Mày đay mạn tính

Mày đay mạn tính

MÀY ĐAY MẠN TÍNH (Chronic Urticaria) Đại cương

Mày đay mạn tính là mày đay kéo dài trên 6 tuần (có sách lấy mốc là 30 ngày), gây khó chịu cho cả bệnh nhân và thầy thuốc Đây là mẫu hình của sự thoát hạt của tế bào mast ở

da, kết quả là sự thoát mạch của huyết tương ra hạ bì

Mày đay mạn tính bao gồm: mày đay vật lý, mày đay do thuốc, mày đay mạn tính không rõ nguyên nhân (chronic idiopathic urticaria (CIU)) Mày đay vật lý được xác định qua tiền sử

và các test kích thích (challenge testing) Mày đay do thuốc được xác định bằng các test khi mày đay vật lý bị loại trừ Khi không xác định được nguyên nhân thì người ta xếp và nhóm CIU Có khoảng 25-45% bệnh nhân bị CIU, đây là một bệnh tự miễn

Dịch tễ học

Tỷ lệ mắc bệnh: mày đay nói chung ảnh hưởng tới 25% dân số, còn tỷ lệ mày đay mãn tính

là không biết chính xác, ước tính có khoảng 0,1-3% dân số

Tỷ lệ tử vong: mày đay không ảnh hưởng tới tính mạng bệnh nhân giống như phù mạch Tuy nhiên, mày đay mạn tính ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của bệnh nhân

Chủng tộc: mày đay mạn tính ảnh hưởng đến tất cả các chủng tộc

Giới tính: mày đay ảnh hưởng cả hai giới, nhưng thường gặp ở phụ nữ hơn nhất là phụ nữ trung niên CIU ở nữ gấp 2 lần nam giới

Tuổi: mày đay mạn tính thường gặp ở người đứng tuổi, trong khi mày đay cấp tính thường gặp ở trẻ em

Nguyên nhân:

1 Thuốc: aspirin, NAIDs, opioids, penicillins, cephalosporins, ức chế men chuyển và rượu

2 Tiếp xúc: mày đay tiếp xúc biểu hiện sau khi tiếp xúc với các tác nhân kích thích: latex, thực vật, động vật (sâu, bướm ), thuốc, thức ăn (cá, hành, tỏi, khoai tây)

3 Thức ăn và phụ gia thực phẩm: tôm, cua, trứng, lạc

4 Ký sinh trùng: muỗi

5 Nhiễm khuẩn: viêm gan B, liên cầu, Mycoplasma, Helicobacter pylori, Mycobacterium tuberculosis và herpes simplex virus

6 Bệnh tự miễn: SLE, cryoglobulinemia, viêm khớp dạng thấp thiếu niên, bệnh tuyến giáp

tự miễn

7 Rối loạn chuyển hoá: mày đay nằm trong hội chứng Muckle-Wells (amyloidosis, điếc trung ương và mày đay), hội chứng Schnitzler (sốt, đau xương khớp, monoclonal

gammopathy và mày đay)

8 Bệnh ác tính

9 Vật lý

10 Tình cảm

11 Gen

Bệnh sinh:

Tế bào mast là tác nhân cơ bản trong sự phát sinh bệnh mày đay Kết quả của sự kích thích

tế bào mast là việc giải phóng histamin và prostaglandin từ những hạt trong tế bào chất, những chất này là nguyên nhân của việc hình thành các ban, giãn mạch và phù Tế bào mast còn giải phóng những chất hoá ứng động bạch cầu cũng có vai trò trong hình thành ban, điều này giải thích tại sao kháng histamin không phải luôn luôn có hiệu quả

Sự giải phóng các chất trung gian của tế bào mast có thể do cả cơ chế miễn dịch và không miễn dịch FceRIatrên bề mặt tế bào mast là receptor IgE có ái lực cao, nó gắn với phần Fc của IgE dẫn tới việc giải phóng histamin Tự kháng thể IgG chống lại receptor này xuất hiện trong 25% bệnh nhân CIU Các yếu tố khác: aspirin, opioids và adenosin dẫn tới việc thoát bào trực tiếp của tế bào mast qua cách không miễn dịch

Triệu chứng lâm sàng:

Một trong những dấu hiệu quan trọng của bệnh là tổn thương thay đổi vị trí, thường tồn tại trong vòng 24h Dấu hiệu ngứa là thường gặp Nếu tổn thương kéo dài trên 24h kèm theo

sự thay đổi sắc tố, đau hoặc bỏng rát thì phải nghĩ tới viêm mao mạch mày đay

Tổn thương là sẩn phù (sẩn hoặc mảng hình tròn, oval, hình nhẫn, hình cung, rải rác hoặc toàn thân màu nhợt tới màu đỏ bờ rõ, ấn kính mất màu), khi mất không để lại vảy và không thay đổi màu sắc da

Cận lâm sàng

Công thức máu

Tốc độ lắng máu có thể tăng

Phân tích nước tiểu

Kháng thể kháng nhân: nếu nghi ngờ viêm mao mạch mày đay.

Xét nghiệm phân

Cryoglobulin huyết thanh: Cryoglobulinemia liên quan đến một số dạng mày đay do lạnh

Bổ thể

Chức năng tuyến giáp

Điều trị

Kháng histamin là vũ khí chính điều trị CIU Bệnh nhân đáp ứng kém với kháng histamin

có thể kết hợp colchicine hoặc dapsone Có thể dùng một đợt ngắn corticoid ở những bệnh nhân kháng trị trước khi kết hợp với những biện pháp điều trị khác Có thể kết hợp kháng H1 và kháng H2

Chế độ ăn: tránh những thức ăn gây dị ứng, thức ăn chứa nhiều salicylate như khoai tây Sau 1 năm 50% bệnh nhân khỏi bệnh