VẼ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO BIỂU BIỄN VẬT THỂ

Bản vẽ kỹ thuật là ngôn ngữ dùng chung trong kỹ thuật, phương tiện giao tiếpthiết kế, thi công, sử dụng sản phẩm, nó bao gồm các hình biểu diễn hình chiếu,hình cắt.., các số liệu ghi kíc

SỞ GIÁO DỤC  ĐÀO TẠO …………

TRƯỜNG THPT

***

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ HỘI THẢO Môn : Công nghệ Công nghiệp

Đề tài:

“VẼ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO BIỂU BIỄN VẬT THỂ”

Vĩnh Phúc, năm 2018

1

Số tiết dự kiến bồi dưỡng 03 tiết

2

MỤC LỤC

Phần 1 : Đặt vấn đề

Phần 2 : Nội dung

I Tổng quan về hình chiếu trục đo

I.1 Khái niệm

I.2 Hình chiếu trục đo vuông góc đều

I.3 Hình chiếu trục đo xiên góc cân

II Phương pháp vẽ hình chiếu trục đo

II.1 Phương pháp thứ nhất : Vẽ theo khối hình hộp ngoại tiếp vât thể

II.2 Phương pháp thứ hai : Vẽ theo một mặt cơ sở

III Thực hành : Biểu diễn vật thể

Bản vẽ kỹ thuật là tác phẩm của ngành kỹ thuật, ngôn ngữ phổ biến để các nhà

thiết kế và kỹ sư mô tả hình dáng, kích thước, kết cấu vật liệu, đặc tính kỹ thuật củacác vật thể, chi tiết hay các công trình kiến trúc và xây dựng

Bản vẽ kỹ thuật là ngôn ngữ dùng chung trong kỹ thuật, phương tiện giao tiếp(thiết kế, thi công, sử dụng sản phẩm), nó bao gồm các hình biểu diễn (hình chiếu,hình cắt ), các số liệu ghi kích thước, các yêu cầu kỹ thuật , nó được vẽ theo một quytắc thống nhất (ISO) nhằm thể hiện hình dạng, kết cấu, độ lớn của vật thể Ngoài ra

có thể nói bản vẽ kỹ thuật là một loại tài sản trí tuệ, được đăng ký bản quyền, đượcmua, bán trao đổi

Chính vì vậy việc học tập, tìm hiểu các kiến thức cơ bản về vẽ kỹ thuật đã trởthành một nhu cầu cần thiết với tất cả mọi người

Trên các bản vẽ kỹ thuật, các hình chiếu vuông góc thể hiện một cách chính xáchình dạng và kích thước của vật thể được biểu diễn, do đó trong kỹ thuật phương pháp

hình chiếu vuông góc được lấy làm phương pháp biểu diễn chính Tuy nhiên, các hình

chiếu vuông góc thường chỉ thể hiện được hai chiều của vật thể, nên hình vẽ thiếu tínhlập thể, làm cho người đọc khó hình dung hình dạng của vật thể

>> Để khắc phục được nhược điểm đó của phương pháp hình chiếu vuông góc, người

ta dùng phương pháp hình chiếu trục đo để biểu diễn bổ sung Việc vẽ hình chiếu trục

đo của một vật thể là một công việc không hề đơn giản, nó đã trở thành ác mộng củakhông ít thế hệ học sinh khi phải học về nội dung này Chính vì vậy, tôi đã xây dựng

chuyên đề “Vẽ hình chiếu trục đo biểu diễn vật thể” để phần nào giúp các em dễ

dàng chinh phục được học phần này một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất Do sựhạn chế về thời gian và kiến thức nên chuyên đề này không tránh khỏi thiếu sót, mongquí thầy cô và các em học sinh có ý kiến đóng góp về số điện thoại 033 765 8999

Trân trọng cảm ơn!

Phần hai : NỘI DUNG

4

I TỔNG QUAN VỀ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO

I.1 Khái niệm

a Thế nào là hình chiếu trục đo?

Hình chiếu trục đo là hình biểu diễn ba chiều của vật thể được xây dựng bởi phép chiều song song.

* Phương pháp xây dựng hình chiếu trục đo :

Giả sử một vật thể có gắn hệ tọa độ vuông góc OXYZ với các trục toa độ đặt theo ba chiều dài, rộng, cao của vật thể Chiếu vật thể cùng hệ tọa độ vuông góc lên mặt phẳng hình chiếu (P’) theo phương chiếu l (l không song song với (P’) và không song song với các trục tọa độ)

Kết quả trên mặt phẳng (P’) nhận được một hình chiếu của vật thể và hệ tọa độ

O’X’Y’Z’ Hình biểu diễn này là hình chiếu trục đo của vật thể.

b, Thông số cơ bản của hình chiếu trục đo

5

+ Góc trục đo : X’O’Y’, Y’O’Z’, X’O’Z’

+ Hệ số biến dạng : là tỉ số giữa độ dài hình chiếu của một đoạn thẳng nằm trên trục tọa độ với độ dài thực của đoạn thẳng đó.

Trên bản vẽ kỹ thuật thường dùng hai loại hình chiếu trục đo là hình chiếu trục

đo vuông góc đều và hình chiếu trục đo xiên góc cân.

I.2 Hình chiếu trục đo vuông góc đều

* Thông số cơ bản :

+ Góc trục đo: XOY = YOZ = XOZ = 1200

+ Hệ số biến dạng: p = q = r = 1

- Hình chiếu trục đo của hình tròn

+ Hình chiếu trục đo vuông góc đều của một hình tròn nằm trong các mặt phẳng song song với các mặt tọa độ là một hình Elip theo các hướng khác nhau

+ Trong hình chiếu trục đo vuông góc đều tỉ số biến dạng được quy ước: Nếu vẽ theo

hệ số biến dạng quy ước (p = q = r = 1) thì các elip đó có trục dài bằng 1,22d và trục ngang bằng 0,71d (d là đường kính của hình tròn)

6

II PHƯƠNG PHÁP VẼ HÌNH CHIỂU TRỤC ĐO

Để vẽ hình chiếu trục đo của một vật thể trước hết chúng ta cần đọc bản vẽ hình chiếu vuông góc và phân tích được hình dạng vật thể :

- Quan sát hai hình chiếu vuông góc nhận biết các kích thước : dài, rộng, cao

- Căn cứ vào đặc điểm hình dạng của vật thể để chọn cách vẽ hình chiếu trục đo thích hợp

Ví dụ: Vẽ hình chiếu trục đo vuông góc đều của một vật thể có hai hình chiếu

vuông góc như sau :

II.1 Phương pháp thứ nhất : Vẽ hình chiếu trục đo theo khối hình hộp ngoại tiếp

* Bước 1 : Vẽ các trục đo và hình hộp bao ngoài

* Bước 2 : Vẽ mờ các phần bằng nét mảnh biểu diễn từng phần của vật thể trên khối

hình hộp ngoại tiếp

8O/

6527

- Cắt khối hộp chữ nhật phía trước

- Khoét lỗ trụ và rãnh

* Bước 3 : Kiểm tra, tẩy xóa các nét dựng hình, tô đậm và hoàn thiện

II.2 Phương pháp thứ hai : Vẽ theo một mặt cơ sở (Thường cách này dễ vẽ hơn)

 Bước 1 : Vẽ hệ trục đo, vẽ trước mặt cơ sở (chọn mặt trước làm mặt cơ sở)

 Bước 2 : Từ các đỉnh của mặt cơ sở vẽ các đường thẳng song song với trục 0/y/

 Bước 3 : Xác định chiều rộng lớn nhất của vật thể (đo ở hình chiếu bằng),

nối lại

- Vẽ lỗ trụ, rãnh

10

27 65

32

33 14

x/

y/

z/

O/

O/

27 32

x/

y/

z/

28

65 33

- Xoá nét thừa, tô đậm

III Thực hành : VẼ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO BIỂU DIỄN VẬT THỂ

14

y/

Hướng dẫn : (Chọn loại HCTĐ vuông góc đều)

* Vẽ khối hộp bao ngoài rồi cắt bỏ từng phần

- Vẽ hệ trục đo và vẽ hộp bao ngoài kích thước 72 x 30 x 26

10z

x/

y/

16

- Vẽ khối bao ngoài

+ Vẽ trục đo (chọn loại vuông góc đều)

+ Đặt lần lượt trên các trục đo o/x/, o/y/ , o/z/ các kích thước chiều dài, chiều rộng

và chiều cao của khối hộp bao ngoài vật thể: 68x28x23

- Tẩy bỏ nét thừa, tô đậm ghi kích thước (trên hình chưa ghi kích thước)

R11

x/

z/

0/

- Từ các đỉnh của mặt cơ sở vẽ các đường song song với trục 0/y/

- Căn cứ chiều rộng của vật thể (đo ở hình chiếu bằng), lấy kích thước rộng nối lại

- Thêm rãnh sau

- Bỏ nét thừa, tô đậm, ghi kích thước

17

32

+ Vẽ phần cắt ở giữa 14

+ Vẽ phần lượn trụ R16 và lỗ trụ 14

19y

x

zz

+ Bỏ nét thừa, tô đậm

III.5 Vật thể : GÁ CHẠC LỆCH

* Đề bài:

Vẽ hình chiếu trục đo vuông góc đều của vật thể có hai hình chiếu như sau:

* Vẽ hình chiếu trục đo (chọn loại vuông góc đều)

Cách 1: Vẽ khối bao ngoài, thực hiện cắt bỏ từng phần

- Vẽ khối hộp chữ nhật bao ngoài kích thước: 55 x 34 x 36

- Cắt khối hộp chữ nhật ở giữa kích thước:

- Cắt nửa khối trụ phía trên R18 và và lỗ trụ phía dưới R18

- Từ các đỉnh của mặt cơ sở vẽ các đường thẳng song song với trục đo còn lại.

23

– Dùng compa lấy kích thước chiều rộng vật thể đặt trên các đoạn thẳng vừa kẻ, nối lại.

34

34y/

z/

III.6 MỘT SỐ ĐỀ BÀI LUYỆN TẬP

Bài 1 : Vẽ hình chiếu trục đo vuông góc đều của một hình nón cụt có đường

kính đáy lớn bằng 40 mm, đường kính đáy nhỏ bằng 30 mm và chiều cao của nón cụt bằng 50 mm

Hướng dẫn:

Hình chiếu trục đo vuông góc đều của một hình nón cụt

Bài 2 : Vẽ hình chiếu trục đo xiên góc cân của một hình chóp đều có đáy là một

hình vuông, cạnh bằng 40 mm và chiều cao của hình chóp bằng 50 mm

Hướng dẫn:

Hình chiếu trục đo xiên góc cân của một hình chóp đều có đáy là hình vuông

25

Phần ba : KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ

Qua chuyên đề này tôi đã giúp các em học sinh được tìm hiểu sâu hơn về cách

vẽ hình chiếu trục đo đồng thời tôi cũng đã hướng dẫn cụ thể cách vẽ theo hình chiếutrục đo theo cả hai cách rất chi tiết

Từ đó, tôi rút ra được một số kết luận sau :

 Để vẽ được hình chiếu trục đo thì việc đọc bản vẽ, phân tích hai hình

chiếu là quan trọng nhất, nó giúp dễ dàng hình dung được chính xác hình dạng vật thể.

 Đối với các vật thể có hình tròn thì nên vẽ theo hình chiếu trục đo vuông

góc đều để biểu diễn hình chiếu trục đo của các hình tròn là các hình elip được chính xác hơn.

Thiết kế hoạt động

26

Chuyên đề : “VẼ HÌNH CHIẾU TRỤC ĐO BIỂU DIỄN VẬT THỂ”

I Mục tiêu

Theo chương trình giáo dục phổ thông môn Công nghệ lớp 11, nội dung “Vẽ hình chiếu trục đo biểu diễn vật thể” gồm có 3 nội dung chính như sau:

- Hình chiếu trục đo

- Phương pháp vẽ hình chiếu trục đo

- Thực hành vẽ hình chiếu thứ ba, hình cắt trên hình chiếu đứng, hình chiếu trục

đo và lập bản vẽ kỹ thuật biểu diễn vật thể

Nội dung kiến thức nói trên được thể hiện trong sách giáo khoa Công nghệ 11 hiện hành gồm 3 tiết :

Bài 5 : Hình chiếu vuông góc

Bài 6 : Thực hành : Biểu diễn vật thể (2 tiết)

Vấn đề cần giải quyết trọng tâm trong bài học này là cách biểu diễn ba chiềucủa một vật thể có hình dạng và kết cấu đơn giản khi quan sát trên bản vẽ hai hìnhchiếu vuông góc Đây là một nội dung rất khó, nó đã trở thành ác mộng của không íthọc sinh khi phải học về nội dung này

1 Kiến thức, kỹ năng, thái độ

a, Kiến thức

 Hiểu được khái niệm về hình chiếu trục đo

 Nắm được các thông số cơ bản của hình chiếu trục đo: góc trục đo, hệ số biến dạng

 Nắm được các thông số cơ bản của hình chiếu trục đo vuông góc đều

 Nắm được các thông số cơ bản của hình chiếu trục đo xiên góc cân

 Phương pháp vẽ hình chiếu trục đo của một vật thể đơn giản

 Cách vẽ các hình chiếu vuông góc, hình cắt, mặt cắt, hình chiếu trục đo, lập bản

vẽ kỹ thuật biểu diễn vật thể

b, Kỹ năng

 Đọc được bản vẽ hình chiếu vuông góc của một vật thể đơn giản

 Vẽ được hình chiếu thứ ba, hình cắt và hình chiếu trục đo của vật thể đơn giản

từ bản vẽ hai chiều

27

c, Thái độ

 Rèn luyện cho học sinh có thái độ nghiêm túc, tinh thần tự giác, tích cực tronghọc tập, cẩn thận trong công việc và hứng thú học tập, tìm hiểu Khoa học Côngnghệ

 Có ý thức trong việc tuân theo các tiêu chuẩn khi trình bày một bản vẽ kỹ thuật

2 Năng lực định hướng hình thành và phát triển cho học sinh

 Năng lực giải quyết vấn đề thông qua đặt câu hỏi tìm hiểu về phương chiếutrong hình chiếu trục đo

 Năng lực tự học, đọc hiểu và giải quyết vấn đề theo giải pháp đã lựa chọn thôngqua việc tự nghiên cứu và vận dụng kiến thức về các tiêu chuẩn khi trình bàymột bản vẽ kỹ thuật, góc giữa các trục đo và hệ số biến dạng theo các trục

 Năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin

 Năng lực lập các bản vẽ : thao tác, kỹ năng tính toán số liệu

II Chuẩn bị

1 Giáo viên

- Tranh ảnh về một số hình chiếu vuông góc vật thể đơn giản

- Các phần mềm mô phỏng cách xây dựng các hình chiếu

2 Học sinh

- Dụng cụ vẽ : bộ dụng cụ vẽ kỹ thuật (thước, êke, compa,…), bút chì cứng, bút chì mềm và tẩy,…

- Vật liệu : Giấy vẽ khố A4

- Tài liệu : Sách giáo khoa

III Tổ chức các hoạt động học của học sinh

1 Hướng dẫn chung

Chuyên đề này cần thực hiện trong thời gian 3 tiết ở trên lớp (theo quy định) cộng với thời gian học sinh tìm hiểu và thực hành ở nhà và nộp lại cho giáo viên vào giờ sau

Cụ thể:

KẾ HOẠCH THỰC HIỆN

28

- Giáo viên nhận xét, chuẩn hóa lại các kiến thức cho học sinh

Tiết 3

- Học sinh thực hành : Vẽ hình chiếu thứ ba, hình cắt trên hình chiếuđứng và vẽ hình chiếu trục đo, lập bản vẽ kỹ thuật biểu diễn vật thêtrên giấy A4

- Giáo viên thu lại các bài thực hành, nhận xét, đánh giá

Dự kiến việc tổ chức các hoạt động tiết 1 theo thời gian như bảng dưới đây:

dự kiến

Khởi động Hoạt động

1

Tạo tình huống có vấn đề về hình dạng ba chiều của vật thể khi quan sáthình chiếu vuông góc

3

Hình thành

kiến thức

Hoạt động2

Tìm hiểu về hình chiếu trục đo, thông

số cơ bản của các loại hình chiếu trục đo

10

Hoạt động Tìm hiểu cách vẽ hình chiếu trục đo 15

29

3 để biểu diễn vật thể.

Vận dụng,

luyện tập,

Hoạt động4

Thực hành : vẽ hình chiếu trục đo vuông góc đều và xiên góc cân

15

Tìm tòi mở

rộng

Hoạt động5

– Xong mỗi hình chiếu vuông thường chỉ thể hiện được hai chiều của vật thể, nên hình

vẽ thiếu tính lập thể, làm cho người đọc khó hình dung hình dạng của vật thể

>> Để khắc phục được nhược điểm đó của phương pháp hình chiếu vuông góc, người

ta dùng phương pháp hình chiếu trục đo để biểu diễn bổ sung

Hoạt động 2 : Tìm hiểu hình chiếu trục đo, các thông số cơ bản của các loại hình chiếu trục đo

a, Mục tiêu

 Tìm hiểu khái niệm hình chiếu trục đo

 Thông số cơ bản của hình chiếu trục đo

 Cách xây dựng hình chiếu trục đo

b, Gợi ý tổ chức tìm hiểu hình chiếu trục đo

- Học sinh nhóm 1 được phân công chuẩn bị trước sẽ báo cáo những nội dung, thông

tin về hình chiếu trục đo tìm hiểu được trước lớp

- Các nhóm khác sẽ nghe, đặt câu hỏi thảo luận với nhóm 1

- Giáo viên nhận xét, chuẩn hóa lại các kiến thức về hình chiếu trục đo

30

* Nội dung dự kiến:

– Hình chiếu trục đo thể hiện đồng thời trên một hình chiếu biểu diễn ba chiều của vật thể, nên hình vẽ có tính lập thể

>> Vì vậy, trên các bản vẽ của các bản vẽ phức tạp, bên cạnh các hình chiếu vuông góc, người ta thường còn vẽ thêm hình chiếu trục đo của vật thể

– Hình chiếu trục đo còn dùng để vẽ sơ đồ, phác thảo bộ phận trong giai đoạn thiết kế

* Nội dung của phương pháp hình chiếu trục đo được quy định trong TCVN 11-78

- Hướng dẫn học sinh quan sát hình 5.1 SGK Phương pháp xây dựng hình chiếu trục

đo để thảo luận một số câu hỏi sau:

- Hình chiếu trục đo được xây dựng như thế nào (Trục đo, hướng chiếu, hình chiếu, phương chiếu)?

- Nếu phương chiếu l song song với mặt phẳng hình chiếu (P’) hoặc song song với một trong ba trục tọa độ thì thế nào ?

- Hình chiếu trục đo gồm những thông số cơ bản nào ?

+ Góc trục đo : X’O’Y’, Y’O’Z’, X’O’Z’

+ Hệ số biến dạng :

31

+ Căn cứ theo phương chiếu người ta chia ra:

– Hình chiếu trục đo vuông góc: Phương pháp chiếu vuông góc với mặt phẳng hình chiếu

– Hình chiếu trục đo xiên góc: Phương chiếu không vuông góc với mặt phẳng hình chiếu

+ Căn cứ theo hệ số biến dạng chia ra:

– Hình chiếu trục đo đều: Ba hệ số biến dạng theo ba trục bằng nhau

– Hình chiếu trục đo cân: Hai trong ba hệ số biến dạng theo ba trục bằng nhau

– Hình chiếu trục đo lệch: Ba hệ số biến dạng trên ba trục từng đôi một không bằng nhau

c, Sản phẩm của hoạt động: học sinh quan sát, thảo luận và cần nắm được:

Hình chiếu trục đo là gì?

+ Hình chiếu trục đo là hình biểu diễn không gian ba chiều của vật thể, được xây dựngtrên cơ sở phép chiếu song song

Hình chiếu trục đo dùng để làm gì?

+ Hình chiếu trục đo dùng để bổ sung cho các hình chiếu vuông góc Hình chiếu trục

đo thể hiện đồng thời trên một hình biểu diễn cả 3 chiều của vật thể, nên hình biểu diễn có tính lập thể Thường trên bản vẽ của những vật thể phức tạp, bên cạnh các hìnhchiếu vuông góc, người ta còn vẽ thêm hình chiếu trục đo vật thể

Hai loại hình chiếu trục đo thường dùng:

Hình chiếu trục đo vuông góc đều Hình chiếu trục đo xiên góc cân

32

+ Góc trục đo: XOY = YOZ = XOZ = 1200

+ Hệ số biến dạng: p = q = r = 1

+ Góc trục đo : XOY = YOZ = 1350, XOZ = 900

+ Hệ số biến dạng: p = r = 1, q = 0,5

- Hình chiếu trục đo của hình tròn

+ Hình chiếu trục đo vuông góc đều của một hình tròn nằm trong các mặt phẳng song song với các mặt tọa độ là một hình Elip theo các hướng khác nhau

+ Trong hình chiếu trục đo vuông góc đều tỉ số biến dạng được quy ước: Nếu vẽ theo

hệ số biến dạng quy ước (p = q = r = 1) thì các elip đó có trục dài bằng 1,22d và trục ngang bằng 0,71d (d là đường kính của hình tròn)

Góc trục đo hình chiếu trục đo của hình tròn

33

- Chú ý : + Hướng các elip

+ Hình chiếu trục đo vuông góc đều được ứng dụng để biểu diễn các vật

thể có các lỗ tròn.

Hoạt động 3 : Cách vẽ hình chiếu trục đo biểu diễn vật thể

Căn cứ vào đặc điểm hình dạng của vật thể để chọn cách vẽ hình chiếu trục đothích hợp Khi vẽ để thuận tiện thường đặt các trục tọa độ theo chiều dài, chiềurộng và chiều cao của vật thể, sau đó vẽ hình hộp ngoại tiếp theo các kích thước đó

 Cách 1 : Vẽ hình chiếu trục đo

 Bước 1 : Đọc bản vẽ hai hình chiếu vuông góc và phân tích

 Bước 2 : Vẽ trục đo và hình hộp ngoại tiếp vật thể

 Bước 3 : Vẽ mờ biểu diễn từng phần của vật thể trên khối hình hộp/

 Bước 3 : Tẩy xóa các nét phụ, tô đậm các cạnh thấy và hoàn thiện hình chiếu trục đo