Luyện tập thao tác lập luận phân tích

GQVĐ: * Thái độ tự ti của con người: - Giải thích khái niệm: Tự ti là tự đánh giá thấp mình nên không tin tưởng vảo bản thân Chú ý: Phân biệt tự ti với khiêm tốn: Khiêm tốn là có ý

KÍNH CHÀO CÁC THẦY CÔ GIÁO! CÁC EM HỌC SINH THÂN MẾN!

Tr ường THPT Tam Quan ng THPT Tam Quan

Kiểm tra bài cũ

1 Khái niệm:

Phân tích là chia nhỏ đối tượng thành các yếu tố, bộ phận để

xem xét rồi khái quát phát hiện bản chất của đối tượng.

2 Mục đích – Yêu cầu:

- Mục đích: Thấy được bản chất, mối quan hệ,

giá trị của đối tượng.

Phát hiện ra mâu thuẫn hay đồng nhất giữa sự việc

sự vật, giữa hình thức nội dung bên trong

và bên ngoài của đối tượng

- Yêu cầu: Phân tích phải gắn liền với tổng hợp

Phân tích phải kết hợp nội dung và hình thức

3 Cách phân tích:

- Phân tích căn cứ vào quan hệ nội bộ của đối tượng

- Phân tích đối tượng với đối tượng liên quan theo các mqh:

Nguyên nhân hệ quả, liên hệ đối chiếu

- Phân tích theo sự đánh giá chủ quan của người lập luận.

LUYỆN TẬP THAO TÁC LẬP LUẬN PHÂN TÍCH

I Luyện tập:

Cho hai đề văn sau:

- Đề 1: Tự ti và tự phụ là hai thái độ trái ngược nhau nhưng đều ảnh hưởng không tốt đến kết quả học tập

và công tác Hãy phân tích hai căn bệnh trên.

- Đề 2: Phân tích hình ảnh sĩ tử và quan trường qua 2

câu thơ sau:

“Lôi thôi sĩ tử vai đeo lọ

Ậm ọe quan trường miệng thét loa”

(Trần Tế Xương, Vịnh khoa thi Hương)

Em hãy phân tích đề và tìm ý chính cho 2 đề bài trên

- Nhận thức được những ảnh hưởng không tốt

của tự ti và tự phụ có vai trò quan trọng

để mỗi người tự hoàn thiện mình.

- Yêu cầu nội dung:

1 Phân tích đề:

2 Lập dàn ý:

b GQVĐ:

* Thái độ tự ti của con người:

- Giải thích khái niệm: Tự ti là tự đánh giá thấp mình nên không tin tưởng

vảo bản thân

Chú ý: Phân biệt tự ti với khiêm tốn: Khiêm tốn là có ý thức và thái độ

đúng mực trong việc đánh giá bản thân, không tự kiêu tự mãn

Như vậy tự ti là điểm tiêu cực hạn chế, còn khiêm tốn là mặt

tích cực

- Những biểu hiện của thái độ tự ti:

+ Không tin tưởng vào năng lực, sở trường, hiểu biết, Của mình

+ Nhút nhát, luôn tránh những chỗ đông người

+ Không dám mạnh dạn đảm nhận những nhiệm vụ được giao

- Tác hại của thái độ tự ti:

+ Hiện lên là một con người hèn nhát, yếu đuối

+ Trong mọi việc, người tự ti sẽ là người luôn thất bại

Tự ti là một nhược điểm của con người

1 Phân tích đề:

2 Lập dàn ý:

a ĐVĐ:

b GQVĐ:

* Thái độ tự ti của con người:

* Thái độ tự phụ của con người:

- Giải thích khái niệm: Tự phụ là thái độ đề cao bản thân, tự đánh giá cao tài

năng và thành tích của mình hơn mức mình có đến mức coi thường người khác

Chú ý: Phân biệt tự phụ với tự tin:

- Tự tin là sự tin tưởng vào bản thân mình không đến mức tự cao tự đại

Tự phụ là điểm hạn chế tính xấu

Tự tin là mặt tích cực, là ưu điểm

- Những biểu hiện của thái độ tự phụ:

+ Luôn đề cao quá mức bản thân mình

+ Luôn tự cho mình là đúng

+ Khi làm được việc gì đó lớn lao sẽ tỏ ra coi thường người khác, huênh

hoang, phô trương, khoe mẽ bản thân.

- Tác hại của tự phụ:

+ Nhìn nhận đánh giá sai lầm, lệch lạc giá trị bản thân

+ Khi đề cao quá mức bản thân, trong nhiều công việc cũng sẽ gặp thất bại,

không được sự giúp sức của mọi người

Tự phụ là mặt hạn chế của con người.

- Nhận thức được những ảnh hưởng không tốt

của tự ti và tự phụ có vai trò quan trọng để mỗi người

tự hoàn thiện mình.

b GQVĐ:

* Thái độ tự ti của con người:

* Thái độ tự phụ của con người:

* Xác định thái độ hợp lý:

- Phải biết đánh giá đúng bản thân để phát huy những

điểm mạnh và khắc phục những điểm yếu

- Cần phải khiêm tốn và tự tin trong cuộc sống

- Phải hoàn thiện mình về cả học thức và nhân cách

Nêu ý nghĩa và tầm quan trọng của việc

xác định thái độ hợp lý qua phân tích hai căn bệnh trên

“Vai đeo lọ” của sĩ tử:

“Miệng thét loa” của quan trường

- Yêu cầu phương pháp:

Phạm vi dẫn chứng: Hai câu thơ và một số

bài thơ khác về cảnh trường thi của

Tú Xương (Giễu người thi đỗ)

Thao tác lập luận: phân tích, bình, so sánh

Đề 2

1 Phân tích đề:

2 Lập dàn ý:

a ĐVĐ:

- Giới thiệu bài thơ

- Nêu nội dung hai câu thơ

b GQVĐ:

- Nghệ thuật sử dụng từ ngữ giầu hình tượng và cảm

xúc qua các từ: lôi thôi, ậm ọe,

- Đảo trật tự cú pháp: nhằm nhấn mạnh vào dáng điệu

và hành động của sĩ tử và quan trường

- Sự đối lập giữa sĩ tử và quan trường đã khái quát

quang cảnh trường thi thiếu sự nghiêm túc lại rất hài hước, lố lăng

- Nêu cảm nghĩ chung về cách thi cử trong trường ốc

xưa.

Đề 2

Câu hỏi:

Với cách triển khai các ý như trên của đề

hai, em chọn cách lập luận phân tích

nào là hợp lý nhất.

phân – hợp

- Giới thiệu hai câu thơ và định hướng phân tích

- Triển khai phân tích cụ thể nghệ thuật sử dụng từ ngữ, phép

đối lập, đảo ngữ

- Nêu cảm nghĩ về cách thi cử dưới chế độ thực dân phong kiến

Đọc đoạn văn sau của một bạn học sinh và nhận xét: Trong xã hội ngày nay, khi nền kinh tế đang

trên đà phát triển thì con người sống trong xã hội này cần phải thích nghi với cuộc sống Nhưng

hiện nay một số người có thái độ tự phụ có ảnh hưởng không tốt đến kết quả học tập và công tác

Tự phụ là sự đề cao quá mức bản thân, tự đánh giá cao tài năng và thành tích của mình đến mức coi thường người khác Thái độ này khác với thái

độ tự tin Tự tin là sự tin tưởng vào bản thân

mình nhưng không đến mức tự cao tự đại như tự phụ Vậy tự tin là mặt tích cực, tự phụ là mặt tiêu cực của con người

Tham khảo đoạn văn sau:

Trong cuộc sống hiện nay, có rất nhiều người

có thái độ tự phụ Tự phụ là thái độ đề cao quá

mức bản thân, tự đánh giá cao tài năng và thành

tích của mình đến mức coi thường người khác.Và trong số những người mang trong mình căn bệnh

tự phụ, có không ít người nghĩ rằng đó là sự tự tin của bản thân Nhưng, thực ra họ không phân biệt được thế nào là tự phụ, thế nào là tự tin Tự tin là

sự tin tưởng vào bản thân mình nhưng không đến mức tự cao, tự đại như tự phụ Do vậy, ta phải thấy rằng tự phụ là mặt nhược điểm, tiêu cục, tự tin là mặt tích cực của con người.

II Muốn tiến hành thao tác lập luận phân tích đối với bài

văn nghị luận cần:

Chuẩn bị

ý thức rõ luận điểm

Sắp xếp các mặt (yếu tố, bộ phận) thành thứ tự logic chặt chẽ khoa học và phải hấp dẫn lôi quấn Bước này có phần tương tự như trong dàn ý

Hoạt động

lập luận

Cách phân tích không chỉ bó hẹp trong một hướng là đi sâu chia tách đối tượng thành nhiều bộ phận để xem xét mà còn nêu lên nhiều cách phân tích khác như: Phân tích bằng

cách nêu định nghĩa, chi ra nguyên nhân kết quả, cắt nghĩa

Chú ý:

Nghị luận

xã hội

Chân lý khoa học

Chân lý đời sống

Logic trong nhận thức

Logic tình cảm

Bài tập trắc nghiệm

Câu 1: Thế nào là phân tích theo cách liên hệ, đối chiếu?

sự vật, hiện tượng để chỉ ra sự giống và khác nhau và mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng đó

B Người viết căn cứ vào một tiêu chí nào đó để phân loại các

đối tượng, sự vật khác nhau thành các nhóm có cùng đặc điểm, tính chất…nhằm khu biệt sự vật, hiện tượng này với

sự vật, hiện tượng khác

C Người viết chia tách sự vật, hiện tượng thành nhiều yếu tố

nhỏ để đi sâu vào xem xét một cách kĩ lưỡng nội dung và mối quan hệ bên trong của chúng

D Người viết đi sâu vào một sự vật, hiện tượng để giảng giải,

cắt nghĩa về đặc điểm cấu tạo hay tính chất của sự vật,

hiện tượng đó trên nhiều yếu tố và bình diện khác nhau

Câu 2: Phân tích theo cách chỉ ra nguyên nhân, kết quả là gì

A Người viết căn cứ vào một tiêu chí nào đó để phân loại các đối tượng, sự vật khác nhau thành các nhóm có cùng đặc

điểm, tính chất…nhằm khu biệt sự vật, hiện tượng này với

sự vật, hiện tượng khác

B Người viết đi sâu vào một sự vật, hiện tượng để giảng giải, cắt nghĩa về đặc điểm cấu tạo hay tính chất của sự vật, hiện tượng đó trên nhiều yếu tố và bình diện khác nhau

C Người viết chỉ ra nguồn gốc tạo nên cấu tạo, đặc điểm,

tính chất…của một sự vật, hiện tượng

D Người viết chia tách sự vật, hiện tượng thành nhiều yếu tố nhỏ để đi sâu vào xem xét một cách kĩ lưỡng nội dung và mối quan hệ bên trong của chúng

Câu 3: Thế nào là phân tích theo cách cắt nghĩa, bình giá?

giải, cắt nghĩa về đặc điểm cấu tạo hay tính chất; chỉ ra cái được, cái chưa được của sự vật, hiện tượng ấy trên nhiều yếu tố và bình diện khác nhau

B Người viết đi sâu vào từng bộ phận hoặc phương diện của

sự vật, hiện tượng để chỉ ra sự giống và khác nhau và mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng đó

C Người viết căn cứ vào một tiêu chí nào đó để phân loại các

đối tượng, sự vật khác nhau thành các nhóm có cùng đặc điểm, tính chất…nhằm khu biệt sự vật, hiện tượng này với

sự vật, hiện tượng khác

D Người viết chỉ ra nguồn gốc tạo nên cấu tạo, đặc điểm, tính

chất…của một sự vật, hiện tượng

Câu 4: Chỉ ra cách phân tích trong đoạn văn sau:

Tôi có lấy ví dụ về một dòng sông Dòng sông vừa trôi chảy, vừa phải tiếp nhận dọc đường đi của mình những dòng nước khác Dòng ngôn nhữ cũng vậy, một mặt nó phải giữ bản sắc cố hữu của dân tộc, nhưng nó không được phép gạt bỏ, từ chối

những gì mà thời đại mang lại, và các dân tộc khác đem lại.

( Chế Lan Viên, Làm cho tiếng nói trong sáng, giàu và phát triển)

A Cắt nghĩa, bình giá.

B Chỉ ra nguyên nhân, kết quả

C Phân loại đối tượng

D Liên hệ, đối chiếu.

Câu 5: Chỉ ra cách phân tích trong đoạn văn sau:

Xuân Diệu một mặt là trí thức Tây học, đã hấp thụ ảnh

hưởng của tư tưởng và văn hoá Pháp một cách có hệ thống

trên ghế nhà trường, mặt khác do xuất thân từ một gia đình nhà nho nên lại tiếp thu được một cách tự nhiên ảnh hưởng của nền văn hóa truyền thống Vì thế, có thể tìm thấy ở nhà thơ sự kết hợp hai yếu tố cổ điển và hiện đại, Đông và Tây

trong tư tưởng và tình cảm thẩm mĩ Tất nhiên, văn hoá, văn học phương Tây vẫn có ảnh hưởng sâu đậm hơn

(Ngữ văn 11 nâng cao, tập hai)

A Cắt nghĩa, bình giá

B Liên hệ, đối chiếu

C Phân loại đối tượng

D Chỉ ra nguyên nhân, kết quả

Câu 6: Chỉ ra cách phân tích trong đoạn văn sau:

Xuân Diệu là một nhà thơ mới, tuy có lúc ngạo

nghễ coi mình như đỉnh Hi Mã Lạp Sơn, nhưng thực chất lại là một tâm hồn luôn rộng mở với đời Ông là một cây đàn Bá Nha nhưng không muốn chỉ có một Chung Tử Kì, mà khao khát hàng triệu, hàng vạn tri

âm, tri kỉ, ở mọi nơi, mọi thời, thuộc mọi loại người

khác nhau trên thế gian này Một tâm hồn như thế, tất nhiên sẵng sàng nhập vào phong trào cách mạng để trở thành thi sĩ của nhân dân

A Chỉ ra nguyên nhân, kết quả

B Cắt nghĩa, bình giá

C Phân loại đối tượng

D Liên hệ, đối chiếu

Bài tập về nhà:

1 Đọc thêm 2 đoạn trích SGK

2 Soạn bài “Lễ ghét thương” – Trích “Lục Vân

Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu