CẤU TRÚC RẼ NHÁNH TRONG LẬP TRÌNH PASCAL Tin học 11

Chủ đề và nội dung học tập trên đây dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng sau: Kiến thức Hiểu được câu lệnh rẽ nhánh (dạng thiếu và dạng đủ). Hiểu được câu lệnh ghép. Kĩ năng: Viết đúng các lệnh rẽ nhánh dạng thiếu, rẽ nhánh dạng đủ. Biết sử dụng đúng và có hiệu quả câu lệnh rẽ nhánh.

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT TRIỆU THÁI

Bước 1 Xác định chủ đề bài học

Tên chủ đề: Câu lệnh rẽ nhánh trong lập trình Pascal

Bước 2 Thiết kế nội dung bài học

Chủ đề học tập có thể được thiết kế với các nội dung cụ thể như sau:

Thứ tự nội dung Nội dung kiến thức Số tiết

Nội dung 1 Rẽ nhánh trong đời sống

1 Nội dung 2

Bước 3 Xác định mục tiêu đầu ra cho bài học

Chủ đề và nội dung học tập trên đây dựa trên chuẩn kiến thức kĩ năng sau:

Kiến thức

- Hiểu được câu lệnh rẽ nhánh (dạng thiếu và dạng đủ).

- Hiểu được câu lệnh ghép.

Kĩ năng:

- Viết đúng các lệnh rẽ nhánh dạng thiếu, rẽ nhánh dạng đủ.

- Biết sử dụng đúng và có hiệu quả câu lệnh rẽ nhánh.

Bước 4 Mô tả mức độ yêu cầu kiểm tra, đánh giá

Bảng dưới đây xác định và mô tả 4 mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học chủ đề bài học “Câu lệnh rẽ nhánh trong lập trình Pascal”

BẢNG THAM CHIẾU CÁC MỨC YÊU CẦU CẦN ĐẠT CỦA CÂU HỎI, BÀI TẬP KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ

Nội dung Loại câu

hỏi/bài tập Nhận biết Thông hiểu Vận dụng thấp Vận dụng cao

1 Rẽ

nhánh Câu hỏi/bàitập định Hs lấy được một số ví dụ Hs chỉ ra và giải thích

tính về việc sử

dụng ‘cấu trúc’ rẽ nhánh trong thực tế

Câu hỏiND1.DT.NB1

được ‘cấu trúc’ rẽ nhánh trong tình huống thực tế

Câu hỏiND1 DT

TH1Bài tập

định lượngBài tập thựchành

Hs mô tả cấu trúc, ý nghĩa lệnh if-then

Câu hỏiND2.DT.NB1

Hs chỉ ra được các thành phần của một câu lệnh if-then

cụ thểCâu hỏiND2.DT.TH1

Bài tập định lượng

Hs biết cơ chế hoạt động của câu lệnh rẽ nhánh if-then

để chỉ ra được hoạt động một lệnh dạng cụ thể

Câu hỏiND2.DL.NB1

Hs hiểu cơ chế hoạt động câu lệnh if-then

để giải thích được hoạt động cụ thể

Câu hỏiND2.DL.TH1

Hs viết được câu lệnh rẽ nhánh if-then thực hiện một tình huống quen thuộc

Câu hỏiND2.DL.VDT1

Bài tập thực

if-then trong chương trình quen thuộc

có lỗi

Câu hỏiND2.TH.TH1

Hs vận dụng câu lệnh rẽ nhánh if-then kết hợp các câulệnh đã học để viết một chương trình hoàn chỉnh đơngiản

Câu hỏiND2.TH.VDT1

Hs mô tả cấu trúc, ý nghĩa lệnh rẽ nhạnh dạng đủ

Câu hỏiND3.DT.NB1

Hs chỉ ra được các thành phần của lệnh if-then-else cụ thể

Câu hỏiND3.DT.TH1

Bài tập định lượng Hs biết cơ chế hoạt động của

rẽ nhánh then-else để chỉ ra được hoạt động một lệnh if-then-else cụ thểCâu hỏiND3.DL.NB1

if-Hs hiểu cơ chế hoạt động của lệnh if-then-else để giải thích được hoạt động if-then-else cụ thể

