Vội vàng p1

THÂN BÀI I - Tình yêu mãnh liệt thiết tha của Xuân Diệu với thiên nhiên, sự sống đẹp tươi như một thiên đường nơi trần thế.. Nhưng đằng sau cái ham muốn kỳ lạ kia, cùng với điệp từ “tô

Đề 1 : Phân tích bài thơ “Vội vàng”

I MỞ BÀI

“Vội vàng” là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất của Xuân Diệu trước cách mạng tháng tám Tác phẩm được rút ra từ tập “Thơ thơ” (1938) Đây là tiếng nói của một tâm hồn yêu đời, yêu sống đến cuồng

nhiệt Nhưng đằng sau những tình cảm ấy có một quan niệm nhân sinh mới chưa từng thấy trong thơ ca truyền thống

II THÂN BÀI

I - Tình yêu mãnh liệt thiết tha của Xuân Diệu với thiên nhiên, sự sống đẹp tươi như một thiên đường nơi trần thế

1 4 câu đầu: Trước hết, tác giả bày tỏ lòng ham muốn, khát vọng vô cùng táo bạo, một khát vọng rất thanh niên, đầy cảm hứng lãng mạn và rất Xuân Diệu:

“Tôi muốn tắt nắng đi Cho màu đừng nhạt mất;

Tôi muốn buộc gió lại Cho hương đừng bay đi”

Muốn “tắt nắng”, muốn “buộc gió” thật là những ham muốn kì lạ, ngông cuồng, chỉ có ở Xuân Diệu,

“nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới Nhà thơ say đắm cảnh trời, say đắm tình yêu Sống vội vàng, sống cuống quýt” (Hoài Thanh) Nhưng không thể được! Làm sao có thể cưỡng lại cái quy luật biến đổi, sinh

thành nghiệt ngã của đất trời, vũ trụ? Làm sao có thể cố định hóa, vĩnh viễn hóa được những sự vật vốn luôn luôn biến đổi, phai tàn, mong manh, ngắn ngủi ấy? Nhưng đằng sau cái ham muốn kỳ lạ kia, cùng với điệp từ

“tôi muốn” trong đoạn thơ, đã bộc lộ một cách đầy đủ nhất lòng ham sống, yêu đời, muốn tận hưởng cuộc đời

ngắn ngủi của mình đến say mê, cuống quýt, cuồng nhiệt của Xuân Diệu

2 10 câu tiếp theo: một bức tranh thiên nhiên, sự sống gần gũi thân quen, tràn đầy sức sống niềm vui và tình tứ quyến rũ như một thiên đường trên mặt đất

Trong lời giới thiệu tập thơ đầu tay của Xuân Diệu, Thế Lữ đã khẳng định: “Xuân Diệu là một người của đời, một người ở giữa loài người Lầu thơ của ông xây dựng trên đất của một tấm lòng trần gian, ông

VỘI VÀNG (PHẦN 1)

- XUÂN DIỆU - TÀI LIỆU BÀI GIẢNG

Đây là tài liệu tóm lược các kiến thức đi kèm với bài giảng Vội vàng (Phần 1) thuộc khóa học Luyện thi Đại học KIT-1: Môn Ngữ văn (Thầy Nguyễn Quang Ninh) tại website Hocmai.vn Để có thể nắm vững kiến thức về bài thơ Vội vàng, Bạn cần kết hợp xem tài liệu cùng với bài giảng này

không trốn tránh mà lại còn quyến luyến cõi đời và lời nguyện ước của ông có bao nhiêu sức mạnh”:

“Ta ôm bó, cánh tay ta làm rắn Làm dây da quấn quýt cả mình xuân Không muốn đi, mãi mãi ở vườn trần Chân hoá rễ để hút mùa dưới đất”

(Thanh niên – Xuân Diệu) Còn Hoài Thanh đã nhận xét: Thế Lữ xui mọi người lên tiên nhưng Xuân Diệu lại đốt cảnh bồng lai xua mọi người về với hạ giới Đối với Xuân Diệu, mặt đất này là vườn trần tươi tốt, là một thiên đường trong tầm tay với người bình thường quanh chúng ta Này đây hoa thơm, trái ngọt của mùa xuân tươi thắm đang chào mời chúng ta thật hấp dẫn:

“Của ong bướm này đây tuần tháng mật;

Này đây hoa của đồng nội xanh rì;

Này đây lá của cành tơ phơ phất;

Của yến anh này đây khúc tình si;”

Với tâm hồn khát sống, khát yêu, tận hiến, tận hưởng và khát khao giao cảm mãnh liệt, Xuân Diệu đã khám phá ra vẻ xuân tươi phơi phới, rất quyến rũ, đầy tình tứ và ngon lành ở những cảnh vật thiên nhiên

quen thuộc quanh ta: cảnh ong đưa và bướm lượn dập dìu bỗng chốc trở thành “tuần tháng mật” của tình vợ chồng “Hoa của đồng nội” cũng trở nên thắm sắc, ngát hương hơn Cành cây bình thường cũng hoá thành

“cành tơ” căng tràn nhựa sống với những chiếc lá phơ phất bay đầy tình tứ Và tiếng hót đắm say của chim

yến, chim oanh bỗng chốc cũng hoá thành điệu tình si, mê đắm lòng người Thi sĩ như muốn nói với chúng ta: sao người ta cứ đi tìm Bồng lai Tiên cảnh, cõi Niết bàn cực lạc ở mãi chốn mông lung hão huyền, viễn vông nào kia Nó ở ngay giữa cuộc sống quanh ta đây, ngay trong giây phút hiện tại đây Nó là cái có thực,

luôn luôn diễn ra sinh động trước mắt ta Hàng loạt từ “này đây” vừa như liệt kê những của ngon vật lạ

phong phú, đa dạng, muôn màu muôn vẻ của trần gian, vừa như mời mọc thiết tha, vừa tạo cho đoạn thơ một nhịp điệu thúc giục hối hả Vậy còn chờ gì nữa, hãy yêu mến, hãy gắn bó và sống hết mình với cuộc sống thực tại đầy tươi vui này

Thực ra, cái thế giới tươi đẹp đó, vườn xuân mơn mởn xanh tươi đó đâu phải bây giờ mới có Nhưng xưa nay, ta chưa có con mắt nhìn, chưa chịu nhìn nên không thấy Nhà thơ Xuân Diệu không tạo ra thế giới

mới nhưng có con mắt nhìn mới Thi sĩ gọi đó là con mắt “xanh non” Thoát hỏi hệ thống ước lệ có tính chất phi cá thể của văn chương cổ điển, cặp mắt “xanh non” của thơ Mới tiêu biểu hơn hết là Xuân Diệu ngơ

ngác, vui sướng như lần đầu tiên trông thấy trời xanh hoá lá, cái gì cũng lạ, cũng đẹp, cũng non tươi; cái gì

cũng mê, cũng say Như thể “Tôi lại nhìn như đôi mắt trẻ thơ” sự sống, thiên nhiên chưa đẹp thế bao giờ!

3 Đẹp nhất là con người giữa tuổi trẻ và tình yêu – một cảm nhận mới mẻ của Xuân Diệu về thời gian

Nhưng đối với Xuân Diệu, thế giới trần gian này đẹp nhất, hấp dẫn nhất vẫn là vì có con người, đặc

biệt là con người giữa tuổi trẻ và tình yêu Thơ ca cổ điển thường lấy thiên nhiên làm chuẩn mực cho cái đẹp

của con người: “Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài nở nang” Ở đây, Xuân Diệu đã đưa ra một tiêu chuẩn khác:

con người hồng hào mơn mởn xinh đẹp giữa tuổi yêu đương là đẹp nhất Ấy mới là chuẩn mực của mọi vẻ đẹp trên thế giới này Con người là thước đo thẩm mỹ của vũ trụ Vẻ đẹp của con người trần thế là tác phẩm

kỳ diệu nhất của tạo hoá Đó là ý nghĩa nhân bản mỹ học Xuân Diệu Nó cũng đã tiếp nối được truyền thống

nhân đạo của nhân dân ta khi cho rằng “người ta là hoa đất”

Tư tưởng thẩm mĩ ấy đã giúp Xuân Diệu sáng tạo nên được những hình ảnh mới mẻ, đẹp đẽ gây cảm

xúc đặc biệt cho người đọc Chẳng bạn, hình ảnh “và này đây ánh sáng chớp hàng mi”, ánh sáng buổi sớm

mai như phát ra từ cặp mắt đẹp vô cùng của nàng công chúa có tên là Bình Minh Nàng vừa tỉnh giấc nồng suốt một đêm qua, mắt chớp chớp hàng mi rồi bừng nở ra muôn vàn hào quang báo hiệu khoảnh khắc đẹp đẽ,

vui tươi nhất của một ngày mới, đó là lúc “thần vui hằng gõ cửa” Nhưng “Vội vàng” còn có một hình ảnh rất

độc đáo và táo bạo, rất trần gian nhưng cũng thật tuyệt mĩ, tuyệt vời, chỉ có Tạo hoá – bà mẹ toàn năng đầy

phép lạ mới có thể sáng tác nên được Đó là hình ảnh “Tháng giêng ngon như một cặp môi gần” “Tháng giêng” thanh tân, diễm lệ, đầy ánh sáng, màu sắc, âm thanh và hương thơm trở thành “cặp môi gần” rất

“ngon”, ngọt của người tình nhân Thật là một hình ảnh rất gợi cảm, giàu hình tượng, rất thanh tao, trong

sáng không thoáng gợn một chút nhục cảm:

“Tôi sung sướng Nhưng vội vàng một nửa:

Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân”

Xuân Diệu viết bài thơ này lúc ông mới ở tuổi đôi mươi, cái tuổi “ngon” nhất của đời người, như

“Buổi bình minh nạm vàng” (Nguyễn Bính) Thi sĩ “rất sung sướng” trước bức tranh thiên nhiên và sự sống hấp dẫn, đẹp tươi như thiên đường nơi trần thế, song chỉ “vội vàng một nửa” Vì nhà thơ linh cảm cơn lốc của thời gian sẽ cuốn phăng tất cả, không cho tác giả “vội vàng” mà mặc sức hồn nhiên say sưa, vồ vập tận hưởng cái vị “ngon” ngọt của mùa xuân, tuổi trẻ và cuộc đời Dấu chấm đặt giữa câu thơ, cùng với từ

“nhưng” diễn tả ý đối nghịch, gợi cảm giác đột ngột, như một sự hốt hoảng, lo sợ điều gì đó không được tận hưởng trọn vẹn, tột đỉnh Vì vậy thi nhân không cần “chờ” đến tuổi trung niên (“nắng hạ”) mới luyến tiếc tuổi hoa niên (“mới hoài xuân”)

4 Đoạn hai (từ câu 14 đến câu 29) nỗi băn khoăn về sự ngắn ngủi của kiếp người, trước sự trôi qua nhanh chóng của thời gian

Nhưng tạo hoá có sinh ra con người để mãi mãi hưởng lạc thú ở chốn địa đàng trần gian này đâu! Đời người có hạn, tuổi xuân ngắn ngủi và thời gian trôi đi vĩnh viễn không trở lại Thực ra, từ ngàn đời nay, văn

chương cũng đã từng than thở về sự ngắn ngủi của kiếp người Các thi sĩ xem “cuộc đời như ánh chớp có rồi không” Một nhà thơ đầy bản lĩnh như Nguyễn Công Trứ mà cũng phải thốt lên “Ôi! Nhân sinh là thế Như bóng đèn Như mây nổi Như gió thổi Như chiêm bao!” Nhưng ngày xưa, các thi nhân chưa tách khỏi cộng

đồng, con người còn gắn làm một với vũ trụ cho nên chết chưa hẳn đã là hết, là hư vô, vẫn có thể cùng cộng đồng , cùng trời đất mà tuần hoàn Song niềm tin ấy đâu còn nữa ở các nhà thơ Mới đã thức tỉnh được ý thức

cá nhân Vũ trụ luôn luôn biến đồi, thời gian luôn luôn chảy trôi, có cái gì bền vững đâu, nhất là ngày xuân, tuổi xuân:

“Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,

Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất.”

Cái nghịch lý éo le giữa quy luật nghiệt ngã của thời gian qua nhanh chóng không gì có thể níu kéo được với khát vọng được tận hưởng cuộc sống hạnh phúc giữa mùa xuân và tuổi trẻ được tô đậm bằng những

cặp từ ngữ, hình ảnh tương phản: “đương tới” - “đương qua”, “còn non”- “sẽ già”, “lòng tôi rộng” – “lượng trời cứ chật”…và song hành “xuân hết” // “cũng mất” Vũ trụ có thể vĩnh viễn, mùa xuân đất trời có thể tuần hoàn, nhưng “tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại; còn trời đất nhưng chẳng còn tôi mãi” Ở đây, Xuân Diệu đã lấy cá nhân, đặc biệt là lấy “tuổi trẻ” - khoảng thời gian ngắn ngủi nhất nhưng có ý nghĩa nhất của đời người

làm thước đo thời gian Thật là một cách cảm nhận về thời gian rất mới mẻ, chỉ có thể tìm thấy ở nhà thơ

Xuân Diệu “nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới” (Hoài Thanh):

“Xuân đương tới, nghĩa là xuân đương qua

Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,

Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất…”

Ở đoạn thơ trên, điệp từ “nghĩa là” làm cho câu thơ của Xuân Diệu hiện ra như các định nghĩa, nhằm

khẳng định: thời gian – tuyến tính trôi đi như một dòng chảy bất tận, một đi không trở lại, mỗi khoảnh khắc

như đang chia tay với hiện tại để trở thành quá khứ: “đương tới … đương qua; còn non … sẽ già” Vì vậy,

Xuân Diệu đã quả quyết:

“Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn,

Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!”

Vì thi sĩ lấy tuổi trẻ làm thước đo thời gian cho nên trong cái dòng chảy trôi mải miết, vô tận của dòng sông thời gian, thì sự hiện diện của cuộc đời con người, nhất là tuổi trẻ và mùa xuân chỉ là một khoảnh khắc, một

“ánh chớp” quá ư ngắn ngủi Và điều đó đã làm cho Xuân Diệu có một sự bâng khuâng, ngậm ngùi, nuối tiếc

thật mới mẻ, độc đáo:

“Còn trời đất, nhưng chẳng còn tôi mãi, Nên bâng khuâng, tôi tiếc cả đất trời”

“Tiếc cả đất trời”, Xuân Diệu không chỉ tiếc cho cuộc đời ngắn ngủi, cho trời xuân trôi qua nhanh chóng không được tận hưởng “thanh sắc của thời tươi”, mà còn tiếc cả vũ trụ thiên nhiên “đất trời” tràn đầy cỏ cây

hoa lá xanh tươi tồn tại muôn đời Phân tích điều đó chứng tỏ niềm ham sống, yêu đời, khát khao tận hưởng

sự sống của thi sĩ quả thật lớn lao và mãnh liệt Với lòng yêu đời, ham sống mãnh liệt cùng với quan niệm về thời gian mới mẻ như trên, lại tiếp thu được thuyết tương giao giữa các giác quan của trường phái tượng trưng Pháp, nên Xuân Diệu đã cảm nhận thật tinh tế những biến thái tinh vi của tạo vật:

“Mùi tháng năm đều sớm vị chia phôi

Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt”

Thi sĩ đã “ngửi” được mùi của thời gian, “nhìn” được giọt lệ chia phôi, “nếm” được cái vị chia lìa và

“nghe” được lời “than thầm tiễn biệt” như một bản giao hưởng âm vang “khắp sông núi”

Vì vậy, tất cả vạn vật trong vũ trụ và ngay cả đến “cơn gió xinh” cũng khẽ “thì thào trong lá biếc”, “con chim” nhỏ cũng bỗng ngừng hót “đứt tiếng reo thi”, vì “hờn”, vì “sợ” từng giây, từng phút phải ngậm ngùi

chia ly, tạm biệt một phần đời mình đầy tiếc nuối để trở thành tàn phai, mất mát, rơi rụng:

“Con gió xinh thì thảo trong lá biếc, Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi?

Chim rộn ràng bỗng đứt tiếng reo thi, Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?”

Hai câu hỏi tu từ có tiểu từ “chăng” đã diễn tả rất thành công cái cảm xúc bâng khuâng, hờn dỗi, lo sợ rất ý

nhị đó của cái tôi Xuân Diệu

“Chẳng bao giờ! Ôi! Chẳng bao giờ nữa Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm”

Nhà thơ ý thức được rằng hạnh phúc được sống ở đời, nhất là với mùa xuân và tuổi trẻ do tạo hóa ban tặng

chỉ đến một lần duy nhất trong đời, nên phải tranh thủ, phải “chớp” lấy cơ hội đó ngay từ bây giờ, khi mà

“mùa chưa ngả chiều hôm”, nghĩa là còn tươi non, “chưa già” Vì thế lời thơ của Xuân Diệu cất lên như một lời than thảng thốt, cùng với lời “giục giã” cuống quýt Dấu cảm thán, với cách ngắt nhịp biến hóa của câu

thơ cũng đã góp phần làm nổi bật cái cảm xúc nói trên

Giáo viên: Nguyễn Quang Ninh Nguồn: Hocmai.vn