyệnvẫn có thể thể hiện phương diện tình cảm của con người vẫn có những dòng văndào dạt cảm xúc thấm đẫm chất thơ Sự thâm nhập yếu tố trữ tình vào tác phẩm

tự sự là một hiện tượng khá phổ biến trong yếu tố trữ tình vào văn học tác phẩm

tự sự là một hiện

1.2 Đặc trưng thể loại truyện ngắn

Truyện ngắn là một thể loại văn học, thường là các câu chuyện được kểbằng văn xuôi và có xu hướng ngắn gọn, súc tích Nắm bắt cuộc sống của thể

loại, tác giả truyện ngắn thường hướng tới khắc hoạ một hiện tượng, phát hiệnmột nét bản chất trong quan hệ nhân sinh hay đời sống tâm hồn con người,thường ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp Đặc điểm chung của truyện ngắn là cótình huống truyện, cốt truyện, nhân vật, kết cấu, ngôn ngữ, giọng điệu, lời kể củangười kể chuyện

Cốt truyện là hệ thống các sự kiện (biến cố) xảy ra trong đời sống củanhân vật, có tác dụng bộc lộ tính cách, số phận nhân vật Cốt truyện thường diễn

ra trong một thời gian, không gian hạn chế, chức năng của nó là nói lên điều gì

đó sâu sắc về cuộc sống xã hội và con người Cốt truyện thành phần quan trọng,cốt yếu của tự sự, đặc biệt có vai trò quan trọng trong truyện ngắn

Chi tiết chiếm dung lượng lớn trong truyện ngắn, vì nó sẽ góp phần cụ thểhóa cảnh trí, không khí, tính cách, hành động và tâm tư nhân vật

Kết cấu là sự tạo thành và liên kết các bộ phận trong bố cục tác phẩm, là

sự tổ chức sắp xếp các yếu tố, các chất liệu tạo thành nội dung của tác phẩm trên

cơ sở đời sống khách quan và theo một chiều hướng tư tưởng nhất định Kết cấu

có nhiệm vụ góp phần thể hiện chủ đề tư tương của tác phẩm

Thế giới nhân vật bao cũng là sự thể hiện tập trung và trực tiếp cảm quannghệ thuật của nhà văn Nhà văn sáng tạo ra nhân vật bao giờ cũng theo cáchhình dung và cảm nhận riêng của mình

Ngôn ngữ là chất liệu, là phương tiện biểu hiện mang tính đặc trưng củavăn học Ngôn ngữ đã cụ thể hóa và vật chất hóa sự biểu hiện của cuộc đời, tưtưởng, tính cách và cốt truyện…

1.3 Một số kĩ năng sống cơ bản dạy trong nhà trường thổ thông

Từ trước đến nay có rất nhiều quan niệm khác nhau về KNS, nhưng nhìnchung các quan niệm đều thống nhất ở chỗ thấy được bản chất của KNS là kĩnăng tự quản lí bản thân và kĩ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộcsống, học tập và làm việc hiệu quả Nói cách khác, KNS là khả năng làm chủbản thân của mỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với người khác và với xã hội,khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống [3]

KNS thường được phân làm 3 nhóm [4]:

- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với chính mình, bao gồm các KNS

cụ thể như: tự nhận thức, ứng phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, tự tin…

- Nhóm các kĩ năng nhận biết và sống với người khác, bao gồm: giao tiếp,thương lượng, bày tỏ cảm thông, hợp tác…

- Nhóm các kĩ năng ra quyết định một cách hiệu quả, bao gồm: tìm kiếm

và xử lí thông tin, ra quyết định, tư duy phê phán, tư duy sáng tạo…

Mỗi tác phẩm văn học đều có những ý nghĩa giáo dục rất lớn, chứa rấtnhiều kĩ năng có ích đối với người học Tuy nhiên, do giới hạn của đề tài, ở đây

chúng tôi chỉ tập trung vào hai KNS cơ bản thiên về giáo dục nhận thức tìnhcảm và ứng xử giao tiếp cho học sinh qua tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam.

1.3.1 Kĩ năng tự nhận thức

Kĩ năng tự nhận thức chính là khả năng các em học sinh hiểu về chínhbản thân mình (về cơ thể, về tư tưởng, các mối quan hệ xã hội…); biết nhìnnhận, đánh giá đúng về tiềm năng, tình cảm, sở thích, thói quen, điểm mạnh,điểm yếu của bản thân mình; các em phải luôn quan tâm và ý thức được mìnhđang làm gì, kể cả những lúc bản thân cảm thấy căng thẳng [6] Khi tích hợp vàobài học giáo viên giúp học sinh:

- Biết xây dựng hoài bão cá nhân, khám phá mục đích sống của bản thân

- Biết trân trọng những người xung quanh và cuộc sống của họ

- Biết trân trọng cuộc sống của bản thân

1.3.2 Kĩ năng giao tiếp

Kĩ năng giao tiếp là khả năng có thể bày tỏ ý kiến của bản thân theo hìnhthức nói, viết hoặc ngôn ngữ cơ thể một cách phù hợp với hoàn cảnh và văn hóa.Biết lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan điểm Kĩnăng này còn giúp HS biết đánh giá tình huống giao tiếp và điều chỉnh cáchgiao tiếp phù hợp, hiệu quả, cởi mở bày tỏ cảm xúc nhưng không làm hại haygây tổn thương cho người khác [6] Tích hợp vào bài học GV giúp HS địnhhướng giao tiếp cho HS biết yêu thương, quan tâm đến những người xungquanh Trong giao tiếp phải có thái độ cư xử phù hợp

2.Thực trạng dạy học truyện ngắn Hai đứa trẻ của Thạch Lam và tích hợp

kĩ năng sống trong nhà trường THPT hiện nay.

Trong chương trình Ngữ văn THPT Hai đứa trẻ là tác phẩm đại diện chosáng tác của Thạch Lam Tác phẩm nằm trong nội dung thi THPT Quốc gia nênđược giáo viên và học sinh chú ý nhiều Có nhiều tài liệu, sách tham khảo vềtruyện ngắn này Đó là lợi thế, nhưng cũng là khó khăn, bởi vì có quá nhiều tàiliệu nên gây nhiễu cho HS Đây là tác phẩm hay, nhưng hay thì thường khó dạy,

GV thường lúng túng trong cách dạy, mạch dạy của bài

Theo đặc thù của môn học từ trước đến nay mỗi khi dạy một TPVH ngoài

việc rèn luyện các kĩ năng tư duy phân tích, năng lực cảm thụ tác phẩm GVcũng thường lồng ghép giáo dục các KNS liên quan đến nhận thức đạo đức tìnhcảm cho HS Tuy nhiên chủ yếu chỉ được tích hợp ở phần củng cố bài học, thờigian rất ít nên chưa gây được ấn tượng cho học sinh chưa có khả năng tác độngsâu để có thể hình thành KNS Vì vậy, khi gặp các câu hỏi liên quan đến nhậnthức KNS các em còn lúng túng chưa thể hiện được bản lĩnh cá nhân

3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

3.1 Xác định đặc trưng thể loại trong tác phẩm Hai đứa trẻ của Thạch Lam

3.1.1 Hai đứa trẻ mang đặc trưng của truyện ngắn lãng mạn:

* Cốt truyện: Hai đứa trẻ là truyện không có cốt truyện hay nói chính xác hơncốt truyện rất đơn giản Truyện ít sự kiện, ít hành động, lời nói Tình huốngtruyện xoay quanh việc chị em Liên được mẹ giao trông coi cửa hàng tạp hóa từchiều đến đêm

- Kết cấu: Truyện có kết cấu tâm lí Xuyên suốt thiên truyện Hai đứa trẻ là dòngcảm xúc của nhân vật Liên: buồn man mác trước giờ khắc của ngày tàn,cảm giác

yêu thương thân thuộc khi bắt gặp mùi âm ẩm của đất, “Liên tưởng mùi riêng

của đất”; cảm giác xót xa đồng cảm trước những thân phận, những kiếp người

tàn tạ, cảm giác “ mình sống giữa bao nhiêu sự xa xôi không biết, như chiếc đèn

con của chị Tý chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ” Kết cấu của tác phẩm theo

dòng chảy tâm trạng và cảm giác của nhân vật, sự vận động của truyện đi theonhững diễn biến rung cảm, cảm xúc trong tâm hồn nhân vật kết cấu của truyệngiống như một bài thơ trữ tình đượm buồn làm lay động trái tim người đọc

- Nhân vật: Thông thường khi nhà văn xây dựng một hình tượng nhân vật,thường phải tập trung khắc họa ngoại hình, tính cách, cử chỉ hành động, lai lịch,

số phận Nhưng nhân vật trong truyện ngắn Hai đứa trẻ Thạch Lam chỉ xoayquanh về những cung bậc cảm xúc Nổi bật về nhân vật của ông đó chính là vẻđẹp của cảm xúc, tâm trạng, tình cảm

- Thủ pháp nghệ thuật đối lập tương phản: Đó là sự đối lập giữa bóng tối - ánhsáng, giữa tiếng động của đoàn tàu và tĩnh lặng của phố huyện, phố huyện - HàNội, quá khứ - hiện tại - tương lai, tàn lụi - ước mơ

- Ngôn ngữ: Trong Hai đứa trẻ là ngôn ngữ dư ba có sức đọng lớn, lời kể lời tả rấtgiản dị trong sáng, mượt mà giàu chất nhạc chất hội họa nhưng sâu lắng, đằm thắm

và thấm đượm tình người Ngôn ngữ Thạch Lam nhẹ nhàng, man mác chất thơ

- Giọng điệu: Hai đứa trẻ có giọng điệu rất riêng, giọng nhẹ nhàng thủ thỉ lặng

lẽ mà sâu lắng, khơi sâu vào nội tâm và cảm giác Cảm hứng sáng tác của ThạchLam bắt nguồn từ những cuộc đời bình dân vì thế trong truyện Thạch Lam câuchữ mang một giọng buồn, day dứt nó gợi niềm xót xa thương cảm về số phậnbấp bênh của con người dưới xã hội cũ Thạch Lam gieo vào lòng người đọc sựxót xa thương cảm cho những kiếp người nhọc nhằn, nghèo khổ

3.1.2 Hai đứa trẻ mang đặc trưng của truyện ngắn hiện thực

Hiện thực xã hội được nhà văn hình tượng hóa qua các hình thức nghệthuật như : Không gian, thời gian nghệ thuật, nhân vật,… Đúng như có nhà phêbình đã nhận xét : truyện ngắn Hai đứa trẻ có thể gói gọn trọng một chữ TÀN.Thời gian TÀN, không gian TÀN và những kiếp người TÀN

* Về không gian - thời gian nghệ thuật :

- Không gian : Trong Hai đứa trẻ đó là không gian ở một ga tàu, nơi phố huyện

nghèo Cẩm Giàng Diện mạo phố huyện được Thạch Lam tái hiện là một khungcảnh buồn, là cảnh chiều tàn đi dần vào đêm khuya Thạch Lam đã chọn mộtphiên chợ tàn để nói lên được tất cả bộ mặt của phố huyện Mặc dù không tả buổi

chợ phiên nhưng ông đã tả những phế phẩm còn lại của buổi chợ, đó cũng là cáchbiểu hiện sức sống đầy hay vơi của phố huyện Mặc dù chỉ là không gian của mộtphố huyện, nhưng người đọc như thấy cả hiện thực của đất nước ta lúc bấy giờ:nghèo nàn, tỉnh mịch, và đầy bế tắc.

- Thời gian trong truyện ngắn tác giả tả khoảnh khắc ngày tàn “Chiều chiều

rồi” như là một lời thảng thốt, bàng hoàng như một tiếng thở dài Nhưng cái

điều đáng nói đó là sự chuyển dịch của nó Chiều tàn chuyển dần sang đêm vàkết thúc là bóng tối tịch mịch Như vậy thời gian một lần nữa lại nói lên hiệnthực đen tối của đất nước, của những con người lay lắt, đang đi dần vào ngõ cụt

*Những kiếp người tàn - nhân vật của truyện ngắn Đó là mấy đứa trẻ con nhà

nghèo đi nhặt nhạnh thanh nứa thanh tre hay bất cứ cái gì có thể dùng được Đó

là mẹ con chị Tí bán hàng nước Đó là bà cụ Thi hơi điên có giọng cười khanhkhách dễ sợ Đó là bác Siêu bán phở gánh Đó là gia đình bác xẩm Vài ba bácphu, chú lính đi tuần đêm, mấy người làm công ở hiệu khách đi đón bà chủ ởtỉnh về và chị em Liên Họ là những con người bình thường chỉ xuất hiện thoángqua, hầu như chỉ như một cái bóng Thạch Lam không miêu tả chi tiết: nguồngốc, xuất thân,… nhưng có lẽ nhờ thế mà số phận họ hiện lên càng thêm bé nhỏ,tội nghiệp, ai cũng sống âm thầm, nhẫn nhục, lam lũ giống như những cái bónglầm lũi, lặng lẽ trong cái bóng tối bao trùm và ngự trị tất cả phố huyện

3.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi theo đặc trưng thể loại

Để tích cực hóa hoạt động của HS trong quá trình hướng dẫn các em đọc hiểutác phẩm này ở phần tìm hiểu chung, đọc hiểu văn bản, chúng tôi sử dụng một hệthống các câu có tính gợi ý, tạo ra những tiêu đề mở để dẫn dắt các em tranh luận,kích thích sự tìm tòi, khám phá, làm sống dậy trong học sinh những liên tưởng, sosánh, suy luận Hệ thống câu hỏi đưa ra được dựa trên đặc trưng thể loại truyệnngắn Ví dụ các nội dung của bài học có thể đặt những câu hỏi sau:

*Bức tranh phố huyện.

GV hỏi: Cảnh vật buồi chiều tàn được miêu tả qua những âm thanh, hình

ảnh, đường nét như thế nào? Những âm thanh, hình ảnh đó gợi lên cảm xúc gì

ở người đọc?

Không gian của truyện là phố huyện ga xép nhỏ nghèo đìu hiu vắng lặngđược đặt trong không gian, thời gian nghệ thuật đặc biệt Đó là lúc trời nhánhem tối Đây là khoảng thời gian giúp chúng ta nhìn rõ nét nhất cảnh kiếmsống vất vưởng kiếm sống của con người Âm thanh và ánh sáng lụi tắt dần tất

cả những chỗ cho bóng tối dần bao phủ lên phố huyện

GV hỏi: Cảnh sống của người dân phố huyện được miêu tả như thế nào? Cảm nhận của em về cảnh sống của những con người nơi đây?

Hình ảnh nào cho thấy phố huyện hiện lên nên thơ, lãng mạn? Bức tranh có sự kết hợp bởi yếu tố nào?

Phố huyện nghèo nàn tăm tối: phố huyện ngày tàn mang màu sắc tàn lụi,cảnh chợ vãn, người về hết, tiếng ồn ào cũng mất, thiên nhiên đẹp cũng nhưđang cố gắng đốt cháy sắc màu trong nó (hòn than sắp tàn) Giữa khung cảnhlặng lẽ ấy là hình bóng mờ nhạt của những kiếp người đói nghèo, lay lắt

Cảnh thiên nhiên và con người nơi phố huyện buổi ngày tàn gợi cuộc sống chậtvật, nghèo khổ, lụi tàn Khi đêm xuống phố huyện gợi cái tăm tối Bóng tối nhưmột không gian đặc biệt, thể hiện tâm trạng và cuộc sống con người nơi đây

Bức tranh phố huyện nên thơ, lãng mạn: Đan xen giữa gam mầu tối sẫmcủa phố huyện nghèo là mầu sắc êm đềm, nên thơ của cảnh vật và lòng người.Phố huyện có cái nghèo khổ tăm tối trong cái buồn nhưng ẩn chứa vẻ đẹp lãngmạn Bức tranh cảnh chiều tàn và đêm đầy sắc màu, âm thanh, mùi vị (chiều êm

ả, buổi tối là bầu trời mùa hạ êm như nhung và thoảng qua gió mát, sao trên trờinganh nhau lấp lánh) Cái nên thơ lãng mạn của thiên nhiên còn được cảm nhậnqua tâm trạng tinh tế nhạy cảm của con người Thạch Lam đã khéo léo lồng cáilãng mạn nên thơ vào bức tranh đầy ảm đạm Hai yếu tố hiện thực và trữ tìnhđan cài vào nhau

*Tâm trạng nhân vật Liên.

GV hỏi: Trước cảnh chiều tàn Liên có tâm trạng như thế nào?

Tâm trạng của Liên, thời điểm ngày tàn chính là nỗi buồn trước cảnh và

sự xót thương trước những kiếp người nghèo khổ Đó là nỗi buồn man mác,thấm thía từ cảnh tràn vào lòng người Cảnh chợ tàn giữa chiều hoàng hôn khiếnlòng người mơ hồ, buồn Liên động lòng thương cho lũ trẻ con nhà nghèo, rồinhận ra mùi vị quen thuộc của cuộc sống lẫm than Liên là đứa trẻ có tâm hồnnhạy cảm đầy lòng thương yêu

GV hỏi: Tâm trạng của Liên lúc đêm xuống như thế nào?

Cái yên ả thanh bình của đêm mùa hạ êm như nhung khiến cho những nỗibuồn mơ hồ không còn nữa Thay vào đó là cảm giác yên tĩnh, bóng tối baotrùm, Liên có sự cảm thông gần gũi với mảnh đất và con người nơi đây, đó làtâm trạng của con người hiểu và ý thức được cuộc sống thực tại

GV hỏi: Tâm trạng của Liên những phút đợi tàu?

Những phút đợi tàu thành thói quen tâm lý, trở thành quy luật trong cuộcsống của chị em Liên Tâm lí An và Liên trong phút đợi tàu được miêu tả lànhững giây phút hồi hộp, thắc thỏm, nặng nề (họ phải chờ đợi sau một ngày mệtnhọc, buồn ngủ díu cả mắt mà vẫn cố gượng) nhưng đó lại là một sự chờ đợi bền

bỉ, nhẫn nại, cảnh đợi tàu được Thạch Lam được miêu tả thật cảm động vàthiêng liêng Họ chờ đón đoàn tàu từ những dấu hiệu đầu tiên cho đến khi mấthút Con tàu đưa thế giới khác hẳn ấy đi qua nhưng để lại trong tâm tồn hai đứatrẻ, giấc mơ về ánh sáng, giấc mơ đó giúp cân bằng cuộc sống thực tại buồn tẻ.Thạch Lam đã nâng niu trân trọng những giấc mơ bé nhỏ mơ hồ của con người

* Tư tưởng, chủ đề của tác phẩm Sau khi tìm hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật

GV hỏi : Điều mà nhà văn muốn truyền tải đến người đọc qua truyện ngắn là gì? Với truyện ngắn Hai đứa trẻ tư tưởng, chủ đề mà nhà văn muốn gửi gắm, thể

hiện một niềm xót thương vô hạn đối với những kiếp người nhỏ bé, vô danhkhông được biết đến ánh sáng của hạnh phúc Cuộc sống của họ bị chôn vùitrong tối tăm nghèo đói, buồn chán quanh quẩn nơi phố huyện nghèo Qua tâmtrạng Liên, tác giả cũng muốn lưu giữ những kí ức đẹp để mỗi người sống vị tha,nhân hậu hơn Đồng thời cũng muốn thức tỉnh tâm hồn mệt mỏi đang lụi tắtngọn lửa của lòng khao khát cuộc sống ý nghĩa hơn, không ngừng vươn lên đểthoát khỏi cuộc đời tối tăm đang chôn vùi họ

3.3.Giáo dục kĩ năng tự nhận thức và kĩ năng giao tiếp khi dạy Hai đứa trẻ

3.3.1 Giáo dục kĩ năng tự nhận thức khi dạy Hai đứa trẻ

* Mục tiêu: Giúp HS

- Biết xây dựng hoài bão cá nhân, khám phá mục đích sống của bản thân

- Biết trân trọng những người xung quanh và cuộc sống của họ

- Biết trân trọng cuộc sống của bản thân

* Biện pháp lồng ghép kĩ năng nhận thức qua một số câu hỏi:

- Em suy nghĩ gì về câu nhận xét của Thạch Lam “ Từng ấy người trong

bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng hơn cho tương lai của họ”

- Tại sao hằng đêm chị em Liên vẫn đợi để được nhìn thấy chuyến tàu điqua Từ chi tiết đó, em nghĩ gì về ước mơ, hoài bão, niềm tin hi vọng đối vớimỗi người trong cuộc sống?

- Giả sử không có chuyến tàu đi qua phố huyện thì cuộc sống của chị emLiên như thế nào?

3.3.2.Giáo dục kĩ năng giao tiếp khi dạy Hai đứa trẻ

* Mục tiêu: Giúp HS:

Định hướng giao tiếp cho HS biết yêu thương, quan tâm đến những ngườixung quanh Trong giao tiếp phải có thái độ cư xử phù hợp

* Biện pháp lồng ghép kĩ năng giao tiếp qua một số câu hỏi :

- Chi tiết Liên nhìn thấy những đứa trẻ con nhà nghèo chị động lòngthương gợi cho em suy nghĩ gì?

- Nếu không may gặp những khó khăn bế tắc trong cuộc sống em học điều

3.4 Giáo án minh hoạ

- Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam qua

truyện ngắn Hai đứa trẻ.[1]

2 Về kĩ năng:

- Có năng lực đọc hiểu văn bản truyện ngắn theo đặc trưng thể loại [1]

- Rèn luyện kĩ năng phân tích, bình luận, trình bày cảm nhận về vẻ đẹp nên thơ vàbình dị của bức tranh phố huyện và tâm trạng của hai đứa trẻ trước cảnh phố huyện

3 Về thái độ, phẩm chất:

- Biết yêu thương, đồng cảm, trân trọng những con người bất hạnh

- Sống tự chủ, sống trách nhiệm: lựa chọn một cuộc sống tích cực, có ước mơ,

hoài bão cao đẹp, có trách nhiệm với xã hội

II - Chuẩn bị của GV và HS:

1 Chuẩn bị của GV:

- Sưu tầm một số tranh ảnh minh họa cho bài giảng như ảnh Thạch Lam,

mộ Thạch Lam, ảnh minh họa văn bản…

- Chuẩn bị các Slide Power Point hoặc bảng phụ để hỗ trợ cho bài giảngthêm sinh động, tạo hứng thú cho HS

2 Chuẩn bị của HS:

- Yêu cầu học sinh đọc trước văn bản ở nhà, nắm được nội dung, diễnbiến của câu chuyện Tìm hiểu về nhà văn Thạch Lam

- Trả lời những câu hỏi ở phần Hướng dẫn học bài trong sách giáo khoa

[2] Đây là yêu cầu thiết thực bắt buộc các em phải đọc, phải suy nghĩ, tìm hiểukiến thức mới trả lời được

III – Tổ chức các hoạt động học tập:

1 Kiểm tra bài cũ: Nếu đặc điểm của xu hướng văn học lãng mạn và văn học

hiện thực?

2 Giới thiệu bài mới:

So với các nhà văn cùng thời, số tác phẩm Thạch Lam để lại cho đời không

nhiều, không đồ sộ nhưng hơn 70 năm sau vẫn được chúng ta yêu thích Và Hai đứa

trẻ là một minh chứng Truyện ngắn này tiêu biểu cho văn phong và tâm hồn Thạch

Lam: nhẹ nhàng, buồn hiu hắt, đậm đà hương vị đồng quê, nhiều bóng tối mà chóisáng một mối tình thương yêu hiền hòa, nhân hậu Bài học hôm nay sẽ giúp các em