Câu hỏiND3.DL.TH1

Hs viết được câu lệnh if-then-else thực hiện một tình huống quen thuộc

Câu hỏiND3.DL.VDT1

Bài tập thực

if-then-else trong chương trình quen thuộc

Câu hỏiND3.TH.TH1

Hs vận dụng lệnh if-then-else kết hợp câu lệnh đã học

để viết chương trình đơn giảnCâu hỏiND3.TH.VDT1

4 Câu

lệnh ghép Câu hỏi/bàitập định

tính

Hs mô tả cấu trúc, ý nghĩa lệnh ghép

Câu hỏiND4.DT.NB1

Hs chỉ ra được các thành phần một lệnh ghép cụ thểCâu hỏiND4.DT.TH1

Bài tập định lượng Hs biết cơ chế hoạt động câu

lệnh ghép để chỉ ra được hoạt động một lệnh ghép cụ

Hs hiểu cơ chế hoạt động lệnh ghép để giải thích một lệnh ghép cụ

Hs viết được lệnh ghép thực hiện một tình huống quen thuộc

thểCâu hỏiND4.DL.NB1

thể

Câu hỏiND4.DL.TH1

Câu hỏiND4.DL.VDT1

Bài tập thực

trong chươngtrình quen thuộc có lỗi

Câu hỏiND4.TH.TH1

Hs vận dụng lệnh ghép và câu lệnh khác

đã học để viết một chương trình đơn giảnCâu hỏiND4.TH.VDT1

Bước 5 Biên soạn các câu hỏi/bài tập/phiếu học tập

Câu ND1.DT.NB1 Em hãy lấy một ví dụ dạng nếu-thì trong đời sống?

Câu ND1.DT.TH1 Cho biết sơ đồ khối hình 5 sgk 39 thực hiện công việc gì?Câu ND2.DT.NB1 Trình bày cấu trúc, ý nghĩa if-then?

Câu ND2.DT.TH1 Câu lệnh if-then nào sau đây viết đúng?

a If a>b then a:=b;

b If – then a>b,a:=b;

c If- then (a>b,a:=b);

d If (a>b) then a:-b;

Câu ND2.DL.NB1 Xét lệnh:

If a>b then write(a);

Nếu a=7, b=6 thì lệnh kết quả trả về là?

If a>b then a:=b;

If a>c then a:=c;

Readln(a,b);

If a>b then write(‘a lon hon b’);

If a>c then write(‘a lon hon c’);

Readln

End

Câu ND2.TH.VDT1 Viết chương trình nhập hai số nguyên a,b Tìm giá trị lớn nhất trong hai sốa,b?

Câu ND3.DT.NB1 Trình bày cấu trúc, ý nghĩa câu lệnh if-then-else?

Câu ND3.DT.TH1 Câu lệnh nào viết đúng?

a If a>b then d:=a else d:=b;

b If a>b; then d:=a else d:=b;

c If a>b; then d:=a else d:=b

d If a>b then d:=a else d:=b

Câu ND3.DL.NB1 Xét lệnh:

If a>b then a:=a-b else a:=b-a;

Nếu a=5, b=2 thì kết quả trả về là?

If a>b then write(‘a lon hon b’)

Else write(‘b lon hon a’);

Hãy lấy giá trị a, b cho câu lệnh trên là đúng?

Câu ND3.DL.VDT1 Viết đoạn chương trình sử dụng câu lệnh rẽ nhánh dạng đủ cho trường hợp delta>0 trong giải phương trình bậc 2?

Câu ND3.TH.TH1 Hãy sửa lỗi sai trong đoạn chương trình sau:

Readln(a,b,c);

If a>b then d;=a else d:=b;

If d>c then d:=c;

Writeln(‘gia tri lon nhat 3 so la:’,d);

Câu ND3.TH.VDT1 Viết chương trình giải phương trình bậc hai có sử dụng cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ?

Câu ND4.DT.NB1 Trình bày cấu trúc câu lệnh ghép?

Câu ND4.DT.TH1 Chỉ lỗi sai trong đoạn chương trình sau:

B:=tg;

End;

Với a=5, giá trị b=?

Câu ND4.DL.TH1 Quan sát chương trình giải phương trình bậc hai trang 41 sgk, chỉ ra đâu là câu lệnh ghép, giải thích?

Câu ND4.DL.VDT1 Hoàn thiện đoạn chương trình sau:

Câu ND4.TH.TH1 Cho chương trình viết bằng ngôn ngữ PASCAL sau đây :

Phát biểu nào dưới đây về chương trình trên là đúng ?

A Đây là chương trình đếm số các số nguyên trong khoảng từ 1 đến 10000 là bội số

của 3;

B Đây là chương trình đếm và thông báo ra màn hình rằng trong khoảng từ 1 đến

10000 có bao nhiêu số nguyên là bội số của 3 và có bao nhiêu số là bội số chungcủa 3 và 5; (*)

C Đây là chương trình đếm số các số nguyên nhỏ hơn 10000 và chia hết cho 3;

D Đây là chương trình đếm số các số nguyên trong khoảng từ 1 đến 10000 là bội số

Bước 6 Thiết kế tiến trình dạy học

TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Chủ đề: Câu lệnh rẽ nhánh trong lập trình Pascal

HĐ vận dụng và tìm tòi, mở rộngND3: Câu lệnh rẽ nhánh dạng đủ:

If…Then…Else…

HĐ hình thành kiến thức và luyện tập

HĐ vận dụng và tìm tòi, mở rộng

Chú ý: Các hoạt động vận dụng và tìm tòi mở rộng có thể không thực hiện hết các

nội dung được nêu trong bài học, và có thể hướng dẫn HS học ở nhà.

6.1 Tiến trình dạy học

I Mục tiêu

 Kiến thức:

+ Hiểu nhu cầu rẽ nhánh trong việc giải quyết các bài toán

+ Hiểu cơ chế hoạt động của câu lệnh rẽ nhánh dang thiếu và dạng đủ

 Năng lực hướng tới:

+ Mô hình hóa các tình huống thực tiễn xảy ra phụ thuộc vào điều kiện theo cấu trức rẽ nhánh trong môn tin học

+ Diễn tả thuật toán cấu trúc rẽ nhánh trên ngôn ngữ lập trình.

II Phương pháp dạy học, phương tiện dạy học chủ yếu

- Dạy học theo quan điểm hoạt động

- Sử dụng máy chiếu, slide bài giảng, SGK, máy tính cài đặt môi trường lập trình

để minh họa, giấy khổ lớn và các bảng phụ

III Quá trình thực hiện bài giảng:

1 Ổn định lớp:

- Kiểm tra sĩ số, ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ: Không

3 Giảng bài mới:

A KHỞI ĐỘNG

Hoạt động 1: Tìm hiểu rẽ nhánh trong đời sống thực tế

(1) Mục tiêu: HS hiểu được nhu cầu sử dụng và ý nghĩa của câu rẽ nhánh trongđời sống cũng như trong việc giải quyết các bài toán HS biết có hai loại rẽ nhánh: Rẽnhánh dạng thiếu và rẽ nhánh dạng đủ

(2) Phương pháp/Kĩ thuật: Dạy học nêu vấn đề (learrning problem posing) (3) Hình thức tổ chức hoạt động: Cá nhân và thảo luận nhóm.

(4) Phương tiện dạy học: SGK, máy tính, máy chiếu…

(5) Sản phẩm: HS được giao nhiệm vụ tìm hiểu tình huống phát sinh cấu trúc rẽnhánh thông qua bài toán cụ thể Từ đó các em trả lời được phiếu câu hỏi được GVnêu ra GV sẽ chính xác lại các câu trả lời của các HS (cá nhân hoặc nhóm) để các emhiểu được hai loại cấu trúc rẽ nhánh Chú ý, chỉ

ở cuối hoạt động này, GV mới liên hệ, đề cập ngay đến câu lệnh rẽ nhánh trong Pascal.

Nội dung hoạt động

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

GV đặt câu hỏi:

Trong đời sống có rất nhiều việc chỉ

thực hiện khi một điều kiện cụ thể nào

Ví dụ giải quyết bài toán thực tế:

Bảng tính giá cước dịch vụ thuê bao 3G như sau:

0 3GB/Tháng

Không giới hạn 200.000

Dmax200

0 1,5GB/Tháng

Không giới hạn 120.000

Dmax

0 600MB/Tháng

Không giới hạn 70.000

MiMax

25đ/50KB 450Mb/Tháng

50.000 MI50

25đ/50KB 200MB/Tháng

30.000 MI30

25đ/50KB 50MB/Tháng

10.000 MI10

75đ/50KB 0

0 MiMin

ĐCTĐ

lưu lượng miễn phí trước khi

miễn phí (đồng/tháng)

Cước vượt Lưu lượng

Lưu lượng Cước thuê bao

Gói cước

PHIẾU CÂU HỎI

Quan sát vào 3 gói cước MI10, MI30, MI50

(1) Tính tiền cho khách hàng dùng X MB ở gói cước MI10?

(2) Phát biểu cách tính tiền bằng ngôn ngữ tự nhiên?

(3) Xây dựng thuật toán

Giáo viên chính xác câu trả lời của HS như sau:

(1) X<= 50: Số tiền khách hàng phải trả là: 10.000đ

X> 50: Số tiền khách phải trả là: 10.000 + 25 * (X-50)* 1024/50 (đ)

(2) Nếu X<= 50 thì số tiền phải trả là 10 ngàn đồng

Nếu X > 50 thì số tiền phải trả là 10 ngàn cộng thêm tiền phải trả cho số lưu lượngcước vượt khung

(3) B1 Nhập X

B2 Nếu X<= 50 thì số tiền phải trả là 10 ngàn đồng

B3 Nếu X > 50 thì số tiền phải trả là 10 ngàn cộng thêm tiền phải trả cho số lưu lượngcước vượt khung

B4 Kết thúc

(2) Phương pháp/Kĩ thuật: Đàm thoại, phát hiện;

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: Thảo luận nhóm.

(4) Phương tiện dạy học: SGK, máy tính, máy chiếu.

(5) Sản phẩm: HS phát biểu được hoạt động của If - Then.

Nội dung hoạt động Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Học sinh làm việc với SGK, trao đổi

Học sinh làm việc với SGK, làm việc

cá nhân, trao đổi kết quả với các bạn trong lớp.

Tổ chức cho các nhóm báo cáo Một nhóm báo cáo, các nhóm khác

nhận xét và đánh giá.

Giáo viên tổng hợp lại kiến thức(Ghi

cụ thể nội dung lên Slide)

2 Câu lệnh If-then dạng thiếu

Cp:

If <điều kiện> Then <Câu lệnh>;

Hđ: Nếu điều kiện đúng thì thực hiện

câu lệnh.

<điều kiện>: biểu thức lôgic

<câu lệnh>: một câu lệnh của Pascal

3 Câu lệnh If-then dạng đủ

HS lắng nghe, ghi chép, cập nhật vào sản phẩm học tập của nhóm mình.

Cp:

If <điều kiện> Then <Câu lệnh 1>

Else <Câu lệnh 2>;

Hđ: Nếu điều kiện đúng thì thực hiện câu

lệnh 1, điều kiện sai thì thực hiện câu lệnh

(1) Mục tiêu: HS tham gia xây dựng được chương trình thể hiện thuật toán

sử câu lệnh IF - THEN để giải quyết bài toán quen thuộc.

(2) Phương pháp/Kĩ thuật: Đàm thoại, phát hiện;

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: Thảo luận nhóm.

(4) Phương tiện dạy học: SGK, máy tính, máy chiếu.

(5) Sản phẩm: HS trả lời được phiếu câu hỏi, từ đó các em có thể xây dựng được chương trình giải quyết bài toán quen thuộc bằng cách sử dụng câu lệnh rẽ nhánh IF - THEN.

Nội dung hoạt động

PHIẾU CÂU HỎI

Để tiến đến cài đặt chương trình hoàn chỉnh cho sơ đồ thuật toán giải bài toán: Tính tiền cho khách hàng dùng X Mb ở gói cước MI10, hãy thực hiện các công việc sau:

(1) Viết đoạn trình nhập số nguyên X từ bàn phím.

(2) Viết đoạn trình thể hiện việc tính số tiền phải trả như đã mô tả trong thuật toán bằng cách sử dụng câu lệnh IF- THEN trong 2 trường hợp

Hoàn thiện chương trình giải bài toán dưới đây:

#1: program GoicuocMI10;

#2: uses crt;

Hoạt động 4: Trả lời câu hỏi về câu lệnh rẽ nhánh

(1) Mục tiêu: HS hiểu rõ cách sử dụng câu lệnh rẽ nhánh IF - THEN.

(2) Phương pháp/Kĩ thuật: Đàm thoại, phát hiện;

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: Thảo luận nhóm.

(4) Phương tiện dạy học: SGK, máy tính, máy chiếu.

(5) Sản phẩm: HS trả lời được các câu hỏi trắc nghiệm về câu lệnh IF – THEN (Mức độ hiểu và vận dụng thấp)

Nội dung hoạt động

Câu 1 Hãy chọn câu trả lời đúng trong các phương án trả lời dưới đây:

Trong câu lệnh IF<điều kiện> THEN <câu lệnh> thì câu lệnh được thực hiện khi

A <Điều kiện> được tính toán xong;

B <điều kiện>được tính toán xong và cho kết quả sai;

C <điều kiện>được tính toán xong và cho kết quả đúng;

D <Điều kiện> không tính toán được;

<

Câu 2 Hãy chỉ ra câu trả lời sai trong các câu trả lời dưới đây:

Trong câu lệnh IF<điều kiên> THEN<câu lệnh 1> ELSE<câu lệnh 2>

A điều kiện điều khiển rẽ nhánh là biểu thức logic;

B <câu lệnh 1> được thực hiện khi <điều kiện> được tính toán xong và cho kết quả đúng.

C <câu lệnh 1> được thực hiện khi <điều kiện> được tính toán xong và cho kết quả sai.

D <câu lệnh 2> được thực hiện khi <điều kiện> được tính toán xong và cho kết quả sai.

Câu 3 Cho chương trình sau:

Uses crt;

var x : integer;

begin

write(‘nhap vao mot so nguyen:’); readln(x) ;

if x MOD 2 = 0 then writeln (‘so vua nhap la so chan ‘)

else

writeln (‘so vua nhap la so le ‘);

readln(a);

end.

Chức năng của chương trình là:

A Kiểm tra một số nguyên là chẵn hay lẻ.

(1) Mục tiêu: HS thể hiện được câu rẽ nhánh IF - THEN trong các tình

huống cụ thể

(2) Phương pháp/Kĩ thuật: Đàm thoại, phát hiện;

(3) Hình thức tổ chức hoạt động: Thảo luận nhóm.

(4) Phương tiện dạy học: SGK, máy tính, máy chiếu.

(5) Sản phẩm: Dưới sự hướng dẫn của GV, HS trả lời phiếu câu hỏi.

Học sinh biết vận dụng câu lệnh lặp IF _ THEN để giải quyết các tình huống

cụ thể (mức độ vận dụng thấp và cao).

Nội dung hoạt động

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Đề 1 Viết chương trình: Nhận vào 2 số

nguyên không âm a và b viết lên màn hình

2 số đó theo thứ tự tăng dần

Đề 2 Giả sử em A có tuổi là Ta, em B có

tuổi là Tb (Ta<>Tb) Ai ít tuổi thì nhận

gói kẹo to, ai nhiều tuổii nhận gói kẹo

nhỏ

Viết chương trình: nhận vào tuổi của A và

B Viết lên màn hình ai nhận gói kẹo to ai

nhận gói kẹo nhỏ

Đề 3 Viết chương trình thực hiện phép

chia a cho b với a và b là hai số thực bất kì

nhận vào từ bàn phím

Đề 4 Viết chương trình tìm giá trị lớn

nhất trong 2 số nguyên a, b nhận vào từ

GV quan sát, giúp đỡ học sinh khi cần

thiết

HS làm việc nhóm Học sinh theo dõi và cùng chia sẻ kiến thức, phản biện…

GV tổ chức cho học sinh báo cáo sản

phẩm, đánh giá hỗ trợ học sinh

Các nhóm dùng nam châm ghim sản phẩm lên bảng, cử học sinh đại diện báo cáo, các nhóm còn lại trao đổi.

D HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ

- Ôn lại bài học hôm nay;

Làm các bài tập 3.11, 3.12, 3.13 trong SBT trang 19;

Đọc trước phần: “câu lệnh ghép" và tìm hiểu một số ví dụ

6.2 Tiến trình dạy học

I Mục tiêu

1 Kiến thức.

- Học sinh nắm được cú pháp câu lệnh ghép

- Biết cách sử dụng đúng hai dạng cấu trúc rẽ nhánh trong lập trình: dạng thiếu

- Giúp học sinh hiểu rõ hơn tầm quan trọng của cấu trúc rẽ nhánh

- Làm cho học sinh thêm yêu thích lập trình, yêu thích môn học hơn

- Xác định thái độ nghiêm túc trong học tập khi làm quen với nhiều quy địnhnghiêm

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Mô hình hóa các tình huống thực tiễn xảy ra phụ thuộc vào điều kiện theo cấu trúc rẽ nhánh trong tin học

- Diễn tả thuật toán cấu trúc rẽ nhánh trên ngôn ngữ lập trình

- Năng lực tự học: Xác định nhiệm vụ khi học Tin học để phục vụ cho công việc

II Phương pháp dạy học, phương tiện dạy học chủ yếu

- Dạy học theo quan điểm hoạt động

- Sử dụng máy chiếu, slide bài giảng, SGK, máy tính cài đặt môi trường lập trình

để minh họa, giấy khổ lớn và các bảng phụ

III Quá trình thực hiện bài giảng:

1 Ổn định lớp:

- Kiểm tra sĩ số, ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ: